

D4016

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨཱརྱ་སནྡྷི་གམྦྷཱི་ར་ནིརྨོ་ཙ་སཱུ་ཏྲ་ཊཱི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་ དང་པོ།གསུང་གི་མངའ་བདག་འཕགས་པ་བྱམས་པ་དང་། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་གིས་མདོ་སྡེ་འདི་འཆད་པར་འདོད་པས་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས་ བསྟན་པར་བྱའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་དང་མདོ་སྡེའི་མཚན་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞུང་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། གནས་དང་གང་གི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་མཚན་རྣམ་པར་བཤད་པ བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་ཡོངས་སུ་འདས་ཀྱང་། གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོར་སྣང་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གསུང་ གསང་བ་སྐྱེ་དགུའི་རྗེས་སུ་གསུང་བར་མཛད་ཀྱང་གསུང་བ་མི་མངའ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། གསུང་བར་མཛད་ཀྱང་། ཚིག་ལས་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་གཟུགས་མ་ཡིན་པ་ཡང་གཟུགས་སུ་སྟོན་ཏེ། གཟུགས་མ་ ཡིན་པར་ཡང་གཟུགས་སུ་སྟོན་པའི་ཚུལ་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི།ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཚིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱང་ཚིག་ལས་རབ་ཏུ་དབེན་ལ། བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཀྱང་ཚིག་མེད་དེ། ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་ མེད་པར་གྲགས་པའི་གནས་སུ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་པ་དང་།གཞལ་མེད་ཁང་ཡོངས་སུ་དག་པར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་བྱམས་པ་ལས་དོན་དམ་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་གཉི་ག་ཡོད་པར་རྣམ་ པར་གཞག་ལ།སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ནི་སྟོང་པ་དང་། ཡོད་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་དང་མི་འགལ་བས་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དོན་ཤིན་ཏུ་ གསལ་བར་འགྱུར་ལ།ཡོངས་སུ་གསལ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཚུལ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་པས། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་དང་རྗེས་ སུ་མཐུན་པ་དང་།ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྨོངས་ཤིང་ནོར་བ་དག་གིས་སྟོང་པར་བཤད་པ་ཐོས་ན་ཡོད་པར་ཡང་དག་པར་འཛིན་ལ་གོ་ཞིང་རྟོགས་པ་དག་གིས་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ སོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ཚུལ་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདྲེན་པའི་ཐབས་དང་འཇུག་པའི་ཚུལ་མང་ཞིང་གཅིག་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མ་ཟད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་གིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ ཐེག་པ་ལ་གཞོལ་བ་དག་ལ་འཁོར་མོར་འཇིག་རི་དྭགས་རྒྱུ་བའི་ཚལ་དུ་འཁོར་བ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ལ་གཞོལ་བ་དག་ལ། བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་བཅུ་དྲུག་དག་ཏུ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་གང་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གཞོལ་བ་དག་ལ་པདྨའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཞིང་ཡོངས སུ་དག་པ་དང་།མ་དག་པ་རྣམས་སུ་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དགོངས་པ་ ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གཅིག་གི་སྤྱིའི་མིང་ངོ་།།གླེང་གཞིའི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་ནང་ན་ཐ་དད་པའི་མིང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་ཚུལ་དུ་གསུངས་སོ།

梵语：Ārya-saṃdhi-gambhīra-nirmocana-sūtra-ṭīkā。藏语：圣密意甚深决定经广释。第一卷。
顶礼语言之主圣慈氏和文殊童子。
凡欲解说此经者，应从四门分别宣说：即说法之密意与经名广释、经体性、正说经文、处所与所为而说及词义广释。
其中第一说法之密意与经名广释者：真实体性虽极甚深且超越种种色法事物，然现为色法事物圆满之密语，虽随众生而说法却无所说。
此即所谓：虽作说法，然远离语言，非色现色，非色现色之理虽极寂静，然亦有言说以示。虽有言说而远离语言，虽广说教法而无言说。以无言说故，于无垢称处默然不语，于清净宫殿中分别三自性。
是故，从圣慈氏处安立胜义、世俗二谛，大士龙树则明显空有二者。其中安立与明显不相违故，唯识之义极为明显，明显不违安立故，即是善说无相之理。
亦空亦有故，随顺二谛之理，非有非空故，契合中道之理。是故，愚迷颠倒者闻说空性则执为有，通达了悟者则了知有性即是空性。
佛法甚深之理虽如是，然引导方便及趣入之理众多非唯一故，法主转三种法轮：
初者，于趣向声闻乘者，于鹿野苑中宣说轮回与涅槃之因果，此即四谛法轮。
二者，于趣向菩萨乘者，于灵鹫山等十六众会中宣说诸般若波罗蜜多，此即无相法轮。
三者，于趣向一切乘者，于莲花藏等清净不清净诸刹土中宣说圣解深密等经，此即了义大乘法轮。应知此即如来说法之密意。
'解深密经'是一部经的总名。'缘起品第一'是品内的别名。'密意'即秘密方式而说。

།ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའོ་། །ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།ཐེག་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་མཁྱུད་པའི་དགོངས་པ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བར་དཀའ་བའི་དོན་མདོ་སྡེ་འདི་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་གསལ་བར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱ་ གར་སྐད་དུ་སཱུ་ཏྲ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལས་དྲངས་ནས།མདོ་དང་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འདྲེན་ཏེ། སྔོན་དང་ད་ལྟར་གྱི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་བརྟག་པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་བརྟག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་སྐུད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་འདུལ་བ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ ལས་ཇི་སྐད་སྐུད་པས་མེ་ཏོག་བརྒྱུས་ནས་འཐོར་བར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ནི་མཐུན་པའི་མདོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་མཐུན་པ་ནི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་སྟེ། རིག་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་དང་འཚམ་པར་ གྱུར་པའོ།།མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། བརྒྱུས་པ་དང་སྡུད་པའོ། །དེ་ལ་བརྒྱུས་པ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྡུད་པ་ནི་འདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ཏེ། དོན་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐུན་པའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མིང་ འཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་དང་།མདོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་དང་གསུང་རབ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་གསུང་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཚུལ་ཡོངས་སུ་སྟོན་པས་ན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་མདོ་སྡེའི་མཚན་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།འདིས་ནི་དགོངས་པ་ཟབ་མོས་མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །གླེང་གཞིའི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གླེང་གཞི་ནི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་གླེང་གཞི་སྟེ། ཡང་དག་པར་བཤད་པར་འབྱུང་བའི་གླེང་གཞིའོ། །ལེའུ་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་འམ། ཡང་ན་ཐ་དད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སྩོགས་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་མཚུངས་པར་གྱུར་པ་དང་། དོན་བསྡུས་པ་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ལེའུ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས་ལེའུ བརྒྱད་འབྱུང་བའི་དང་པོར་ལེའུ་འདི་འབྱུང་བས་ན་དང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་གླེང་གཞིའི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མདོ་སྡེའི་གཞུང་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བརྗོད་པ་དང་གསུང་ རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མིང་བསྟན་ཏོ།།གཞུང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སོ་སོའི་བསྟན་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ། །འཕགས་པས་གསུངས་པའི་གསུང་རབ་རྣམ་པ་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་སྒོ་རྣམ་པ་ལྔས་མདོ་སྡེ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པས། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བའི་སྒོ་སྟེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་ཀྱི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་སྒྲ་སྐད་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སྩོགས་པ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ ཉིད་དོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ནི་ཆ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དོན་བསྟན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་ དང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་སྤྱིར་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་གྱུར་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆ་གཉིས་ལྟ་བུར་གྱུར་པར་སྣང་སྟེ། ལྟ་བ་དང་རྒྱུ་མཚན་གཉི་ག་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་མང་མོད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་མི་མཚུངས་པས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ།

所谓'甚深'是指极其深奥。所谓'决定解释'是指详细解说，由于此经典对三乘一切所包含的甚深密意难以解开的义理进行分析并明确显示，故称为'甚深密意决定解释'。
'经'是从梵语'सूत्र'(sutra)一词引申而来，可译为'经'和'考察'。因为是对过去和现在圣教义理的确定考察，故称为'考察'。另一种解释是'线'，因此在《四分律》中说'如同用线串起花朵使其不致散落'。
玄奘法师则解释为'相应经'。其中'相应'是指契合，即与道理相契合，与众生根机相适应。'经'有两层含义：贯穿和摄集。其中贯穿是指所要解说的义理，摄集是指所要调伏的众生。因具备这两种含义，故称为'相应经'。
关于获得名称，是以'决定解释'和'经'两个词来表达教法，由于完整显示甚深密意以言语所说的方式，故以能诠和所诠的意义建立经典的名称。这表明以甚深密意解释经典。这是从六种解释中依主释的解释。
'缘起品第一'中，'缘起'是指因缘缘起，即将要正确解说的缘起。'品'是指方面的类别，或者是差别的意义。如此，从'如是我闻'等义理相同的内容，以及各自不同的摄义，故称为'品'。此经共有八品，此品为第一品，故称'第一'。因此说'甚深密意决定解释经缘起品第一'。
关于'经典的本体和正确宣说'，'本体'显示言说和圣教的本质名称。'典籍'显示各自教法所说的不共内容。圣者所说的圣教，玄奘法师从五个方面显示经典的本体：
第一是摄非真实为真实门，即圣教中的名、句、文、音声等皆为真如本性，因此在《无垢称经》等经中说'一切众生即是真如，一切法亦是真如'。
第二是摄因缘唯识门，这也简要分为两种意义。首先以三个方面显示义理：自性称为识，见分和因缘两个方面总称为因缘。因此在《唯识成就论》中说：'识的本性显现为二分，即见分和因缘，二者都依自性而生起'。此外，同论又说：'虽然识的特征有多种，但识的转变不同可分为三种。'

།ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ནས་རྒྱུ་མཚན་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་ སྟེ།ལྟ་བ་དང་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དོན་བསྟན་ཏེ། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལྟ་བུར་གྱུར་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ནས་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལས་གུད་ན་མེད་པས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་མདོར་ བསྡུ་ན་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་སྒྲ་སྐད་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གསུམ་པ་ནི་བཏགས་པ་རྣམས་རྫས་སུ་བསྡུས་པའི་སྒོ་སྟེ་ཇི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས། མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མིང་ལ་སོགས་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་གོང་མའི་སྒོ་གསུམ་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ སྒོ་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་།དང་པོ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ ཉིད་ཡིན་ཏེ་།ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་དག་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྒོ་གཉིས་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་དང་པོ་ནི་རྒྱུ་མཚན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། རྒྱུ་མཚན་ནི་ མ་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། རྒྱུ་མཚན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་དག་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་རིག་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒོ་གསུམ་པའི་རྣམ་ པ་གཉིས་ཀྱང་དང་པོ་ནི་བཏགས་པ་རྣམས་རྫས་སུ་བསྡུ་བ་སྟེ།རྫས་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་བཏགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ནི་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། སྒོ་འདི་ནི་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་གཉིས་བསྟན་པས་མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་བཏགས་པ་ཡིན་ལ། སྒྲ་ ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཞི་པ་ནི་ཆོས་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ངེས་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ། ཆོས་གསུམ་ནི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཆོས་གསུམ་གྱི་ལེའུ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་དཔྱད་པས་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལས་ནི་སྒྲ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་པས་ཆོས་གསུམ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་སྒྲའི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །མདོ་སྡེའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་སྒྲ་གཉིས་ ལ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་སྒྲའི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ དང་སྦྱར་ན།སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དང་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གསུམ་པོ་ དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེའོ།

如是已说，与此解释相配合，其因相之行相，即见解与因相等是以自性为识别之相故。第二以二种分相显示义理，见解之行相称为识别。因相之行相称为因相，因此在唯识成就论中说内识本身如外境显现。与此解释相配合，因相之行相称为因相，因相离见解行相外别无所有故称为唯识。略义为名、句、文集及音声等是识别相故称为识性。
第三是以假立摄入实有之门，如在瑜伽师地等中说：名等是假立。声是实有故，离声之外别无名等他法。若以另一方式，则上述三门每一门又各分二相，则成为六种门。其中第一门之二相为：第一是摄非真实于真实中，唯是真实，非是不真实。第二是真实与非真实之分别，即是非真实，非是真实，因为名等四法非是真实体性故。
其中第二门之二相亦是：第一是摄因相于识性中，唯是识别，非是因相。第二是识别与因相之分别，名等四法唯是因相，非是识性，因为名等是以因相行相所摄故。第三门之二相亦是：第一是摄假立于实有中，唯是实有，非是假立。第二是假立与实有之分别，此门以显示假立与实有二者，名等是假立，声是实有故。
第四是决定显示三法体性之门，三法即是蕴处界三门，因此在对法杂集论中出现'三法品'。依有部宗典考察所说的真实义中，以声为体性，故从三法中摄于色蕴、声处及声界中。若配合经部宗典，则承许假立与实有二声为所诠体性，从五蕴中摄于色蕴中。从处界门中，则摄于声处、声界及法界中，广说当从法数中了知。
此处若配合大乘宗典，则承许声及名等四法为体性，从五蕴中摄于色蕴及行蕴，从处界中摄于声处、法处、声界及法界，因为名等三法非是意识之境故。第五是显示法数体性之门，此亦分为四种。

།འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་བསྟན་པ་དང་། བསགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་དང་། གསུང་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་པ་དང་འདོད་དོ་། །ཕྱི་རོལ་པའི་གཞུང་ཡང་རྣམ་པ་མང་མོད་ཀྱི། འདིར་རེ་ཞིག་རྣམ་པ བཞི་ཞིག་བསྟན་ཏེ།མུ་སྟེགས་ཅན་གྲངས་ཅན་ནི་སྒྲའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །མཆོག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་སྒྲའི་ཡོན་ཏན་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་རྒྱང་འཕེན་པ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།སྒྲར་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་སྒྲ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་སྒྲ་ནི་རྟག་པས་ངེས་པའི་ཚད་མ་བྱེད་དེ་ཆོས་རྣམས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེའོ། །དེ་ལ་ཆོས་འདི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་ བ་དག་ནི།མདོར་ན་ཆོས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་ལྔ་ལས་མེད་དེ་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡང་སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། ཁ་ཅིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་དེ། མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དོན་དེས་ན་ཡུལ་འདི་པ་ཉིད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་གོ་བ་དག་མི་མཐུན པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲ་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་འདོད་དེ་འདི་ལྟར་སྒྲ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་གྱི། མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་མདོ་སྡེ་དང་འདུལ་བ་དང་། མ་མོ་དག་ནི་ཀུན་ རྫོབ་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་སོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི་དོན་དམ་པའི་འོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་ དུ་འདོད་དེ།འདི་ལྟར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཅི་ཞིག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ་མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གནས་པའོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། འདི་ལྟར་སྒྲའི་དབང་གིས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །འདིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་གསར་འགྱུར་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་སྨོས་ཏེ། འདི་ ལྟར་སྒྲ་འམ་ཡང་ན་མིང་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་གི་།རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། སློབ་དཔོན་འདི་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་སྨོས་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་ཏེ། དྲིས་པ་དང་ལན་དག་ཀྱང་ཡོད་པས་དེའི ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ངག་དང་བསྟན་པའི་མིང་ཐ་དད་དམ།འོན་ཏེ་བསྟན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་པར་འདོད། མིང་དང་བསྟན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་ན། བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་མིང་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་ནི་མིང་ཡོད་པའི་དབང་གིས་གདོད་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མིང་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། མིང་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

比如说，宣说法数的本性、宣说自性与影像的有无、以积聚分别而宣说心的差别、分别一音与差别音。其中宣说法数的本性也有两种：外道与内道。虽然外道的宗派有很多种，但此处暂时宣说四种：数论外道认为声音的真实性是本性。胜论师们认为声音的功德是本性。顺世外道认为四大种是本性，说一切都是由四大种造成本性的缘故。声论师们认为声音是本性，如理论书中说：'声音是常住的，是确定的量，因为能诠说诸法的缘故。'
若将此法与论典相配，各自的解释也不相同。说一切有部认为：总之，法只有七十五种，其义如前所说。所说的本性也在《杂心论》、《俱舍论》和《大毗婆沙论》中说为二种：有些说如来法蕴是色蕴的本性，因为是声音的缘故。有些说是行蕴的本性，因为是名句文身的缘故。因此，此地的诸位师长们的理解有三种不同的解释。
有些认为声音是真实义，因为声音是善的，而名句文身不是教法的缘故。因此，《杂心论》中说：'经、律、摩得勒伽是世俗谛的真实法，三十七菩提分是胜义谛的。'其注释中解释说：'所谓世俗谛的真实法是指以言语所说的法。'有些认为名等是真实义，因为能诠说所诠义的缘故。因此，《生智论》中说：'十二分教以何为本性？答：名身、句身、文身如次排列。'等等广说。
有些认为声音和名等是本性，因为以声音的力量显示二种义的缘故。此处若对照新译《俱舍论》，其中说到这两种解释，如说：'是声或者是名等。'并无其他解释。在《如理论》中也提到这两位论师的解释，与《俱舍论》中所说相符，其中有问答：'语言与教法的名称是否不同？抑或认为教法也是名称？若名称与教法本性不同，教法怎么会是名称？'其中解释说：'因为有名称的缘故才称为教法，所以如来教法的本性是名称。为什么呢？因为如实诠说义的缘故，名称即是如来的教法。'

།མིང་གི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ནི་མིང་ཡིན་ཏེ་དེས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་ངེས་པར་མིང་ གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ།མིང་གཙོ་བོར་སྨོས་པས་ན་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱང་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་མཁས་ པའི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་བཤད་པ་ལས་ནི།རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་དེས་ན་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ་སོ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་དམིགས་པ་ཡོད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ ན།སེམས་ཅན་མགུ་བ་བསྐྱེད་པར་ནི་སྒྲ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། ཆོས་བརྗོད་པར་ནི་མིང་ལ་སོགས་པ་མཐུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར། ལྟོས་པ་མི་མཐུན་ཡང་སོ་སོ་ནས་ངེས་པ་ཡོད་དེ། དེས་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་གཉི་ག་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདིར་བསྟན་ བཅོས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བརྟགས་ན་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་འདོད་པས་ན་།དེའི་ཕྱིར་དེའི་མཇུག་སྡུད་པ་ལས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་ངེས་པར་མིང་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ངེས་པར་མིང་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ ཞེས་འབྱུང་བ་དང་སྦྱར་ན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་མཐུན་ཏེ།འདི་ལྟར་དེ་ལས་དེ་སུན་མི་འབྱིན་པ་ཡང་དོན་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སློབ་དཔོན་ཕྱི་མ་རང་གི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཕམ་པར་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་ པའི་རིགས་པ་མཛད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཕམ་རྒྱལ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་དཔྱད་པ་དག་གིས་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་ནི་སྒྲ་བཤད་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འདི་ལྟར་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ཅི་ཞིག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད།ཅི་ངག་གི་ལས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མིང་ལ་སོགས་པ་ཡིན། སྨྲས་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པས་གསུངས་པ་རྣམས་ནི་བཤད་པ་དག་ཡིན་པས་ངག་གི་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འདིའི་འོག་ནས་ བཤད་པ་རྣམ་པ་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ཆོས་ཅི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་གོ་རིམས་སུ་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། གོ་རིམས་སུ་འབྲེལ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་ བུའོ་ཞེ་ན།ཡི་གེ་འོག་ནས་འབྱུང་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པའི་ནུས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བར་ནི་མི་འདོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གོ་རིམས་སུ་བཀོད་པ་དང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ ཚོགས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ནུས་པ་ཡིན་པས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་མིང་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འདི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཞེས་སྨྲས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ གསུང་དང་བརྗོད་པ་དང་འབྲེལ་པ་དང་ངག་གི་ལམ་དང་ངག་གི་ལས་དང་།ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བརྒྱུད་པའི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དེ། འཇིག་རྟེན་ན་བུ་ཚ་རྣམས་གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པའི་ཆོས་བྱེད་པ་ལྟར། ངག་གིས་ནི་མིང་ སྐྱེད་ལ་མིང་གིས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་སོ།།དཔྱད་པ་དག་གིས་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་ལྟ་ན། ངག་གི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་རྣམས་ཕ་རོལ་གྱིས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།

为了表达名称的含义而显示的是名称，因此如来的教法必定以名称为本质。由于主要说名称，应知也包括词句和文字的集合。
此外，在详细阐述论典中，也与正理论中所说相符合。
从通达三藏的诸位论师所说的，从印度诸位论师相传解说中也如是说：阿毗达磨论和正理论中分别解说两种，各自有其所缘。为什么呢？因为令众生欢喜时声音最为殊胜，而宣说法时名等力用最大。虽然所依不同，但各自都有确定性，因此两种解说都是正确的含义。
在此考察诸论典的密意，由于正理论中认为名等是正确的含义，因此在其结论中说'所以如来教法必定是名称的显示，必定以名称为本质'。若与此相配合，则阿毗达磨论也与正理论相符，因为这样彼此不相违背，没有意义上的矛盾。
或者说后期论师承认自己的安立被驳倒，而作正理论的论师并未区分胜负而说。若与《大毗婆沙论》中以观察而说的正确含义相配合，则声音的解说也是正确的含义。
因此在《大毗婆沙论》中如是说：如来的教法以何为本质？是语业还是名等？答：圆满报身和化身所说的是解说，故以语业为本质。
若如此，如何解释下文所说：'如来教法是什么法？答：即是名身、句身、文身的次第安立、次第建立和次第相连。'
后文所说是显示如来教法的功能，而非分别佛陀教法的自性。即所谓次第安立、建立和相连，是说名、句、文身是佛陀教法的功能。
有人说如来教法以名等为本质。若如此，如何解释此说：'什么是佛陀教法？答：即是佛语、言说、相连、语路、语业和语表，称为佛陀教法。'
依靠相续因而如是说，如世间子孙相互生起法一样，语言生起名称，名称能明显义理。
若如观察所说，则以语业为本质，因为如来所说为他人所闻故。详细内容如彼论所说。

།ཡང་ དག་པའི་རིགས་པ་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དཔྱད་པ་དག་གིས་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་རྟེན་པར་མི་བྱེད། སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་གིས་བཤད་པའི་རིགས་པ་བཟང་ཞིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ དག་པ་ཉིད་དོ།།ཞེས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རིགས་པས་བསྒྲུབས་སོ། །འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདིའི་གཞུང་གི་སྒྲ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྒྲའི་ཆོས་གཅིག་འབའ་ཞིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ནི། མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ གསུམ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།།གལ་ཏེ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་བཤད་ན་ནི་ཆོས་བཞི་བསྡུས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པའོ། །དཔྱད་པས་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་དོན་གྱིས་ནི་སྒྲའི་ཆོས་གཅིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་སྒྲ་ལ་ངོ་བོ་ ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་མདོ་སྡེ་པ་སུན་འབྱིན་པའི་སྐབས་ནས་འབྱུང་བ། ཁྱེད་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་སྒྲས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །ཞེས་སྨྲ་བའི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་དག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་འདི་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སུན་འབྱིན་ཏེ།གཞུང་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས། སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལས་སྒྲའི་ སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ།སྒྲ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བཏགས་པའི་སྒྲས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་འབའ་ཞིག་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་སྒྲ་གཉིས་ཀས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། གོང་མའི་དོན་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་པ་དག་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ལྟ་བུར་འདོད་པར་གྱུར་ཅེ་ན། སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་བཤད་པ་ལས། མདོ་སྡེ་ཚད་མར་བྱས་ཏེ། དོན་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མདོ་སྡེ་པ་ཞེས་བྱ་བས། དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་པ་དག་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་བུར་འདོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་སོ་སོ ནས་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སློབ་དཔོན་དཔེ་ཅན་ལྟ་བུའོ། །བཙུན་པ་རྟོགས་པའི་ལྷས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །དེ་དག་གིས་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་ལས་བཅུ་ བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།དབང་པོ་ལྔ་དང་ཡུལ་ལྔ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའོ། །སེམས་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མངོན་པར་འདུ་མ་བྱས་པ་རྣམས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ་།ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་པར་འདོད་པ་ཡང་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པའོ། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཤི་རི་ར་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །ཞེས་ཟེར། དེ་ཡང་རེག་པ་བསྣན་ནའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཆོས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་སམ། ཡང་ན་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ སྔ་མ་བཅུ་དགུའི་སྟེང་དུ་ཆོས་གསུམ་མམ།ཡང་ན་བཞི་བསྣན་པའི་ཕྱིར་རོ།

难道不是依据正确的道理和《大毗婆沙论》等论典吗？为什么不依据经过详细分析阐述的正确义理？因为阿阇黎善聚所说的道理殊胜而最为超胜。对于名等也是真实的，这是以另外的道理所成立的。
在此论的注释中解释此论文的声音为自性，是从法数的角度认为声音法唯一为自性。对于名等为自性的阐述，名等是对三法显示为自性。如果合并解释的话，则认为是对四法合集为自性，即：声音和名等。以分析阐述的正确义理则说声音法唯一为自性。
经部师们则解释声音为自性。因此在《随理论》中破斥经部师的章节中说：'你们说名、句、字的聚合是以声音为自性，这是不合理的。'在阿阇黎无性所造的《大乘集论释》中也破斥说：'经部诸师说以语句为自性，这也是不合理的。'
依据此论文，三位阿阇黎如是阐述：有些说十二处中以声处为自性，因为除声音之外别无其他名、句、字的聚合。有些说法处中以相续不断的假立声音为自性，因为唯是意识所缘的自性。有些说以假立和实有的两种声音为自性，因为具有前面两种含义。
为什么经部师会有这三种观点呢？根据具足三藏的诸位阿阇黎所说，以经典为量而解释诸义理的一切都称为经部师，因此经部师会有这三种观点。
他们的论典中对法的分类安立也各不相同。有些说除心之外别无心所，如阿阇黎譬喻师。尊者觉天也与此相顺而说。若配合他们的论典则有十九种。即：色法中有十四种，也就是五根、五境和四大种。心唯一种，因为无心所法。不相应行法唯一类，即是诸无为法。无为有三种：虚空、择灭和非择灭。
承许有心所者的解释也有两种不同：有些说除心之外有三种心所，即：受、想、思，如室利罗多。有些说有四种，即加上触。配合这种解释则成二十二法或二十三法，即在前面十九法之上加三法或四法。

།དེ་ལྟར་མང་ཉུང་མི་མཐུན་པ་ཡོད་ཀྱང་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པར་བཟུང་སྟེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བཏགས་པའི་སྒྲའི་ངོ་བོ་ཉིད་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། དེ་ཡང་ མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ།།དང་པོ་ནི་ནཱ་གརྫུ་ནའི་གཞུང་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་ངེས་པར་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་མེད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ཕལ་ཆེར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་ བར་འདོད་པ་དག་དང་མཐུན་པར་ཆོས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་བདུན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ།དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ཆོས་བདུན་ཅུ་རྩ་ལྔར་འདོད་པ་དང་། གནས་པ་བཅུ་བཤད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ བདུན་བརྒྱ་ཡོད་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་བཅུ་བཞི་སྟོན་ཏེ།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་བདུན་བརྒྱས་བསྣན་ན། ཆོས་བདུན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལས་སྒྲ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཐོབ་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་འཆད་པའི་ཚེ་འཁོར་འདུས་པ་ཉིད་དུ་མ་འདུས་ཀྱང་འདི་ལྟར་ལྷའི་མིག་གིས་སངས་རྒྱས་མཐོང་ངོ་།།ལྷའི་རྣ་བས་ཆོས་ཐོས་སོ། །མངོན་པར་ཤེས་པས་མ་ཁྱབ་ པའི་གནས་དེར་ནི་མཐོང་ཞིང་ཐོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་སྒྲས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པས་བསྟན་པའི་གཞུང་སྟེ། དེས་མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ནི་བརྒྱ་ཡོད་པར་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་ཆོས་བརྒྱ་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་པ་དེ་ཡང་གསུང་རབ་དེ་དག་ལས་མཐུན་པར་མི་འབྱུང་སྟེ། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་གསུང་གཅིག་ཏུ་ ནི་ཆོས་སྟོན་ཀྱང་།།སེམས་ཅན་མོས་པ་ཇི་བཞིན་སོ་སོར་གོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སེམས་ཅན་དག་ཤིན་ཏུ་གདུལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་དྲག་པོའི་ཆོས་ཀྱིས་འདུལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཁམས་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུང་གཅིག་ཆོས་བསྟན་ལས། །དཔག་མེད་མདོ་སྡེ་རྒྱ་མཚོ་རབ་ཏུ་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མདོ་སྡེ་དང་འདུལ་བ་དང་མ་མོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལ་སོགས་པའི་གསུང་རབ་གཏན་ཚིགས་སུ་རུང་བ་མང་པོ་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་མིང་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ལས ཇི་སྐད་དུ་མདོ་སྡེ་འདིའི་མིང་དང་ཚིག་ནི་སངས་རྒྱས་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མས་གསུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་སྒྲ་དང་ཐ་མི་དད་ན། ཆོས་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་ པའི་ཡུལ་ཐ་དད་མེད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ།།ཞེས་འབྱུང་བས། མིང་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །ལ་ལ་ལས་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མིའི་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་ གཉིས་ནི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་སྒྲ་དྲི་མ་མེད་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སྒྲ་སྐད་དང་ཚིག་དང་ཡིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་ གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཆད་པ་པོ་ཡང་དངོས་པོ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་འཆད་དོ།

虽然有多少不一致的情况，但是以声音处为本体而执取，因为相续不断的假立声音本体离开它就不存在。在此若与大乘典籍相结合，则有两种不同的说法。
第一是龙树的典籍，没有确定说明法数多少的论典，在《般若波罗蜜多释》中对诸法相的广说，大多与说一切有部相符，简要而言有七百六十一法，如此宣说也是因为说一切有部的典籍认为有七十五法，在《十处说论》中安立不相应法有七百，因此说明十四种不相应法，加上七百不相应法，就成为七百六十一法。
因此，从十一种色法中以声音为本体，所以在《般若波罗蜜多释》中这样说：'获得六神通的阿罗汉们，即使在如来说法时没有亲临法会，也能以天眼见到佛陀，以天耳听闻佛法。在神通所不及的处所则无法见闻。'由此可知如来的教法是以声音为本体。
第二是圣弥勒所说的典籍，他简要说明有一百法，如《百法论》中所说。关于佛陀教法的本体，在这些经典中也有不一致的说法。有些经中仅说是声音，如圣无垢称所说等中说道：'佛以一音演说法，众生随类各得解。'
又在同经中说，因为这个世界的众生极难调伏，所以世尊也用严厉言辞的法来调伏。又在《大界经》中说：'如来以一音说法中，宣说无量经典海。'
又在同经中说，如来的教法简要而言有三种，即经藏、律藏和论藏，像这样的经典依据有很多。有些经中说是以名等为本体，如圣《人王经》中说：'此经的名句是由百千诸佛所说。'
在《唯识成就论》中也说：'如果名、句、文与声音无别，则法与词的各别正确认知的对境也应无差别。'由此可知，名等是以自性为本体。
有些经中则合而为一，说是以声音和名等为本体，如《人王经》中说：'十二分教是以无垢的名、句、文、声所摄。'又在同经中说：'以音声、语言、词句、字母、文字也能作佛事。'在圣《无垢称经》中也如是说。
又在《圣十地经释》中说：'说法者也是以这两种事物来说法。'

།ཉན་པ་པོ་ཡང་དངོས་པོ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་ཉན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པའོ། ། ལ་ལར་ནི་ཡི་གེ་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མདོ་སྡེའི་ལུས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡི་གེ་དང་དོན་ནོ། །དེ་ལ་ཡི་གེ་ནི་རྟེན་ཏོ། །དོན་ནི་བརྟེན་པའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ།།ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་གསུང་རབ་རྣམས་དེ་ལྟར་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པར་བསྟན་པ་འདི་ལས། སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་བཤད་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་མིང་དང་ ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་སྒྲ་དང་ཡི་གེ་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་ལ་དམིགས་ཏེ། བསྟན་པས་ན་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བཏགས་པ་རྫས་སུ་བསྡུས་པའི་ཚེ་ནི་སྒྲས་ངོ་བོ་ ཉིད་བྱེད་དོ་།།སྒྲ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མིང་དང་ཚིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཀྱི་རྫས་སུ་བསྡུས་པའི་ཚེ་ནི་མིང་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་བརྗོད་པ་དང་། གཉི་གའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་ པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པས་ན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བཤད་དེ།གལ་ཏེ་རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཚང་ན་བཤད་པ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་ངེས་པར་ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་དབང་གིས་འགྲུབ་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པ་མང་པོར་བཤད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ འགལ་བ་མེད་དོ།།དེ་ལ་གཉིས་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་། བསྟན་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ཆོས་བཞིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྒྲ་སྐད་དང་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་སོ། །འདི་ལྟར་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ལ། ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག པར་གྱུར་པ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་སོ་སོའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་གྱུར་ཏེ། དེ་ལ་མུ་དང་པོ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་ལ་གཟུགས་བརྙན་མེད་པའོ། །འདི་ཡང་ སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།རེ་ཞིག་སྡེ་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། དེ་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་གིས་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་ངེས་པར་ལུང་མི་སྟོན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ ཏེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དང་། ལན་ཅིག་བརྗོད་པའི་སྡེ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་འདས་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པ་དང་། བྱ་བ་ངལ་བའི་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པ་ སྟེ།དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་མི་མངའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རོ། །སངས་རྒྱས་ནི་གསུང་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གསུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།གསུམ་པ་ནི་མང་དུ་ཐོས་པའི་སྡེ་པ་སྟེ། དེ་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་འདྲེན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

听闻者也是以这两种事物而进行听闻，如是而说。其中所谓两种事物是这样的：声音和名称等。有些地方说字和义合为一体即为自性，如在《瑜伽师地论》中所说：'经典的体性略说有二种：即文字和意义。其中文字是所依，意义是能依。如是这二种相都是应当遍知的对境。'在《论典解释》中也如是说。
如是诸经典中这样各自不同的阐述中，具足三藏的诸位论师解释说：就真实义而言，名、句、文的聚合，声音、文字和意义合为一体即为自性。诸圣教各自针对一义而阐述，因此彼此无有相违。为何如此？如是当归纳为假立实有时，以声音为自性，因为离开声音之外别无名、句等。如是当归纳为自性实有时，以名等为自性，因为能诠说诸法的自性和差别，以及作为二者之所依故。由于假立和实有互相观待，故说合为一体即为自性。若缺少其中一相，则无法成立解释，因为生起究竟的了知必定依靠文字和意义而成就，因此虽说多种不同，但彼此无有相违。
其中关于二者的自性和影像有无的阐述也有二种：即自性和影像有无的阐述，以及说法的差别。关于自性和影像有无的阐述，如来所说的教法以四法为自性，即：声音、语言、名句和文字的聚合。如是此四法，如来自身说为自性，而听闻者的分别则称为影像。
自性和影像有无的分类，略说依各自的宗派而有四句分别。其中第一句是有自性而无影像。这也有不同的解释：首先依据诸部派有三种解释：其一是说一切有部，他们如是说：'一切诸佛的语言都是有漏的，名等则决定不可说。'广大的分别如《论典别释》等中所说当知。
其二是大众部、一说部、说出世部、劳疲部等，他们如是说：'诸佛世尊一切皆超出世间，无有有漏法。如来的语言转法轮，佛以一音说一切法。'
其三是多闻部，他们如是说：'佛语五种是出世间的，即：苦、空、无常、无我，以及寂灭涅槃，因为引导圣道故。除此之外的一切声音都是世间的。'

།འདི་ལ་སོགས་པ་སྡེ་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ན་སྟེ་གཟུགས་བརྙན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ་། །དེ་དག་གིས་གཞུང་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དོན་མི་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མུ་གཉིས་ པ་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་པ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པར་འདོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀླུའི་སྡེའོ། །འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་སྟེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རགས་པའི་མཚན་མ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། སློབ་དཔོན་བརྟན་པའི་བློ་ གྲོས་དང་རྡོ་རྗེའི་སྡེ་ཡང་དེ་སྐད་དུ་འཆད་དོ།།མུ་གསུམ་པ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་གཉིས་ཀ་ཡོད་པར་འདོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཟླ་བའི་སྙིང་པོ་དང་། ཉེ་བའི་འོད་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐུ་གསུམ་དང་ལྡན་ཞིང་གཟུགས་ དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངའ་བས།འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐོར་བར་སྤྱོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐོར་བ་དང་རྟོགས་པ་དང་འཛིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ སུ་རུང་བའི་གསུང་རབ་མང་དུ་ཡོད་དོ།།ཡང་ན་ཉན་པ་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར་ནས་དེ་འདྲ་བར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་གཉི་ག་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མུ་བཞི་པ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་གཉིས་ཀ་མེད་པར་འདོད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་འཕགས་ པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས།ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །ཡང་ན་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་གཉི་ག་མེད་དོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་ཚིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་ གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་དང་ཆོས་སྐྱོང་གིས་གཞུང་གི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ།དེ་ལ་དང་པོ་ཡང་དག་པའི་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ན་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་ རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་དང་གཉིས་ཀ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་གི་མཐུའི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་དག་པ་དང་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་ བརྙན་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། འདི་ལྟར་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བསགས་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་ དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཚད་མར་མི་བྱེད་པས་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་།།ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཐབས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངའ་ཞིང་ཆོས་སྟོན་པར་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། ཞེས་འདོད་དེ་དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་ནི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད ལ་མཐོང་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་མ་བསྟན།ཕན་ཚུན་མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་སྐུ་དང་བསྟན་པ་གཉིས་ཀ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་མངའ་ བར་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བསྟན་དགོས་སོ།།གལ་ཏེ་སྐུ་ཡང་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་སྐུ་ཞེས་མ་བསྟན། དེ་ལྟར་རུང་བར་ངེས་པ་ཡང་མེད་དེ་ཀླན་ཀ་དང་མི་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ།

所有这些部派都认为唯有自性而非影像。因为他们的论典中不显示唯识的义理。其中第二种认为有影像而无自性的观点如下，即龙树部。他们说佛陀只有真如和真如智，无有色声等粗相的特征，师子贤和金刚军也如是解释。
第三种认为自性和影像二者都有的观点如下，即月藏和近光等论师。他们说一切如来具足三身并具有色声等功德，在《圣金光明经》中也说：'如来转三种法轮，即转、证、持。'如是等有许多可作为论据的经典。
又因为听者成为识，而显现如是相，应知自性和影像二者都有。第四种认为自性和影像二者都无的观点，是论师圣者依胜义谛而安立'一切法皆空无自性'。或者如法护论师所说：'自性和影像二者都无，因为胜义谛中无有言说等。'
如是虽有四种差别法，但玄奘和法护论师将论典义理显示为二种：第一依真实教法，唯有自性而非影像。自性是由如来识所变现的缘故。第二显示真实和二者都有，因为自性和影像也是由如来语力所生起。
若问依真实和二者而显示有自性和影像如何可知？如无性论师造《大乘集论释》中说：'如是由听者识中所积集分别者，作为所显示的自性。'法护论师不承认此论为量，故不应诽谤。
又无性论师也与法护论师相顺而说，如是无性论师承许方便三身具有色声等功德并行说法。因此在其释论中说：'受用圆满身和化身是后得智的差别。'若如是，为何说'由听者识等所分别者作为所显示的自性'，而不说'见者识中所显现的色等即是化身'？
因为互相摄略而说，就真实义而言，对于身和教法二者都具有自性和影像，应如法护论师所说而显示。若身也是影像，为何不说'见者识的影像身'？如是也不一定合理，因为不相应于诽谤。

།གཞན་ཡང་བསྟན་ པས་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་ཉེ་བའི་ཕྱིར་སྐུ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་འབྱུང་བ་དེས་ན་རེ་ཞིག་གཟུགས་དང་།སེམས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཟག་ པ་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ་འོན་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དག་གིས་རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་དག་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་གང་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ཟག་པ་མེད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་ པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཉིད་ཡུལ་དུ་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་བྱུང་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གཞུང་ཡང་ཕལ་ཆེར་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་བཤད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནི་ངེས་པར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ལས་རྣམ་པར་གྱུར པ་ནི་ངེས་པར་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་དང་ཆོས་སྐྱོང་ནི་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ལྟར་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་ མེད་པ་ནི་ལྟ་བའི་མཚན་ཉིད་ངེས་པར་མཚུངས་ལ།དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་མཚུངས་པར་ངེས་པ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་འདྲེན་མར་དྲངས་ནས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་དག་ པའི་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གྱུར་ནས།ཡང་དག་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རམ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གྱུར་ནས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བསྟན་པ་དེས་ཟག་པ་མེད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ ན།དེ་ལྟར་བཤད་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ན་། ཟག་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་ཡང་དག་པ་ཐ་དད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། འོན་ཏེ་གང་ཟག་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། འཕགས་པའི་བྱེ་བྲག་ ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་འཕགས་པ་དང་།འཕགས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་འདོད། དེ་ལྟར་བསྟན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་སེམས་རྣམས་གཉིས་སུ་འགྱུར་བར་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སྐུ་ གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་དང་ཞིང་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའོ།།སྐུ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་དྲིས་པ་སྐུ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་སངས་རྒྱས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ སྐུ་འཁྲུངས་པའི་སངས་རྒྱས་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡབ་ཡུམ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྐུ་འཁྲུངས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སངས་རྒྱས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། །སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་འཁྲུངས་པའི་སྐུས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཆོས་སྟོན་པར་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའམ་། མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་ལས་ཀྱང་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་གཉི་གས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་ཟག་པ་མེད་པས་ཀྱང་སྒྲ་སྐད་མངོན་པར་བསྐྱེད་ནས། འཕགས པའི་གསུང་རབ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཞེའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། སྐུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངའ་སྟེ། ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་མི་མཛད་པ་དེ་ཡང་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་གཅིག་ནི་སྟོན་པར་མཛད་ལ། གཉིས་ནི་སྟོན་པར་མི་མཛད་ དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ནང་གི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་རོ།

此外，通过教法产生智慧时，由于听闻者的识的特征接近于产生智慧，从佛身中显现佛的本性，因此暂时说为色和心等。听闻者的识所转变的教法本性是有漏的还是无漏的？三藏对印度地区的人们解说为两种，即有人这样说：'无漏心所转变的必定是无漏的。有漏心所转变的有两种：就真实义而言是有漏的，因为有漏心本身转变为境。若依据法界所生的究竟义，则称为无漏。无著论师所造论典的内容大多依此而解说。'有人则这样说：'有漏心所转变的必定是有漏的。无漏心所转变的必定唯一是无漏的。'虽然有这两种解说，但玄奘法师和法护论师认同后一种解说。因此，在唯识成立论中说：'有漏和无漏的见的特征必定相同，而善等识的特征则不一定相同，因为是由三种本性的因缘交替引生的。'
有漏转变为正确的教法后，从那正确的论典中是成就有漏还是无漏？无漏转变为颠倒的教法后，由那颠倒的教法是成就无漏吗？如此解说也无过失，因为是由无漏所转变的缘故。由于教法有颠倒和正确的差别，是否主张一切都称为有漏和无漏？还是由于补特伽罗有凡夫和圣者的差别，而主张一切都是圣者和非圣者？如此宣说也无过失，因为所转变的心可以成为两种。
其中说法的差别也有两种：依三身而说和依诸刹土而说。关于依三身而说，有人问：依何身而说法？说一切有部的宗义认为佛有两种：第一是生身佛，即从父母所生的有漏身。第二是法身佛，即五分法身。在两种身中，是由生身说法而非法身，因为在入定时不说法。经部宗的宗义中也有两种身，他们说两者都能说法，因为依据他们的宗义，无漏也能发出声音而造作圣教。在此若结合大乘宗义，具有三身，说法与否可分为四种情况。其中第一种是说法，两种是不说法，即法身是内证所行境界的缘故。

།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལོངས་སྤྱོད་སྤྲུལ་པ་ཡང་དག་སངས་རྒྱས་མིན། །དེ་བཞིན་ཆོས་འཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་འབྱུང་བས། སྐུ་གཉིས་ནི་ ཆོས་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་གཉིས་ནི་སྟོན་པར་མཛད་ལ། །གཅིག་ནི་སྟོན་པར་མི་མཛད་དེ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པ་ལ་གསུང་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་སུམ་ཆར་ཡང་ ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དེ།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཅུར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་ནང་གི་སོ་སོར་རིག་པ་འཕགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པའི་བར་དུའོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།བཞི་པ་ནི་སུམ་ཆར་ཡང་ཆོས་སྟོན་པར་མི་མཛད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་གསུང་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྤྲུལ་པའི་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་འཆད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐུ་རྣམ་པ་བཞི་དང་སྦྱར་ན་མུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་གཅིག་སྟོན་པར་མཛད་ལ། གསུམ་ནི་འཆད་པར་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ངག་གི་སོ་སོར་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་དང་། ཉིད་ཀྱི་བརྟེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐུ་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་འཆད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་གཉིས་འཆད་པར་མཛད་ལ། གཉིས་འཆད་པར་མི་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་ཡང་ཡོངས སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་།སྤྲུལ་པ་དག་ཡིན་གྱིས། སྐུ་གཞན་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་གསུམ་འཆད་པར་མཛད་ལ་གཅིག་ནི་མི་འཆད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་དང་ བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བཞི་པ་ནི་བཞི་ཆར་ཡང་འཆད་པར་མཛད་དེ། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་སྐུ་གསུམ་ཆར་གྱིས་ཆོས་འཆད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་ནི་བཞི་ཆར་ཡང་འཆད་ པར་ཡང་མི་མཛད་དེ།ཚིག་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པ་འཆད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་མུ་ཐ་དད་པ་མང་པོ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ལ་སོགས་པས་གཞན་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་དང་ སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཆོས་འཆད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདི་ཞིང་གང་གིས་བསྡུས། མདོ་ སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་སྐུ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།ཁ་ཅིག་ནི་སྤྲུལ་པའི་ཞིང་དུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཆོས་འཆད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་ཆོས་བཤད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་ པའི་ཚེ།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་མན་ཆད་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་འདིར་ཆོས་འཆད་པར་མཐོང་ལ། ས་ལ་གནས་པའི་འཁོར་མང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཆོས་འཆད་པ་ མཐོང་སྟེ།ཐོས་པ་མཚུངས་ཀྱང་མཐོང་བ་ནི་སོ་སོ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།

因此在《圣般若波罗蜜多金刚经注》中说：'受用身和化身不是真正的佛，同样也不是说法者。'由此应知二身不是说法者。
第二种说法是：二身是说法者，一身不是说法者。因为受用身和化身具有语言，而法性法身离开语言相的缘故。
第三种说法是：三身都是说法者。如《圣楞伽经十卷本》中所说：'其中法身佛说法是因为是内在各别证悟圣者的境界。受用圆满佛说法是因为显示一切法自相平等性。化身说法是因为宣说六波罗蜜等法门。'如是广说。《圣楞伽经四卷本》中也多与此相符。
第四种说法是：三身都不是说法者。为什么呢？因为法性法身无有语言，受用圆满佛无有造作，化身如来不是真实的说法者。
若配合四身则有五种情况：其中第一是一身说法，三身不说法。即法身是语言各别证知的境界，自身也不依止，因为无有造作；其他身也不是，因为不是真实说法者。
第二是二身说法，二身不说法。即受用身和化身是说法者，其他二身不是，因为无有语言和无有造作。
第三是三身说法，一身不说法。因为法性法身离开语言相。
第四是四身都说法。如《圣楞伽经》中说：'三身都说法。'这是因为化身分为两种。
第五是四身都不说法。因为无有语言，无有造作，不是真实说法者。
虽然有如此多种不同说法，但优波扎那等论师所说的'受用身和化身说法'才是真实义。因此在《圣佛地经注》中说：'受用圆满身和化身佛土二种中，此清净土属于哪一种？说此经的佛是哪一身？有人说是在化土中化身说法。有人说是受用圆满身说法。就真实义而言，释迦牟尼佛说此经时，信解行地以下的眷属见到化身在不清净土中说法，而诸多住地的眷属则见到受用圆满身在清净佛土中说法。虽然所闻相同，但所见各不相同。'详细内容如彼处所说。

།གལ་ཏེ་དེ་དེ་ལྟར་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཆོས་འཆད་པར་མཛད་ན། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་གོ་ཞིང་ རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་ངས་འདི་སྐད་དུ་གང་གི་ནུབ་མོ་ངས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས་གང་གི་ནུབ་མོ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་བར་དུ་ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་ མ་བཤད་མི་འཆད།འཆད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་ཉིད་ལས་གང་བཤད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཤད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས། སེམས་ཅན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ནི་བདག་གཅིག་པུའི་ཕྱིར་ཆོས་འཆད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཀྱང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གདོད་མ་ནས་འཆད་དམ། བསྟན་པ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཐོག་མ་ནས་ཐ་མའི་བར་དུ་ཡི་ གེ་འབྲུ་གཅིག་ཀྱང་མ་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེ་ན།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཤད་དོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་ དོན་དམ་པའི་ཚུལ་ལ་ནི།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཆད་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཆོས་གང་ཡང་བརྗོད་དུ་ཡོད་པའམ། ཆོས་གང་ཡང་ཅུང་ཟད་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་མ་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར བྱས་པ་ལས་ཅིའི་རྒྱུས་བཤད་པ་མེད་པ་ནི།སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཤད་པའོ་ཞེས་གསུངས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ངས་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དགོངས་ནས་དེ་སྐད་སྨྲས་སོ། །ཆོས་གཉིས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་རང་གིས་མངོན་པར་རྟོགས་ པའི་ཆོས་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པའི་ཆོས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་བམ་པོ་བཅུར་བྱས་པ་ལས། རང་གི་ལུས་ནང་གི་སོ་སོར་རིག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པའི་ཆོས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་ འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།

如果这样说佛陀以二种身相说法，那么《圣楞伽经》等应当如何理解和解释呢？如《圣楞伽经》四卷中说：'因此我说，从我证得圆满菩提之夜至我入般涅槃之夜，其间未说一字，不说，将来也不说。'
又经中说：'所说即是佛说。'
又《圣般若波罗蜜多经》中说：'虽然众生各自认为世尊是为自己一人说法，但如来从本以来未说法，无有教法。'
又在该经中说：'诸佛菩萨从始至终未说一字一句。'若有此问，
依世俗谛而言称为'佛说'，依胜义谛而言则说'未说'。因此，《广百论》中说：'就胜义谛理而言，由于断除一切分别戏论，诸如来既无任何可说之法，亦无少许可缘之法。然依世俗安立，则无过失。'
或者说'未说'是基于三种含义：其中第一是依据真如离开种种言说等相而言'未说'。因此《楞伽经》四卷中说明未说之因：'佛说为何是未说？'世尊答道：'大慧，我依二法而作是说。何为二法？即是自证之法与法性住法。'
又该经十卷中说：'依自身内各别证知之法与法性住法。'详细内容如该经所说。

།མདོ་སྡེ་དེའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ནང་གི་རང་གིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རྟག་ཏུ་གནས་པས་ དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས། གང་གི་ནུབ་མོ་མངོན་སངས་རྒྱས། །གང་གི་ནུབ་མོ་མྱ་ངན་འདས། །དེ་དག་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་། །ང་ཡིས་ཅུང་ ཟད་བཤད་པ་མེད།།རང་གིས་མངོན་རྟོགས་ཆོས་གནས་པས། །དེ་ཕྱིར་ངས་ནི་འདི་སྐད་བཤད། །ང་དང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་ལ། །བྱེ་བྲག་གྱུར་པ་ཅི་ཡང་མེད། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། །ཉན་པ་མེད་ཅིང་བཤད་མེད་ནམ་མཁའ་ བཞིན།།ཆོས་ནི་ཆོས་ཉིད་མཚུངས་ཤིང་ཉན་དང་བཤད་པ་འདྲ། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་དང་གཅིག་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་གང་ལ་ལ་ཞིག་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་རྣམས་ཆོས་འཆད་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན།དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པ་ཡིན་པས། ངས་བཤད་པའི་དོན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། །སངས་རྒྱས་ཇི་བཞིན་ཆོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། །བསྟན་པ་གཉིས་པོ་ ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཀྱང་།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཡོངས་སུ་མ་བྲལ་བས། །ཆོས་བསྟན་པ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མེད། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། གཉིས་པོ་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་བསྟན་ བཅོས་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཞན་མེད་དེ། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཞན་མེད་པ་སྟེ་། དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་དོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། གཉིས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་མ་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཆོས་བཤད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པ་འདིའི དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།ཆོས་གང་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་གིས་ནི་གསུངས་ལ། སངས་རྒྱས་གཞན་གྱིས་ནི་མ་གསུངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་ཡི་གེར་ལྷུང་བའི་ཆོས་ལ་དགོངས་ནས་མ་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་ པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཡི་གེར་ལྷུང་བའི་ཆོས་མི་སྟོན་ཏེ། ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར། གཞན་དུ་ནི་ཡི་གེར་མ་ལྷུང་བས་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་ནི་ཡི་གེར་ལྷུང་བའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ།།ཞེས་ཟེར་ན་དེ་ནི་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དེ་ཆོས་ཉིད་ནི་ཡི་གེ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་མ་བཤད་འཆད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །གཞན་ ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་བཤད་ན་ནི་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།།བསྟན་པའི་ཆོས་ཞིག་ན་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་མེད་ན་ནི་གང་ཞིག་སུ་ ལ་ཅི་ཞིག་བཤད་དེ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

此经的密意是这样的：如是性的一种形相有两种含义：内在的自己所证悟的这个，以及无论如来出世与否，自性的特征恒时安住，因为如是性离开言语表述，所以未说。
因此，在《楞伽经》四卷中说：'于何夜成正觉，于何夜入涅槃，于彼二者之间，我未说一言。因自证法安住，是故我如是说，我与彼诸佛，毫无有差别。'
又在《人王所问经》中说：'无闻亦无说如虚空，法与法性等同闻说亦相同，诸法皆一如是性。'
又在论师世亲所造的《圣金刚般若经释》中说：'若有人说如来有说法者，即是谤佛，不解我所说义。'此义云何？偈颂中说：'佛如是法亦如是，二种教法虽极异，不离于法界，说法无自相。'
在此注释中解释道：'二者极异'是指所教之法与义理。
此论的密意是这样的：化身如来离开如是性之外别无自相，如同佛陀离开如是性之外别无自相一样，同样所教之法与义理也是如此。
第二，是考虑到诸如来的教法无有差别而未说。因此在《圣金刚般若经释》中说：'经中所说须菩提如来无说法者，其义云何？任何法都不是唯一如来所说而其他佛未说的。'
第三，是考虑到文字所摄之法而未说。因此在《楞伽经》四卷中说：'如来不说文字所摄之法，因为不见文字之有无。否则即是以非文字所摄而说法。若有人说如来说文字所摄之法，此乃妄语，因为法性离文字故。因此，诸佛菩萨未说一字，将来也不会说。'等等广说。
又在此经中说：'大慧，若一切法皆不说，则教法将灭。若教法灭，则无佛、菩萨、缘觉、声闻。若彼等不存在，谁向谁说什么？'

།གོང་དུ་བསྟན་པའི་མདོ་སྡེ་དགུ་དག་ལས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡི་གེར་ལྷུང་བའི་ཆོས་མི་གསུང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡི་གེར་མ་ལྷུང་བའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་མི་འཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲི་ མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས།དེ་ལ་ཆོས་འཆད་པ་པོ་ཡང་བཤད་པ་དང་། བསྟན་པ་མེད་ལ། ཉན་པ་པོ་ཡང་ཐོས་པ་མེད་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་དེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུས་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ལྟར་དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་པས་ཆོས་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ གསུངས་པས།དོན་དེས་ན་གསུངས་པ་དང་མ་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉི་ག་ཡང་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལ་ཞིང་ལ་བརྟེན་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ རྣམ་པ་བཅུའི་ཁྱད་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དེ་།དང་པོ་ཚིག་གིས་ཆོས་བསྟན་པ་ནས། ཐ་མ་ལུས་བསྐྱོད་པས་ཆོས་སྟོན་པའི་བར་དུ་གསུངས་པའོ། །མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་བམ་པོ་བཅུར་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་ཆེན་པོས་ཡང་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ བརྗོད་པ་མཆིས་ན་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་མཆིས་པར་འགྱུར་ལ་དངོས་པོ་རྣམས་མ་མཆིས་ན་ནི་བརྗོད་པ་ཡང་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་ཀྱང་བརྗོད་པ་ནི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་ པའོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རི་བོང་གི་རྭ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཡང་བརྗོད་པ་ནི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྲས་པའི་དོན་དེ་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐམས་ཅད་ན་བརྗོད་པས་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་མིག་མི་འཛུམས་ཤིང་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་མེད་པ་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་སྨིན་མ་བསྐྱོད་པའི་མཚན་མ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་མིག་རིག་རིག་བྱས་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་བགད་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་གླལ་བ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ ན་ནི་སེ་གོལ་བྱས་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་ལུས་བསྐྱོད་པ་ལ་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་ པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་ན།ཇི་ཙམ་དུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་ལ་ལ་ན་ནི་འོད་ཟེར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལ་ལ་ན་ནི་ནམ་མཁས་སོ། །ལ་ལ་ན་ནི་སྒྲ་སྐད་དང་ ཚིག་གི་བརྗོད་པ་དང་ཡི་གེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་དོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་ལ་ན་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་ཞིང་ཚིག་མེད་པ་དང་བརྗོད་པ་ཡང་མེད། བསྟན་པ་ཡང་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་མེད་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་དགའ་བོ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་དང་། གཡོ་ཞིང་བསྐྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་སྟོན་པ་ཐ་དད་པར་ གྱུར་པས་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐབས་མཁས་པས་སོ་སོའི་ཞིང་གིས་འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་མཐུན་པས་ཕན་འདོགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།

如果与上述所说的九部经典相对照，虽然不说已经记录成文字的法，但是也并非不解说未记录成文字的三藏圣教。因此，在《圣无垢称经》中说：'其中，说法者无所说、无所示，听法者也无所闻、无所得，譬如幻化人对幻化人说法一样，应当以如是心说法。'由此义理，所说与未说二者之间并无相违。
其中，所谓依据佛土差别而示现，如《楞伽经》中针对诸佛刹土而说十种说法差别，从最初以语言说法直至最后以身体动作说法。在该经分为十品中，菩萨大慧又问道：'世尊，若有言说则有诸法，若无诸法则无言说。'世尊答道：'大慧，无实之法亦有言说，譬如兔角等。大慧，兔角非有非无而有言说，是故你所说义理不成立。'
'大慧，并非所有佛土都以言说说法。为什么呢？有的佛土以不眨眼且无言说而说法；有的佛土以显示相而说法；有的佛土以动眉相而说法；有的佛土以眼睛顾盼而说法；有的佛土以微笑而说法；有的佛土以打哈欠而说法；有的佛土以弹指而说法；有的佛土以忆念而说法；有的佛土以身体动作而说法。'
如果与《圣无垢称经》等相对照，一切以种种方式利益众生皆称为说法。因此，该经中又说：'有的以光明行佛事，同样有的以虚空，有的以音声、言说和文字行佛事。有的佛土极为寂静，无言无说，无示现，无分别，无造作，以无为而行佛事。如是阿难，诸佛一切威仪进止无有不是佛事。'详细内容如该经所说。
如是，由于说法方式的差别，诸如来以善巧方便随各自刹土所化众生而以种种不同方式利益众生，这就称为佛事，因此诸如来之间并无相违。

།གོང་དུ་ བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ཆོས་སྟོན་པ་དེ་དག་ལ་མིང་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ངེས་པ་མེད་དེ་ཞིང་སོ་སོ་དག་ན་ཆོས་སྟོན་པ་ཡང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནས། མིང་ལ་སོགས་པ་མེད་དེ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ གནས་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་།།བརྗོད་པ་ཡང་མེད་བསྟན་པ་ཡང་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་ཞིང་ཚིག་མེད་པའི་སེམས་ལ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་མིང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་སྐབས་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།། །།བམ་པོ་གཉིས་པ། དེ་ལ་གསུམ་པ་བསགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བརྒྱུས་ཞིང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་མདོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ལ་འདིར་དུས་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཤིང་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་དྲང་པོ་དང་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དག་བསགས་ཤིང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དུས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ ན་རེ་དུས་བརྒྱད་ནི་བསྒྱུར་བའི་སྒྲ་བརྒྱད་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་བསྒྱུར་བའི་སྒྲ་བདུན་གྱི་སྟེང་དུ་འབོད་པའི་སྒྲས་བསྣན་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་སྐྱེས་བུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྒྱུར་བའི་སྒྲ་བརྒྱད་ནི་འོག་ནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཆོས་འཆད་པའི་ཚེ་ བསྒྱུར་བ་བརྒྱད་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་སྒྲ་ཅིག་བརྗོད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དུས་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲའི་རིག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཉིན་དང་མཚན་རེ་རེ་ལ་དུས་བཞི་བཞི་ཡོད་པས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན། དུས་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཆོས་འཆད་པ་ཡང་དུས་བརྒྱད་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་དུས་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་དྲང་པོ་དང་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དྲང་པོར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཚིག་རྐང་ནི་དྲང་པོར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་མདོ་སྡེ་མདོའི་སྡེ་ནི་དྲང་པོར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་ནི་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པའོ། །ཞེས་བྱའོ་ཟེར་ཏེ། དེའི་དོན་དུ་ན་དུས་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཤིང་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ ལ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མིང་དང་ཡི་གེ་དང་ཚིག་ལ་སོགས་པ་བསགས་ཤིང་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་བསྟན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ། ཅིའི་ཕྱིར་བསགས་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱུང་བ་ན་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཚོལ་བ་དང་། ངེས་པའི་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་དམིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་སེམས་ཕན་ཆད་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བར་བལྟའོ། །དེ ནས་དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།རང་གི་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྲིད་དུ་ཡིད་དེ་གཞན་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གཉིས་ཀ་དགེ་བའམ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།

如上所述，对于说法者是否有名称等，答：并不确定，因为在各个佛土中说法者为了生起如虚空等智慧而说法。所说没有名称等，因为无为法没有时分。虽然没有言说、没有显示等，完全寂静无言的心中仅仅是假立名称等，也无矛盾，因为有为的心等是有时分的。
第二品：其中第三'积集分别显示心差别'，如同无著论师所造《大乘集论释》中所说'因为串连相关故称为经'。
此中，随顺八时并对听者的识有直接和非直接的说法积集并分别，这就称为自性。所谓八时有两种解释：有人说八时就是八种变化声，即在七种变化声之上加上呼唤声，如说'人'等。八种变化声下文将详细分别，即如来说法时用八种变化声中任一种声说法，因此称为随顺八时。
有人依据声明论，说昼夜各有四时，合计为八时，如来说法也随顺这八时中的任一时，因此称为随顺八时。
其中直接和非直接说法有三种解释：有人说为了说明自性故称为直接说法，为了说明差别故称为非直接说法。有人说散文是直接说法，偈颂是非直接说法。有人说在十二分教中，经部是直接说法，其余十一部是非直接说法。
其意义是：随顺八时并在听者的识中积集并详细分别十二分教的名、字、句等，以此显示自性。
什么是听者的识心？为什么说积集详细分别？若依瑜伽师地论，首先依六识蕴分别五种心。因此该论中又说：当眼识生起时，可见到住近、寻求、决定三种心。其中第一是眼识本身，第二是意识。从决定心以后当视为染污或清净。然后与之同类的眼识也会生起善或不善，但不是由自己分别的力量。只要意识未散乱于他处，意识和眼识二者都会相续不断地运行于善或染污。

།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱུང་བ་ན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པ་ལྔ་ལས་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ དང་ལྡན་ནོ།།བར་མ་གསུམ་ནི་ཡིད་འབའ་ཞིག་གོ། །གཞན་ཡང་དང་པོ་གསུམ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ཐ་མ་གཉིས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་འོག་ཏུ་ངེས་པར་ཚོལ་བའི་སེམས་ཡོད་ལ། ཚོལ་བའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པའམ། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་གཡེངས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་གསུམ་པ་ངེས་པའི་སེམས ནས་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་དུས་གཅིག་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་གཅིག་པུའི་ཉེ་བར་ གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཞེས་བརྗོད་པའོ་།།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྩོལ་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་གཡེང་བར་གྱུར་པ་དང་མ་འདྲིས་པའི་དམིགས་པ་ལ་ནི་འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པ་མེད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་འབྱུང་བར་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།འདས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིད་ཚོལ་བ་པའམ་། ངེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་དེའི་ཡུལ་དེའི་དམིགས་པ་ཡིན་ན། ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཁོ་ན་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཡུལ་དེ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། འགྲེལ་པ་དག་གིས་རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་དེ། དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་ཅིང་སེམས་དང་པོ་གསུམ་གྱི་གོ་རིམས་ལ་མི་བརྟེན་པ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ ཞེས་བྱ་བའོ་།།རྐྱེན་དྲག་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། མ་གོམས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ནི་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡོད་ཀྱི། ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ནི་མེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སྔོན་མྱོང་བའི་ ཡུལ་འདས་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་།ཚོལ་བ་པའི་སེམས་སམ་ངེས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྔ་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་རྣམ་པའི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་ གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཚོལ་བ་པོ་དང་ངེས་པའི་སེམས་གཉིས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་རྣམ་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེའོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་གཞན་གསུམ་གྱི་ བཤད་པ་དག་ནི་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།འདིར་རེ་ཞིག་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་དང་སྦྱར་ནས། བསགས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་དེ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་སྟེ། །བྱུང་ནས་ཟད་ པའི་ཆོས་ཅན་ནོ།།སྐྱེས་ནས་ངེས་པར་འགག་པའི་ཕྱིར། །ཞི་བ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེའི་ཚད་མ་འདིས་རྟག་པར་འཛིན་པ་དག་འཇིག་པར་མཛད་དེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་བཅའ་བའོ། །བྱུང་ནས་ཟད་པའི་ ཆོས་ཅན་ནོ།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་མཚུངས་པའི་དཔེ་སྟེ། མར་མེའི་འོད་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པའོ། །སྐྱེས་ནས་ངེས་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། རིགས་པ་དེས་ན་ཞི་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བདེ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རེ་ ཞིག་ཚིག་དང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བསགས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ།འདི་ཡང་སྒྲ་རྣམ་པ་བཞི་དང་ཡི་གེ་བཞི་དང་མིང་བཞི་དང་ཚིག་བཞི་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་ནོ།

当眼识生起时，如是乃至身识，皆应如是了知，在五种中，第一和最后具有六种。中间三者唯是意。又，前三是无记，后二可成善与不善。又，依止所生的五识之后有寻求心，寻求心之后即成散乱或不散乱，其后即生起依止所生的五识。若不散乱，则从第三决定心乃至等流心皆得生起。
又，意识的依止所生有二种：与五识同时的依止所生意识，以及唯意一者的依止所生心。因此，瑜伽师地论中说：'其中，意识无功用且散乱，对于不熟悉的所缘境，则无欲等的趣入。此意识称为依止所生，唯缘过去。五识聚之后生起的寻求意或决定意，若其境是其所缘，则唯是现在境。'
若缘于彼境而生，诸注释中说有四种。其中，有些意识自然趣入且不依赖前三心的次第，称为散乱。对非强烈因缘及不熟悉的境所缘时，五者皆是遍行，而五者对境非各别决定。此时，该意识应称为依止所生心。
缘于曾经经历的过去境，以及五识聚之后生起的意识，称为寻求心或决定心，彼等唯缘前五识聚的现前境界。所谓寻求和决定二心，是缘于彼五识聚的境相而生，如是解说。其他三位论师的解说，如五种心说中所述。
此处，首先应当结合五种心而详细阐述积聚义。其中，所谓积聚，如诸经中所说：'诸行无常，是生灭法，生已必灭，寂灭为乐。'以此经典量破除执常见。'诸行无常'是立宗。'是生灭法'是同法喻，即举灯光等为例。'生已必灭'是因。由此理可知，寂灭涅槃是最极安乐。
其中，首先依据第一句而分析积聚。此复具足四种声、四种字、四种名、四种句及所诠义。

།དོན་འདི་ལ་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དོ་། །ཁ་ཅིག་ཏུ་ འདི་སྐད་དུ་རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་བརྗོད་པའི་ཚེ།ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་དེ་དང་དུས་གཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོར་བ་པའི་སེམས་ལ་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་འབའ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྔ་དང་ལྷན་ ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཚོལ་བའི་སེམས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ པར་མི་བྱེད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལས་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསགས་པ་ཞེས་མི་བཤད་དོ། །ངེས་པའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་དང་མིང་དང་ཡི་གེའོ། །འདུ་བྱེད་ཅེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོལ་བའི་སེམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་། །སྔ་མ་བཞིན་དུ ཤེས་པར་བྱའོ།།ངེས་པའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་མིང་དང་ཡི་གེ་དང་། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་། མིང་དང་ཡི་གེའོ། །མི་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ལ་ སོགས།མི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ངེས་པའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་མིང་དང་ཡི་གེ་དང་། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་། མིང་དང་ཡི་གེ་ མི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་མིང་དང་ཡི་གེའོ།།རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་བརྗོད་པའི་ཚེ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ངེས་པའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཐོབ་པར་འགྱུར་ ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་བཞི་དང་ཡི་གེ་བཞི་དང་མིང་བཞི་དང་ཚིག་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་རབ་ཏུ་ཉུང་ན་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ན། གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་བཞི་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ཡང་སེམས་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོལ་བ་དང་ངེས་པའི་སེམས་སོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་གཡེངས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་སེམས་འབྱུང བར་འགྱུར་ཏེ།ཅི་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་པའི་དོན་ཡང་ཡོད་པས། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ རིག་པར་བྱ་སྟེ།མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོལ་བ་པ་ཕན་ཆད་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པས་དེ་ནི་སྒྲ་དང་མིང་དང་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སེམས་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གསུམ་དང་དྲུག་དང་དགུ་དང་ བཅུ་བཞི་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ནི་སེམས་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ན་གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏེ། ངེས་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་མང་ཉུང་ཅི་ཙམ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ ཅི་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ།

对于这个问题，印度的论师们有三种解释。有些人这样说：当说出'识'这个字的时候，从近住所生起的耳识，以及与之同时的意识，以及寻求心中只有声音的特征。为什么呢？因为与五识俱生的意识是现量，所以不缘名等。寻求心因为寻求五识等所缘境，所以不缘名等。
虽然从这三种识中转变出声音等，但因为不像生等特征那样被缘取，所以不说是积聚。在决定心之后有三种特征，即：声音、名称和文字。当说'行'的时候，从近住所生起的耳识，以及与之俱生的意识，以及寻求心只具有'行'这个声音。应当如前理解。
在决定心之后，有六种特征成为现量，即：'识'的声音、名称和文字，以及'行'的声音、名称和文字。当说'人'的时候，从近住所生起的心等只得到'人'这个声音，应当如前理解。在决定心之后获得三种特征，即：'识'的声音、名称和文字，'行'的声音、名称和文字，以及'人'的声音、名称和文字。
当说'常'这个字的时候，近住等心只得到'常'这个声音，应当如前理解。在决定心之后获得十四种特征，即：四种声音、四种文字、四种名称、句和所诠义。因此，即使最少也具足十六种，才算圆满，即：那四个字每一个都具有四种心：从近住所生起的耳识、与之俱生的意识、寻求心和决定心。
如果没有散乱，则会生起染污和清净的心，应当随理了知。有些人认为，从近住所生起的耳识和与之俱生的意识不缘名等的道理也存在，应当如前理解，因为是现量的缘故。从寻求开始，因为是现量，所以获得寻求声音、名称、文字等的四种心，并且依次获得三、六、九和十四种。
如果配合这个解释，则具足十二种心才算圆满，决定心等具有多少也应当随理了知。

།ཁ་ཅིག་ནི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚོལ་བ་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མིང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ། རིགས་པ་དེས་ན་རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་བརྗོད་པའི་ཚེ་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་ཚོལ་བ་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མིང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ། རིགས་པ་དེས་ན། རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་བརྗོད་པའི་ཚེ། ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དང ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྲ་དང་མིང་ལ་སོགས་པའི་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ།།དོན་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་རྣམ་པར་བཤད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་ཅེས་བྱ་ བའི་སྒྲ་བརྗོད་པའི་ཚེ།རྣམ་ཤེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་མིང་དང་། ཡི་གེ་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་ནས་བྱུང་བའི་སེམས་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་སེམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡང་འདས་པ་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཚོལ་བ་པའི་སེམས་ཀྱི་ཚེ་གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཏེ།ཚོལ་བ་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་མང་ཉུང་ཇི་ཙམ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ བ་ཡང་གཉིས་པས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པར་ཡང་འདོད་པའི་ཕྱིར་འདས་པའི་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་ཡང་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ ན་ནི་སེམས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལ་ཡང་བསགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཡོད་དོ།།གལ་ཏེ་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ངེས་པར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དམིགས་པར་བྱེད་ཅེས་བསྟན་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་གྱི་ ཚད་མས་ཀྱང་མིང་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ།།རིགས་པའི་སྒོའི་བསྟན་བཅོས་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཞེས་བཤད་པ་ཡང་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དམིགས་པར་མི་བྱེད་དེ། ཕན་ཚུན་འཆིང་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ རྒྱུ་མཐུན་པའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་གིས་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར།རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲངས་ཏེ་བསྐྱེད་པ་ལ་ལྟོས་ནས། གདོད་བསགས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་ངེས་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ནི་ རེ་ཞིག་གནས་མ་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ལ་སོགས་པའི་བསགས་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་བསྟན་ཏོ།།གནས་གྱུར་པའི་སྐབས་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་རྫོགས་པར་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ཅི་རིགས་སུ་རིག་པར་ བྱའོ།།སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་བཞི་པ་གསུང་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་དྲིས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་འཆད་པའི་ཚེ། གསུང་གཅིག་ ཏུ་གསུང་བར་མཛད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་སྡེ་པ་ཐ་དད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། སྡེ་པ་ཐ་དད་པ་ཉི་ཤུ་འབྱུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་འཆད་ པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་པ་རྣམས་སོ།།དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་ཟེར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རོ།

有些人认为耳识和俱有的意识能缘名等境，若不如此，寻求的意识将如何寻求名称呢？依此道理，当说'识'这个字时，从近住所生的耳识仅仅获得'识'这个声音，而与之俱有的意识也能缘名等境。若不如此，寻求的意识将如何寻求名称呢？依此道理，当说'识'这个字时，从近住所生的耳识仅仅获得'识'这个声音，而与之俱有的意识则与声音和名等相应。
这个道理分为两种来解释：有些人这样说，从近住所生的心只具有三种相，为什么呢？因为当说'常'这个声音时，不缘'识'等声音、名称和文字。如此，与五识聚俱有的近住所生心之所说是现量，如果认为能缘，则散乱心的现量也将缘过去，因此在寻求心时才完全圆满。寻求等心所获得的多少也如第二种解释所说。
有些人说五识聚俱有的意识也是现量，因此也能缘过去的名等。若配合这种解释，则八种心也有圆满积聚。如果如上所说，五识俱有的意识一定是现量，为何说也能缘名等呢？现量也能缘名等的自相，不缘《理门论》所说的。说'不缘名等'是因为是互相系缚的果。或者因为是由同类耳识的力量所生，所谓'分别'也是依靠从近住所生的耳识引生，最初成为积聚性也不确定。
以上是就未转依位而言，说明了从近住所生心等的积聚分别。在转依位时，在一心刹那中有圆满的分别，这也应当如理了知。五种心的广说如相品中所说。
其中第四，从一音异音分别开始而问：如来说法时是以一音说法吗？答：各种解释不同。小乘各部派的论典中，二十部派分为两类来说：第一是说一切有部和经量部等部派。他们这样说：非如来音声者也能转法轮。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གསུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྒྱ་ཆེར་བཤད་ པའི་བར་དུའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དང་། ལན་ཅིག་བརྗོད་པའི་སྡེ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པ་དང་། བྱ་མངལ་བའི་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་མཐུན་པར་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་གསུང་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གསུང་བར་བྱེད་དོ། །ཞེས་པ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ གསུང་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་ནི་གསུང་ངག་ལས་བྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་མཐུའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་གསུང་ངག་ལས་མ་བྱུང་བ་འཁོར་ལོར་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་གང་ནས་འོངས་སོ་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་ པ་དང་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་འཆད་པའི་ཚེ་མདུན་དང་རྒྱབ་ན་འདུག་པ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞལ་བསྟན་ནས་ཆོས་འཆད་པར་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མཐུའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་སྡེ་ པ་རྣམས་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པས་གང་ནས་འོངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ནི། གཞན་དག་མགུ་བ་དང་། མོས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བསྟན་བཅོས་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཕགས་པའི་སྐད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པས་འདུལ་ བར་མཛད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གོ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་ན་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། གཉི་ག་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ཡོད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་སྤྱོད་དོ་ཞེ་ན་འདུལ་བ་ལས་བཤད་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བཤད་ཅིང་གོ་བར་རུང་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དུས་ གཅིག་གི་ཚེ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཞི་ལ།སྔར་འཕགས་པའི་སྐད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པ་ན། རྒྱལ་པོ་བཞི་ལས་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གོ་བར་གྱུར་ལ། གཉིས་ཀྱིས་ནི་གོ་བར་མ་གྱུར་ཏོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་ཐུགས་བརྩེ་ཞིང་ཕན་གདགས་ པའི་ཕྱིར།ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་སྐད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གསུངས་པ་ན། རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལས་གཅིག་གིས་ནི་གོ་བར་གྱུར་ལ། གཅིག་གིས་ནི་གོ་བར་མ་གྱུར་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་ཐུགས་བརྩེ་ཞིང་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་། ཀླ་ཀློ་ཅན་གྱི་སྐད་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བཤད་པ་ན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གོ་བར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས ཇི་སྐད་དུ།སངས་རྒྱས་གསུང་གཅིག་ཏུ་ནི་ཆོས་སྟོན་ཏོ་། །སེམས་ཅན་མོས་པ་ཇི་བཞིན་སོ་སོར་གོའོ། །བཅོམ་ལྡན་གསུང་གཅིག་ཏུ་ནི་བདག་ཅག་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བཤད་པར་རབ་ཏུ་སེམས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་གསུང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚངས་པའི་སྐད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །འདིའི་ལན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གསུང་གཅིག་གིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པས་ཐམས་ཅད་མཛད་པར་ཡང་མི་སྤྱོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་རང་དབང་དང་རྫུ་འཕྲུལ་མངའ་ཡང་ཡུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་བར་མི་སྤྱོད་དོ།།ཇི་ལྟར་རྣ་བས་གཟུགས་མཐོང་བར་མི་ནུས་པ་དང་། མིག་གིས་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་སྔ་མ་བཞིན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ལྟར་རུང་བར་ འགྱུར་རུང་བར་བྱ་དགོས་པར་ངེས་པ་ཡང་མེད་དེ།སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

从'如来不以一音说一切法'等乃至广说。第二是大众部、一说部、说出世部、鸡胤部等，他们一致认为如是说：如来一切音声皆是转法轮。如来以一音说一切法等，乃至广说。
从圣者金光明经忆念论中，胜谛论师也说：如来音声有二种：第一是从语言而生，一切皆是法轮。第二是以神通功德所显现，非从语言而生，不属于法轮，如问阿难'从何处来'等，以及世尊说法时，前后而坐者皆见如来面向己说法等，此亦是以神通功德所显现。
从胜谛论师所作部派忆念论中说：如来诸音为利益众生而说'从何处来'等，是为令他人欢喜及生起信解心，此亦是法轮。
从《毗婆沙论》中也说：契经法轮论有二种，因此从该论中说：世尊以圣语宣说四圣谛时，能否令彼等了解？若如是，有何过失？二者皆有过失。何以故？若行持，则如律中所说，如何解释并理解：如世尊一时为四天王以圣语宣说四圣谛时，四天王中二位了解，二位未解。
世尊为怜悯利益彼等，以南方边地语言宣说四圣谛时，二位天王中一位了解，一位未解。世尊又为怜悯利益彼等，以一种蛮族语言宣说四圣谛时，四位天王皆得了解。
若不行持，则如偈颂中所说如何可行：偈颂中说：'佛以一音演说法，众生随类各得解。世尊一音我等闻，种种意趣而演说。'其中'一音'即是梵音等，乃至广说。
对此回答也说有二种：其中第一是说，世尊不以一音宣说四圣谛而作一切事。世尊虽具自在神通，但不于境行使自在。如耳不能见色，眼不能闻声等。若如是，如前偈颂亦不一定要成立，因为不是三藏故。

།སངས་རྒྱས་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ནི་ཚིག་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་ཕལ་ཆེ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐུགས་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། ། རྟག་པར་མནལ་བ་མི་མངའ་ཞེས་བསྟོད་པ་ལྟར། སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཤད་མི་དགོས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ནི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཁྱབ་པས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པར་བཞེད་པ་བཞིན་དུ་མཛད་པར་སྤྱད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སྐད་དུ་གསུང་བར་མཛད་པ་ན། ཡུལ་དབུས་སུ་སྐྱེས་པ་བས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། ཡུལ་གཞན་དག་གིས་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་སྒྲའི་ཡུལ་རྣམས་ལ ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ལས་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཡང་ཞིང་རྣོ་ལ་མྱུར་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་གསུང་བར་མཛད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ་སོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སྐད་གསུངས་པའི་ རྗེས་ལ་བར་མ་ཆད་པར་ཡང་ཤཱཀྱའི་ཡུལ་གྱི་སྐད་གསུངས་སོ།།སྙམ་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ཀ་ཀའི་རའི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་བར་དུ་སྟེ། འདི་ལྟར་མྱུར་བར་བསྒྱུར་བའི་ས་ནས་དུས་གཅིག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །ཇི་ལྟར་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་མ་ཡིན་ཡང་འཁོར་ལོའི་ མཚན་ཉིད་དུ་སྣང་བ་ལྟར།སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་སྐད་མང་པོ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་། མི་མཐུན་པར་སོ་སོར་ལན་འདེབས་པའི་ཕྱིར་གསུང་གཅིག་ཅེས་བཤད་དོ་ཞེའོ། ། གཉིས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འཕགས་པའི་སྐད་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པས་ཐམས་ཅད་གོ་བར་མཛད་པར་སྤྱོད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཕྱི་མ་གཉིས་གོ་བར་མ་གྱུར། ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་མོས་པ་ཐ་དད་པས་དེ་དག་གི་རེ་བ་ཡོངས སུ་སྐོང་བའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐ་དད་པར་གསུངས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་སྐད་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ འཕགས་པའི་སྐད་འབའ་ཞིག་གིས་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱི།སྒྲ་སྐད་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་བརྙེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་བཅད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐ་དད་པར་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་མ་བསྒྱུར་བས་འདུལ་བར་འགྱུར་ལ།གདུལ་བ་ཁ་ཅིག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་བསྒྱུར་བས་འདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཞི་པོ་དག་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་གོ་བར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་གོ་བར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་བཤད་པ་ནི་ངེས་པར་བཤད་མི་དགོས་ཏེ། སྡེ་སྣོད་ གསུམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཚིག་གི་སྐྱོན་ཡོད་པར་བདེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་གསུང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སྒྲའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་མྱུར་བ་ གཅིག་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཕན་གདགས་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་གོ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་འདི་ནི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་ཕལ་ ཆེན་པའི་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་དེ་དག་གི་རེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་འདུལ་བ་དེ་ དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་སྐུ་དང་གསུང་མ་བསྒྱུར་བ་དང་།སྐུ་དང་གསུང་བསྒྱུར་བ་ལ་བརྟེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

关于赞颂佛陀的偈颂大多存在文字缺陷。就像说一切有部所说的'世尊心常入定，永不睡眠'这样的赞颂一样，前面的偈颂也是如此，因此不需要详细解释。
此外，如来的语言遍及一切音声领域，能随意宣说。例如，当世尊以中原语言说法时，对于中原出生的人最为殊胜，对其他地区的人也是如此。这样说明了世尊的语言遍及一切音声领域。
又因世尊的语言清晰敏锐且迅速转换，虽以种种方式说法，但所有人各自都认为世尊是用中原语言说法，紧接着又认为是用释迦族的语言说法，乃至认为是用迦迦罗语言说法。这样由于迅速转换，认为是同时发生的。
就像火轮虽非真实的轮，却显现出轮的相状一样，前面的偈颂也是依此而说，因此没有矛盾。
又如来虽有众多不同语言，但因对不同的人作出相应回应，故说是一音。
第二种解释是说，世尊以圣语宣说四谛使一切人都能理解。如果是这样，为什么后两位天王没有理解？因为四位天王有不同的意乐，为满足他们各自的期望，世尊作了不同的宣说，如此等等广说。
又为显示世尊通达种种语言，如此宣说。这是因为有些人怀疑世尊只用圣语教导，并非通达一切语言，为断除这些人的疑惑，世尊作了不同的宣说。
又有些所化众生通过世尊不变化的身语而得调伏，有些所化众生则通过世尊变化的身语而得调伏，因此世尊以三种语言向四位天王宣说了四圣谛。
所说的'从大毗婆沙论中可知'是指出自一切有部等论典的教法。所说的'从偈颂中可知'则不需要确定解释，因为不属于三藏，而且确实存在文字缺陷。
又所谓'一音'有三种：第一是因遍及音声领域并随处殊胜而称为一；第二是因如同速度一致而称为一；第三是因利益相同而称为一。
所说的'从大毗婆沙论中可知'是指出自大众部等论典的教法。
如是三种解释也有三种密意：第一是为圆满他们的期望；第二是为遣除他们的疑惑；第三是因为这些所化众生依于世尊不变化的身语和变化的身语两种而得调伏。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་སྦྱར་ན་གསུང་གཅིག་གིས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པའི་ དོན་གྱི་མདོ་ལས།གསུང་སྒྲ་གཅིག་གིས་སྒྲ་སྐད་མང་པོ་དང་མཐུན་པར་མཛད་དོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུང་གཅིག་གིས་ཆོས་སྟོན་པ་ལས། དཔག་མེད་མདོ་སྡེ་རྒྱ་མཚོ་རབ་ཏུ་ གསུངས།།ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པའི་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་གསུང་གཅིག་ཏུ་ནི་ཆོས་སྟོན་ཀྱང་། །སེམས་ཅན་མོས་པ་ཇི་བཞིན་སོ་སོར་གོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། བྱ་བ་ སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མོས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསུང་སྤྲུལ་པའི་ཕྲིན་ལས་དེས་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པས་ཐེ་ཚོམ་རྣམས་གཅོད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཡང་ན་གཅིག་བསྐྱེད་པས་དོན་ཐམས་ཅད་བསྟན་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ ཀྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕན་པ་ཐོབ་པར་མཛད་དེ་།མདོ་དེ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་གསུང་གཅིག་ཏུ་ནི་བཀའ་སྩལ་ན། །སེམས་ཅན་གསུང་གཅིག་དེ་དག་སོ་སོར་གོ། །ལ་ལ་འཇིགས་སྐྲག་ལ་ལ་རབ་ཏུ་དགའ། །ལ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་ལ་ལ་ཐེ་ཚོམ་རབ་ཏུ་འཆད། ། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱིས་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་གསུང་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པས་གསུང་གཅིག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པར་མཛད་ལ། སྐུ་སྤྲུལ་པ་དེས་ཀྱང སེམས་ཅན་རྣམས་སྐུ་གཅིག་ལ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བར་མཛད་པས་ཀྱང་ཕན་འདོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ།འདི་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ངོ་། །དེ་ལ་གསུང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་ ཀྱི་རྗེས་སུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་གཟུགས་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་སེམས་ཅན་དག་སོ་སོ་ནས་ཐོས་པ་ཐ་དད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་རྗེས་སུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དབུས་ཀྱི་ཡུལ་གཅིག་གི་སྐད་བརྗོད་པའི་ཚེ། སེམས་ ཅན་དག་སོ་སོ་ནས་རང་གི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ཐོས་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཚངས་པའི་སྐད་དུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ལས། ཚངས་པའི་སྐད་ལ་སྤྱི་བཏུད་སྐྱབས་སུ་མཆི། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་།།འདི་ལྟར་ཚངས་པའི་སྒྲ་སྐད་ཀྱིས། །སེམས་ཅན་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་གསུང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚངས་པའི་སྐད་དེ་འདི་ལྟར་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་མི་འཁོར་འདུས་པར་འོངས་ པ་དག་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཅག་ལ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སྐད་དུ་ཆོས་སྟོན་ཏོ་སྙམ་དུ་སེམས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་ནས་འོངས་པ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གཅིག་པུ་ནི་ཕྱིར་རང་གི་ཡུལ་གྱི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཐོས་ནས་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སོ་སོ་ ནས་གོ་བར་གྱུར་ཏོ།།གཞན་ཡང་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པ་དག་ནི་མི་གཙང་བ་བཤད་པ་ཐོས་སོ། །ཞེ་སྡང་སྤྱོད་པ་གཞན་དག་ནི་བྱམས་པ་བཤད་པ་ཉིད་དུ་ཐོས་སོ། །གཏི་མུག་སྤྱོད་པ་དག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཉིད་དུ་ཐོས་སོ། །ང་རྒྱལ་སྤྱོད་པ་དག་ལ་སོགས་ པ་ཡང་ཅི་རིགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུང་གཅིག་ཏུ་གསུང་བ་འདི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་ཉིད་ཡིན། གལ་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་ན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་བཤད་པར་བྱ།གལ་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་ན་ནི་ཉན་པ་པོའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ན། ཇི་ལྟར་གཅིག་ཅེས་བརྗོད། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གིས་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ གི་ངོ་བོ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི།གཟུགས་བརྙན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

在此若与大乘相配，则与大众部等相合，说是以一音演说。因此在《无量义经》中说：'以一音声随顺众多语言。'又在《圣大方广佛华严经》中说：'如来以一音说法，演说无量经海。'又在《圣无垢称经》中说：'佛以一音演说法，众生随各自意解。'在《佛地经论》中也说：'随顺具有事业成就智慧信解者的不同信解，以彼化身语业宣说种种义理，断除诸疑。'
或者说以一音生起而演说一切义理，随众生意乐而获得利益。如彼等经中所说：'佛以一音而宣说，众生各各别领解。有的恐惧有的喜，有的厌离有的断疑。'此乃如来往昔愿力所生，从不可思议威力所起的化身语业，故以一音断除众生疑惑。以彼化身亦令众生于一身见种种差别而作利益，圆满一切利益事业。此等不可胜说。
其中一音略说有三种：第一是随法一故名一，如说'色'时众生各别闻异。第二是随处一故名一，如说中土一种语言时，众生各别闻自土语言。第三是梵音一故名一，故《无量义经》中说：'归命梵音普遍。'在《圣般若波罗蜜多释》中也说：'如是以梵音声，为众生说法。'
《大毗婆沙论》中说一音是这样的：梵音者，如中土人众集会来时，想'世尊为我等以中土语说法'，如是从他方来者亦想'世尊唯为我以本土语说法'，闻已如实各别了解。又贪行者闻说不净，嗔行者闻说慈爱，痴行者闻说缘起，慢行者等亦应随宜了知。
如来一音说法，此是自性抑或是影像？若是自性，如何理解无性所造《摄大乘论释》？若是影像，则随听者成多相，如何说是一？依止法护等论师的正确教证，唯是自性，非是影像。

།ཞེས་བཤད་དེ། ཡང་དག་པ་དང་གཉིས་ཀ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་ན་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །དེ་གསུང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཚངས་པའི་སྐད་དུ་གཅིག་པའི་གལ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒྲ་ལ་ བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།འགལ་བ་མེད་པར་འབྱེད་པ་ན་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་འགལ་བ་ནི་སྒྲ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རུང་ན། གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ན་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ཡང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ འདོད་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུའི་དབང་གིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་སོ་སོ་ནས་ཐ་དད་པར་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐུ་སྤྲུལ་པ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཐ་དད་པར་མཐོང་བར་མཛད་པས་ཀྱང་།ཕན་འདོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ལ་མངའ་བརྙེས་པ་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཐ་དད་པར་མཐོང་དུ་རུང་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ལ་ མངའ་བརྙེས་པས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐ་དད་པ་ཡང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེའམ་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་མུ་བཞི་ཡོད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་འགྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་གཟུགས་ལ་ཐ་དད་པར་མཐོང་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ གཅིག་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པར་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་གཟུགས་ཐ་དད་པ་ལ་མཐོང་བ་གཅིག་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གཅིག་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐུན་མོང་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པར་མཛད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་མང་པོ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་། མཐོང་བ་ནི་ གཅིག་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ།།གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་འབྱེད་ན་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་གཅིག་པུ་འགྲུབ་པ་ནི་རུང་ན་གལ་ཏེ་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་སྒྲ་ནི་ཆོས་རགས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་སུ་མཚུངས་པ་ཐ་དད་པར་མཐོང་གི་།སེམས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཕྲ་ཞིང་ཤེས་པར་དཀའ་བས་གཅིག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་གསུང་གཅིག་གིས་ཆོས་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཟུགས་མཚུངས་ཤིང ལྟ་བ་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་སྐུ་དང་གསུང་གི་གསང་བ་དག་ཡིན་ཏེ།གསང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། གསང་བའི་གནས་ བསྟན་པའི་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་གཞུང་བརྗོད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཕྱི་རོལ་པ་དང་ཆོས་འདི་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་མང་མོད་ཀྱི། གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་རྣམ་པ་བཞི་ ལས་མེད་དེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དང་པོ་ནི་འདི་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་། ངེས་པར་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་སྟེ། གྲངས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་གི་འཛིན་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་། ངོ་བོ་ངེས་པར་ཐ་དད་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ། །ཞེས་འཛིན་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་སྨྲ་ བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་དག་གི་འཛིན་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འགགས་ཟིན་པ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་དེ། དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པ་ཡང་ཡིན། ཐ་དད་པ་ཡང་ཡིན་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་སྟེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་གི་འཛིན་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པའི་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲ་སྟེ། གཅིག་ པ་དང་ཐ་དད་པའི་སྐྱོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如此说道，如果依据真实和二者来说的话，则认为是自性和影像。所谓'一音'，在梵语中是一类，如此依于声音而分辨随顺和相违时，随顺和相违可以是同一声音，那么如果依于色法而分辨蓝色和黄色时，蓝色和黄色是否也成为一体呢？
即便如此承许也无过失，因为依靠如来神变力的缘故，在同一色法等事物上可以各自见到差别。因此在《佛地论释》中说道：'由化身智慧成办事业，使众生于同一色法见到差别，由此圆满利益事业。'
如果具有神变力者能于同一色法见到差别，那么具有神变力者是否也能将不同的色蕴见为一体呢？大乘教典中说有四句，一切皆成立。其中第一是于色法见到差别，如同一化身被众生各自见到不同。第二是于不同色法见到一体，如诸佛共同所化现的一个化身，虽说是多，但见到则成为一体。
如果依于色法分辨蓝色和黄色时，蓝黄可以成为一体，那么如果依于心而分辨八识时，八识是否也成为一体呢？色法和声音是粗大的法，同类色法可见到差别，但心法微细难知，不应说是一体。
以上所说的'一音说法'中关于'色相同而见解不同'等所说的这一切，都是如来三密中的身密和语密，关于三密的广说，应当如《般若波罗蜜多释》和《密处教示经》中所说而了知。
其中教典简要而言有二种：外道和内道。其中外道是诸外道，虽然很多，但就主要者而言，不出四种，如《唯识成就论》中所说：第一是执著'此有等自性和体性决定是一的法'，如数论等。他们的执著不合理，因为一切法都是有的自性，一切如有的自性般无差别的体性是不存在的。
第二是执著'有等自性和体性决定各异的法'，如胜论等。他们的执著也不合理，因为一切法非有的自性，如已灭般无体性是不存在的，因为不可得。
第三是执著'有等自性和体性既是一又是异的法'，如无惭等。他们的执著也不合理，一和异如前相同，因为有一和异的过失。

།བཞི་པ་ནི་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་སྟེ། ལོག་པར་འཚོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་གི་འཛིན་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་དག་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་དང་། སློབ་དཔོན་འཕགས་པའི་ལྷས་གཞུང་རྣམ་པ་བཞི འཇིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་ཆོས་འདི་པའི་གཞུང་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ནད་ཐ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཞུང་དང་། སྡེ་ཐ་དད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གཞུང་དང་། དུས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་ པའི་གཞུང་ངོ་།།དེ་ལ་ནད་ཐ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཞུང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་འབྱུང་བ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྨན་རྣམས་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་བཞག་པས་དེས་ན་ རེ་རེ་ནས་གཞུང་རྣམས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དྲི་མ་མེད་པ་བསྡུས་པ་ལས་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་བདུད་བཞི་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་པས། སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་རྣམས་ཆོས་འདི་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མཛད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བས་དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཆོས་ ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོའི་བསྟན་པ་དག་ལས་མི་མཐུན་པར་སྟོན་པས།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཐུབ་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ གྲངས་ནི་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཡོད།དེ་དག་རང་བཞིན་ཚིག་གམ་ཡང་ན་མིན་། །དེ་ནི་གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་ཕུང་པོས་བསྡུས་། །ཁ་ཅིག་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད། །བསྟན་བཅོས་དག་ནས་དེ་བཞིན་རབ་ཏུ་བཤད། །ཁ་ཅིག་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཚིག་ རྗེས་སུ་ཡང་དག་དོན་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་རེ་རེའི་ཚད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚད་ཙམ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་རེ་རེ་ཐ་དད་པས་གྲངས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་ དུ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པས་བརྒྱད་ཁྲི་དེ་དག་གི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དག་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ།དེ་ལ་སློབ་དཔོན་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་དོན་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་ཡང་དག་པའི་དོན་གསུམ་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ ཉིད་ལས་འདིས་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཚིག་རྗེས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ནད་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ན། བཤད་པ་རྣམས་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།

第四是执著有等自性，以及非一非异的法存在，如邪命等。他们的这种执著也不合理，因为非一非异的过失与一和异相同，详细内容如彼处所说。广大分别如在极广的百论和圣天论师所造的四种论典中所说。
其中此法的论典略说有三种：随病差别的论典、由部派差别分类的论典、依时间而解说的论典。
其中随病差别的论典是这样的：众生由无明力而生起八万四千烦恼时，如来们随病人而安立诸药，因此逐一宣说诸论典。因此在《无垢论集》中说：'又于世间有四魔和八万四千烦恼门，众生为此等所烦恼，故如来以此等法对众生作佛事。'因此应知如来们随烦恼病而广说八万四千法门作为对治。
彼等八万四千法门在各自的教法中说法不同，说一切有部的《俱舍论》中说有三种。因此偈颂中说：'佛所说法蕴，数有八十千，彼等自性语，或者非语言，彼为色蕴摄，及诸行蕴摄。有说法蕴量，论中如是说。有说蕴等语，随顺真实义，诸对治'等。
在此论释中：'有些论师说每一法蕴的量等同于名为法蕴的论典量，即每一法蕴有六千颂。有些说法蕴是随顺蕴等语言，各别有八十千数，如蕴、处、界等。'又说：'为调伏具有贪瞋等的八万种不同行为的众生，世尊宣说八万法蕴作为对治。'
在《论典教法广说》中也与《俱舍论》所说相符。其中前两位论师的意趣是依《俱舍论》中所说的三种真实义而恐惧。因此在该论中说：'此随顺蕴等语'、'无蕴等'、'若非为众生病行对治，则诸解说成无义。'

།ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་ པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐ་དད་པར་འབྱུང་བ་ཡང་། སློབ་དཔོན་དང་པོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་ཏེ། སྡེ་རེ་རེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ བསྟན་བཅོས་དང་མཉམ་སྟེ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་བརྒྱད་ཁྲི་ཞེས་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ནད་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ཚད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ སེམས་སོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ། དང་པོ་གཉིས་དང་དྲུག་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བཙུན་པ་རབ་དབྱངས་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་ ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁྲི་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་དང་།ལྔ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་དོ་ཞེའོ། །ཡང་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁྲི་ཕྲག་བཅོ་ལྔ་དང་། ལྔ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་སྦྱར་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐབས་ཀྱི་ལེའུའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་གི་དབང་པོ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་ཡོད་པས་ དབང་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས་ཏེ། དང་པོ་ནི་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པར་རབ་ཏུ་མོས་སོ། །ཞེ་སྡང་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་གི་དབང་པོ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་ སྟོང་ཡོད་པས་དང་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པར་རབ་ཏུ་མོས་སོ། །གཏི་མུག་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ གི་དབང་པོ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་ཡོད་པས་དབང་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པར་རབ་ཏུ་མོས་སོ། །ཆ་མཉམ་ པའི་གང་ཟག་གི་དབང་པོ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་ཡོད་པས་དབང་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གཉེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པར་རབ་ཏུ་མོས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྤོབས་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གང་ཟག་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གསུངས་ཏེ། དེ་ལས བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཟག་རེ་རེའི་ཕྱིར།ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་རབ་ཏུ་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ཇི་ལྟར་བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་མདོ་ལས། སྒོ་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ ཡོད་པ་དེས་ན།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིས་སྟོང་ཆིག་བརྒྱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གཉེན་པོ་དེ་དག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་ཞེ་སྡང་དྲུག་གི་ནད་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བས་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ནད་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། བརྒྱད་ ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་། དོན་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ།

如是说，随顺而成就。在《俱舍论》中所说的三种不同解释是：第一位论师认为如来另外宣说八万法蕴，每一蕴都等同于《法蕴处论》，认为有六千颂。第二位认为蕴、处等本身称为八万。第三位认为随病行量有八万。
在《大毗婆沙论》中有六种解释：前两种和第六种与《俱舍论》所说相同。其后出现的三种解释是：比丘妙音说每一法蕴有五十五万五千五百五十颂。又有其他论师说每一法蕴有十五万五千五百五十颂。还有一些人说每一法蕴有一万五千五百五十颂。
此处若与大乘龙树论师的意趣相结合，在《般若波罗蜜多方便品释》中说：又因贪行者根机有二万一千，为此等根机，如来宣说八万四千对治法，首先菩萨们深信宣说对治法的次第。因嗔行者根机有二万一千，首先为此等根机，如来宣说八万四千对治法，随顺此等根机，菩萨们深信宣说对治法的次第。因痴行者根机有二万一千，为此等根机，如来宣说八万四千对治法，随顺此等根机，菩萨们深信宣说对治法的次第。因等分行者根机有二万一千，为此等根机，如来宣说八万四千对治法，随顺此等根机，菩萨们深信宣说对治法的次第。这就是菩萨们无碍智慧的辩才。
对此论典的意趣是：如来为四种补特伽罗总摄宣说八万四千法门，其中菩萨们为每一补特伽罗详细解说二万一千，因此总集为八万四千。如同《贤劫经》中所说：每一个三百五十门中都有六波罗蜜多，因此成为二千一百波罗蜜多；由于这些对治与四大种及六种嗔病相应，便成为二万一千；同样，为对治贪等四种病，便成为八万四千。
此外，若与论师真实贤的《般若波罗蜜多广释》相结合，在义理上也无相违。

།འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ཡང་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་དྲི་མའི་བྱེ་བྲག་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དེ་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ ལ་སོགས་པའི་བགེགས་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་མདོ་ལས་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ ཐ་མར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པར་དགོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ།སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པོ་རེ་རེ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ན་ཉིས་སྟོང་ཆིག་བརྒྱ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཆ་མཉམ་པའི་ སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོར་བརྒྱད་སྟོང་བཞི་བརྒྱའོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་དོན་མེད་པ་དྲུག་གིས་བསྐྱེད་པའི་དོན་རྣམས་བཏོན་ཏེ། ལན་བཅུར་བསྒྱུར་བ་གཅིག་ཏུ་བགྲངས་ན་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ཡོངས་སུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་མདོར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱས་པར་བྱེད་ན་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ན་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ངོ་། རྒྱ་ཆེར བསྟན་ན་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་དེ་།བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི། བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡེ་ཐ་དད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གཞུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྡེ་རྣམ་པ་ཐ་དད་ པའི་དབང་གིས་སོ་སོ་ནས་བརྗོད་པའི་གཞུང་ཡང་ཐ་དད་དེ།ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པུཎྜ་རཱི་ཀའི་མདོ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གཞུང་དུ་གསུངས་པ་དང་། འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པས་བསྟན་པ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཞུང་དུ་གསུངས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ནི་འཕགས་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་གཞུང་དུ་གསུངས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྣན་པ་གཞུང་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ངོ་། །དེ་ལ དུས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཞུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོ་སོའི་གཞུང་ཐ་དད་མོད་ཀྱི་དུས་ལ་བརྟེན་ཏེ་བརྗོད་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་མེད་དེ།དང་པོ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ལུང་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་སྡེ་མང་པོ་ཡོད་ ཀྱང་བདེན་པ་བཞི་གཞུང་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་གཞུང་སྟེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་གཞུང་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་སོ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དང་པོ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བའི་གནས། རི་དྭགས་འབྱིན་པའི་ནགས་སུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་པ་བསྟན་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དེ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་མོད་ཀྱི་དེའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ནི་བླ་ན་མཆིས་པ། སྐབས་མཆིས་པ། དྲང་བའི་དོན། རྩོད་པའི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར པ་ལགས་སོ།

若与圣弥勒的论典相结合，则佛地解释中说道：何为八万四千心行？即是：众生行为垢染的八万四千种差别，它们对八万四千波罗蜜多、陀罗尼门、三昧门等造成障碍。
贤劫经中广说彼等性相，今当阐述。其中说道：首先应当修习行为法波罗蜜多。如是最后是佛身庄严波罗蜜多。每一个三百五十法都具足六波罗蜜多，如是总摄则成二千一百。
为对治贪欲、嗔恚、愚痴以及等分众生的行为，有八千四百。除去四大种和六种无义所生诸义，十倍计数则成八万四千。为了圆满修习此等，复有八万四千陀罗尼门、三昧等。此为略说，若广说则无量无边。
因此，略说则为八万四千，广说则无量。八万四千的详细解释，应当如贤劫经等所说而了知。
其中'以部类差别分析的论典'是指：虽有八万法门，但依各部类差别而分别宣说的论典也有差别。如圣妙法莲华经是以一乘为宗，圣无垢说经是以不可思议解脱为宗，大方广佛华严经是以四十二圣者瑜伽行为宗，大般涅槃经是以佛性增上为宗。如是等经不可胜数。
其中'依时间而作详细解释的论典'是指：虽然诸部各有不同的论典，但依时间而说则唯有三种：第一是四谛法轮，如同虽有四分律等众多部类，但皆以四谛为宗。第二是无相之宗，如圣般若波罗蜜多等。第三是了义之宗，如此经等。
因此下文经中说：尔时，胜义真实菩萨向世尊如是启白：'世尊最初于波罗奈仙人堕处鹿野苑中，为趣入声闻乘者宣说四圣谛之相，转正法轮，虽然稀有殊胜，然而当时所转法轮是有上、有余、不了义、诤论之所依。'

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་དུས་གཉིས་པའི་ཚེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས།འདི་ལྟར་མི་མངོན་པའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཆོས་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་མོད་ཀྱི། དེའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ཡང་བླ་ན་མཆིས་པ། སྐབས་མཆིས་པ། དྲང་བའི་དོན། རྩོད་ པའི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལགས་སོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེང་དུས་གསུམ་པ་འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་ པ་དང་།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་ཏེ། དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོངས་ སུ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་ནི་བླ་ན་མ་མཆིས་པ།སྐབས་མ་མཆིས་པ། ངེས་པའི་དོན་ལགས་ཏེ། རྩོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་མ་ལགས་སོ། །བསྟན་པ་འདི་གསུམ་གྱི་དགོངས་པ་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་ལོན་ནས་གནས་བརྟན་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ཉི་ཤུ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་རང་གི་གཞུང་གིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པར་བཤད་དེ།ཡུལ་འདིར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་བཞུགས་པ་ ཡང་།སྡེ་པ་གཉིས་ལས་མེད་དེ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་ཚད་མར་བྱེད་པའི་སྡེའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྡེ་པ་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་པ་མདོ་ཙམ་དུ་བཤད་དེ། དེ་ལ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པ་དག་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་པས། དུས་ གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།གཞུང་འདི་ཡང་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དང་པོ་ནི་དངོས་པོ་འགྱུར་བའོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །གསུམ་པ་ནི་གནས་སྐབས་འགྱུར་བའོ། །བཞི་པ་ནི་དུས་ འགྱུར་བ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོང་གིས་འདི་ལྟར་དངོས་པོ་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དུས་གསུམ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་འཇུག་པའི་ཚེ། དངོས་པོ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་ པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་།ཇི་ལྟར་གསེར་གྱི་སྣོད་བཅག་སྟེ་དངོས་པོ་གཞན་དུ་བྱས་ན། དབྱིབས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་འཇུག་པ་ན། མ་འོངས་པ་ནས་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་འཇུག་ལ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་འདི་ནས་ནི་ འདས་པའི་དུས་སུ་འཇུག་སྟེ།ཐོབ་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བར་ཟད་ཀྱི། ཐོབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ནི་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་བཙུན་པ་རབ་དབྱངས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མི་མཚུངས་པས་དུས་གསུམ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་འཇུག་པའི་ཚེ།འདས་པ་ནི་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ། ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུས་གཉིས་པར་སྦྱར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་བུད་མེད་ཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གཞན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ལ་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་མི་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།

世尊在前第二时对于真正趣入大乘者，以诸法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃为所缘，如是以不显现相而转正法轮，此乃稀有奇特之法。然而，当时所转之法轮是有上、有余、不了义、可诤论之所依。
世尊于今第三时对于真正趣入大乘者，以一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃为所缘，如是以善分别相而转正法轮，此乃极为稀有奇特。今此世尊所转法轮是无上、无余、了义，非诤论之所依。
因为这三种教法的密意难以理解，所以在佛涅槃后过了百余年，上座部等二十部的诸位论师各自依据自宗解释四圣谛法轮。在此地所住的圣教典籍也只有两部：说一切有部和经量部。因此，此处略说二部的论述。
其中说一切有部认为一切法有自性，三世诸法真实有自性。此宗有四种不同解释：第一是事物转变，第二是性相转变，第三是位态转变，第四是时间转变。
因此，在《俱舍论》中法护尊者如是说：'由事物不同故，三世有差别。'譬如，诸法在世间运行时，虽事物有差别但自性无别。如同金器打碎后做成他物，虽形状有差别但自性无变。如是诸法在世间运行时，从未来进入现在，从现在进入过去，仅是失去所得之事物而已，并非失去所得之自性。
第二，妙音尊者如是说：'由性相不同故，三世有差别。'即是说，诸法在世间运行时，不说过去失去过去相，现在和未来二时的性相配合亦复如是。譬如男子与一女人行欲时，不说对其他殊胜者离欲。

།གསུམ་པ་ནི་བཙུན་པ་དབྱིག་གི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་འདི་ལྟར་གནས་སྐབས་མི་མཚུངས་པས་དུས་གསུམ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་འཇུག་པའི་ཚེ། གནས་སྐབས་ ནས་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་ལ།གཞན་དང་གཞན་དུ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། གནས་སྐབས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཤོད་ཅིག་བསྐྱོད་ནས་གྲངས་གཅིག་གི་གནས་སུ་བཞག་པའི་ཚེ་ནི་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བརྒྱའི་སྟེང་དུ་བཞག་པའི་ ཚེ་ནི་བརྒྱ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སྟོང་གི་ཚེའི་སྟེང་དུ་བཞག་པའི་ཚེ་ནི་སྟོང་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །བཞི་པ་ནི་བཙུན་པ་རྟོགས་པའི་ལྷས་འདི་ལྟར་དུས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དུས་གསུམ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་འཇུག་ པའི་ཚེ།སྔ་ཕྱི་ཕན་ཚུན་སྡོད་པས། མིང་ཐ་དད་པར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཇི་ལྟར་བུད་མེད་གཅིག་ལ་མ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བུ་མོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཞིས་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་གསུམ་པ་བཟང་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་ པ་ལས།དེ་དག་ལ་ནི་ཚིག་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དངོས་པོ་མཚན་ཉིད་གནས་སྐབས་སྡོད་འགྱུར་ཏེ། །གསུམ་ལ་བྱེད་པ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །དུས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་མཆོག་ཏུ་བཟང་། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་གཞན་ རྣམ་པ་གསུམ་པ་དག་སུན་འབྱིན་པ་ལས།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས། དང་པོ་ནི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་བའི་ཚེ། མུ་སྟེགས་གྲངས་ཅན་གྱི་རིགས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་།གཉིས་པ་ནི་དུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདྲེན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་ གཞག་པས་དུས་གསུམ་པོ་ཀུན་ལ་ཡང་།དུས་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་སྔ་ཕྱི་ཕན་ཚུན་སྡོད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དུས་གཅིག་གི་ཆོས་ལ་དུས་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདས་པའི་དུས་ཀྱི་སྔ་ཕྱིའི་ སྐད་ཅིག་མ་དག་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ལ།བར་མ་ནི་ད་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ། མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་བཞི་ལས་གསུངས་པ་མཆོག་ཏུ་བཟང་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱེད་ པའི་དབང་གིས་གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ།གནས་སྐབས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་ཐ་དད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་གང་གི་ཚེ་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ གི་ཚེ་བྱས་ནས་འགགས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ད་ལྟར་ཡོད་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྐལ་བ་མཚུངས་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་ལ་ བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཅི་དེ་དག་འབྲས་བུ་ལེན་ཅིང་འབྲས་བུ་འབྱིན་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་མདོ་སྡེ་ ཚད་མར་བྱེད་པའི་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རང་བཞིན་མེད་དོ།།ད་ལྟར་གྱི་དུས་ནི་ཡོད་དོ། །དུས་གཉིས་ནི་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། ཀུ་མ་ར་ཏ་དང་། ཤི་རི་ར་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་དཔོན་མང་པོ་གཞན་མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བ་ དག་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

第三，比丘世亲这样解释说：由于状态不同，所以三时是有差别的。也就是说，诸法在世间运行时，从一个状态转变到另一个状态，称为不同的状态，因为状态有差别。但本质并不是不同的，就像一个'一'字移动到个位时称为'一'，放在百位上时称为'百'，放在千位上时称为'千'一样。
第四，比丘觉天这样解释说：因为时间不同，所以三时有差别。也就是说，诸法在世间运行时，由于前后相互依存，名称也就有了差别，就像同一个女人既可称为'母亲'也可称为'女儿'一样。
虽然有这四种解释，但第三种最好。因此在《俱舍论》偈颂中说：'彼等有四种说法：事物自性、特征、状态、相待，依据作用而建立三时，这是最好的。'
在此论的其他注释中，驳斥其他三种解释说：在说一切有部的四种解释中，第一种在诸法执取时，就像外道数论派那样安立。第二种是以时间特征来安立，这样三时都具有三时的特征。第四种是以前后相互依存来安立，这样在一时中就会有三时，比如过去时的前后刹那就会成为过去和未来，中间则成为现在，未来和现在也同样如此。
在四种解释中第三种最好，因为这样依据作用而有不同状态，由于状态不同，时间安立也就不同。也就是说，诸法在不起作用时称为未来，正在起作用时称为现在，作用已灭时称为过去，但本质并未改变。
如果这样的话，现在存在的眼等根虽然是同分所摄，那么它们有什么样的作用呢？难道它们不能取果和生果吗？如论典所说，依据正理，与《俱舍论》所说相符。
第二，以经部为量的诸部派则这样说：一切法无自性，现在时存在，其他两时不存在。如鸠摩罗多、室利罗多等。其他诸多论师的不同说法，应当依据正理论典来理解。

། །།བམ་པོ་གསུམ་པ། དེ་ལ་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། གསུམ་པ་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་བཞིན་ཏེ།དེ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་བདུད་ཀྱི་ལས་ཆེར་གཡོས། སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པ་རྣམས་སོ་སོ་ནས་རབ་ཏུ་ལངས་ཏེ། ཕལ་ཆེར་གཡོས་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཀླུ་སྒྲུབ་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་བརྙེས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཚན་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གསུང་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་བཅོས་དབུ་མ་ལ་སོགས་པ་མཛད་དེ།ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ནས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དེ་དག་རབ་ཏུ་བསལ་ཏོ། །འཕགས་པའི་ལྷ་ ལ་སོགས་པ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཁན་པོ་ཆེན་པོར་གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས་དོན་ཆེན་པོ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏེ།དེས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐོགས་ མེད་ས་དང་པོ་བརྙེས་པས་ཆོས་ཀྱི་འོད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ།འཕགས་པ་བྱམས་པའི་ཞལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་བཤད་པར་གསོལ་ཏེ། འདིར་རིག་པ་མཐར་མ་གཏུགས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ། དངོས་པོ་མི་ཟད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཚིག་འབྲུ་རྣམ་པར་མ་བཤད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །དོན་མ་བརྗོད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་མ་བསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །སོ་སོའི་འཛིན་པ་རྣམ་པར་མ་གཞིག་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །སྤྱོད་པ་རྣམས་མ་སྤྱད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ། འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་མི་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཐེག་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་འགྲེལ་པ་དེ་ལས་གཞུང་རྣམ་པ་གཉིས་བཤད་ཟིན་མོད་ཀྱི། གཞུང་རྣམ་པ གཉིས་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་གཞུང་ལ་སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བྷ་བྱ་ལ་ སོགས་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཡང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འདུས་བྱས་སྟོང་། །སྒྱུ་མ་ཇི་བཞིན་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་ཡང་དག་ཡོད་མ་ཡིན། །མ་བྱུང་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་རབ་ཏུ་འདྲ། །ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།ཁ་ཅིག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་ཟད་ཀྱི། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མི་བཙལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དག་ལ་བརྟགས་པའི་བཙལ་བ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ ཀུན་བརྟགས་པ་ཉི་ཚེ་བཙལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་མདོ་འདི་ལས་འོག་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པས། ཀུན་བརྟགས་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གི་ དགོངས་པ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ཡིན་པར་དགོངས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པའི་ངེས་པའི་དོན་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ན་རེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་བཙལ་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཙལ་ནས། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བཙལ་ནས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཙལ་ནས། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་དང་། བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ཡིན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ གསུམ་གྱི་དོན་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པས།སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བཙལ་ནས། རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

第三品。其中第二无相和第三了义这两者的性相差别，如瑜伽师地论释中所说：
其中说道：佛涅槃后，魔业大起，各部派的执著纷纷兴起，大多执著于有见。菩萨龙树证得欢喜地，依大乘无相空性经典造中论等论著，广说真实义，遣除彼等有见。
圣天等著名的大论师们造百论等极为广大的论著，广说大义。因此众生执著空性见，菩萨无著证得初地，现证法光三昧，具大神通，亲见圣弥勒尊颜，请说瑜伽师地论。
此中无有任何未究竟的智慧，无有任何未尽的事物，无有任何未详说的字句，无有任何未宣说的义理，无有任何未断除的疑惑，无有任何未破除的各自执著，无有任何未修习的行为，无有任何未现证的果位。为菩萨及其他乘者广说。
如是论释中虽已说明两种论典，但这两种论典各有三种解释。其中对无相论典，三位论师如是说：
有些说应详细解说三种自性中的三种自性，如跋婆等。因此《宝手经论颂》中说：'真实自性中有为空，如幻从缘生故，无为亦非真实有，如同未生虚空花。'
有些说仅寻求二种自性，不寻求圆成实自性。因此是对经典的观察寻求，而非对法的寻求。
有些说三种中唯寻求遍计，如此经下文以说三种无自性，说明遍计所执的寻求。
虽有如是三种解释，但玄奘法师意趣是后一种解释。
对弥勒菩萨的了义也有三种解释。其中第一种，法师真谛说：寻求三种自性后，安立三种无自性。即寻求遍计自性后，安立遍计无相；寻求依他起自性后，安立依他起无生；寻求圆成实自性后，安立圆成实无自性。
法师跋婆和分别有部则认为三种自性是安立谛理之门，三种无自性之义非安立，故不如跋婆那样寻求后安立。

།གཉིས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་བཙལ་བར་ཟད་ཀྱི། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མི་བཙལ་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་བཙལ་བར་ཟད་ཀྱི། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་བཙལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། བཤད་པ་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལ་ཡི་གེ་དང་མཐུན་ཞིང་དོན་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ཟབ་པ་དང་། མི་ཟབ་པ་ལྟར་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྐད་དུ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོ་དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གསུང་རབ་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཅན་སྟོང་པ་འབའ་ཞིག་སྟོན་ཅིང་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་ པ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཅིང་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལས་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཅིང་དམིགས་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པས་མདོ་སྡེ་ལ་བརྟེན་ནས། འདི་སྐད་དུ་དང་པོ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཐ་མར་ནི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ། བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟོན་པས་དོན་ལ་ཟབ་མི་ཟབ་ཅེས་བསྟན་དུ་མེད་དོ། །གསུང་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད མེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་དང་།མེད་པའི་རིགས་པ་གསལ་བར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བརྗོད་ལ། གསང་བའི་རྣམ་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བཤད་དེ། དོན་ལ་ཟབ་ པ་དང་།ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གང་བཙལ་བའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ ཀུན་བརྟགས་པ་འབའ་ཞིག་བཙལ་བས་སོ།།སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འབའ་ཞིག་བཙལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་། བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་གཞུང་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དོན་འདི་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལས་འབྱུང་བའི་ཁུངས་བསྟན་པ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དག་ནི་མེད་པ་ཡིན། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་ངོ་བོ ཉིད་ཡོད་དོ།།ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་སྟོང་འཇིག་ན། །སྒྲོ་འདོགས་སྐུར་འདེབས་མཐའ་གཉིས་ལྷུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་དཔྱད་དེ་བཤད་པ། མདོ་སྡེ་འདི་ལས་མིང་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའོ། །དོན་ནི་གཞན་གྱི་ དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།མིང་དེ་ནི་དོན་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་པའོ། །དོན་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་རྗེས་སུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། གཏན་ཚིགས་འདིས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་བསྡུས་པ་འདི་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སློབ་ དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་ནི་འདི་སྐད་དུ།རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་མི་རུང་སྟེ། དོན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

第二是仅寻求二种自性，不寻求圆成实自性，因为从因缘所生者即是空性。
第三是仅寻求遍计所执，不寻求二种自性，如瑜伽师地论等。
虽然有如是三种解释，但后面的解释并不正确，因为与此经的文字相符且义理无违。
三转法轮是否有深与不深的区别？有两种解释：
第一种，师长跋毗等人如是说：第一转四谛法轮是声闻的经典，因为仅说众生空而不说法空性，故非甚深。
第二转有相大乘，如圣解深密经等，说三自性等，因有所缘故，非甚深。
第三转无相大乘，如诸般若波罗蜜多经中说诸法空性，因无所缘故，最为甚深。
第二种，法护论师等依据经典如是说：首先宣说四圣谛，其后宣说无相，最后宣说了义。四谛法轮的含义如前所述。
后二转法轮皆说无相，就义理而言不能说有深浅之别。
对于两种圣教称为不了义，是因为详细分别宣说三种无自性及其道理；称为了义，是因为以秘密相说一切法无自性等。并非因为有深浅之别而称为了义与不了义。
在三种自性中，为寻求何种自性而称为无相？有两种解释：
若依法护论师的解释，则是仅寻求遍计所执。若依跋毗论师的解释，则是仅寻求依他起自性，如广百论中所说。
法护论师立论解释说：遍计所执法的自性是无，从因缘所生的自性是有。为证成此义，引经典为据：'分别实无有，依他起性有。若离遍计执，堕二边增损。'
跋毗论师详细解释说：此经中，名是遍计所执，义是依他起自性。名因于义中无故为无，义因不违世间故为有。
法护论师说：此解释不应理，因为义理相违。

།གལ་ཏེ་མིང་དོན་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཡིན་ན། དོན་ཡང་མིང་ལ་མེད་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་བརྟགས་ པ་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཅི་ཡོད་པར་འགྱུར་རམ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་ན་ཡང་འདྲ་བ་མེད་ན་། ཡོད་ན་ཡང་མཉམ་དུ་ཡོད་པ་ ཡིན་ལ་ཅིའི་ཕྱིར།མདོ་སྡེ་ལས་གཅིག་ནི་ཡོད་ལ་གཅིག་ནི་མེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་སྨྲ་བ་འདི་མདོ་སྡེའི་དོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པས། ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྫུན་དུ་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་ཏེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སུན་འབྱིན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། མདོ་སྡེ་ལས་འབྱུང་བའི་ཁུངས་བསྟན་པ། ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ནི་གང་ཡང་མེད། །ཅུང་ཟད་འགག་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱང་མེད། །རྣམ་དག་ལྟ་བས་ཆོས་རྣམས་རབ་བརྟགས་ན། །ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི བཤད་པ་འདིས་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་མི་ནུས་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་དག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པས་འཇིག་རྟེན་རྣམས་རབ་ཏུ་བརྟགས་ན།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྟོན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྒྲུབ་ པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་གལ་ཏེ་ཚིག་ཏུ་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་སྟོང་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་། །གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་ལས་གཟུགས་ལ་སོགས་ པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་པས། སྔོན་ཡོད་པ་དང་། སྔོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་འདི་ལ་ཡང་དགོངས་ པ་ཡིན་ཏེ།དགོངས་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་འདི་རྣམས་ལས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འཇིག་པར་མཛད་ཀྱི། ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དགོངས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། མདོ་སྡེ་གཞན་ལས་ གསལ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ། ངས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ལ་དགོངས་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས། ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྗོད་པར་ བྱ་བའི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ནོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པར་ཤེས་སོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པའི་མདོ་ལས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དོན་གསལ་བར་བཅད་དེ། ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

如果名称不存在于对象中而是不存在的话，对象也不存在于名称中时怎么会存在呢？如果不真实的分别所诠表的自性不存在，那么不真实分别所诠表的自性又怎么会存在呢？
如果在世俗谛中仅仅是分别的能诠和所诠不存在时也是相似的，存在时也是同时存在，为什么经中说'一个存在一个不存在'呢？因此你的这种说法与经义不相符合，应当确信遍计所执性是不存在的，因为是世人虚妄安立的缘故。
依他起自性是从因缘所生，不是由不真实的心所造作，应当确信是存在的。这样来破斥。
论师婆毗为了证成依他起自性不存在，引用经典作为依据：'丝毫生起的法都不存在，丝毫灭去的法也不存在。以清净见观察诸法时，既非有也非无。'
论师法护说：这种解释也不能证成依他起自性不存在。为什么呢？这个偈颂的密意是说：以远离遍计所执自性的能诠所诠等的空性、无生无灭分别的清净见来观察世间时，虽从因缘所生却非有非无。因此这不是在证成依他起自性不存在。
论师婆毗又说：如果依他起自性存在的话，为什么经中说'没有任何法不是空的'？又经中说'色等诸法自性本无'，以及'一切法的自性生起都不存在，因此连过去有和过去无的名称也不可得'。
论师法护对此解释说：这也是有密意的。什么样的密意呢？即这些经中是要破除遍计所执的自性，而不是说一切都不存在。怎么知道有这样的密意呢？因为在其他经中明确说过。
例如，世尊这样说道：'我是针对相应的自性而说一切法无自性。如果有人执著字面意思，说染污法和清净法自性不存在，这种错误理解空性的就叫做邪见。'这里'相应的自性'是指世人所遍计的能诠所诠的相应自性。
染污法和清净法是依他起自性，因此可知圣者们有这样的密意。又在《圣般若波罗蜜多经》中，世尊自己明确抉择了有和无的意义：遍计所执自性是完全不存在的。

།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་ཀུན་ ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པའོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་མང་པོ་ལས་ཆོས་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་ཀྱང་ ཐམས་ཅད་དུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱའི།སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས། ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟུང་དུ་མི་རུང་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཙམ་དུ་ཡང་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཉེས་པར་བཟུང་ནས། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཆེན་པོ་བསྒྲུབ་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་ཡང་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་ཏེ་སྨྲས་པ། སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ལས་གཞན་དང་གཞན་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། མདོ་སྡེ་གང་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་། སྲོག་མེད་པ་དང་། བདག་པོ་མེད་པ་དང་། གང་ཟག མེད་པ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྒོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ། བདག་གིས་སྨྲས་པ་འདི་རིགས་པ་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན་ཏེ། འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་བཅད་དེ་བཀའ་སྩལ་པ།ངས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་། འཁོར་བར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ བཀའ་སྩལ་པ།ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཟུགས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པའོ། །སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ རྣམས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ སྟོང་པ་ཉིད་གསུངས་ཏེ་།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དང་དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་གསུང་རབ་དག་ལ་དགོངས་པ་ཡོད་པས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་བར་མི་བྱ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ འདེབས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་ལས་རབ་འབྱོར་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཚིག་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

说道：'说由因缘所生的诸法是存在的。'此外，其他经典中说道：'遍计所执自性是无生的。依他起自性所摄诸法是从因缘所生的。'又有许多经典中说：'诸法无自性，虽无生灭等，但应当处处分别；不应执著于文字表面，认为是了义。不应错误地执著于空性而认为即使在世俗谛中诸法也不存在，不应建立大邪见。'
论师跋毗也以理证成立而说：'此说法也不合理。为什么呢？因为在了义经中处处分别的缘故。世尊自己如是说：'凡是经中所说空性、无相、无愿、无造作、无生、无灭、无自性、无众生、无命、无主宰、无补特伽罗以及解脱门等，这些是了义经。'
论师法护解释说：'我所说的这些与理极为相应。如是在其他经中，世尊自己明确开示：我依据遍计所执自性而在其他经中说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃。依据依他起自性而说众生心的生灭、轮回等。'
又在其他经中世尊开示：'舍利子，色是自性空，因为自性空的缘故，无生无灭。因为无生无灭的缘故，无变异。受、想、行、识也是如此。'这是依据遍计所执自性而说自性空、无生无灭等。依他起自性中由于无遍计所执自性故说空性，但并非自性空、无生无灭等。
如来说彼等三种自性中，遍计所执自性是空性。依他起自性和圆成实自性二者是有。因此，对于宣说空性的经典有其密意，不应按照字面否定诸法的存在。应当了知，凡是执著字面意义的人即是诽谤大乘。
又有经中说：'须菩提，应知所谓色等诸色是无自性的自性。受、想、行等乃至广说也是如此。'经的密意是：依他起自性由于无遍计所执色等自性而分别，离言法性的自性无自性故，说是无自性的自性。

།སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས གལ་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་སྨྲས་པ།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། མདོ་སྡེ་ལས་ནི། ཆོས་རྣམས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། །རྐྱེན་དང་ཆོས་གཉིས་མེད་པའོ། །གང་གིས་ དེ་ལྟར་རབ་ཤེས་ན།།རྟེན་འབྲེལ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ནི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས། །ཆོས་དེ་ཡོང་གིས་རང་བཞིན་མེད། །གལ་ཏེ་ཆོས་ནི་རང་བཞིན་མེད། །ཆོས་ནི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་མིན། །ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ། དེ་ལྟར་མདོ་ སྡེ་གཉིས་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ།།འདི་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འདིར་དགོངས་པས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ངོ་ བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཅིང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གཟོད་མ་ནས་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གཉིས་ཀྱང་མེད་པར་སྐུར་བར་འགྱུར་བས། སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་ཡང་སྨྲས་པ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྟོག་པ་འདི་སུ་ཞིག་བཟློག་པར་ནུས་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསལ་བར་འགྱུར རོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་དང་འདྲ་བར་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་ན། འོ་ན་ནི་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་འདྲ་བས། ཇི་ལྟར་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ ཅན་འཆི་ཞིང་སྐྱེ་ཤིའི་འཁོར་བ་བྱེད་པར་ནུས།དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་དང་པོའི་དགོངས་པ་ཡང་ངེས་པར་དེ་འདྲའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་འཆིང་ བ་དག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པས་རབ་ཏུ་སེལ་ཏེ་ཞེས་བཤད།རུས་སྦལ་གྱི་སྤུས་འཆིང་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། རི་བོང་གི་རྭ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱེད་ནུས་པར་སུས་མཐོང་སྟེ། དེ་ནས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་ཡོད་ ལ་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡུལ་ཡོད་པར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དེ་དག་ནི་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་དག་གིས་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་ ཡང་།སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ལོན་པ་ན། སྡེ་པ་ཉི་ཤུའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་རང་གི་རིག་པས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དག་བྱས་སོ། །དེ་ནས་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལོན་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བསྟན་བཅོས་རྣམས་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། དབུ་མ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་ལས་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྤངས་པས་མཚན་ཉིད་མེད་ པའི་ཚུལ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ནས་འཕགས་པའི་ལྷ་ལ་སོགས་པས་གཞུང་དེ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་ཅིང་སྤེལ་ཏོ། །སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལོ་དགུ་བརྒྱ་ལོན་པ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་མདོ་སྡེ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་ འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བསྟན་བཅོས་མཛད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་དང་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་གཞུང་དེ་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་རབ་ཏུ་སྤེལ་ཏེ། དེའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཆོས་རོ་གཅིག་པས་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པར་སྨྲ་བས་དེ་དག་ལ་རྩོད་པར་གྱུར་པ་མེད་དོ།

论师跋婆说，如果以偈颂说：若他性自体确实不存在，那么就会与经典所说相违背。经中说道：'诸法从缘生，缘法二俱无，若能如是知，是名悟缘起。若法从缘生，彼法无自性，若法无自性，法非从缘生。'
论师法护解释说：如是二经中虽说缘起法无自性，但并无矛盾。如是缘起法有二种：遍计所执和依他起自性。此处意趣是显示遍计所执性不存在，而非说依他起自性。若说依他起自性本来无自性，则会否定清净和染污二法，这就是所谓错误理解空性，将对自他二者造成损害。
论师跋婆又说：谁能遮遣这非真实分别，当获得真实见解时自然会消除。
论师法护解释说：如果从缘生起的心和心所法，也如同遍计所执一样都是自性空，那么就如同虚空花一般，三界众生如何能死而复生轮回？因此，依他起自性并非无自性。论著作者最初的意趣也必定如此。若非如此，为何说'以证悟空性能除非真实分别的束缚'？谁见过龟毛能起束缚作用，或能现见兔角并予以遣除？由此应知，心和心所法是存在的，而离心之外所执著的境是不存在的。详细解释如彼处所说。
根据三藏所说：三转法轮，在佛涅槃后一百余年，二十部派的诸论师各自以己智对第一转法轮作了解释。
其后，佛涅槃二百年后，菩萨龙树依据般若波罗蜜多经造论，即：般若波罗蜜多释论和中观等。从中遣除遍计所执性，广说无相之理。
其后，圣天等承续此论义，代代相传弘扬。
佛涅槃九百年时，弥勒菩萨依据解深密经等造论，即：瑜伽师地论和辨中边论等。无著和世亲善加承续并广为弘扬。当时佛法一味，空有二宗对此无有诤论。

།དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ན་རེ། ལོ་སྟོང་གི་མདུན་རོལ་དུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རོ་གཅིག་གོ། །དེ་ཚུན་ཆད་ནས་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཁད་ཀྱིས་འགགས་པས་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པའི་རྩོད་ པར་སྨྲ་བ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ན་རྒྱས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ།།འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་རྩོད་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་དེ་དག་ཕན་ཚུན་བྲག་ཅ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་ བསྟན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མུ་སྟེགས་གྲངས་ཅན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་གཉིས་ནང་གི་ཆོས་ཀྱི་གང་ཟག་ཤེས་རབ་དང་དབང་པོ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་རང་གིས་འཕགས་པའི་གསུང་ རབ་དང་འགྲེལ་པར་མི་མཛད་པ་དང་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གིས་དེ་ལྟར་བཤད་པ་ཡང་།བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་ནད་ཐ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཞུང་ལས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་དང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གཞུང་ངོ་། །སྡེ་ཐ་དད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གཞུང་ལས་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གཞུང་དུ་སྟོན་ཏོ། །དུས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཞུང་ལས་ནི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་གཞུང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་གསུམ་པ་གནས་དང་གང་གི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པའི་གནས་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་པའི་གནས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་སྒོ་མང་དུ་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་སྡེ་སྣོད་གཉིས་དང་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དང་པོ་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དེ། སཱུ་ཏྲ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལས་དྲངས་ནས་མཐུན་པའི་མདོ་སྡེ་ཞེས་འདྲེན་ཏེ། མཐུན་པའི་རིགས་པ་དང་། སེམས ཅན་མོས་པ་དང་འཚམ་པར་གྱུར་པའོ།།མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱུས་པ་དང་བསྡུས་པ་སྟེ། དོན་རྣམས་བརྒྱུས་ཤིང་སེམས་ཅན་བསྡུས་པས་དོན་འདི་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དེ་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་མི་དགེ་བ་ཡན་ལག་བདུན་ འདུལ་བར་བྱེད་པའམ།ཡང་ན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་འདུལ་ཞིང་མི་དགེ་བ་ལས་ལོག་པའི་ཕྱིར་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དེ། འདིས་ཡུལ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་མོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ ཀྱི་རྩ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་སྡུད་ཅིང་སྦེད་པས་ན་སྡེ་སྣོད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡེ་སྣོད་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཐེག་པ་འོག་མ་དང་གོང་མའི་ བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་།དེས་ན་སྡེ་སྣོད་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་དོ། །སྡེ་སྣོད་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འོག་ནས་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་ལ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མདོའི་སྡེ་དང་། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་དང་། ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྡེ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་དང་། ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་སྡེ་དང་། གླེང་གཞིའི་སྡེ་དང་། རྟོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྡེ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བའི་སྡེ་དང་། སྐྱེས་པ་རབས་ཀྱི་སྡེ་དང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་སྡེ་དང་། རྨད་ དུ་བྱུང་བའི་སྡེ་དང་།གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།

因此，论师近光说：'在一千年以前，佛法是一味的。从那以后，由于念力和智慧逐渐衰退，世间上广泛出现了空和有的诤论者。'
在此解释菩萨们的诤论，是为了显示如来的经典极为甚深，他们是以互相呼应的方式宣说佛法。
外道数论派也是如来所解脱的菩萨，这是为了显示这一点。
两位大士作为内法之人，智慧和根器极为敏锐，更不用说自己不造论解释圣教了。因此，应当了知他们如此解释，是为了广大弘扬教法。
此经从随顺不同病的论典来看，是建立二谛、三自性、止观等安立的论典。
从部派差别分析的论典来看，是显示三种无等的论典。
从依时间解释的论典来看，是显示了义的论典。
其中第三处所及为何而说的显示有两种：显示教法处所和显示为何而说教法。
显示教法处所是这样的：虽然圣教有多门，但总摄起来，有三藏、二藏和十二分教。
其中三藏是：第一是经藏，从'Sūtra'这个词引申为相应经，是与正理相应、随顺众生意乐的。'经'是指贯穿和摄集，因为具有贯穿诸义和摄集众生这两种含义，所以称为经藏。
第二是律藏，是调伏身语七种不善业，或者说是调伏三业，远离不善，所以称为律藏。
第三是对法藏，因为能现前境界和现前果位。也称为本母，因为能生起智慧根本。
如是三种都能摄集和包含应当了知的义理，所以称为藏。
所谓二藏是这样的：就是这三藏本身，因为有上乘和下乘的差别，所以成为二藏：声闻藏和菩萨藏。这两种藏的特征，下文此经中将广泛分别。
所谓十二分教是这样的：经的部分、应颂部分、记别部分、伽陀部分、自说部分、因缘部分、譬喻部分、本事部分、本生部分、方广部分、未曾有部分、论议部分。这些的特征也将在下文此经中广泛分别。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་རང་གཅིག་གི་གསུང་རབ་དེ་དག་ཀྱང་། རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་བཤད་ པ་མི་མཐུན་པས་ཆོས་ཀྱི་ཁ་ཅིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། གསུང་གཅིག་གོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ལ་ཤི་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཐམ་བུ་ ཆིམ་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཧྱན་ཙང་གིས་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་གོང་དུ་བཤད་ པ་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་དང་པོ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུང་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ སྟེ།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་བསྟན་པ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཁ་ཅིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དང་པོ་ནི་ བདེན་པ་བཞིའོ།།གཉིས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་སྟེ། དོན་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མདོ་ལས་ཤིན་ཏུ་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་བཤད་ པ་ལྟ་བུའོ།།ལྔ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་སྲུང་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བར་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་པས་མདོ་སྡེ་འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལས་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །ཡང་ན་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་། ཤེས་པ་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པ་ནི་གཏན་ ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེས་བསྡུས་སོ།།ཡང་ན་མདོའི་སྡེས་བསྡུས་པར་བལྟའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་བསྟན་པ་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གསུང་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་གང་གི་ ཕྱིར་གསུངས་པ་བསྟན་པའོ།།གསུང་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡང་ཚད་མེད་མོད་ཀྱི། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་ནི། ས་བོན་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ ནི་ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་ པའི་ཆོས་ཅན་དག་གོ།།ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ།

如来释迦牟尼一人的教法，印度地方的诸位堪布各自解释不同，有些人说法是一种，即所谓'一音'，如拉西巴等。有些人说法是二种，即所谓'未圆满和圆满'，如汤布钦等。有些人说法是三种，如三藏法师玄奘依据《圣解深密经》等，说有四圣谛、无相、了义等上述所说。有些人说法是四种：第一是四圣谛之教法，如《律》等；第二是无相之教法，如诸《般若波罗蜜多经》；第三是法相之教法，如《圣楞伽经》等；第四是瑜伽行之教法，如《圣华严经》等。
堪布真实谛如是说：'有些人说法是五种：第一是四谛；第二是无相；第三是瑜伽行，义如前说；第四是极乐大乘，如《圣涅槃经》中所说极乐涅槃果；第五是护持大乘，如《圣金光明经》等中所说诸天王护持国土。'
三藏法师说此经典属于二藏中的菩萨藏所摄。在三藏中，属于经藏所摄。或者说属于论藏所摄，因为分别诸法相并生起智慧。在十二分教中，属于论议分所摄。或者说应视为经分所摄。
其中，说明为何宣说教法有二种：总说一切经典宣说的缘由，和说明此经典宣说的缘由。一切经典宣说的缘由虽然无量，但简要而言仅有四种。其中第一又有二种：非涅槃法者和涅槃法者。因此《瑜伽师地论》中说：'涅槃法者，种子圆满；非涅槃法者，无三菩提种子。'
第二，有些说有三种，即：正性定聚、邪性定聚和不定聚。《佛地经论》中说：'正性定聚即涅槃法者，邪性定聚即非涅槃法者。'

།གསུམ་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་དེ་། ཇི་ལྟར་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། འདུལ་བར་བྱ་བའི་ སེམས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ བ་དང་།ལྷ་དང་མིའི་རིགས་ཅན་དག་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་གང་ཟག་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རིགས མེད་པ་དག་ནི་བདེ་འགྲོའི་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་གང་ཟག་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་དེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་ འཛིན་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་དག་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རིགས་ཅན་ལས་གུད་ན་མེད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བཤད་དོ། །བཞི་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་ཡང་རིགས་མ་ངེས་པ་བསྣན་ན་རིགས་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། རིགས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག པའི་རིགས་ཅན་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་དང་། ཐེག་པ་མ་ངེས་པའི་རིགས་དང་། རིགས་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་མ་ཚང་བ་ལ་རིགས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་ མདོ་ལས་གསུངས་པའི་རིགས་མེད་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲོད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས། བློ་གྲོས་ཆེན་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལ་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བ་གང་ ལགས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདོད་ཆེན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འདོད་ཆེན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འདོད་ཆེན་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཤེས་ནས་ གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་སྟེ།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་འདོད་ཆེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་འདོད་ཆེན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བརྒྱ་ལ་གལ་ཏེ་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་ རོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། རིགས་མེད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། གཏན་དུ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་། དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། གཏན་དུ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ནི་དང་པོ་ལས་དགོངས་ཏེ གསུངས་ལ།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཕྱི་མ་ལ་བསམས་ཏེ་བསྟན་པ་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་རིགས་ཅན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྤངས་པ་སྟེ། དེ་དུས་ཀྱི་མཐའ་ ལ་ལྟོས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་གཏན་དུ་བ་སྟེ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་ཅན་ཡིན་པར་བསྟན་པས། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་གཏན་དུ་རིགས་མེད་པར་བཤད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

第三，有些论中说有四种，如《善说戒律经》中说：'所化众生有四种：声闻种姓者得声闻道，独觉种姓者得独觉道，佛种姓者得佛道，天人种姓者得天人安乐。'《摄论》中也与此相符。
第三，对这些补特伽罗的成熟方式，略说有四种：声闻种姓者以声闻乘令其成熟，独觉种姓者以独觉乘令其成熟，佛种姓者以无上乘令其成熟，无种姓者以善趣道令其成熟。如是，如来与诸菩萨以此四法令四种补特伽罗成熟，《瑜伽师地论》中所说也与《摄论》相符。
不定种姓者不在三乘种姓之外，因为被菩萨种姓所摄，故未另外说明。
第四，有些论中说有五种，即在前四种之上加上不定种姓，故成五种种姓。
又如《楞伽经》中说：'种姓有五种：声闻乘种姓、独觉乘种姓、菩萨乘种姓、不定种姓及无种姓。'
若说无种姓是指缺乏三乘种子，如《楞伽经》所说的无种姓，当如何解释呢？因此，在该经四品中，大慧菩萨问世尊：'世尊，何为永不入涅槃者？'世尊答道：'大慧，有二种贪欲者：菩萨与贪欲者。其中，菩萨的贪欲是知一切法本来寂灭而永不入涅槃，并非断除一切善根的贪欲者。大慧，即使断除一切善根的贪欲者，也会因如来加持而百世生起善根。为什么呢？因为诸如来不舍弃一切众生的缘故。因此，贪欲菩萨们不入涅槃。'
无种姓有二种：暂时的和永久的。因此，《庄严经论》中说：'不入涅槃法者有二种：暂时的和永久的。'《楞伽经》是就前者而言，《瑜伽师地论》是就后者而说，故无矛盾。
又《楞伽经》中将种姓分为二种：第一是断除善根者，这是暂时的；第二是永久的，经中说明这是具有悲心的菩萨，不同于《庄严经论》所说的永久无种姓。

།རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་ཞུགས་པའི་ཚེ། སེམས་ཅན་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བརྗོད། སེམས་ཅན་གྱིས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་སེམས་ཅན་འགྲིབ་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐོག མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་འཕེལ་བ་མེད་ལ།ཐ་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་འགྲིབ་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་འཕེལ་བ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི་འགྲིབ་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འགྲིབ་པ་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་འཕེལ་བ་མེད་པ་དང་། འགྲིབ་པ་མེད་པའོ་ཞེས་ གསུངས།སྔར་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་ན་ནི་ཕྱིས་གདོད་ཀླན་ཀར་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཡང་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ལ་སོགས་པས་སོ་སོའི་གཞུང་རྣམས་ལ་ བརྟེན་ནས་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་ཏེ།དང་པོ་ནི་ཐོག་མ་ཡོད་ལ་ཐ་མ་མེད་པར་འདོད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་ཕྱོགས་ལྔ་པའི་གཞུང་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པ་དང་ཐ་མ་ཡོད་པར་འདོད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་ཚད་མར་བྱེད་པ་སྡེ་པའི་གཞུང་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་ཡོད་པར་འདོད་པ་སྟེ། འདུལ་བ་ཕྱོགས་ལྔ་པའི་སྡེ་པ་དག་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པར འདོད་པ་སྟེ།མདོ་སྡེ་ཚད་མར་བྱེད་པའི་སྡེ་པའི་གཞུང་གི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞུང་གཞན་དག་ལ་ནི་ འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་ཡོད་ཀྱི་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ནི་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པའི་སྐྱོན་མེད་དོ། །ཡང་ན་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་གཞུང་གིས་མུ་དང་པོ་བཀོལ་བ་ལའོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་ པའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པ་ལ་ཐ་མ་ཡོད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་།གཞན་རིགས་ངེས་པ་དང་། རིགས་ངེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སོ། །མདོའི་སྡེ་ལས་འཕེལ་བ་དང་། འགྲིབ་པ་མེད་པར་གསུངས་པ་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དགོངས་ཏེ། བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ ས་དང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་དག་ལས་འདི་ལྟར་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔས་རིགས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམ་པར་གཞག་པར་བསྒྲུབས་ལ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔས་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམ་པར་གཞག་ པར་སྒྲུབ་ན་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲོད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་འདི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་རིགས་མེད་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་དེ་ཕལ་ཆེར་གཞུང་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚད་མར་བཟུང་ དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རིགས་ལྔ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།

当确定种姓的二乘进入无余法界时，是称为有情还是非有情？不属于有情所摄，因为无现前识的缘故。若如是，则有有情减少的过失。为什么呢？因为无始故无增，因为无终故无减。若有增则应有减。若有减，为何经中说'一切有情无增无减'？
若先说有增减，后来才提出质疑，关于增减的说法有两种解释：第一是依据阿阇黎真谛等各自的论典，示现四种情况：第一是承许有始无终，如律五分所说'非涅槃法'。第二是承许无始有终，如说一切有部和经量部的论典。第三是承许有始有终，如律五分部所说'涅槃法'。第四是承许无始无终，如经量部论典所说'非涅槃法'以及大乘论典中说'一切有情无始无终'。
因此，其他论典有增减的过失，若配合大乘论典则无增减过失。或者小乘论典解释第一种情况。第二是阿阇黎玄奘依小乘论典所解释的义如前所说。依大乘论典则有两种情况：第一是无始有终，即确定种姓的二乘。第二是无始无终，即无种姓有情、其他确定种姓者及确定种姓菩萨等。
经中说无增减是针对实际义理而言，为了显示故无过失。若配合瑜伽师地论及其解释，则由五种过失成立有种姓和无种姓有情的安立，而在显示佛性论中以五种过失成立无种姓有情的安立，应如何解释呢？阿阇黎玄奘如是说：'彼显示佛性论中所说无种姓三种等，多不符合论典，故不可作为准量。'广说分别如五性说中所述。

།དེ་ལ་མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རིགས་ལྔ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རིགས་མ་ངེས་པ་དག་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས། །ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་ཀླུང་བཞིན་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །དེ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་བཤད་པའི་རྣམ་ གྲངས་གཞན་དུ་ན།མདོ་སྡེ་འདི་ནི་རིགས་རྣམ་པ་བཞིའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པས། རིགས་མེད་པ་མ་གཏོགས་ཏེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་པ་གསུམ་དང་། རིགས་མ་ངེས་པའི་ཐེག་པ་པ་འབའ་ཞིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཐམས་ ཅད་ལ་གཞོལ་བ་དག་གི་ཕྱིར།གསུམ་པ་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་འདི་གསུངས་པའམ། ཡང་ན་མདོ་སྡེ་འདི་ནི་རིགས་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐེག་པ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་ གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ།། །།བམ་པོ་བཞི་པ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཚིག་གི་དོན ཡང་དག་པར་བཤད་དོ།།དེ་ལ་མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ལ་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་བཞུགས་པས། དང་པོ་ནི་དཔེ་རྒྱས་པ་སྟེ། ཤུ་ལོ་ཀ་འབུམ་བཞུགས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་བསྡུས་པ་སྟེ། ཤུ་ལོ་ཀ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་བཞུགས་ཏེ། མདོ་སྡེ་འདིའི་དཔེ་བསྡུས་པ་རྒྱ་གར་ ལ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་མི་བཞུགས་ཀྱང་།སྔ་ཕྱིས་བསྒྱུར་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། དཔེ་མི་མཐུན་པ་བཞིར་གྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྒྱ་རྗེ་སོང་གི་ཚེ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཡོན་ཏན་བཟང་པོས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྒྱུར་བ་བམ་པོ་གཉིས་ བཞུགས་ཏེ།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་འདིའི་ཐ་མར་བྱུང་བའི་ལེའུ་གཉིས་པོ་དག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་རྒྱ་རྗེ་འགྲིས་ཕྱི་མའི་ཚེ་རྒྱ་གར་མཁན་པོ་བོ་དེ་ལེའུ་ཅིས་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཅིག་བསྒྱུར་བ་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་ བཞུགས་ཏེ།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་འདི་ལས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལ། ལེའུ་བཞིར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། གཞན་ནི་བདུན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་རྒྱ་རྗེ་ཚིན་གྱི་ཚེ་རྒྱ་གར་མཁན་པོ་ཡང་དག་བདེན་པས་ཚིག་ངེས་པར་ འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་བམ་པོ་གཅིག་བསྒྱུར་བའི་ལེའུ་བཞི་བཞུགས་ཏེ།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་འདི་ལས་འབྱུང་བའི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ ནོ།།བཞི་པ་ནི་རྒྱ་རྗེ་ཐང་གི་ཚེ། སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཧྱན་ཙང་གིས་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་བམ་པོ་ལྔ་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ། ལེའུ་བརྒྱད་བཞུགས་སོ། །མདོ་སྡེ་འདིའི་དཔེ་དེ་ལྟར་མང་ཉུང་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡང་། ཚིག་ ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ཉི་ཚེ་འབྱུང་གི། གཞན་བདུན་མ་ཚང་བ་དང་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཐ་མའི་ལེའུ་གཉིས་འབྱུང་གི། །གཞན་དྲུག་མ་ཚང་བ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་ པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ལེའུ་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་།ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལ། ལེའུ་བཞིར་ཕྱེ་བས་ན་དཔེ་འདི་གཉིས་ནི་ཚིག་དང་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་སྡེ་འདི་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་དང་པོ་གཅིག་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མཚན་ཐ་དད་པའི་བྱེ་བྲག་སྤྱོད་པ་ཡོད་པས་གསུངས་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་སྔ་མའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། རེ་ཞིག་བཤད་པ་ཕྱི་ མ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པར་བྱའོ།

关于这部经典为何而说的教示，是为五种种姓中的菩萨和不定种姓者而说的。因此下面经中说：'取识深细微，如河流般流动一切种子，若执为我则不应理，是故我未对凡夫说此。'如此解说。另一种说法，此经是为四种种姓而说，除无种姓者，因为下面经中只说三种决定种姓乘和不定种姓乘者。又为趣入一切乘者，说此了义经，或者此经也是为一切五种种姓而说，因为对一切乘者都有区分开示。虽有如是三种解释，但第二种是正确的。
第四品。从'如是我闻'以下是第四词义解释，此分为二：经典分类和词义正解。其中经典分类，此经有二种本：第一是广本，有十万颂；第二是略本，有一千五百颂。此经的略本在印度只有一种，但因早晚翻译不同而有四种不同版本：
第一是在吐蕃王松赞干布时期，印度堪布耶谢桑波译为《关联解脱经》，有两卷，即是《解深密经》最后两品。第二是在吐蕃王赤松德赞后期，印度堪布菩提流支译为《甚深解脱经》，有十一品，因为将《解深密经》中胜义谛品分为四品，故成十一品，其余七品。第三是在吐蕃王赤热巴巾时期，印度堪布耶谢德译为《词义解经》，一卷四品，因将胜义谛品分为四品，即是《解深密经》中的胜义谛品。
第四是在唐朝时期，三藏法师玄奘译为《解深密经》五卷，共八品。此经诸本之所以有多寡不同，是因为《词义解经》中只有胜义谛品，缺其余七品；《关联解释经》中只有最后两品，缺其余六品；《解深密经》有完整八品；《甚深解释经》有十一品，因胜义谛品分为四品。这后两种版本在文义上是完整的。
若问此经在印度原本相同，为何有不同名称的差别？答：因此前说有两种情况。虽有如是三种解释，但暂且依后说而解释。

།དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བསྟན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་དང་། གླེང་བསླང་བའི་ཕྱོགས་སོ། །ཕྱོགས་འདི་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། ། དང་པོ་ནི་མིང་ཐ་དད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་དང་། གླེང་བསླང་བའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ཐུན་མོང་གི་གླེང་གཞི་དང་མཐུན་པ་ཡིན་པའི་གླེང་གཞི་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ བསྟན་པས།གཞན་དག་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་[(]གླིང་[,]གླེང་[)]གཞི་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་ཀུན་ལས་མཐུན་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། ཐུན་མོང་གི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །འོད་ཟེར་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པས་ཡང་དག་པའི་གཞུང་ཉིད་གླེང་སློང་བར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར།གླེང་བསླང་བ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་སྡེའི་རྗེས་སུ་སོ་སོ་ནས་མིང་མཐུན་པས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་དུས་ཐ་དད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གླེང་བསླང་བ་ནི་མདོ་སྡེའི་མདུན་རོལ་གྱི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་ བ་བཏབ་པ་ནི་མདོ་སྡེའི་འོག་གི་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ་།།གླེང་གཞི་དེ་གཉིས་གསུངས་པའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་གང་ཟག་ཐ་དད་པ་སྟེ། དང་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གླེང་གཞི་ནི་མདོ་སྡེ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གླེང་བསླང་བའོ། ། གཉིས་པ་ཀུན་དགའ་བོའི་གླེང་གཞི་ནི་ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། གླེང་གཞི་འདི་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱང་གླེང་བསླང་བ་ནི་མེད་དེ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ལ་དོན་གྱིས་གླེང་བ ཞེས་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ།།དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དངོས་པོ་མང་ཉུང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་བཤད་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །དངོས་པོ་མང་ཉུང་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས། མདོ་སྡེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས། དངོས་པོ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་སྟེ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པའི་ཆོས་སྨོས་པ་སྟེ། མདོ་སྡེ་སྡེ་གཅིག་ གི་ཡི་གེ་དང་།དོན་ལ་ངེས་པ་ཁོ་ནར་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་པའོ། །བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ངེས་པར་ནུས་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་མངོན་སུམ་དུ་མནོས་པའོ། །དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་ པའི་ཆོས་དེ་ཤིན་ཏུ་དུས་དང་མཚན་མར་གྱུར་པར་བསྟན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་སྟོན་པ་བསྟན་པའོ། །རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཏུ་འབར་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུངས་པའི་གནས་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཅིག་པུས་ཐོས་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།།དངོས་པོ་བདུན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་དགོས་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བས་ནི་ཐོས་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །དེའི་འོག་མ་དག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པར་ ནུས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།།དེའི་འོག་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཐོས་པའི་ཆོས་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཐ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཐོས་པའི་གང་ཟག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་ འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་དེ་ལས་གླེང་གཞིའི་ཕྱོགས་ལ་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། ཡིད་ཆེས་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་། དུས་དང་། བདག་པོ་དང་། གནས་དང་། འཁོར་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།

关于显示因缘方面也分为两种：令人生信的方面和引起话题的方面。这两个方面的差别简要来说有三种。
第一是名称不同，即：令人生信和引起话题的缘起。也称为共同缘起和相应的缘起，以'如是我闻'等所说，令他人生起信心故称为令人生信的缘起。因为在所有经典中都一致出现，故称为共同缘起。因为以放光等引起正文，故称为引起话题。因为在各个经典中名称相同，故称为不共缘起。
第二是时间不同，即：如来引起话题是经前缘起；阿难请问是经后缘起。因为这两种缘起宣说时间的差别不同。
第三是人物不同，即：第一如来的缘起是经中如来引起话题。第二阿难的缘起是阿难请问后宣说此缘起。
此经和佛地等虽是令人生信却无引起话题，虽说令人生信实际上是引起，这并不矛盾。
其中令人生信也有三种含义：分别事物多少、显示解释事物的意趣、随事物分别解释。
关于分别事物多少也说有三种：第一是阳德贤论师造《般若经忆念》中分为七事：其中'如是'是说所闻法，即于一部经典的文义确定生起信心。'我'是显示能确定义理的补特伽罗，即阿难等。'闻'是亲自领受教言。'一时'是显示所闻法确实的时间和相。'世尊'是显示解说的导师。'最胜光明'等是显示说法处所。'与大比丘僧无量'等是显示非独自所闻。
这七事简要来说是为四种目的：其中首先'如是'是显示所闻法。其后'我闻'是分别能闻的补特伽罗。其后二者是成立所闻法。最后二者是成立闻法补特伽罗，如是解说。详细内容如阳德贤论师所造七事忆念中所说。
第二是龙树菩萨所造的《般若经》相应，其中缘起方面分为六种含义来显示：令人生信、所闻、时间、主尊、处所、眷属圆满。

།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་སྒྲོལ་མ་ཞེས་བྱ་བ་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་། དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། སན་དྷི་ནིར་མོ་ཙ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སན་དྷི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་དག་དངོས་པོ་གཉིས་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་སན་དྷི་ཞེས་འབོད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་རུས་པའི་ཚིགས་འབྲེལ་པ་ལ་ཡང་སན་དྷི་ཞེས་ཟེར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ལམ་ཟབ་མོ་ལ་ཡང་སན་དྷི་ཞེས་ཟེར་བས། དེ་ནས་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ རེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ཏེ།མདོ་སྡེ་འདིའི་མཚན་ནི་ཡང་དག་པར་ན་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་མདོ་སྡེ་འདི་ནི་དཔེ་ལས་མཚན་དུ་བཏགས་པས་ཚིགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དོན་ གྱི་ཚིགས་དང་།དངོས་པོ་འབྲེལ་པ་ཇི་ལྟར་རུས་པའི་ཚིགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནིར་མོ་ཙ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་ལ་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཚིགས་ངེས་པར་ འགྲེལ་པའི་མདོའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས།ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིགས་ནི་སྲ་བ་དང་མདུད་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྲ་བ་ནི་བརྟན་པའོ། །མདུད་པ་ནི་འཆིང་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཤིང་དང་མིའི་རུས་པའི་ཚིགས་དག་ལས་སྲ་ཞིང་བརྟེན་པའི་དངོས་པོ་དང་། མདུད་ པའི་འཆིང་བ་དག་ཡོད་པ་བཞིན་དུ།མདོ་སྡེ་འདི་ལས་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་དགྲོལ་བར་དཀའ་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་སྤྱོད་པ་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་འདི་སྲ་ བ་དང་མདུད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མདོ་སྡེ་འདིས་འགྲོལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞིང་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་དོན་འབྱུང་བ་དེ་དག་མདོ་སྡེ་འདིར་བསྡུས་ནས། གསལ་བར་ རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར།མདོ་སྡེ་འདིས་ཚིགས་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དོན་སོ་སོར་འཐོར་བ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར། མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ཕྱོགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་ཏེ།དང་པོ་ནི་བསྟན་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་ཕྱོགས་དེ། གླེང་གཞིའི་ལེའུ་དང་པོ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་ཏེ། དེའི་འོག་མ་ལེའུ་བཞི་པོ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པའི་ ཕྱོགས་ཏེ།དེའི་འོག་མ་ལེའུ་གཉིས་པོ་དག་གོ། །བཞི་པ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུའི་ཕྱོགས་ཏེ། ཐ་མའི་ལེའུ་གཅིག་གོ། །ལྔ་པ་ནི་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་ཏེ། མདོ་སྡེའི་མཇུག་ཏུ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དག་གོ་ ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་བསྟན་པ་འདི་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་གླེང་གཞིའི་ཕྱོགས་ཏེ། གླེང་གཞིའི་ལེའུ་དང་པོ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་གཞུང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། ལེའུ་ཕྱི་མ་བདུན་པོ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་བསྟན་པ་གནས་ པའི་ཕྱོགས་ཏེ།མདོ་སྡེའི་མཇུག་ཏུ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ལེའུ་གཅིག་གིས་བསྟན་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བསྟན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ལེའུ་ཕྱི་མ་བདུན་ནི་འཕགས་པའི་ གསུང་རབ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་སོ།

从论师世亲所作的《度母论》中也说到，意义可分为六种。在梵语中称为'sandhi-nirmocana'。'sandhi'具有三种含义：第一，在印度地区，人们称两个事物的连接为'sandhi'。第二，称骨节的连接也叫'sandhi'。第三，称深奥的道路也叫'sandhi'。因此，译师们各自依据其中一种含义来翻译。这部经典的真实名称是《甚深意趣》。
另外，这部经典是以比喻而得名，称为《关节》或《连接》。这是因为意义的关节和事物的连接，就像骨节之间相互连接一样。'nirmocana'是指解释，即'详细说明'的意思。
因此，在论师真实谛所作的《解深密经记》中说道：'解释'即是详细说明。'关节'是指坚固和结缚。其中'坚固'是指稳固，'结缚'是指束缚。就像树木和人的骨节中有坚固稳定的实体和结缚的束缚一样，这部经典所说的甚深意趣也极难理解且极难解开，因为凡夫和初学菩萨们无法理解和知晓，所以这个意义称为'坚固'和'结缚'。由于这部经典能解开这些，所以称为《解深密经》。
此外，大乘一切论典中最为微细难解的义理，都在这部经典中汇集并明确地详细解说，因此这部经典称为《解深密经》。详细解释如该论中所说。其中'连接解脱'是指对连接的意义分别详细解说，因此称为《解深密经》。'甚深解脱'也应当如此理解。
这是对词义的真实解释。简要来说，这部经典的解释有三种：有些人说这部经典有五个方面：第一是教法生起的因缘方面，即第一品序分。第二是无等境界方面，即其后四品。第三是无等行为方面，即其后两品。第四是无等果报方面，即最后一品。第五是如教正行方面，即经末所说的赞叹。
有些人说这一教法有三个方面：第一是序分方面，即第一品序分。第二是真实本文方面，即后七品。第三是教法住世方面，即经末所说的赞叹。
有些人说这部经典有两个方面：第一是以一品显示教法生起的因缘方面。后七品是圣教真实解释方面。

།མདོ་སྡེའི་མཇུག་ཏུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པ་གསུངས་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི་ལེའུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པ་སྨོས་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་མ་ཟད་དེ། སྡེ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཀུན་ལ་ཡང་ བཀའ་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དང་པོ་གསུམ་པོ་དག་གིས་སློབ་མ་བསྟན། །འོག་མ་གསུམ་ནི་སྟོན་པས་གསུངས་པར་སྒྲུབ་། །མདོ་སྡེ་གསུང་རབ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། །དངོས་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། གསུམ་པ་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་བསྡུས་ཏེ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པ་དང་། མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་དུས། གསུངས་པའི་བདག་པོ་དང་། གསུངས་པའི་གནས་དང་། ཉན་པའི་འཁོར་བསྟན་པ ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་དངོས་པོ་བཤད་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པ་གསུམ་བཅད་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པ་གསུམ་བཅད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ ཡང་དག་བདེན་པས་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ།འདུལ་བ་ཕྲ་མོ་ལས་དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་བོ་སེང་གེའི་ཁྲི་ལ་འདུག་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་འདོན་པའི་ཚེ། དེའི་ལུས་སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། །སེང་གེའི་ཁྲི་ ལས་བབས་ནས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་གྱུར་པས།འཁོར་རྣམས་མཚན་མ་དེ་མཐོང་ནས་ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏེ། སྟོན་པ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་བཞེངས་ནས་ཡང་ཆོས་ཟབ་མོ་གསུང་བ་མ་ཡིན་སྙམ་དུ་ ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ནས་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ཀུན་དགའ་བོ་སངས་རྒྱས་གཅུང་ཡིན་ཏེ། གཅེན་གྱི་ཚབ་མར་འོས་པ་ཡིན་པས་ལུས་གྱུར་ནས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པ་ཞིག་ མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་སྟེ།ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་གསུམ་བཅད་པར་དགོངས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུངས་ཏེ། དེས་ཀུན་དགའ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་ཡིན་གྱི། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ལས་བཞེངས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ནས་[(]གཤགས་[,]གཤེགས་[)]པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཀུན་དགའ་བོ་ལུས་གྱུར་ཏེ་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་བསྟན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་གཞན་ ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་དུས་དང་།ཕྱོགས་དང་གང་ཟག་བསྟན་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་གྲོང་ཁྱེར་རྩཝ་ཅན་ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་ཅིག་གི་དྲུང་དུ་དབུ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བསྟན་ཏེ་གཟིམས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཀུན་དགའ་བོ་གཉེན་བཤེས་ལ་སྲེད་པ་མ་སྤངས་འདོད་ཆགས་དང་མ་ བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མྱ་ངན་གྱི་མཚོར་བྱིང་བས་རང་གིས་འབྱུང་བར་མ་ནུས་སོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་མ་འགགས་པས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སོ་སོའི་[#(]སྐྱ་[,]སྐྱེ་[)]བོ་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་མྱ་ངན་གྱི་མཚོར་བྱིང་བར་མི་ རིགས་ཏེ།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་བྱེད། གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱག་གི་ཆོས་རྣམས་ཁྱོད་ལ་གཏད་ན་དེང་ཁྱོད་མྱ་ངན་གྱིས་གཟིར་བས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་དངོས་པོ་སྟོར་བར་གྱུར་ཏོ།

虽然在经典末尾如实宣说了正确的修行，但在各品中不仅仅只提到一次如佛语般的正确修行。在每一部分中都依照佛语而教导。因此，偈颂中说：'前三者显示弟子，后三者成就导师所说，一切经典教法，皆如是显示诸事。'
第三，阿阇黎近光在所作的佛地论释中归纳为五种：'一切皆为我亲闻，说经之时，说法之主，说法之处，听法之众'。
其中，解说事物之密意有两种：为断除三种疑惑，及为令佛法坚固。
其中，断除三种疑惑，如阿阇黎真谛在所作七事记中如是说：'在律藏细行中，当具寿阿难坐狮子座宣说法藏时，其身相具足如来之相好庄严。从狮子座下来后又恢复原状。众眷属见此相后生起三种疑惑：怀疑大师释迦牟尼佛是否因悲心从涅槃中起而再说甚深法；怀疑是否是从他方世界来此的如来；怀疑阿难是佛弟，堪为兄长之代表，是否已转身现前成佛。'
为断除这三种疑惑，故说'如是我闻'等言词。以此表明是阿难亲自从世尊处亲闻，并非大悲从涅槃中起，也非他方世界如来来此，也非阿难转身成佛而说法。
又如般若波罗蜜多释中说：'显示时间、方位和补特伽罗是为了令众生生起信心。'
其中，为令佛法坚固，如般若波罗蜜多释中所说：'世尊涅槃时，在拘尸那城娑罗双树下，头向北方而卧入涅槃。当时阿难未断除对亲友的贪著，未离贪欲，故心沉溺于忧愁之海，不能自拔。'
尔时，具寿大迦叶对阿难说：'持佛法藏者不应如凡夫一般自陷忧愁之海。诸行法皆无常，何必忧愁？再者，世尊将诸法付嘱于你，而今你为忧愁所困，已失去所受持之事。'

།ཁྱོད་ཀྱིས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ཇི་ལྟར་[(]རྣམ་[,]རྣལ་[)]འབྱོར་བསྒོམ་པར་བགྱི།།སྟོན་པ་ནི་གང་གིས་བགྱི། མོས་པ་ཅན་དཀའ་བློ་མི་བདེ་བ་དང་ཇི་ལྟར་གནས་པར་བགྱི་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མདོ་སྡེའི་མགོ་བོར་ཚིག་ཇི་ ལྟ་བུ་ཞིག་བཞག་པར་བགྱི་ཞེས་ཞུས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་།དེས་ཀྱང་དངོས་པོ་དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་གནས་པར་བྱའོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་ནི་སྟོན་པར་ ལྟོས་ཤིག་།དགེ་སློང་མོས་པ་ཅན་ནི་ཚངས་པའི་སྨྲ་བ་ལྟ་བུས་ཆད་པས་གཅད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་མགོར་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་གཞག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས བསྡུས་པའི་མདོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ།མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་ཉེ་བར་འཁོར་གྱིས་ཀུན་ དགའ་བོ་ལ་བཅོལ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟར་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡང་། གང་ཟག་གཉིས་ཀས་ཀྱང་བཅོལ་བས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དངོས་པོའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ སྟེ་བཤད་པ་ཡང་དེ་ལ་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་བདུན་ལས་ཐོས་པར་བྱ་བ་དང་།ཐོས་པར་ནུས་པ་དང་། གསུང་མངོན་སུམ་དུ་མནོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ་དག་གོ། །དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། ཐོས་པའི་དངོས་པོ་གཉིས་པོ་ དག་གོ།།རྣམ་པ་ལྔ་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི་རེ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་སྤྱིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། དེ་དག་བཤད་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སྤྱིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བརྒྱུད་པ་འཕགས་པ་འཇམ དཔལ་དང་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་ཟབ་མོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་འདི་དག་སྔོན་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པའི་ཞེས་འབྱུང་བའོ།།རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་། སྔར་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་བཤད་ལ་ཕྱིས་ནི་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཡུལ་འདི་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ་ཡང་ཡིད་ཆེས་པ་ཡོད་ན་ནི་ཚིག་དང་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་ལ།རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡོད་ན་ནི། སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མའི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། མདོ་སྡེ་ཡང་ཡིད་ ཆེས་པ་མ་ཡིན་ན།བརྒྱུད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ཚིག་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཡི་གེ་དང་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། དེ་ལ་ཡི་གེ་ནི་འདི་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ལ། དོན་ནི་འདི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་ནི་ལེགས་པ་ བརྗོད་པས་འདི་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ལ་དོན་ནི་སྐྱོན་མེད་པས་བཞིན་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། དོན་དམ་པ་ཀུན་རྫོབ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པས་འདི་ཞེས་བརྗོད་ལ། ཀུན་རྫོབ་དོན་དམ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ ནི་བཞིན་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེའོ།

你对世尊说：'世尊涅槃之后，应当如何修习瑜伽？谁作为导师？对于具有信仰者的困难和不安，应当如何安住？如来经典开头应当置放何等文句？'如是请问。他也将这些事情向世尊请问。世尊开示道：'阿难，应当安住于四念处。以别解脱经作为导师。对于具有信仰的比丘，应当以如梵天般的言说来惩处。如来经典开头应当置放'如是我闻'等文句。'如是宣说。
从《法集经》和《大般涅槃经》中所说的大部分内容，也与《般若波罗蜜多释》中所说相符，因恐繁多，此处不述。《大悲经》中说优波离将此嘱托给阿难。如是经论中所说不一致的原因是：因为两个人都受嘱托，各自依据不同的内容，所以彼此并不相违。
对事物的详细分析解释是：其中'如是我闻'是从七种事中的'所闻'、'能闻'和'亲承佛语'这三种事。从六种义中是'可信'和'所闻'这两种事。从五种相中是'一切皆自己所闻'。虽然有如是三种解释，但若暂且与《佛地论释》相配，则'如是我闻'的解释有三种含义：'如是我闻'的总说、'如是我闻'的分别说以及阐述这些的意趣。
其中总说即是：佛陀教法传承的圣者文殊和阿难等，他们说'此等甚深等义，往昔如是我所闻'。分别说则是：先解释'如是'，后解释'我闻'。其中对'如是'的解释，因各自说法不同，此地的诸位论师的解释归纳起来有八种：
其中有些依据信解和随顺来解释：'如是'是信解和随顺的词语，若有信解则会随顺文义，若有随顺则以师徒之道成就道果。经典若不可信，则不会传承，因此安立'如是'这一词语。有些依据文字和义理来解释：其中文字即是'如'，义理即是'是'。如此，因善说文字故为'如'，因义理无过故为'是'。
有些依据胜义谛和世俗谛来解释：胜义谛与世俗谛无不相顺故说'如'，世俗谛随顺胜义谛故说'是'。

།ཁ་ཅིག་ནི་སློབ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པ་དེ་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་པའི་ཕྱིར་ནི་འདི་ཞེས་པ་ལ་འདྲ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ནི་དེ་བཞིན་ཞེས་བརྗོད་དོ་ ཞེའོ་།།ཁ་ཅིག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟློས་པ་དེ་དག་ནི་འདས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཞེས་བསྟན་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པས་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ལོག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཕྱི་མ་ལས་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྟོན་པ་དང་སློབ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་རྗེས སུ་མཐུན་པའི་ཚིག་ཡིན་ཏེ།འདི་ཞེས་བྱ་བ་དབང་པོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་མི་བླང་བ་ཡིན་ལ། བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱོན་མེད་པའི་ཕྱིར་མིང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་སྐྱོན་མེད་པས་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཛད་ པས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།བརྒྱུད་པ་དང་ཉན་པ་པོའི་མིང་ལ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་གཅིག་བདག་གིས་སྟོན་པ་ལས་མངོན་ སུམ་དུ་ཐོས་པས་དེས་ན་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་འདི་ལྟ་བུ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །རྒྱ་གར་ ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བོ་དེ་ལེའུ་ཅིས་སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གིས་བྱས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་རྣམ་པ་ མང་དུ་ཡོད་མོད་ཀྱི།འདིར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ་། །སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་བཞིན་པ་དང་། གཞན་ལ་གདམས་པ་དང་། དཔེ་དང་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་བཞིན་པ་ནི་བདག་ཉིད་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ལ། དགེ་བ་རྣམས་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ལ་གདམས་པ་དེ་བཞིན་པ་ནི་གཞན་དག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་འདི་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ལ། ལེགས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །ཞེས་འདོམས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དཔེ་དེ་བཞིན་པ་ནི་གང ཟག་འདི་གཟི་བྱིན་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ནི་ཉི་མའི་འོད་བཞིན་ནོ།།ཤེས་རབ་ཟབ་ཅིང་ཡངས་པ་ནི་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་ནོ། །བྱད་བཞིན་སྡུག་པ་ནི་ཟླ་བ་ཉ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་ངེས་པ་དེ་བཞིན་པ་ནི་བདག་གིས་འདི་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ལྟ་བུའོ།།འདིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། རྣམ་པར་ངེས་པ་དེ་བཞིན་པ་འདིས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཚུལ་ཐོས་པ་དང་། བདག་གིས་འདིར་བཤད་པ་འདི་ལས་མང་ཉུང་དང་ནོར་པ་མེད་དེ། ངེས་པར་དེ་ཁོ་ན་ བཞིན་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་རྣ་རིངས་ཀྱིས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ ཀྱི་གསུང་ལ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་འདི་ཞེས་གསུངས་ལ།དེ་ལྟར་གསུངས་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ནི་བཞིན་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་འདི་ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་ བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་ནི་བཞིན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།

有些人依据弟子来解释说：由圣者阿难等所说的那些，因为是如实的佛语，所以说'如是'，是为了从相似的真如中分别，所以说'如是'。
有些人依据如来来解释说：圣者阿难等重复宣说佛所说法，因为与过去诸佛所说无有差别，所以说'如是'，又因为如诸如来那样如实宣说，是真实而非错谬的缘故，所以后面说'如是'。
有些人依据导师和弟子来解释说：其中'如是'是与具缘相应的语言，'如是'中的'如'是随根器而不取，'是'是因为无过失而安立为名称，如此，无过失的众生是具缘者，如来则是随顺意乐而行故成为相应者，因为传承和听闻者的名称中出现'具缘'和'相应'，所以说'如是'之语。
有些人说'如是'是因为此经唯我亲自从导师处亲闻，因此说'如是我闻'。
有些人说'如是'是为了显示此等言教是如来所说，所以说'如是'。
印度诸论师的解释简要而言有三种：第一是论师菩提流支依据论师金刚仙所造《金刚经注疏》的记录中说：就世俗而言虽有多种，此处归纳则有四种：发心如是、教诫他人、譬喻和决定。其中发心如是，即是自己这样想：'我当如是发菩提心，行诸善业'等。教诫他人如是，即是对他人这样想：'你当如是发菩提心，行诸善行'等教诫。譬喻如是，即是说'此人威光极盛如日光，智慧深广如大海，容颜端严如满月'等。决定如是，即是'我如是见闻'等。此处'如是'与第四相配，以此决定如是表明了须菩提从如来处听闻教法，我此处所说不多不少无有错误，确实是如实宣说，为显示此义而说'如是'。
第二是三藏长耳论师解释为三种含义：第一就佛而言，因为三世诸佛的言教无有差别故说'如'，因为所说相同故说'是'。第二就法而言，因为诸法真实体性故说'如'，因为如实宣说真如故说'是'。

།གསུམ་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བཤད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་འདི་ཞེས་གསུངས་ལ། སྐྱོན་རྣམས་ དང་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ནི་བཞིན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གསུམ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཚིག་འབྲུ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོས་བརྗོད་པའི་ཚིག་འབྲུ་དང་། དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་ལ་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། བརྒྱུད་དེ ཐོས་པ་ལ་ནི་འདི་སྐད་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་ལས། མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་ལ་ནི་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བརྗོད་ལ། ཐོས་པ་གཏམས་པ་ལ་ནི་འདི་སྐད་ཐོས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་ དེ།དང་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ཡིད་ཆེས་པས་འཇུག་པར་ནུས་པས། གང་ཡིད་ཆེས་ཤིང་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་ནི་དངོས་པོ་འདི་དེ་བཞིན་ ནོ་ཞེས་ཟེར་ལ་གང་ཡིད་མ་ཆེས་པ་དེ་དག་ནི་དངོས་པོ་འདི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། དེ་ལ་ འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བློ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱིས།བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གསུམ་པ་ནི་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་དེ།དེ་ལས་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞིའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་དེ་ལ་དཔེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ད་ལྟར་བཤད་པའི་ཚིག་འབྲུ་འདི་དག་གིས་བདག་གིས་སྔོན་ཐོས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ལུང་འབོགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་རྣམས་ལ་འདི་ བཞིན་དུ་བདག་གིས་སྔོན་ཐོས་པ་རྣམས་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།དྲིས་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བཤད་པའི་དོན་འདི་ངེས་པར་སྔོན་ཐོས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་ན། དེའི་ཕྱིར་ལན་དུ་འདི་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཐོས་སོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།ཚིག་གི་ལན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་ཚེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་གསོལ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བརྒྱུད་པས་དེ་དག་ ལ་གནང་བའི་ཚིག་ཏུ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དོན་རྣམ་པ་འདི་བཞི་ལ་སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་འདི་སྐད་དུ་བཤད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཐ་མ་དང་སྦྱར་རོ་ཞེའོ་། །ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་དང་སྦྱར་རོ་ ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་དོན་བཞི་ཆར་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་བདག་གིས་ཐོས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཡང་ཆོས་བརྒྱུད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔའི་ལུས་ལ་བཏགས་ པ་ཙམ་དུ་བདག་ཅེས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས། བཤད་པ་ཉན་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཏགས་ པའོ།།ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཉན་པར་བྱེད་པའོ། །གཞན་སྤངས་པས་སྤྱིའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་གང་ཟག་མེད་དོ།

第三是依据僧团而由圣者阿难所说，由于与佛所说无有差别故说'如是'，由于永远远离过失故说'如是'。第三，堪布真实谛说道：'如是'是确定之义，其有二种，即：文字和义理。其中文字是所说，即阿难所说之文字，义理确定是如同佛所说故说'如是'。又，对于亲闻者说'如是我闻'，对于传闻者说'如是闻'。
又，诸部派的记录中说：对于亲闻者说'我闻'，对于传闻者说'如是闻'。论典中也说有三种：第一，在《般若波罗蜜多释》中说'如是'之义是令人生信，如此，由于能以信心趣入佛法大海，凡是信受随顺者皆说'此事如是'，凡是不信者皆说'此事不如是'。详细内容如彼中所说。
第二，堪布功德施所造《圣般若波罗蜜多金刚经释》中说：其中'如是我闻'表明此经是佛陀亲证宣说，并非自己所造。第三，在《圣佛地经释》中说有四种：其中'如是'随顺四种义理，其中譬如是：以现在所说这些文字如我先前所闻。传授是：如对众说'汝等谛听我先前所闻'。
确定问答是：如有人问'你所说此义确实是先前所闻吗？'因此回答'我如是闻'。言语回答是：如在结集时，菩萨众请求'请如你所闻而说'，传法菩萨对他们允许说'我当如是宣说，如我所闻'。对此四种义理，三位论师如是解释：有说配第四种，有说配两种，有说配全部四种，详细如彼中所说。
其中对'我闻'的分别解释：传法菩萨和阿难等仅仅假立五蕴之身为'我'，以耳根生识而听闻说法，故说'我闻'。因此《佛地经释》中说：'我'是如此，即假立于诸蕴之世俗。'闻'是如此，即以耳根生识而听闻。舍弃其他而依一般而言，故说'我闻'。佛法中无有补特伽罗。

།བདག་མེད་དོ་ཞེས་ གསུངས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཀུན་ལས་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་།དོན་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་གིས་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་བཤད་དེ། གྲུབ་པའི་མཐའ་ རྣམ་པ་བཞིའི་དོན་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དང་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཟག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡོད་པའོ་། ། དོན་དམ་པའི་ཕྱིར་ནི་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་དག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་གང་ཟག་སོ་སོའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། གང་ཟག་གི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས། ཆོས་བཤད་པའི་ཚེ་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ཉན་པར་བྱེད། ཁ་ཅིག་ནི་ཉན་པར་མི་བྱེད་པས་ཆད་པར ལྟ་བ་དག་གི་ཕྱིར་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཅན་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་ལ།རྟག་པར་ལྟ་བ་དག་གི་ཕྱིར་ནི་གང་ཟག་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་གཉེན་པོ་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མི་གཙང་བར་བསྒོམ་པ་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པ་དག་གིས་ནི་གཉེན་པོར་ གྱུར་པ་ལ།ཞེ་སྡང་སྤྱོད་པ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཚིག་གི་ལམ་ཆད་པ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་འགགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཀྱང་། ཐམས་ ཅད་ཡང་དག་ཉིད་ཡིན་ཏེ།།ཡང་དག་ཉིད་ཀྱང་ཡང་དག་མིན། །ཐམས་ཅད་ཡང་དག་མ་ཡིན་པའང་མིན། །དེ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་མཚན་ཉིད་དོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ནི་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ལོག་ པ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མིང་ངོ་།།གཉིས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བདག་ཅེས་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལས། དེ་ཁོ་ནའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བདག་ཀྱང་མ་ཡིན།བདག་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ནམ་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བདག་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་ལ། འགལ་བ་མེད་དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་གྲུབ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ནི་བདག་ཅེས་བཤད་ལ། དོན་དམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ནི་བདག་མེད་ཅེས་བཤད་དོ། །གང་ཟག་སོ་སོའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ནི་བདག་ཡོད་པའམ། ཡང་ན་བདག་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ། འཛིན་པ་གཉི་ག་ཅིག་ཅར་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཀྱང་མ་ཡིན་བདག་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུ་མའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་རེས་འགའ་བདག་།རེས་འགའ་བདག་མེད་པར་ཡང་གསུངས། །ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་མཚན་ཉིད་ལ། །བདག་མེད་བདག་མེད་པའང་མིན། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་ན་ནི།བདག་མེད་པར་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་འཛིན་པ་ཅིག་ཅར་ཡོངས་སུ་བསལ་ན་ནི་བདག་ཀྱང་མ་ཡིན་བདག་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེའི་དབང་དུ་བྱེད་པས་ འགལ་བ་མེད་དོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་སྦྱར་ནས། ཡང་དག་པའི་བདག་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

如果说'无我'，那为什么在所有经典中都说'我闻'？对于这个问题，不同论师有不同的解释。根据龙树论师的论著，依据四种宗义来解释'我闻'。关于四种宗义的含义，如在《般若波罗蜜多释》中所说：
第一是世间宗义，就像蕴聚形成补特伽罗那样，'我闻'也是从世间角度而言是有，从胜义谛而言是无。
第二是各别补特伽罗宗义，观察各个补特伽罗的心行，说法时对同一事物，有些人听，有些人不听，为断见者说有相续的众生，为常见者说无补特伽罗。
第三是对治宗义，如不净观是贪欲行者的对治，而不是嗔恚行者的对治。
第四是胜义宗义，诸法的真实相是言语道断，心行处灭。
偈颂中也说：'一切皆是真实，真实亦非真实，一切非不真实，此乃诸法真实相。'
又在该论中说：世间言说有三种，即错误、我慢和名称。第二种我慢的缘故称为'我'。这与《瑜伽师地论》所说的'我'仅是假立的说法相同。
中观论中是否从真实相的角度说明既非我也非无我？如果这样，为何《般若波罗蜜多释》中说'无我'？这并不矛盾。从世间宗义而言说'我'，从胜义而言说'无我'。从各别补特伽罗的角度而言，或说有我，或说无我。为了同时遣除两种执著，也说既非我也非无我。
因此在《中观根本颂》中说：'诸佛有时说我，有时说无我，于诸法实相中，非我非无我。'
若对一边执我，则说无我，这是真实相；若同时遣除两种执著，则说既非我也非无我，这也是真实相。因为是依各别意趣而说，所以并不矛盾。
结合《大般涅槃经》，说真实我性即是真实相。

།འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བདག་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སེམས་ཅན་དོགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཐ་སྙད་ལ་བདེ་བར་བྱ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་ པོ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེད་དོ་སྙམ་པའི་སྐྲག་པ་བསལ་བ་དང་།བདག་དང་ཕ་རོལ་ལ་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་དང་། སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་ པར་བཤད་དེ།དེ་ལ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་རྣ་བས་ཐོས་པ་ཡིན་གྱིས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་ཀྱིས། རྣ་བས་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བམ་པོ་བཅུ་གསུམ་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེའི་གཞུང་གིས་ཀྱང་། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་ཀྱིས་རྣ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ དཔེ་ཅན་གྱིས་འདུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བམ་པོ་བཅུ་གསུམ་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་གིས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རྣ་བས་ ཐོས་ཀྱིས།རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ལྷའི་མིག་གིས་སངས་རྒྱས་མཐོང་ངོ་། །ལྷའི་རྣ་བས་ཆོས་ཐོས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདུས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ།ཐོས་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །འཕགས་པ་བྱམས་ པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣ་བས་ཐོས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་སྒྲ་ཐོས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་ལ་གྲག་པ་རྣམས་དམིགས་ཤིང་། འདི་ལ་གྲག་པ་རྣམས་དམིགས་པས་ན་རྣ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་ཀྱིས་རྣ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མཉན་ནས་ཐོས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཚིག་གིས་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣ་བའི་ དབང་པོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཉན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་རྣ་བས་ཐོས་ཀྱིས། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ ལས་ནི་འདུས་པ་ལས་ནུས་པར་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ་།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་། མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ སོགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་པ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་བཏགས་པ་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་འདོགས་པར་ཟད་དེ། རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་ བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

如果依照圣弥勒的论典，由于四种意义而说诸蕴中唯有假立为我。
因此，在《瑜伽师地论》中这样说：'世尊说：诸比丘，由四种因缘，应当了知诸行中假立有情：为了使言说方便，为了随顺世间，为了遣除众生认为一切种类的有情实体皆无的恐惧，为了对自他生起言说中具功德与过失的信解。'
在《论释》和《阿毗达磨》中也有与此相符的解释。
关于'听闻'一词，各家解释不同：依有部宗论典说是以耳根听闻，而不是以识听闻。法护论师说是以识听闻，而不是以耳根听闻，如《大毗婆沙论》卷十三中所说。经部宗论典也说是以识听闻，而不是以耳根听闻，如《真实成就论》中所说。譬喻师说是由和合而听闻，如《大毗婆沙论》卷十三中所说。
在此若依大乘解释，龙树菩萨有两种说法：第一说是以耳根听闻，而不是以识听闻，如《般若波罗蜜多释论》中说：'以天眼见佛，以天耳闻法'。第二说是由和合而听闻，如《般若波罗蜜多释论》中说：'虽有两种解释，但和合是正确的，因为在正闻义释中说是由和合而听闻'。
依圣弥勒论典有三种解释：有些说是以耳根听闻，而不是以识听闻，如《阿毗达磨杂集论》中说：'何为耳界相？即是闻声'，又如《瑜伽师地论》中说：'此中缘声故名为耳'。
有些说是以识听闻，而不是以耳根听闻，如《瑜伽师地论》中说：'听闻即是听已而闻'，这是因为由耳根生起耳识后听闻言教的缘故。又如《佛地经论》中说：'听闻即是由耳根生起识而听闻'。
在两种论典中说以耳根听闻而不是以识听闻，这是因为耳根具有生起识的自性。
有些说是由和合而有功能听闻，如《阿毗达磨杂集论》中说：'是以眼见色？还是以识等？既非以眼见色，也非以识等，因为一切法无作者。由和合存在的缘故，仅是假立有见，称为见而已。耳等诸根也是如此。'详细解释如该论所说。

།དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་སྒྲ་ཉན་པ་དང་རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣ་བས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་ལ། དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེའི་ དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱིས་རིགས་པས་ཐོས་པ་བྱ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པའི་དོན་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོས་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་ཐུགས་རྗེ་དང་།སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་དང་། རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་གིས་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་མཐུ་ལས་མངོན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་། རྐྱེན་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་ དུ་མཛད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་ལ།རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་རང་གི་སེམས་གྱུར་པ་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་ན་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཉན་པ་པོའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་དང་། རྐྱེན་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་ གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ།ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་སྐྱེ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གཞན་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཞེས་པ་བསྟན་ལ། ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་ པའི་སེམས་ཀྱིས་བླངས་ནས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི།རྣམ་པ་དེ་དང་འདྲ་བར་གསལ་བར་གནང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པ་དེ་ཡང་། དང་པོ་ནི་ སློབ་དཔོན་ཀླུའི་སྡེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ།།སློབ་དཔོན་གཉིས་པ་ནི་དོན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པར་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ ཙང་དང་།ཆོས་སྐྱོང་ཡང་དག་བསྟན་པའི་ཕྱི་མ་ལྟར་བཤད་དེ། གོང་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་མེད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཉིན་པར་བཙས་ པས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལོན་ནས་གདོད་ཞམ་རིང་བ་བྱས་ཏེ།སྔར་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ལས་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས། འཕགས་པ་དྲིན་ལན་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ བཤད་དེ།བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ཤེས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ དགའ་བོས་མ་ཐོས་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོས་ཞེས་བརྗོད། སྨྲས་པ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །ཡང་ན་དགེ་སློང་རྣམས་ལས་ཐོས་པས་སོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པས་ཀུན་དགའ་བོས་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཀུན་དགའ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བདག་ལ་ཡང་བཤད་པར་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལེགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་ལས་ཆོས་ཚད་མེད་པ་གསུངས པ་དང་།ཆོས་ཚད་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་མཛད་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ཙམ་དུ་སྨོས་པ་ཀུན་དགའ་བོས་མ་ལུས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། མྱུར་ཞིང་རྣོ་བ་དང་། འཛིན་པའི་མཐུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

如是在诸论典中有所不同，是因为成为听闻声音和殊胜所依的缘故，在《瑜伽师地论》中说是'耳闻'，而从分别义理的角度，在《佛地经论》等中说是'识闻'。
因为诸法无有真实作用的缘故，在《般若波罗蜜多释》和《阿毗达磨杂集论》中说是'闻'。因为是从各自义理的角度而说，故彼此无有相违。
唯识理论对于听闻的分别，在《佛地经论》中有两位论师所说的义理。其中第一位说道：'由如来大悲、宿愿及增上缘力，于听者识中生起文字和义理之相。虽然这文字和义理之相是从自己善根力中显现，但是从增上缘的角度说是佛所说。因为从耳根和自心转变而显现，所以说我闻。'
第二位说道：'由听者的善根、大愿及增上缘力，于如来识中生起文字和义理之相。这文字和义理之相是从如来利益他人的善根而生，故说是佛所说。虽然不是由听者识心所得，但从与彼相似明显的角度而说我闻。'
《佛地经论》中两位论师的解释，第一位是论师龙军，他认为佛地位时不承认有色声等。第二位论师则认为即使在究竟佛地位时也具有色声等。
论师玄奘和法护也如后者所说，如前面本性和影像有无的章节中所说。
圣者阿难在如来现证圆满菩提之日出生，二十岁才出家，如果没有亲闻前说的诸经，为何一切经中都说'我闻'？在《圣报恩经释》中说有三种含义：传闻、了知如来世俗发心、世尊重说。
因此，在该论中说：'如果阿难没有听闻世尊十二年间所说的诸法，为何说我闻？答：因为诸天对阿难说。或者从诸比丘处听闻。或者因阿难了知世尊世俗发心。
或者因阿难向世尊祈请重说十二年间所说的一切法。或者因为世尊善巧通达方便，从一句法语宣说无量法，将无量法摄于一句法语中宣说，阿难对世尊略说之义能完全通达，因为他具有迅速、敏锐和强大的记忆力。'

།གཞན་ཡང་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལ་ སོགས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བློ་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་སྔར་གསུངས་པ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འཛིན་པར་ནུས་པས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་དེ། ཇི་ལྟར་མངོན་ པར་ཤེས་པ་དག་གིས་འདས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་གསལ་བར་རྟོགས་པ་དང་།ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུ་ཆེན་པོ་སྨོས་ནས་ཤེས་པའི་མཐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འཛིན་ནུས་པ་བཞིན་དུ། ཀུན་དགའ་བོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ཉན་ཐོས་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་ནུས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་མང་པོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་སྟེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ འཛིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་དགའ་བོ་བཟང་པོ་སྟེ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགའ་བོ་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་དྲང་སྲོང་རྡོ་རྗེས་བྱས་པ་ ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བྱས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲས་སྡིག་པ་བཤགས་པའི་མདོ་ཁུངས་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་པ་དགའ་བོ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། དགའ་བོ་གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་མདོ་སྡེ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ།།དེ་ལ་གསུམ་པ་དེ་དག་བཤད་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཡན་ལག་གཞན་གྱིས་སྒྲོ་འདོགས་ པ་དང་།སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བར་བསྟན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ཡོངས་སུ་སྤོངས་པར་རིགས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་འདི་ནི་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་ཀྱིས་གུད་ནས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཉན་པ་པོ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་ ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡན་ལག་གཞན་གྱིས་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་།སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་བ་ལས་གཉིས་པ་འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ཡང་ཡུལ་འདི་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་ཏེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིང་གཅིག་གིས་ལོ་ལྔ་བཅུའི་བར་དུ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དུས་དང་མདོ་སྡེ་གཅིག་གསུངས་པའི་དུས་དང་། འཁོར་ལོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་ པའི་དུས་དང་།འཆད་པ་དང་། ཉན་པ་ཕན་ཚུན་ཕྲད་པར་གྱུར་པའི་དུས་སོ། །རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་པ་ཡང་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བོ་དེ་ལེའུ་ཅིས་འདི་སྐད་དུ་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། རྣམ་པ་མང་ བས་འདི་ལྟ་སྟེ།སྐད་ཅིག་མའི་དུས་ཀྱང་ཡོད། ཉིན་མཚན་གྱི་དུས་ཀྱང་ཡོད། ལོ་བརྒྱའི་དུས་ཀྱང་ཡོད། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དུས་ཀྱང་ཡོད། དཔྱིད་དང་སྟོན་དང་། དགུན་དང་། དབྱར་གྱི་དུས་ཀྱང་ཡོད་དེ་། འདིར་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དུས་མ་ཡིན་གྱི་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྡན་པར་མདོ་འདི་གསུངས་པའི་དུས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་རྣ་རིངས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་དུས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་དུས་ཏེ། དམིགས་པ་མ་ཁྱབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སོ། །གཉིས་པ་ནི གསུང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དུས་ཏེ།དམིགས་པ་ཁྱབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སོ། །དང་པོ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས། ཐ་མ་ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་ཅིག་གི་དྲུང་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་གསུང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་པས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་གསུངས་ཏེ་།ཆུང་ངུའི་ཕྱོགས་ཅན་གཟིགས་པ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་གསུང་གི་དུས་ཞེས་བྱའོ།

另外，从《金刚经》等注释中说：比丘阿难因获得名为'法性智慧自在王'的三昧，以三昧力能够完整记持之前所说的一切，与亲耳所闻无异。就像以神通清晰了知过去之事，以及如大迦旃延子以获得记忆力故能完整记持如来所说的一切经典一样，阿难也是如此。
圣者阿难是声闻，怎么能完整记持大乘经典呢？在《大乘法集》等许多经典中说：阿难有三种：第一是阿难，持声闻法；第二是贤欢喜，持独觉法；第三是海喜，持大乘法。在圣《金刚经》仙人金刚所作注释中也有相同说法。
在阿阇黎真实贤所作《金刚经注》中说：在《阿阇世王忏悔经》引证中所说的三种欢喜中，第三欢喜是持大乘经典者，因此无有矛盾。
其中第三，解说意趣，如在《佛地经论》中说：'如是我闻'表明远离增益和损减过失。应当完全断除，即此法是我亲自从世尊处听闻，而非从他处辗转传来。由具力的听闻者所闻也远离增益和损减过失，如彼处详细解说。
'一时'分为五种中的第二，表示生起的时分。'一时'也被此地论师们解说为四种：如来住世五十年间说法的时间、说一部经的时间、法轮成熟的时间、说法和听法相遇的时间。
印度论师的解说也有三种不同：第一，论师菩提流支如是说：'一时'有多种，即刹那时、昼夜时、百年时、一切时、春秋冬夏时等，此处'一时'并非如是等时，而是如来宣说此经的时间。
第二，论师长耳如是说：'一时'有二种：第一是未圆满时，依所缘未遍故；第二是圆满说法时，依所缘遍故。从最初现证菩提直至最后在娑罗双树下涅槃之间，说法有二种，即未圆满和圆满二者皆说。对小乘根机者说为未圆满说法时。

།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱོགས་ཅན་གཟིགས་པ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གསུང་གི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་། དངོས་པོ་ཅན་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་དུས་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་དུས་དང་། བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གདགས་པའི་དུས་ཏེ། སྔ་མ་གཉིས་ནི་སྐྱེ་ཤི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དུས་སོ། །བཏགས་པའི་དུས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྔ་མ་གཉིས་ནི་ཤེས་པར་གྱུར པའི་དུས་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པའི་དུས་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་གནས་པའི་དུས་སོ། །དེ་ལ་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་དུས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འདུལ་བ་རྣམས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཚེ་ནི་ཐོས་སུ་གནང་ལ། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པའི་ཚེ་ཐོས་སུ་མི་གནང་བ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚེ་ནི་ཐོས་སུ་གནང་ལ། ཁྱིམ་པའི་ཚེ་ཐོས་སུ་མི་གནང་བ་དང་། རྒྱལ་པོ་ནི་ཐོས་སུ་གནང་ལ། གཞན་རྣམས་ཐོས་སུ་མི་གནང་བའོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུང་སྡེ་ལྔ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ཡན་ལག་དགུ་པོ་དག་ནག་པོ་དང་དཀར་པོའི ཕྱོགས་མི་དབྱེ་བར་ཐམས་ཅད་ཐོས་སུ་གནང་བའོ།།འཇིག་རྟེན་ན་གནས་པའི་དུས་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་གཅིག་ན་ཆུ་བོ་གང་གཱའི་འགྲམ་ན་བཞུགས་སོ། །དུས་གཅིག་ན་ཚལ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ན་བཞུགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བའི་རི་ ཞིག་ཕྱི་མ་གཉིས་དང་སྦྱར་རོ་ཞེའོ།།གསུམ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འདི་སྐད་དུ་དུས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། །ཞིབ་ཏུ་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །འདིར་བསྟན་ བཅོས་རྣམས་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་དུས་གཅིག་གི་ཚེ་སྟེ། དུས་གཞན་ན་ནི་མདོ་སྡེ་ཚད་ མེད་པ་གཞན་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དུས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཤེས་པའི་དུས་ཏེ། བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་དང་སྦྱར་བའོ། །གཉིས་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ འཇིག་པའི་དུས་ཏེ།བཏགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཆོས་འདི་པའི་གཞུང་གིས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་དྲིས་པ། རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་རྣམས་དུས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཤེས་པའི་དུས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པའི་དུས་སོ་ཞེས་བཤད་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པའི་དུས་ཀྱི་ཆ་མི་གསུང་བར། ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པའི་དུས་འབའ་ཞིག་གསུང་བ་མཛད། སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཤེས་པ་དང་གཉི་ག་གསུང་ན་ཡང་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པར འགྱུར་རོ།།ཡང་དྲིས་པ། འདིར་ཤེས་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་རིགས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་ཞིང་བཤད་སླ་བའི་ཕྱིར། ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པའི་དུས་ཞེས་ཐད་ཀར་གསུང་བའི་མི་རིགས་ཏེ་། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་དེ་ལྕི་ཞིང་སྨྲ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ རོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་འདིར་ལོག་པར་ལྟ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར། ལོག་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པར་གསུངས་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་དུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་བཤད་པ་དང་ཉན་པ་མཐར་ ཕྱིན་པ་ལ་དུས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དུས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཤད་པ་དང་ཉན་པའི་དུས་ཏེ། འདི་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བར་ཆད་མེད་པར་བཤད་པ་དང་ཉན་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ སྤྱིར་དུས་གཅིག་ཅེས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཡི་གེ་དང་མིང་དང་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཉན་པ་དང་། བཤད་པའི་དུས་དང་ཐ་དད་པས་ཇི་ལྟར་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེས་བཤད་དོ།

对于圆满观察诸方者，称为圆满语言之时。此外，时间有三种：即具有实体而入轮回之时，不可思议之变化时，及唯是假立之时。前二者是生死二相之时。假立之时又分三种：前二者是了知之时、破除邪见之时及住世间之时。其中了知之时，即如来教法中，于受具足戒时允许听闻，未受具足戒时不允许听闻；出家时允许听闻，在家时不允许听闻；国王允许听闻，其他人不允许听闻。破除邪见之时，即如五部律及九分阿毗达磨等，不分黑白两方，一切皆允许听闻。住世间之时，即如经中所说：'世尊一时住于恒河岸边，一时住于可怖林中'等，此'一时'之词与后二者相连。
第三，如阿阇黎真实贤说：'时之含义有十种'，详见七事记中，因恐繁琐此处未说。若与此论典相连，有三种解释：其一，阿阇黎功德授在《般若波罗蜜多金刚经》注释中说：'一时者，即宣说此经之某一时，因为在其他时间宣说无量其他经典。'
其二，若与阿阇黎龙树所说相连，时有二种：第一是了知之时，即与假有、实有之内外二者相连。第二是破除邪见之时，即唯是假立而非实有，此依佛法论典而说。因此，在《般若波罗蜜多注释》中问：'印度人说时有二种：了知之时与破除邪见之时。世尊为何不说了知之时分，而只说破除邪见之时？'答：'若说了知及二者，则会生疑。'又问：'此处应说了知，因为这两个字容易说明，直接说破除邪见之时不合理，因为这三个字重且难说。'答：'此处为破除邪见故说破除邪见，而不说了知。'详见彼处。
其三，阿阇黎近意说时有三种：第一，说法与听法圆满称为一时。因此在《佛地经注》中说：'一时即是说法与听法之时，此是就在一刹那间相续不断地说法与听法圆满而言，总说为一时。若不如此，则文字、名词、语句等听闻与说法之时各异，如何成为一时？'

།གཉིས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་འཛིན་པ་དང་བཤད་པ་དང་གོ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་བཟུང་བར་ནུས་ པའི་ཕྱིར།དུས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ཡང་ན་ཉན་པ་པོ་གཟུངས་ཐོབ་པས་ཡི་གེ་འབྲུ་གཅིག་ལ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ཡང་ན་ཉན་པ་པོའི་རྣ་བའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་ དག་པ་ཐོབ་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡི་གེ་འབྲུ་གཅིག་ཡོངས་སུ་བཅད་པ་ན་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གསུམ་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ཚོགས་ཤིང་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ལ་དུས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་ཚོགས་ཤིང་ཕྲད་པར་གྱུར་ནས། དུས་ཀྱི་ཆ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་འཆད་པ་དང་ཉན་པ་ཕན་ཚུན་ཚོགས་ཤིང་དུས་མཚུངས་པར་གྱུར་པའི་དོན་ཏོ། །དུས་དང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི ངོ་བོ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན།དེ་ལ་དུས་ནི་དུས་ཀྱི་ཆའོ། །གཅིག་ནི་གྲངས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་གུད་ན་ཆོས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ཐེག་ པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་གིས་གྲངས་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།གྲངས་དང་དུས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འཛིན་པ་དག་གིས་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་དང་ཕྱོགས་ལ་བྲལ་བ་དང་ འདུས་པ་དང་།གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་དང་། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའི་མིང་དང་ཡི་གེ་ཡོད་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་ གིས་དུས་དང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་ཏེ།ཡིད་ཆེས་པའི་གནས་སྐབས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། འདི་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ལས་གྲངས་དང་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། ། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཡང་ན་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་ཏེ། འདི ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཞུང་གཉིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཅིང་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲངས་ དང་དུས་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པ་གཞིག་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བཤད་ལ་འཕགས་པ་བྱམས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ།

第二，由于在一刹那间能够执持、宣说、理解和完全掌握，所以称为'同时'。因此在该论释中说道：'或者由于听者获得总持，于一个字音在一刹那间能正确领会一切法门；或者由于听者获得清净耳根，在一刹那间辨别一个字音时，能无碍地正确领会其他一切，故称为同时。'
第三，解释为相互聚集和会合称为'同时'。因此在该论释中说：'或者由于相互聚集和会合，没有时间差别，故称为同时。'这是指说法者和听法者相互聚集并时间一致的意思。
时间和'一'的本质是什么？其中时间是时分。'一'是数量。说一切有部和经部认为，除了五蕴之外没有别的法，就是以五蕴的本质来建立。从界和处的角度来说，是以有为法的本质来建立。
在此若结合大乘教义来解释有两种说法：第一种是依据龙树论师的论著，由于数量、时间等没有自性，故不为蕴、界、处所摄。因此在《般若波罗蜜多释》中说：'数量、时间等诸法并非真实存在，故不为蕴、处、界所摄。'又在该论中说：'譬如时间、方位的离合、一异、长短的名字文字存在，凡夫心生执著而认为是真实的。'如该论中广说。
第二种是依据弥勒圣者的论著，'时间'和'一'是有为法，仅是可信状态的假立，这是二十四种不相应行法中的数量和时间。在五蕴中属于行蕴所摄。在界和处中，为法界和法处所摄，因为是意识的对境。
在《佛地经论释》中说：'或者是心的状态的影像，这是不相应行。'这是依据唯识的观点而说的。
为什么两种论著对有无的说法不一致？龙树论师为了显示法性空性，为了破除外道等执著数量和时间实有的观点，故说无自性；弥勒圣者为了显示大乘法的特征之理，故另外建立为不相应行。

།ཡང་ སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཆོས་ལྔའི་ནང་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་བདུན་བརྒྱ་བསྡུས་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལྔ་ཞེས་བཤད་ལ། གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་ལས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་བདུན་བརྒྱ་རྣམ་ པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཅིའི་ཕྱིར་ཉི་མ་དང་པོ་ཤར་བའི་དུས་དང་།དེ་བཞིན་དུ་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་གྱི་དུས་ལ་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་ཞེས་མ་བསྟན་པའི་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ཏུ་བསྟན་ལ། མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ནི་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ གསུངས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཉིན་མཚན་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཡུལ་སོ་སོ་ནས་ངེས་པ་མེད་པས་ལོགས་ཤིག་ན་བཤད་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། །། བམ་པོ་ལྔ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསུངས་ པའི་བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འཆད་པའི་གང་ཟག་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་ལས་ཆོས་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ དང་།སློབ་མས་བཤད་པ་དང་། དྲང་སྲོང་གིས་བཤད་པ་དང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་། སྤྲུལ་པས་བཤད་པ་སྟེ་གཞན་རྣམ་པ་བཞི་བཀོད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་སྡེ་འདི་དང་པོ་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་མོ་དགོངས་ པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པས་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་བཤད་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་གསུངས། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཉུང་ངུ་མང་པོའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་མགོར་མཚན་སྨོས་པ་ཡང་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་སྨོས་ ཏེ།ལེའུ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་མཚན་གཉི་ག་སྨོས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་གཉི་ག་སྨོས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་ བའི་མདོ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡང་མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བ་ནི་སྡེ་གཅིག་གི་ནང་ན་ཐ་མའི་ལེའུ་གཉིས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་སྨོས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་ པོ་ནི་དཔེ་རྒྱས་པ་ལས་སྡུད་པ་པོ་དག་གིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་སྨོས་སོ།

又，论师龙树在五法中总摄七百不相应法，在《般若波罗蜜多释》中说'心等五法'，而在《十住释》中则安立七百不相应法。因此，为何在初日升起之时以及午夜时分宣说此经，未说明住处等，而是另外在特殊住处中宣说，此经中仅说'一时'。在《佛地释》中说，因日夜与时分处所各自无有决定，故不应另外说明。
第五品。'薄伽梵'此语显示五种中的第三种，即说明说法主。若与《般若波罗蜜多释》相配，说明说佛法的补特伽罗有五种，因此，从彼处所说，说法有五种：佛陀亲自宣说、弟子宣说、仙人宣说、诸天宣说、化身宣说，安立其他四种，故说'薄伽梵'。
此经最初由菩萨甚深义密意解释宣说不二义，为何仅说'薄伽梵'？因三种义：为随顺少数随多数故，为依最胜而说故，为佛加持故。
诸经首处标示名号亦有四种不同：有些仅说'佛'，如《大般涅槃经》等；有些仅说'薄伽梵'，如《大品》等；有些说'佛薄伽梵'二者，如《无上处教示经》等；有些二者皆不说，如《解脱相续经》和《般若波罗蜜多心经》等。
如是诸经范本不同之原因：《解脱相续》是一部中最后两品，故不标名号；《般若波罗蜜多心经》是结集者从广本中摄集，故不标名号。

།ཚིག་གཞན་གསུམ་པ་དག་ནི་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་བཤད་དེ།དང་པོ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་མགོར་མཚན་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་ཉིད་ ལས་སྟོན་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཚན་རྣམ་པ་བཅུ་མངའ་ན་མདོ་སྡེ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་དགུ་པོ་དག་མི་སྨོས་པར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་བརྗོད་ཅེ་ན།དོན་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་དེ་སད་པར་མཛད་པ་ལྷའི་རྔ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གིས་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་དང་། གཉིས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་དང་། པདྨ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མི་མངའ་བ་དང་། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལྡན་པ དང་།བདག་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་གཞན་དག་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབུ་མའི་རིག་པ་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས། མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོར་མཚན་རྣམ་པ་གཉིས་ཅིག་ ཅར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་ལས། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། སངས་རྒྱས་ཡིན་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཐེག་པ་འོག་མ་པ་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས། ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་རང་གི་གནས་པ་ལ། བདག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། སྤྱད་པ་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ལ་སངས་རྒྱས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ རྣམས་ཡོན་ཏན་གྱི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་ལ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་གནས་ཤིང་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་མི་ཐོབ་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་ བོ་རྣམས་ཡོན་ཏན་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་མི་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་མི་བརྗོད་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་མཁྱེན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བརྗོད་ལ།ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་ལས་གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཉི་ཚེ་སྨོས་ན་ནི། ཐེག་པ་འོག་མ་པ་གཉིས་ཀྱང་དེར་བསྡུ་བར་འགྱུར་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ སྨོས་ན་ཡང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དག་ཀྱང་བསྡུ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པ་དང་། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། སངས་ རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་བཤད་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་བོ་དེ་ལེའུ་ཅི་དང་དྲང་སྲོང་རྡོ་རྗེས་བྱས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། རྒྱ་གར་ ཡུལ་པའི་དཔེ་མ་ནོར་བ་དང་གཏུགས་ནས་མདོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འབྱུང་ངོ་།།ཡུལ་འདི་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཁ་ཅིག་ལས་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྨོས། ཁ་ཅིག་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྨོས། ཁ་ཅིག་ལས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་དག་གིས་དེ་ ལྟར་བྱས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།

其他三种说法是印度地区的诸位师长所说的三种解释。其中第一种是师长真谛在'七事忆念'中作了两种解释：
第一种解释是在论著'真实义'中说道：由于佛具有十种意义，所以在诸经典开头的十种名号中，仅仅安立'佛'这一名号。因此在'七事忆念'中说：'大师具有十种名号，为何在经典中不说其他九种名号而只说佛呢？'
从十种意义来说：超胜天鼓之声、不依他而悟、远离二种无知、超越二边、如莲花、无自性执著、具足三种意义、具足三种功德、具足三宝体性、自证并令他证悟。这些在该论中有广泛解释。
第二种解释是师长真谛自己将中观理分为四句，说明一切经典开头同时提到两种名号。因此在'七事忆念'中说：'佛世尊'这一称号有四种情况：
有是佛而非世尊的，即二乘行者通过修习四谛，现证无余涅槃后，虽获得'佛'的名号，但因不行利他行故非世尊。
有是世尊而非佛的，即诸菩萨因行功德行故称为世尊，但因处于因位且智慧未圆满故不得'佛'名。
有非佛亦非世尊的，即诸凡夫因功德不成就故非世尊，因不修智慧故不称为佛。
有亦是佛亦是世尊的，即诸佛世尊因智慧圆满故称为佛，因功德圆满故称为世尊。
同样在该论中说：若仅说'佛'，则二乘也包含其中；若仅说'世尊'，则菩萨和转轮王也包含其中。因此合称为'如来'。所以在'无上处经'和'解深密经'等中说'佛世尊'。
在'部派见解忆念'中的说法也与'七事忆念'中所说相符。
第二种解释是菩提流支和仙人金刚所造论中说：对照印度地区无误的经典，一切经典开头都是'世尊'。
此地的一些经典中说'佛'，一些说'世尊'，一些说'佛世尊'，这是译师们如此翻译的。

།གསུམ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་མངའ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་བརྒྱུད་པ་དག་གིས་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོར་འདི་ ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས།འདི་ལྟར་མཚན་འདི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱིས་བཀུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་རང་གི་སྟོན་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བརྗོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་མཚན་འདི་གཅིག་གིས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱི། མཚན་ གཞན་དག་ན་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མགོར་མཚན་འདི་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བམ་པོ་གཉིས་པ་ལས། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལ་མཚན་འདི་གཅིག་མངའ་བར་ཟད་དམ།མཚན་གཞན་ཡང་མངའ། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པས་མཚན་ཡང་ཚད་མེད་དོ། །མཚན་འདི་ཕལ་ཆེར་སྨོས་པ་ནི་མང་པོ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ དང་སྦྱར་ན།བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། སྡིག་པ་འཇོམས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དོན་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཅོམ་པ་ནི་འཇིག་པའོ། །ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དགེ་བའི་ཆོས་མངོན་པར་གྲུབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལེགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་མངའ་བས་དཔེ་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གྲགས པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་དང་།གཏོང་བ་ཆེན་པོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྐལ་པ་ཚད་དང་གྲངས་མེད་པ་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་བོར་བ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡོན་ཏན་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཀྱང་ཤེས་རབ་ ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བྷ་ག་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ན་ནི་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཡོན་ཏན་མངའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བྷ་ག་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །བན་ནི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་བྷ་ག་ནི་སྒྲ་ལ་བྱའོ། །བན་ནི་ཡོད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་སྒྲ་དང་གྲགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །གཞན་ཡང་བྷ་ག་ནི་བཅོམ་པའོ། །བན་ནི་ནུས་པ་སྟེ། དུས་གསུམ་བཅོམ་པར་སྤྱོད་པས་ན་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས བྱའོ།།ཐེག་པ་འོག་མ་དག་སྤངས་པ་ཡིན་པར་བག་ཆགས་དང་བཅས་པས། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་འདི་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ ལྡན་པ་དང་བདུད་བཞི་བཅོམ་པའོ།།དེ་ལ་ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་སྟེ། དང་པོ་ནི་རང་དབང་དང་ལྡན་པའི་དོན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་རབ་ཏུ་ སྦྱངས་པའི་དོན་ཏེ།ཡེ་ཤེས་མེའི་གདུང་བས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་དོན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་མཆོག་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་གྲགས་པའི་དོན་ཏེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཐམས་ ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཀུན་གྱིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་ནི་དཔལ་གྱི་དོན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

第三，从师长近光所作的《佛地论释》中说：'佛具有十种功德之名号，为何如来教法的传承者们在一切经典开首都说'世尊'这样的称号？因为这个名号为世间所共同尊敬。外道各自也称其导师为世尊。另外，这一名号能摄集一切功德，其他名号则不然，因此在一切经典开首说此名号。'
在《般若波罗蜜多释》中也与《佛地论释》意义相符，因此在第二卷中说：'世尊是否仅有此一名号？还有其他名号？答：佛陀功德无量，名号也无量。多说此名号是因为众人皆知。'
若与《大般涅槃经》相配，有两种解释：摧毁罪恶和具足六种功德。将这些合一起来成为七种意义。因此在该经中说：关于'世尊'这一称号，'摧'是破坏，'具'是烦恼，因为破坏烦恼故称'世尊'。
又因成就善法，通达诸法义理，具大功德无与伦比，具大名声遍及十方，以大布施舍弃种种，从无量劫以来舍弃女根而修行，故称'世尊'。
这六种功德若与《般若波罗蜜多释》相配，具有四种意义。因此在其中说：'bhaga是功德，van是具有，此谓具功德者。又bhaga是分别，van是善行，因为善能分别共相与别相。又bhaga指声音，van指存在，此谓具有声誉者。又bhaga是摧破，van是能力，因为于三世中摧破而行，故称世尊。'
小乘虽已断除但仍有习气，因此不称世尊。
《佛地论释》中说'世尊'这一名号具有两种意义：具足六种功德和摧破四魔。其中具足六种功德，即在该论中说：'世尊'这一词随顺六种意义：第一是具有自在义，因为不为烦恼所控制。第二是清净义，因为被智慧火炼而清净。第三是极为庄严义，因为以三十二大丈夫相等庄严。第四是名声义，因为具足一切功德殊胜圆满为众所知。第五是吉祥义，因为为一切世间所恭敬赞叹。

།དྲུག་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་དོན་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་དུ་ཕན་པ་དང་།བདེ་བ་མཛད་པའི་སྦྱོར་བ་ཉམས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རང་དབང་རབ་དབྱངས་མཛེས་པ་དང་། །གྲགས་དང་དཔལ་དང་བདག་ཉིད་ཆེ། །འདི་ལྟར་དོན་དྲུག་ཁྱད་པར་ལ། །བཅོམ་ལྡན་ཞེས་ནི་རིག་པར་ བྱ།།ཞེས་གང་བཤད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བདུད་བཞི་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ནི་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ཅེས་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཕུང་པོའི་བདུད་ཅེས་ བྱའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་འཆི་བདག་གི་བདུད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་གནས་ན་ལྷའི་བུ་དབང་ཕྱུག་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དག་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་བཞི་པོ་དེ་དག་དགེ་བའི་ཆོས་ཉམས་པར་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་བདུད་ཅེས་བྱའོ།།བདུད་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདུད་བཞི་བཅོམ་པའི་དོན་ཕྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །འདིར་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བརྟགས་ན། སློབ་དཔོན་ཐམ་བུ་ཆིམ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟན་ བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས།སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉི་ཚེ་སྨོས་སོ། །སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཡང་དག་བདེན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། མུ་བཞི་པའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་རྣམ་པ་གཉིས་སྨོས་སོ། །སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཧྱན་ཙང་དང་པོ་དེ་ལེའུ་ཅི་ གཉིས་ནི་སོ་སོ་ནས་བསྟན་བཅོས་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་ནས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་རེ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས། བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་མཆོག་ཏུ་ འབར་བ་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བཞི་པ་མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་གནས་བརྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞུགས་པའི་གནས་ཀྱི་བཀོད་པ་བསྟན་པ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ ཏན་གྱི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།གནས་པ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཞུགས་པའི་གནས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པའི་བཤད་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བཞུགས་པའི་གནས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པའི་ བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པར་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་བཞུགས་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཟབ་མོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བཞུགས་པར་འབྱུང་བས་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་མཐུན་ནོ། །ལི་ཡུལ་གྱི་སྡེ་གསུམ་པའི་དཔེ་ལས་ནི་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་འབྱུང་གི་།ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མེད་པས་གསུང་རབ་འདི་དང་སྦྱར་ན་། གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་དཔྱད་དུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པའི་དཔེ་ གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཚད་མར་མི་རུང་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རི་ལ་བཞུགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། འགྲེལ་པ་དེ་ལས་ནི་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ན་ བཞུགས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་བཤད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་གླེང་གཞི་དང་ཡང་དག་པའི་གཞུང་ཉིད་དང་། བསྟན་པ་གནས་པའི་ཕྱོགས་རྫོགས་པར་འབྱུང་ལ། འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ ནི་བར་གྱི་ལེའུ་བཞི་ཉི་ཚེ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།

第六是大我义，即具足一切功德，对一切众生在一切方面作利益安乐，其加持永不衰退。如偈颂所说：'自在妙音庄严，名称吉祥大我，如是六种殊胜，应知即是薄伽。'如是所说。
其中关于降伏四魔，烦恼魔是指根本烦恼和随烦恼一百二十八种。有漏五蕴称为蕴魔。有漏五蕴无常之相为死魔。他化自在天中获得自在的天子为天子魔。此四者因能损害善法故称为魔。因远离四魔故称为薄伽梵，后当详细分析降伏四魔之义。
此处考察印度三藏师们的意趣，阇摩布持等依据论典如实宣说，仅说'佛'之名号。三藏师扬正谛依据论典如实宣说和四句义，说二种名号。三藏师玄奘初二章各依一论，说'薄伽梵'之名号。虽有如是分别解说，此处暂且从'薄伽梵'开始论述。
'七宝最胜光明庄严'等说明五种中的第四种经典所说处之圣者。此复有二：即如来所住处庄严之说明，及薄伽梵功德总别之广说。
住处说明亦有二种：一处安住之说明，及差别之解说与经典文义如实解说。
其中一处安住及差别之解说，若配合解深密经，是化身如来在不清净刹土中所说，故解深密经中说：'如是我闻，一时，佛薄伽梵在王舍城耆阇崛山中住。'
若配合甚深解脱经，则说住于清净刹土，与深密意趣解释经相符。
离越三藏本中则说是佛之行境，未分清净与不清净，若配合此经典，亦不应一向决定。
解深密经与阿阇黎扬正谛所造释论二本相互矛盾故不可为量。何以故？解深密经中说'住王舍城耆阇崛山'，而彼论中则说'住毗舍离城鹿王宫中为菩萨胜慧所说'故。
又解深密经中有序分、正文及住持分完整，而彼论中仅解释中间四品故。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ཡང་། མདོ་སྡེའི་འགྲེལ་པ་དང་མཐུན་པའི་དང་པོ་དང་ཐ་མའི་ཕྱོགས་གཉིས་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཡང་དག་པ་ནི་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་སའི་འགྲེལ་པ་ ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བམ་པོ་དང་པོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་ཏེ། མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་ན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་གཉིས་ཀྱི་ཞིང་ལས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་འདི་གང་གིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས། མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་སྐུ་གང་དག་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན། ཁ་ཅིག་ལས་ཞིང་འདི་ནི་སྤྲུལ་པའི་ཞིང་གིས་བསྡུས་སོ། །མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་རྣམས་ཞིང་འདིར་གནས་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས པ་ལས་མངོན་སུམ་དུ་མདོ་སྡེ་འདི་ཐོས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ནས་གུས་པས་ཉམས་སུ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ལས་འདས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་ གསུངས་པ་དག་གིས་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་བཏུལ་ནས་མོས་པ་བསྐྱེད་དེ།དེའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར། རེ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཁྱད་པར་ཅན་སྤྲུལ་ནས་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་དེ་དག་རེ་ཞིག་ མཐོང་བ་ཉིད་དུ་མཛད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བར་གྱུར་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ཞིང་འདི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཞིང་གིས་བསྡུས་སོ། །མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ ཡིན་ཏེ།ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེའི་ཚད་དང་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་ལམ་དང་བཞོན་པ་དང་། སྒོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདི་ལྟ་བུ་ལ། ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་དང་། གཅིག་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། གཞན་ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ས་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི སངས་རྒྱས་འོག་ནས་བཤད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་།མདོ་སྡེ་གཞན་གསུངས་པའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་མ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་འདི་ལྟ་བུའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་སྐུ་གྱ་ནོམ་པ་སྤྲུལ་ནས་ འཁོར་རྣམས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ།མཐོང་བར་མཛད་པ་ཡིན་ན། མདོ་སྡེ་གཞན་དག་བཞིན་དུ་གསལ་བར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་རིགས་ན། བཤད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཞིང་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །ཉན་ཐོས་ལ་ སོགས་པའི་འཁོར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལུས་དེ་ལྟ་བུར་བསྒྱུར་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དང་ཆོས་བཤད་པའི་འཁོར་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ མཐོང་ཞིང་ཐོས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་འདིར་བསྡུས་ཤིང་གནས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས་བརྒྱུད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། དེ་བཞུགས་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པར་ རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།

阿阇黎杨达登巴所作的经典名称备忘录，与经典注释相符合的前后两部分是印度正确的版本。对于佛地的注释有三种。因此，在第一卷中，世尊如是住于大宫殿中宣说此经时，圆满受用身和化身二佛的刹土中，清净刹土是由何者所摄？宣说此经的佛是由何身所摄？有人说此刹土是由化土所摄。宣说此经的佛也是化身，因为声闻等眷属住于此土，从如来亲闻此经而生欢喜，深信恭敬地修持的缘故。
因为从佛心显现的缘故，超越三界极为清净的识的特征，宣说殊胜法，调伏前地众生的相，生起信解，为令趣入其因故，暂时变化清净佛土和殊胜化身，以加持力令彼等暂时得见。若不如此，则一切声闻等眷属得见是不合理的。
有人说此刹土是由受用圆满土所摄。宣说此经的佛也是受用圆满身，因为清净刹土无量无边，道路、乘具、门等是真实功德，如是清净佛土，受用唯一殊胜、唯一安乐、唯一无过、唯一自在，如他处所说。又因《解深密经》说三地以上将生彼处，又因宣说此经的佛具足下文所说二十一种真实功德，又因宣说其他经典时未安立如是佛功德。
若暂时变化如是清净刹土和如是殊胜身，加持眷属令见，则应如其他经典般明显分别，然而无有如是解说，故显然是受用圆满土和受用圆满身。声闻等眷属是佛的化现。或者菩萨们变现如是身相，为庄严佛土和说法眷属。
若如是，则此应为住地菩萨们所见所闻，为何摄入化佛刹土中而住？为了显示传法菩萨们一切智及其超越一切世间法而住故。

།དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡང་གདུལ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་མོས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་ནས། སངས་རྒྱས་དེ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་དང་། ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཐོས་པར་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཤིང་། དེའི་རྒྱུ་བསྒྲུབ་ཏུ་ གཞུག་པའི་ཕྱིར་དང་།རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པའི་སེམས་ཅན་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མགུ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལྷག་པའི་བསམ་པའོ། །ཁམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདིར་བསྡུས་ཤིང་གནས་པར་ གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པས་འདིར་ཐོས་པར་འོས་ཏེ། འོན་ཀྱང་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་རགས་པས་དེར་གསུང་བར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཞིང་དུ་ བཞུགས་ནས།ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གསུངས་པས་འདིར་ཆོས་བརྒྱུད་པ་དག་གིས་བསྡུས་ཤིང་གནས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དེར་གསུངས་པའི་ཆོས་ཞེས་མ་བསྟན། གལ་ཏེ་གནས་དང་འཆད་པ་པོ་མ་བསྟན་ན། ཆོས་ འདི་གང་དུ་གང་གིས་བཤད་པ་མི་ཤེས་པས་ཐམས་ཅད་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞིབ་ཏུ་བཤད་དགོས་ཤེ་ན།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་པའི་ཚེ། སའི་མདུན་རོལ་གྱི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་འདིར་ བཞུགས་ནས།དེ་དག་ལ་ཆོས་བཤད་པར་མཐོང་ལ། ས་ལ་གནས་པའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བཞུགས་ནས་དེ་དག་ལ་ཆོས་བཤད་པར་མཐོང་སྟེ། ཐོས་པར་མཚུངས་ཀྱང་ལྟ་བ་ཐ་དད་དོ། །ཐམས་ཅད་དགའ་ བ་དང་།མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། ལེན་ཅིང་སྤྱོད་པར་འདྲ་ཡང་ཤེས་པ་ཟབ་མི་ཟབ་དང་། སྤྱོད་པ་ནི་ཐ་དད་དོ། །ཆོས་བརྒྱུད་པ་དག་གིས་སེམས་ཅན་མཆོག་ཐོས་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་དེའི་རྒྱུ་སྤྱད་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྐྱེ་བར་སྨོན་ལམ་འདེབས་ པ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དུ་མ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ཅན་དག་གིས་མཐོང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྡུས་པས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པའི་བར་དུ་གསུངས་སོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདིར་མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་དག་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། །མདོ་སྡེ་འདིའི་དཔེ་རྣམས་མཐུན་མི་མཐུན་པའི་བཤད་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ད་ནི་གནས་ཀྱི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏེ། གནས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་དེ་ཡང་། དམ་པའི་ ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས།ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ན་བཞུགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་བསོད་ནམས་ཅན་དག་འདིར་སྨོས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྔར་བཞུགས་པའི་གནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་དུས་དང་ཕྱོགས་དང་གང་ཟག་སྨོས་པ་ནི་སེམས ཅན་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་བས་གནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དུས་ནི་མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་དུས་སོ། །ཕྱོགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་གནས་སོ། །གང་ཟག་ནི་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱིས་བཞུགས་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ།སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་དང་། འཕགས་པའི་གནས་པས་བཞུགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པས་བཞུགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བཞུགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐུའི་ལམ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བཞུགས་པ་དང་གཟིམས་པ་དང་། གཤེགས་པ་དང་། བཞེངས་པའི་ཕྱིར་ཡང་བཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་གནས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དང་པོ་ནི་ལྷའི་གནས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་པོ་དག་ནི་གནས་པའི་ཆོས་སོ།

如是宣说教法，是为了在所化众生中生起信解，为了往生如是清净佛土后，得见如是佛陀，听闻如是妙法而发愿，并为了令其修习其因，为了令广大意乐的众生和菩萨生起殊胜欢喜，为了向信解增上意乐者开示增上意乐界，故此处摄集安住。
又因为是殊胜法，故此处应当听闻，然而并非最胜处。因为化身的相粗显，故不应在彼处宣说。受用圆满身安住于受用圆满刹土中，为初地以上诸菩萨宣说，故此处由法的传承所摄集安住。
若如是，为何不说是彼处所说之法？若不说处所和说法者，则不知此法于何处由谁所说，一切将生疑惑，故应详细说明。
就真实义而言，当释迦牟尼佛宣说此经时，地前眷属见到化身安住于此不清净刹土中为彼等说法，而安住于地位的眷属则见到受用圆满身安住于清净佛土中为彼等说法。虽然所闻相同，但所见不同。
虽然都同样欢喜、深信、领受修行，但智慧的深浅和行为则有所不同。由法的传承，殊胜众生闻已精进修习其因，发愿往生清净佛土，为了现证诸多佛功德，依据殊胜者所见而摄集，故说'世尊安住于大宫殿中'等，乃至广说如来功德。
此处若依真实义解释此经亦无相违。此经诸本相同与不同的解释如前所说。今当说处所的真实义。关于处所义的开示，《妙法白莲经》中说，为显示殊胜法，故说世尊安住于殊胜处。
《宝积经》中亦说，为令有福德众生于此发愿，为增长善根，故说先前安住处。金刚般若注释中亦作如是相顺解释。般若波罗蜜多注释中说，提及时间、方位和补特伽罗是为了令众生生起净信，故说处所。
其中，时间是说法之时。方位即是说法处所。补特伽罗是为听法者，即声闻等。又于彼中以三种方式说明安住义：以威仪安住、以圣者住处安住、以佛陀住处安住。
因此彼中说：云何安住？身有四威仪：坐、卧、行、立故亦名安住。又有三种住处。第一是天住处，即是欲界六天的住处法。

།གཉིས་པ་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་ཆོས་སོ།།གསུམ་པ་ནི་འཕགས་པའི་གནས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་ཆོས་ཏེ། གནས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་འཕགས་པའི་གནས་པ་ལ་བཞུགས་སོ། །གཞན་ཡང་ སྦྱིན་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་གསུམ་ནི་ལྷའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚད་མེད་པའི་སེམས་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འཕགས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་པ་ལས་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ།ལྷ་དང་ཚངས་པ་དང་། འཕགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་སྟེ། གནས་པ་གསུམ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་ནི་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཚད་མེད་པ་དང་། སྟོབས་བཅུ་དང་ མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་།མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཤེས་རབ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་སེམས་ཅན་སྒྲོལ་བའི་སྒོ་རྣམས་དང་འདི་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནི་སངས་རྒྱས་གནས་པར་བྱ་བ་ ཡིན་པས།སངས་རྒྱས་དེར་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལ་ནི་དོན་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་བཞུགས་པར་བཤད་དེ། དེ་ལ་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་ཆེན་ པོ་བཅུ་དྲུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་བཞིས་མཆོད་པ་བྱས་པའི་གནས་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བགྲོད་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ།།རྟེན་གྱི་གནས་སུ་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་འདུན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཐམས་ཅད་དང་། བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ དང་།ཀ་ལན་ད་ཀའི་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ན་བཞུགས་པའོ། །སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཤེགས་པ་དང་། བཞེངས་པ་དང་། བཞུགས་པ་དང་། གཟིམས་པའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་སོ། །སྐུ་ཚེ་མ་སྤངས་པའི་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་ བཞུགས་ཤིང་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གནས་པའོ། །ཚངས་པའི་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་སེམས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སེམས་ལ་གནས་ པའི་ཕྱིར།ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷའི་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་ལ་གནས་སོ། །འཕགས་པའི་བཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པའོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་ཡང་ རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ་།དང་པོ་ནི་སེམས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བཞུགས་པ་སྟེ། རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བཀག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བཞུགས་པ་སྟེ་། ལྟ་བ་རྣམས་བཀག་པའོ། །གསུམ་པ་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བཞུགས་ པ་སྟེ།འདོད་ཆགས་བཀག་པའོ། །བཞི་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བཞུགས་པ་སྟེ། སྐུར་པ་རྣམ་པ་བཞི་བཀག་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་། སེམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཏན་ནས་ཟད་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་པ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པ་གནས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐུ་གསུམ་དང་སྦྱར་ཏེ་རྣམ་པར་དབྱེ་ན། གནས་པ་སྔ་མ་གསུམ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། །བར་མ་གསུམ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། །ཐ་མ་ གཉིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ།།དེ་ལ་སྐུ་སྔ་མ་གཉིས་ནི་གནས་པའོ། །ཕྱི་མ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་གནས་པར་བྱ་བ་སྟེ། མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཕལ་ཆེར་གནས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་སྔ་མ་གཉིས་པོ་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་བཞུགས་པས་ནི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་འདུལ་བར་མཛད་དོ།

第二是梵住，即色界和无色界诸天的住处法。第三是圣住，即诸佛、独觉、阿罗汉的住处法。在三种住处中，如来们安住于圣住。
此外，布施、持戒和善心三事称为天住。四无量心称为梵住。空、无相、无愿三种三摩地称为圣住。
从住处分类，佛的住处有四种：天住、梵住、圣住和佛住。前三种住处如前所述。其中佛住是指勇猛等诸佛无量三摩地、十力、四无畏、十八不共法、一切种智等各种智慧和八万四千法门度化众生之门等各种功德，这些是佛所应住的，因佛安住其中故称为佛住。
论师真谛在'七事记'中说有八种安住：所行境住是指如来游历十六大国，受四种供养之处，因是如来所行之境故称所行境。依止住是指一切僧伽园林、灵鹫山、迦兰陀竹园等处所安住。威仪住是指行、立、坐、卧四种威仪安住。
未舍寿命住是指现前安住未入涅槃，及住于戒、定等五分法身。梵住是指四无量心，如来因安住大悲心故称为梵住。天住是指四种禅定，最胜如来安住其中。圣住是指解脱。
解脱有四种：第一是安住无心三摩地，暂时遮止苦。第二是安住空性三摩地，遮止诸见。第三是安住无愿三摩地，遮止贪欲。第四是安住无相三摩地，遮止四种诽谤。世尊安住无相三摩地，永尽心的烦恼。
佛住是指佛安住于无生、无灭、无住之法，故称佛住。若配合三身分类：前三住是化身，中间三住是圆满报身，后二住是法身。其中前二身是能住，后法身是所住。一切经典大多说这八种住处中，前二种所行境住是为调伏在家众。

།རྟེན་གྱི་གནས་སུ་བཞུགས་ པས་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་འདུལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་གནས་གཉིས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་གནས་ཀྱི་ཚིག་ནི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ཚིག་བཅུ་དགུར་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་སྟོན་པར་མཛད་ དེ།ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་དབྱེའོ། །རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ནི་སངས་རྒྱས་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། །འདི་ལྟར་ ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདི་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དངོས་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་གིས་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་ཁ་དོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དབྱིབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཚད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། རྒྱུ་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་།འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བདག་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཕྱོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཞབས་འབྲིང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཕྲིན་ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་དང་།མི་འཇིགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བཞོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྒོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་ཡང་ཚིག་བཅུ་དགུ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་བཅོ་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཏོ།འདི་ནི་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །རབ་ཏུ་བརྒྱན་པ་ནི་གཞལ་མེད་ཁང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་བུའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་ནས་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམས་ ལས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས། མདོ་སྡེ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་བཤད་དེ། ཡི་གེ་ཐད་ཀར་བབ་པའི་ཚེ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་པོ་ཡང་མདོ་ཚིག་ གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ།དང་པོ་ཁ་དོག་གི་གཟུགས་བསྟན་པ་ནི། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་བཀོད་པ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །གཉིས་པ་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྒྱས་པར་འགེངས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་ལ་ཚིག་ བྱའི་ཡི་གེའི་གྲངས་ལ་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཚིག་གཞན་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་དང་པོ་དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་ པོ་དེ་མཆོག་ཏུ་འབར་བའི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དག་གིས་བཀད་པ་བརྒྱན་པའོ།།ཡང་ན་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་པོ་དེ་དག་མཆོག་ཏུ་འབར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་རྣམ་པར་མ་བཤད་པ་ནི་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གསེར་དང་། དངུལ་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་དང་། སྤུག་དང་། མུ་ཏིག་དམར་པོ་དང་། རྡོའི་སྙིང་པོ་དང་། ཀེ་ཀེ་རུ་ ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བཤད་པ་ལས་གསེར་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་སེར་པོའོ། །དངུལ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་དཀར་པོའོ། །བཻ་ཌཱུརྱ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་སྔོན་པོའོ། །བསྲེགས་ ན་ཡང་མི་འཇིག་སྟེ།ལྷ་མ་སྲིན་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་གདོད་བཞུ་ནས་སྣོད་སྤྱད་དག་ཏུ་བྱེད་པར་ནུས་སོ། །ཡང་ན་བྱ་གསེར་འདབ་ཅན་གྱི་སྒོ་ང་བཞི་ཡིན་ནོ། །སྤུག་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་ལྗང་སེར་ཅན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།

住于所依处而调伏出家众，如是所说。说明了总体和个别两种处所。
其中处所之句义详细解释有十九句，显示其清净圆满十八种。以彼十八种圆满分为十八种。
十八种如《佛地论》中所说：'此说如来处所圆满，即是佛土清净。如是清净佛土以十八种圆满事而称为圆满。即是：色圆满、形圆满、量圆满、处圆满、因圆满、果圆满、主圆满、方圆满、眷属圆满、师圆满、业圆满、利益圆满、无畏圆满、住处圆满、道路圆满、乘圆满、门圆满、依止圆满。'
此十九句依次显示十八种圆满。此是处圆满。
庄严即是宫殿，称为清净佛土。世尊住于如是大宫殿中宣说此经。
论典中，无著和世亲造《大乘集论释》中，解释经中所说十八种圆满。当文字相应时当解释。
其中第一圆满以两句经文显示：第一显示色相，即'七宝庄严'。第二放光，即'遍满世界'。
其中'句'是指完整显示义理，而非指文字数量。其余十八句亦当如是理解。
经中第一句复为近光论师解释为二种，故《佛地论释》中说：'如是大宫殿以最极炽盛七宝庄严装饰。或大宫殿殊胜七宝最极炽盛。'无著所造释中亦与此相顺。世亲未作解释是因易于理解。
其中七宝，如《佛说清净赞经》中所说：'金、银、琉璃、玛瑙、赤珠、玉、珊瑚。'《般若波罗蜜多释》中亦与此经相顺。
依真谛论师解释：金是黄色宝，银是白色宝，琉璃是蓝色宝，烧之不坏，唯天阿修罗有大力者方能熔化制成器物。或说是金翅鸟四卵。玛瑙是青黄色宝。

།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ལོ་སྟོང་འདས་ པའི་ཆབ་རོམ་ནི་སྤུག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མུ་ཏིག་དམར་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྲོག་ཆགས་དམར་པོ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། མུ་ཏིག་དམར་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དམར་བའི་ཕྱིར་མུ་ཏིག་དམར་པོ་ཞེས་བཤད་དོ་། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་ མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་ལས་ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཐང་མེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྡོའི་སྙིང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་དམར་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། རྡོའི་སྙིང་པོ་ནི་ཨནྡ་རྙིལ་དང་། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཨནྡ་རྙིལ་ནི་ལྷའི་དབང་པོའི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་སྔོན་པོའོ། །མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ནི་ལྷའི་དབང་པོའི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་དོག་སྔོན་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །ཀེ་ཀེ་རུ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རིན་པོ་ཆེ་ལྗང་སྔོན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མིའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ལྷའི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིན་པོ་ཆེའོ། །དེ་ལ་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་མཐུ་ཆུང་སྟེ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པས། དུག་དང་གདོན་དང མུན་པ་དང་བཀྲེས་པ་དང་།སྐོམ་པ་དང་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན། མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་རྟག་པར་ལྷའི་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། མངགས་པ་དང་། སྨྲར་རུང་བ་དང་། ཡང་ཞིང་མི་ལྕི་བའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་རིན་པོ་ཆེ་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་།གཞན་ཡང་ལྷའི་རིན་པོ་ཆེ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལྷའི་དང་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་དག་འཆི་བར་འགྱུར་བ་རྟོགས་ཤིང་འདི་དེའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་མ་ དང་ཐ་མའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་སྐད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་གང་ནས་བྱུང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་གསེར་ནི་རི་དང་རྡོ་དང་བྱེ་མ་དང་ཟངས་དམར་པོ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །མུ་ཏིག་ ནི་ཉའི་ཁོག་པ་དང་།རྒྱུ་མ་དང་སྦྲུལ་གྱི་གླད་པའི་ནང་ནས་འབྱུང་ངོ་། །ཀླུའི་ནོར་བུ་ནི་ཀླུའི་གླད་པའི་ནང་ནས་འབྱུང་ངོ་། །བྱི་རུ་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ནས་འབྱུང་ངོ་། །དངུལ་ནི་རྡོ་བསྲེགས་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །བཻ་ཌཱུརྱ་དང་སྤུག་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ནི། རིའི་ཕུག་ནས་འབྱུང་ངོ་། །ཡིད་ བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིང་བསྲེལ་ལས་འབྱུང་སྟེ།ནམ་ཆོས་ནུབ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། རིང་བསྲེལ་རྣམས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ལོ་སྟོང་འདས་པའི་ཆབ་རོམ་སྤུག་ཏུ་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ནི་མིའི་རིན་པོ་ཆེ་ཕལ་ ཆེ་བའོ།།འདིར་ཡོངས་སུ་བརྒྱན་པ་དག་ནི་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དག་ཡིན་པས། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པའི་དཔེ་མི་མཐུན་པ་ཁ་ཅིག་ལས་རིན་པོ་ ཆེ་སྣ་བདུན་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྡོའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྒྱས་པར་འགེངས་པའི་འོད་ཟེར་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཚིག་གཉིས་པོ་འོད་ཟེར་རྒྱས་པར་འགེངས་པ་བསྟན་ཏོ།

在《般若波罗蜜多注释》中也说过，经过千年的冰雪会变成绿松石。红珍珠在《佛地论注》中说是因为从红色生物而来，故称为红珍珠；因为本性为红色，故称为红珍珠。在无性论师所说的论中也与此相符。在真谛论师所说的论中则称为无价之宝。宝石精华，真谛论师说是红色宝石。无性论师所造的《大乘集论注》中说：'宝石精华即因陀尼拉和大青金石等'，其中因陀尼拉是帝释天的蓝色宝石。大青金石是帝释天最殊胜的蓝色宝石。吉祥宝，真谛论师说是青绿色宝石。
另外，在《般若波罗蜜多注释》中说：有三种宝物，即：人的宝物、天的宝物和菩萨的宝物。其中人的宝物力量较小，具有清净的颜色，能消除毒、魔、黑暗、饥饿、口渴、寒冷、炎热等痛苦。天的宝物既大且殊胜，常随天身、听从差遣、可以说话、轻盈不重。菩萨的宝物超胜于人的宝物，也超胜于天的宝物，而且具有天和人二者宝物的功能，又能了知众生将要死亡，知道其因缘的始末，另外还能发出种种法音，如是广说。
另外，在同论中问：这些宝物从何处产生？答：金从山、石、沙和红铜中产生。珍珠从鱼腹、肠和蛇脑中产生。龙宝从龙脑中产生。珊瑚从海中产生。银从烧石中产生。琉璃和绿松石等其他宝物从山洞中产生。如意宝从如来舍利中产生，当正法灭时，舍利会变成如意宝，就像千年冰雪变成绿松石一样。这些宝物大多是人的宝物。此处所说的庄严品是极为殊胜的，天人也无法获得。为什么呢？因为是从大功德中产生的。
在某些不同版本的《大乘集论注》中说：所有七宝都属于石类。以'遍满无量世界广大光明出现'说明了'光明遍满'这两个词的含义。

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ ལས།གཞན་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་ཡང་། འདིར་འོད་ཟེར་གྱིས་ཀུན་དུ་འགེངས་པར་བྱེད་ལ། ཉིད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། འོད་ཟེར་གྱིས་ཀུན་དུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སྔར་བསྟན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལས་འོད་ཟེར་འབྱུང་བས་ཀུན་དུ་གསལ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་གོང་མའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་གསུམ་ཆར་དང་ལྡན་ ནོ།།གནས་ཐ་དད་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པར་རྣམ་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་དབྱིབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་གནས་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟབ་དར་གྱི་གུར་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ཏོག་གི་རི་མོའི་རྣམ་པ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོའི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་དག་གིས་གནས་ཐ་དད་པ་ཚད་མེད་པར་ཕྱེ་བའམ། ཡང་ན་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཚད་མེད་པ་དག་གནས་ཐ་དད་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་ བའོ།།ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཚད་མེད་པ་མངའ། ཡང་ན་གནས་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདིར་གྲངས་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཚད་མེད་པ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །གནས་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྔ་མའི་གནས་ཚད་མེད་པ་ཐ་དད་པ་ བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཀྱང་ཉེ་བའི་འོད་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ་། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་རྣམ་པ་སྣ་གཉིས་བཤད་ཟིན་ཏེ། གཟུགས་འདི་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ རྣམ་པར་འབྱེད་དེ།གཟུགས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་དང་སྦྱར་ནས། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མུ་བཞིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་བསྟན་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གཟུགས་རྣམ་ གཉིས་དང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་འབྱུང་བ་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་གཟུགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །ཁ་དོག་དང་གཟུགས་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོའོ། ། ཁ་དོག་བཞི་ནི་གཟུགས་འདི་བཞིའི་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། འོད་དང་། གྲིབ་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་ནམ་མཁའ་ཁ་དོག་གཅིག་པའི་གཟུགས་སོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །བམ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ལས་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མུ་བཞིས་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་ བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་དོག་ཡོད་ལ།དབྱིབས་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། འོད་དང་། སྣང་བ་དང་མུན་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་ཅིག་ནི་དབྱིབས་ ཡོད་ལ་ཁ་དོག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་རིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ།

从近光论师的注释中说：虽然受用之土的自性不是遍满一切，但此处以光明遍满充满，而自身受用之土因为自性遍满一切，所以以光明普遍照明。
从世亲论师的注释中说：如是从前所说的七宝放射光明而普遍照明。
从无性论师的注释中也具有上述三种解释。
'处所各异、极为分别、无量安住'这句话说明了第二种殊胜形相。其中'处所各异'是指如锦缎帐幕等，'极为分别'是指如花纹图案等。
从近光论师的注释中说：如是以大宫殿的极为分别而分出无量处所差别，或者说大宫殿极为分别无量而处所各异分别。'无量'是指数量无量，或者说处所无量。这里'数量无量'是如前所说重复解释极为分别无量，'处所无量'是重复解释前面处所无量差别。
无性论师也与近光相同解释。
至此已经解释了颜色和形状两种相。这两种色法的差别在俱舍论等中以两种方式分别：与二十一种色法相配，以及用颜色和形状互相观待的四句分别。其中二十种色法中颜色和形状的说明，如俱舍论颂中所说：'色有二十种'。
在其注释中说：其中'色有二种'是指：颜色和形状两种。颜色也有四种：蓝色、黄色、红色和白色。四种颜色是从这四种色法分别而来。形状有八种：即长、短、方、圆、高、低、平正、不平正。
另外二十种是：蓝色、黄色、红色、白色、光、影、明、暗、云、烟、尘、雾、长、短、方、圆、高、低、平正、不平正。
有些论师说虚空是一种颜色的色法。
在第二十一品中广泛解释了诸色的性相，应当如其所说理解。
其中四句分别如该论所说：有些色处有颜色而无形状，即蓝色、黄色、红色、白色、影、光、明和暗等。有些色处有形状而无颜色，即长等和身表业的本性的一部分。

།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉི་ག་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ་། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་གཟུགས་རྣམས་ སོ།།མུ་བཞི་པོ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འདི་སྐད་དུ་ཁ་དོག་ཡིན་ལ་དབྱིབས་མ་ཡིན་པ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་བཞིའི་ནམ་མཁའ་ཁ་དོག་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་གི་གཟུགས་རྣམས་སོ། །དབྱིབས་ཡིན་ལ་ཁ་དོག་མ་ཡིན་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །ཁ་དོག་ཀྱང་ཡིན་ལ་དབྱིབས་ཀྱང་ཡིན་པ་ནི་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་རྣམས་སོ། །ཁ་དོག་ཀྱང་མ་ཡིན་དབྱིབས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མུ་བཞིར་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ་ཇི་ལྟར་རས་དཀར་པོ་ཡུག་གཅིག་སྔོན་པོར་འཇེར་བའི་ཚེ། དབྱིབས་ལས་གྱུར་པ་མེད་པས། ཁ་དོག་གི་ཤེས་པ་བསྐྱེད་མོད་ཀྱི་དབྱིབས་ཀྱི་ཤེས་ པ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ།འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཁ་དོག་ཡིན་ལ་དབྱིབས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དྲངས་ནས་འཚེར་བར་མི་བྱེད་ན་ནི་དབྱིབས་ཁོ་ནའི་ཤེས་པ་སྐྱེའི། ཁ་དོག་གི་ཤེས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ཡིན་ལ་ཁ་དོག་མ་ཡིན་པའོ། །གལ་ཏེ་ཁ་དོག་བསྒྱུར་ཏེ་འདྲ་བར་ཡང་ བྱེད་ན་ནི་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་གཉི་གའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྒྱང་ནས་རྩིག་པ་ནག་པོ་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ནི་བྱ་རོག་ཡིན་གྱི། རྩིག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྩིག་པ་ནི་བྱ་རོག་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་བཤད་ པ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཁ་དོག་ཀྱང་ཡིན་དབྱིབས་ཀྱང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་དོག་ཀྱང་མ་ཡིན་དབྱིབས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མུ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བཤད་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་།།ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་དོག་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་དབྱིབས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ན། སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་ རེག་བྱ་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལས། དབང་པོ་ལྔ་དང་ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། འོད་དང་སྣང་བའི་གཟུགས་ཁོ་ན་འབའ་ཞིག་ལ་ཁ་དོག་ཡོད་ཀྱི་དབྱིབས་ནི་མེད་དེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ ཞེས་བཤད་དོ།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཁ་དོག་ཀྱང་ཡིན་དབྱིབས་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ཇི་ལྟར་བཤད། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འདིའི་དྲིས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་ཇི་ལྟར་དངོས་ པོ་གཅིག་པ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་ཡོད།འདི་གཉི་ག་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་དོན་གྱིས་ཡིན་གྱི། ཡུལ་ཡོད་པའི་དོན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལས་ལན་དུ་གནས་གཅིག་ཏུ་ ཤེས་པར་འདྲེན་མར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར།ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཞེས་བྱའི། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཡུལ་གཉིས་ཡོད་པའི་དོན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ཀྱང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མུ་བཞི་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།

有些色处既有颜色又有形状，如其他诸色。这四句分别解释不同。关于这点，首先堪布真实谛如是说道：'是颜色而非形状的是须弥四面的空中蓝等颜色之色。是形状而非颜色的，如身表色。既是颜色又是形状的，是墙壁等蓝黄等色。既非颜色又非形状的是无表色。'
其次，堪布玄奘依据生起认识的情况分为四句：如一匹白布染成蓝色时，虽无形状变化而生起颜色认识，也生起形状认识，这就是'是颜色而非形状'。若不拉伸而仅改变形状，则只生起形状认识而不生起颜色认识，这就是'是形状而非颜色'。若既改变颜色又改变形状，则生起形状和颜色两种认识，如《正理论》中说：'远见黑墙时想到这是乌鸦而非墙，因为墙不是乌鸦等'，这就是'既是颜色又是形状'。'既非颜色又非形状'是指虚空界色等。
对这四句的解释也各不相同，《大毗婆沙论》中有两种说法：有人说虚空界色是第四句。有人说没有既非颜色又非形状的。若对照《正理论》，则说声、香、味、触和无表色是第四句。《识法住论》说五根、四境和无表色是第四句。
此外，《俱舍论》中有些论师说：'唯有光明之色才有颜色而无形状，因为世间能直接观察到蓝等色中有长等形状的缘故。'
有部关于形状和颜色的本性解释中，如何解释既是颜色又是形状？《俱舍论》中有此相关问题：'如何一法既具颜色又具形状？因为二者都可认识，说有是就认识的意义，而非境的意义。'有部回答说：'因为在同一处所交替生起认识，故说颜色和形状，而非一法有两种境。'堪布玄奘也依此作如是解释。四句详细解释如《大毗婆沙论》所说。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་གྲངས་མང་ཉུང་གིས་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་མི་མཐུན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་གཟུགས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་ མར་ཡོད་དེ།མདོར་ན་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །ཁ་དོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། ནམ་མཁའ་ ཁ་དོག་གཅིག་པའོ།།དབྱིབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། རྡུལ་ཕྲ་མོ་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཐོན་པོ་དང་། དམའ་བའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལེན་པ་དང་། འཇོག་པ་དང་། བསྐུམ་པ་དང་། བརྐྱང་བ་དང་། འགྲེང་བ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་དང་། དེ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་མོད་ཀྱི་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་རྣམ་པར་དབྱེ་ན། མུ་རྣམ་པ་གསུམ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། ཁ་དོག་ལ་དབྱིབས མ་ཡིན་པ་ཡང་བཅུ་གསུམ་པོ་དག་གོ།།དབྱིབས་ཡིན་ལ་ཁ་དོག་མ་ཡིན་པ་ནི་བཅུ་པོ་དག་གོ། །ཁ་དོག་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་དབྱིབས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ དེ་ཉིད་ལས་ཁ་དོག་གམ།དབྱིབས་སམ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུ་བ་དང་སྤྲིན་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། འོད་དང་། གྲིབ་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ཁ་དོག་གཅིག་པ་འམ། གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟུགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ ལས་ཚིག་ཐ་དད་པ་འདྲ་ཡང་དོན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་མཐུན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ། སྩོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕྱི་མ་དུ་བ་དང་སྤྲིན་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པའོ། །གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ སོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། གཟུགས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པས་བསྣན་ནའོ། །གཞན་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་མཐུན་ཏེ། མུ་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་ མཐུན་པས་དོན་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ།།རྒྱ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པས་དེའི་ཚད་ཤིན་ཏུ་དཔག་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་གསུམ་པ་ཚད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་སྔར་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དེའི་ཚད་ཤིན་ཏུ་དཔག་པར་དཀའ་བར་བཤད་ལ། ཕྱིས་ནི་ ཞིང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དཔག་པར་དཀའ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ།དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་དེའི་ཚད་ཀྱི་རྒྱ་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔག་པར་དཀའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དེའི་ཚད་ཀྱི་མཐའ་མེད་པས་རྒྱ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དཔག་པར་དཀའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དོན་ གསུམ་པ་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔག་པར་དཀའ་བར་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞལ་མེད་ཁང་དེའི་ཚད་ཀྱི་རྒྱ་མཐའ་མེད་པས་དཔག་པར་དཀའ་བའམ། ཡང་ན་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེའི་ཚད་ཀྱི་མཐའ་མེད་པས། རྒྱ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དཔག་ པར་དཀའོ།

在此若与大乘经典相对照，以数量多少而说的论述也有不同。瑜伽师地论中说有二十四种色法，因此在其中又分为几种呢？简言之，有颜色、形状和表色。颜色是：蓝色、黄色、红色、白色、影子、日光、光明、黑暗、云、烟、尘、雾霾、同一色调的虚空。形状是：长、短、方、圆、微尘、粗大、平整、不平整、高、低。表色是：取、放、屈、伸、站立、坐、卧、行走、返回等等。如是有二十四种，若分为四句，则唯有三句：是颜色非形状者有十三种，是形状非颜色者有十种，非颜色亦非形状者即是表色。
论释中也说有二十四种。因此在其中有颜色、形状或表色。其又是什么呢？即是：蓝色、黄色、红色、白色。如是等等，即：长、短、方、圆、粗、细、高、低、平整、不平整、烟、云、尘、雾霾、光、影、明、暗、同一色调的虚空或影像色。
虽然论释中文字表述有所不同，但意义与瑜伽师地论相符。因此其中说'如是等等'之语，'等'字即是包含后面烟、云等词。影像色即是表色。诸法集要论中说有二十五种色法，是因加入了表示空间的色法。其他与瑜伽师地论相同，虽无四句分类，但与瑜伽师地论意义相符，实无矛盾。
由于广大无边际，其量极难测度，此说明了第三种圆满量。近光论师先前以三种意义说明其量难测，后来则依据两种境界而分别难测。所谓三种意义，有人说因其量的广大无边故难测。有人说因其量无边际故广大亦极难测。第三种意义是依据十方而说难测。
因此在佛地论释中说：或因量无边际故难测，或因大庄严楼阁量无边际故，广大亦极难测度。

།གཞན་ཡང་ཤར་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཆ་མེད་པའི་ཕྱིར། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དཔག་པར་དཀའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཞིང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དཔག་པར་དཀའ་བར་བསྟན་པ་ཡང་། སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་བཤད་ པ་ཡང་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ཞིང་ནི་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། རེས་འགའ་རྒྱ་ཆེན་པོ་རེས་འགའ་རྒྱ་ཆུང་ངུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་དེའི་ཚད་ངེས་པ་ཡང་མེད་དོ། ། ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་། མཐའ་མེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། མཐའ་མེད་པ་དང་། དེའི་ཚད་དཔག་པར་དཀའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་བཞིན གཤེགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ཞིང་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མཐའ་མེད་པ་བསྒྲུབ་པ་ལས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པས་ན།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མཉམ་སྟེ། ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་ཚད་ དཔག་པར་མི་སྤྱོད་དོ་།།འདི་ལྟར་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ཞིང་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། །དང་པོ་ནི་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཞིང་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མཐའ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པས་ན།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་སྟེ། ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དགྱེས་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དང་པོར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ ཇི་སྲིད་པར་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་འགྱུར་བ་མེད་དེ།ཡོན་ཏན་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཐོང་བར་མི་ནུས་ཀྱི། ཐོས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །འདི་ལྟར་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ ཀྱིས་གཟིགས་མོད་ཀྱི་།དེའི་ཚད་མཐའ་ནི་དཔག་པར་མི་སྤྱོད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཞིང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་སྤྱོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲུབ་ ཏུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར།མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རེས་འགའ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། རེས་འགའ་དམན་པ་དང་རེས་འགའ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། རེས་འགའ་རྒྱ་ཆུང་ངུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། འགྱུར་ཞིང་ངེས་པ་མེད་པས་སྤྲུལ་པའི་ཞིང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་མཐའ་ མེད་པའི་ཕྱིར།ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་ཚད་དཔག་པར་མི་སྤྱོད་དོ། །སའི་མདུན་རོལ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ནི་དཔག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རྒྱ་ ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པས་དེའི་ཚད་ཤིན་ཏུ་དཔག་པར་དཀའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་རྣམ་གྲངས་དང་པོའི་གཉིས་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ནི་ བཤད་པ་མ་མཛད་དེ།དོན་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཞི་པ་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།

此外，由于没有东方等方位，所以难以度量长短等特征，如是说。关于此，依据二种刹土而说难以度量，三位论师也有解释。因此，在《佛地经论》中有人如是说：如来圆满受用身刹土，随所化众生之意乐，有时示现广大，有时示现狭小，故其量无定。虽示现广大无边，但并非无际，然而依据地前菩萨等之智慧，说为无边际及难以度量。
又有人说：如来圆满受用身刹土，由于三无数劫修习无边善根所成就，故与法界等同，住地菩萨与如来亦不能度量其量。如是由无边际故，如无始时来。就真实义而言，圆满受用身刹土略有二种：
第一是自受用圆满刹土，即如来于三无数劫修习无边善根所成就，遍及法界，为显示自法大喜悦故，从最初现证圆满菩提直至最后际，相续不断且无变异，如诸功德。诸大菩萨亦不能见，仅能闻知。如是由于刹土清净无量故。诸如来虽能见之，然其边际量不可度量。
第二是他受用圆满刹土，即诸如来为令住地菩萨眷属享受法大喜悦并令修行殊胜行故，随其意乐，有时示现殊胜，有时示现低劣，有时示现广大，有时示现狭小，变化无定，如化现刹土。如是由于刹土清净无边际故，住地菩萨与如来亦不能度量其量。依据地前二种而言则不能度量。
如是由于二种差别故，由于周遍无间故，其量极难度量。无性论师于《佛地经论》所说三种中，解释与第一二种相顺。世亲论师未作解释，因为义理易解。'超出三界之境界'此句显示第四殊胜境界。

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེའི་གནས་དང་། ཕྱོགས་དང་ ཡུལ་ཁམས་གསུམ་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པས་ཇི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་པ་དག་པ་ལྟར་རང་གི་སའི་སྲིད་པ་དག་གིར་བྱས་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་འཆིང་བ་གཉིས་བརྟས་པར་བྱེད་པ་དང་། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། དབང་གི་འབྲས་བུ་གྱུར་པ་ ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཁམས་གསུམ་པའི་སྲེད་པའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཆིང་བ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། དབང་གི་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ དུ།ཁམས་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་སྦྱར་ནས་ཕན་ཚུན་འདྲི་ཞིང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ལྡན་མི་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསྟན་པ་ལས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་བཞིན་ དུ་རིག་པར་བྱའོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་བླ་མའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ལྔ་པ་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་རྒྱུ་བྱས་པ་ལས་མངོན་པར་བྱུང་བས་རྒྱུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན།དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཤིན་ཏུ་དག་པ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་མི་ རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་ཅེ་ན།དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ་ཞེས་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །རྒྱུ་གཞན་ལས་དེ་འབྱུང་བར་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཕྱོགས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ མཆོག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ།།འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ནས་འཕེལ་ཞིང་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདི་མངོན་དུ་སྣང་བར་ འགྱུར་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་སྔ་མ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བླ་མ་ཞེས་བརྗོད་དེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བླ་མའི་གང་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བས་འདིར་འབྱུང་བའི་ རྒྱུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་དེ་དག་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བླ་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་ པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་མངའ་བའི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་རྒྱུ་བྱས་ནས་རབ་ཏུ་སྐྱེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་སྟེ། ཉེ་བར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

从近光论师所作的注释中这样说道：那个大宫殿的处所、方位和三界的境界都远远超越，就如同三界清净一样，将自地的有作为自己的，以及与所缘相应而增强二缚，以及其异熟果和增上果等，都不是这样的。如是清净不为三界爱欲所执持的缘故，远离二缚的缘故，不是其异熟果和增上果的缘故，如同涅槃等一样，完全超越三界异熟地。
关于十八界的相互询问、分别、相应不相应等，应当如佛地注释和清净刹土教授中广说的那样了知。
'出世间殊胜善根所生'这句话显示第五种因圆满。
从近光论师所作的注释中说：即此大宫殿是从出世间无分别智后得智的善根为因而显现，所以不是无因，也不是从大自在天等因而生。
如何是超越三界的清净刹土，出世间无分别智后得清净不作世间法的异熟因呢？不说是其异熟因。从其他因显示其生起，如同苦法智忍分作为世间法至上的因一样。
此乃自性无分别智后得无漏善法种子，经过三无数劫修习增长广大，作为显现此清净刹土的因。
其中无分别智称为出世间。后得智超越前者故称为殊胜。意思是说由出世间殊胜的无漏善根作为此处生起的因。
另一种说法是，声闻和独觉的圣道称为出世间，如来的善根超越彼等故称为殊胜。诸佛的此清净刹土是以如来所具有的无漏善根为因而生起。
有些说是从增上缘生起，因为是外在的法性的缘故。有些说是从因缘生起，因为是所生起的缘故。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ མ་ཡིན་ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ནང་གི་ཆོས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པས་རྒྱུ་བྱེད་དེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་ ས་བོན་གྱིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་ནས་ཐུན་མོང་དུ་འབྲས་བུ་གཅིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྒྱུ་ཆུང་ངུས་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དཔག་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་སོགས་པ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་ཅིང་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་། དེ་ནི་རྒྱུ་མང་པོ་ལས་ཐུན་མོང་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཐ་དད་པ་སོ་སོ་ནས་གནས་གཅིག་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ནས་གཅིག་ལ་གཅིག་སྒྲིབ་པར་མི་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་མར་མེ་མང་པོའི་འོད་དང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་རྒྱུའི་རྣམ་པ་མཚུངས་པས་འབྲས་བུའི མཚན་ཉིད་དང་འདྲ་ཡང་གནས་ནི་ཐ་དད་དེ།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཐུན་མོང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་སོ་སོ་ཐ་དད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། སོ་སོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གྱུར་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་གཅིག་འདྲ་བར་སྣང་ བས་ཐུན་མོང་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་དབང་བསྒྱུར་བའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་དྲུག་པ་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ རྣམ་པར་དག་ཅིང་དབང་བསྒྱུར་བ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བྱེད་དེ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ ཡོངས་སུ་དག་པའོ།།དེ་ལྟར་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ཡང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྔོན་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ས་བོན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་ པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཐུའི་ཕྱིར།དུས་ཐམས་ཅད་དང་། གནས་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བཀོད་པ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དང་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་གནས་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པར་སྣང་ ངོ་།།གཞན་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ས་བོན་གྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འམ། རྒྱ་ཆུང་ངུའམ། ཁྱད་པར་ཅན་ནམ་ཁྱད་པར་ཅན་མ་ཡིན་ པ་དག་སྟོན་པར་མཛད་པས་ཀྱང་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་གནས་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ་།།འདི་ལྟར་ས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ནི་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆུང་ངུ་དང་། དམན་པ་དག་སྟོན་པར་མཛད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་ས་བཅུ་པ་དག་ལ་ནི་ རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དག་སྟོན་ཏེ།ས་དེའི་དང་པོ་དང་བར་མ་དང་། ཐ་མ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་ལས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བདུན་པ་ བདག་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངའ་བདག་ཡིན་གྱིས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉག་གཅིག་མངའ་ བ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉག་གཅིག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བཞེས་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如果不是这样的话就会成为无因无缘，外在的非法相互观待时，因为不是因缘的缘故。一切外在的法都是由内在的法所熏习而成为因，如果这样外在的法是共同存在的话，那么如何由各个众生的种子共同作为因缘而共同产生一个果呢？
如是众生以小因不能测度广大法，为何外在的事物不是由极微等所成就且不具有真实的自性，那是由多因共同显现成就的，众生的各别不同的识住于一处时也不会互相遮蔽，就像许多灯光和许多人的梦境一样，因相相同而果相相似但处所不同，虽说是唯假立为共同但实际上是各自差别的。
诸如来的清净刹土也是如此，由各自的识转变遍及法界而显现如同一处，所以称为共同。
所谓'极为清净且自在的识相'，这是说明第六圆满果德。在近光论师所作的注释中这样说：那个大宫殿是极为清净且自在的，是如来无漏心性的体相，因为唯是识的缘故，除了识之外没有宝等物，那是诸如来的清净心。
如是显现如宝等物，是由如来镜智相应的清净识，往昔利益自己的无漏清净刹土种子显现成就的因缘力故，于一切时一切处不待造作而自然显现种种珍宝庄严，如同圆满受用佛土和自身受用圆满身的处所。
由利益他人的无漏清净刹土种子的因缘力，为地上菩萨们随其所应示现广大或小、殊胜或非殊胜的清净刹土，也如同他受用身的处所显现。
如是为初地菩萨们随其所应示现小而劣的刹土，如是向上乃至第十地则示现广大殊胜的刹土，其初中后等也是如此。
世亲论师和无性论师也未作其他不同的解释。
所谓'如来处'，这是说明第七圆满主尊。在近光论师所作的注释中这样说：那个大宫殿是佛世尊所主持的，其他则不是，因为殊胜的缘故唯是世尊所主持。
或者说是唯有世尊加持而受用的，其他则不是。

།ཉིད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རང་རང་གིས་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པས་སོ་སོ་ནས་མངའ་བདག་མཛད་དེ། གཅིག་ལ་གཅིག་ སྒྲིབ་པ་ཡང་མེད་དོ།།གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ཡང་། མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་གཅིག་གིས་ཡོངས་སུ་བཞེངས་ནས་མངའ་བདག་མཛད་དེ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་ བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དགེ་འདུན་ཡོངས་སུ་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བརྒྱད་པ་ཕྱོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་ན་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དགེ་འདུན་ཚད་མེད་པ་དག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་འགྲོ་བར་འོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དགེ་འདུན་གྲངས་མེད་པ་རྟག་པར་འོང་ཞིང་ཕྱོགས་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དགྲ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་ པའང་མི་མངའ་སྟེ།ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་ས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་མི་ནུས་མོད་ཀྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ རྗེའི་དབང་གིས་རང་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ།ཞིང་རགས་པ་གྱ་ནོམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རང་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་ འདྲ་བའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་རབ་ཏུ་སྣང་ངོ་།།སོ་སོ་ནས་རང་གི་སེམས་དེ་ལྟར་སྣང་ཡང་གནས་གཅིག་ཏུ་དབྱིབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མཚུངས་པ་དང་ཞིང་གཅིག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།འོན་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་དེ་ལས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།། །།བམ་ པོ་དྲུག་པ།ལྷ་དང་ཀླུ་དང་གནོད་སྦྱིན་དང་དྲི་ཟ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་རྟག་པར་རྣམ་པར་རྒྱུ་བ་ཞེས་པ་འདིས་ནི་དགུ་པ་ཞབས་འབྲིང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན།ལྷ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་མིང་གི་ལྷ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ལྷ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་རིགས་བཞིའི་ལྷ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ལྷ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། མིང་གི་ལྷ་ནི་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་མིའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ལྷའི་བུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱེ་བའི་ལྷ་ནི་ རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་ལྷ་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་བར་གྱི་ལྷ་རྣམས་སོ།།རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིའི་གནས་འདིར་འཕགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།

虽然自身受用刹土遍及法界，但因为是各自的化现，故各自作为主尊，彼此之间也无遮障。其他受用刹土虽是诸如来的化现，但因为性相一致，故由一个性相身完全建立而作为主尊，彼此之间也无遮障，如是所说。论师世亲和无性未作其他解释。
'大菩萨僧众圆满集会'这一句，显示了第八方位圆满。
在论师近光所作的注释中如是说道：在那大宫殿中，恒常有无量大菩萨僧众共同集会，应当前往的那些称为方位。如是大菩萨僧众无数恒常来临并成方位，因此也无敌人能作损害。声闻等则无如是情况。
如是初地菩萨眷属虽不能完全清净诸如来利益自身的受用刹土，但由诸如来大悲力，从自己的识中，对那些菩萨如实显现粗大殊胜刹土，随顺菩萨自身善根和愿力，在自己的识中，诸如来所生起相似的清净刹土因相明显显现。虽然各自心中如是显现，但认为在一处形相性相相同且在一刹土中共同集会。
如是住地菩萨们的清净刹土是有漏还是无漏等义，详细如彼处所说。论师世亲和无性未作其他解释。
第六品
'天、龙、夜叉、乾闼婆、阿修罗、迦楼罗、紧那罗、摩睺罗伽、人非人等无量恒常游行'这一句，显示了第九眷属圆满。
若对照《般若波罗蜜多注释》，说有三种天：名字天，如是即转轮圣王等；生天，如是即从四大天王天至有顶天诸天；清净天，如是即佛法身、菩萨、独觉、阿罗汉等。
复次彼处说有四种天：名字天，如现在人王称为天子；生天，即从四大天王天至非想非非想天诸天；清净天，如是即在此人间所出现的诸圣者。

།སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལྷ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ལྷའི་ནང་ནས་འཕགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་གང་ ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ལྷ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་རྣམ་པ་བཞི་ལས་མི་དང་སྐྱེ་བའི་ལྷ་རྣམས་ནི་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ང་ཡི་ཞིང་འདི་ཤིན་ཏུ་བདེ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྟག་ཏུ་གང་། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྔོན་གྱི་ལས་བསྟན་པའི་ མདོ་ལས།གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་འཁོར་འདུས་པར་སོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ལྷའི་འཁོར་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཤཱ་རིའི་བུས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ལྷ་རྣམས་བསྲུང་བའི་ལྷ་ལ་ཡང་ལྷ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀླུ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ལྷའི་ཀླུ་ ནི་ལྷའི་གཞལ་མེད་རྣམས་འཛིན་ཅིང་ལྷུང་བར་མི་བྱེད་པའོ།།མིའི་ཀླུ་ནི་སྤྲིན་འབྱིན་ཅིང་ཆར་འབེབས་པའོ། །སྦྲུལ་གྱི་ཀླུ་ནི་ས་དང་རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །རྒྱལ་པོའི་ཀླུ་ནི་རྒྱལ་པོའི་རིན་པོ་ཆེའི་བང་མཛོད་བསྲུང་བའོ། །གནོད་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་གཏུམ་ཆེ་བ་འམ། དཔའ་བ་འམ། འཇིགས་ སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ས་ལ་གནས་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པ་དང་། ལྷའི་ནང་ན་གནས་ཤིང་ལྷའི་གཡོག་བྱེད་པའོ། །དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རོལ་མོ་བྱེད་པ་སྟེ། དྲིས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་སྟེ་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ འདི་ནི་ལྷའི་རོལ་མོ་མཁན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ།སེམས་མཉེན་དེས་ཤིང་བསོད་ནམས་ལྷ་རྣམ་པས་ཆུང་བ་སྟེ། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་རིའི་བར་ན་གནས་པའོ། །ལྷ་མ་ཡིན་ནི་སྒྱུ་ཆེ་ཞིང་ལྷའི་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མི་འགའ་ཞིག་ཉེས་ པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱང་ལྷའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་སྒྱུ་ཅན་འདྲིད་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་སྒྱུ་དང་གཡོའི་སྤྱོད་པ་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་རྣམས་བཞིན་ དུ་དཀར་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཆེད་འགའ་ཞིག་མདོ་གཞན་དག་ལས་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པའི་བསྟན་པས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་ལྷ་ཉིད་ཡིན་ན་ལྷའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། གནས་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ན་ཐེ་ ཚོམ་སྐྱེ་བའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལྷ་མ་ཡིན་ནི་ལྷའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མི་ཉམས་པ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པས་སྤྲུལ་པ་རྣམས་དགའ་མགུར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་མི་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཚིག་ཏུ་འདི་ལྷ་ཡིན་ནམ་མ་ ཡིན་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཡང་ན་ལུས་པོ་ཆེ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལྷ་མ་ཡིན་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་འགྲེང་བའི་ཚེ། པུས་མོ་མི་ནུབ་པར་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་བལྟའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མི་སྡུག་ པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ།བུ་མོ་ཤ་ཙི་འབའ་ཞིག་བྱད་བཞིན་བཟང་གི་ཕ་མིང་དང་ཉེ་བཤེས་བཞིན་མི་སྡུག་གོ། །ཡང་ན་སྐྱེས་པ་མི་སྡུག་ལ་བུད་མེད་བྱད་བཞིན་བཟང་བའི་ཕྱིར་ཡང་མི་སྡུག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ ན་ལྷ་མ་ཡིན་ནི་ལྷའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པར་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པའི་མ་མོ་ལས་ནི་ཡི་དགས་ཀྱིས་བསྡུས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་ཡང་དག་པར་དྲན་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཡི་དགས་དང་དུད་འགྲོའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པར་གསུངས་སོ། །ག་ཡའི་མདོ་ལས་ནི་ལྷ་དང་ཡི་དགས་དང་ དུད་འགྲོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པར་བཤད་དོ།།ལྷ་མ་ཡིན་དེ་ཡང་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་དང་པོའི་སའི་སྟེང་དུ་གནས་པ་སྟེ། མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རི་ལ་ལག་ན་མཚོན་ཐོགས་ནང་གི་འོག་ན་གནས་སོ།

在清净化生的天神中，三界天神中出现圣者。天神有三种和四种，其中人和化生天被称为天神。因此在《妙法白莲经》中说：'我的这个净土极为安乐，常有天神充满其中。'另外在《往昔业显示经》中说：'无色界天神前往参加眷属集会，故称为天神眷属。'又在《舍利子请问经》中说护法天神也称为天神。
龙有四种：天龙是维持天宫而不使其坠落；人龙是兴云降雨；蛇龙是维持大地和海洋；王龙是守护王室的珍宝库藏。
所谓夜叉，是指极为凶暴的、勇猛的或可怕的。它也有三种：住在地上的、住在空中的、住在天界中作为天神仆从的。
所谓乾闼婆，是指乐师，因以香气为食而称为乾闼婆。在《般若波罗蜜多释》中说：'这是追随天界乐师，性情柔和温顺，福德比天神稍小，住在七宝山之间。'
阿修罗因为诡诈多端且无天神的正行，故称为非天。就像某些人行为不端被称为非人一样。因此在《瑜伽师地论》中说阿修罗也应视为天道所摄。然而他们具有欺诈诱惑之心，多行诡诈欺骗，因此不像天神那样成为白法之器，所以在某些经中以别道来说明。若他们本为天神，却不能如实受持天法而住，因此称为阿修罗。
或者称为令人生疑的天，因此在《般若波罗蜜多释》中说：'阿修罗虽然享受天界快乐而不衰减，受天神加持所化现，令人欢喜愉悦，因此人们会怀疑地说这是天还是非天。'
或者也称为巨身，因此在《般若波罗蜜多释》中说：'阿修罗站在海中时，膝盖不会沉没就能看到三十三天诸天。'
又在同论中说也称为丑陋，只有舍脂女容貌美丽，其父母亲戚都很丑陋。或者因为男性丑陋而女性美丽，所以称为丑陋。
若依《瑜伽师地论》和《般若波罗蜜多释》，阿修罗被说为天道所摄。在《阿毗达磨论》中则说是饿鬼道所摄。在《正法念处经》中说是饿鬼和畜生道所摄。在《伽耶经》中说是天、饿鬼、畜生三道所摄。
阿修罗依据住处差别有五种，如《住处显示经》中说：'其中第一种住在地上，在种种相山上手持武器住在内部下方。'

།གཉིས་པ་ནི་ རི་རབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་འོག་དཔག་ཚད་སྟོང་འདས་པ་ན།ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྒྲ་གཅན་ཟིན་གནས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་སྒྲ་གཅན་གྱི་འོག་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་འདས་པ་ན་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རབ་བརྟན་ཞེས་བྱ་བ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རབ་བརྟན་གྱི་མ་ནི་ དང་པོ་ལྷ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དམན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།བསྐལ་པ་དང་པོ་ཆགས་པའི་ཚེ་ལྷའི་བུ་མོ་རྣམས་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་ལུས་བཀྲུས་པ་ལས། ཆུས་དེ་དག་གི་ལུས་ལ་རེག་པ་དང་། ཁུ་ཆུ་ཤོར་ནས་ཆུའི་ནང་དུ་ལྷུང་བ་ཤའི་སྒོ་ང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལོ་བརྒྱ་སྟོང་ལོན་པ་དང་དེ་ལས་བུ་མོ་ ཞིག་བྱུང་སྟེ།མགོ་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་དགུ་ཡོད་དོ། །མགོ་ལ་མིག་སྟོང་དང་། ཁ་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་དགུ་ཡོད་དོ། །ཁ་ལ་ནི་སོ་བཞི་ཡོད་སོའི་སྟེང་དུ་མེ་བྱུང་བ་ནི་ལྕེ་འབབ་པ་འདྲའོ། །ལག་པ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའོ། །རྐང་པ་ནི་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་དགུ་ཡོད་དོ། །བུ་མོ་དེ་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ།རྩེད་མོ་བྱས་པ་ལས་ཆུ་[(]དངས་[,]དྭངས་[)]མ་དེ་ཁུང་དུ་ཞུགས་པས། ཤའི་སྒོ་ང་གཅིག་བཙས་སོ། །ལོ་བརྒྱ་སྟོང་ལོན་པ་དང་། རབ་བརྟན་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་སྟེ། མགོ་ནི་དགུ་ཡོད་དོ། །མགོ་ལ་མིག་ནི་དགུ་སྟོང་ཡོད་དོ། །ཁ་ནས་ནི་མེ་འབར་རོ། །ལག་ པ་ནི་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུའོ།།རྐང་པ་ནི་བརྒྱད་ཡོད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་རི་རབ་པས་ཕྱེད་ཀྱིས་རིང་སྟེ། ཟས་སུ་ས་ཞག་དང་པདྨའི་རྩ་བ་ཟའོ། །ཕལ་ཆེར་ནི་ལྷ་རྣམས་རྩོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་དྲན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའ་ ལྡིང་ནི་བྱ་གསེར་འདབ་ཅེས་ཀྱང་བྱ།བྱ་འདབ་བཟངས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། བྱ་དེའི་འདབ་མ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བཀོད་པ་དང་ལྡན་པས་གཅིག་ཏུ་གསེར་ཡིན་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གསེར་འདབ་ཅན་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞིའི་རྐང་པ་ དང་།བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། རིག་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མིག་དང་ལྡན་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཤིང་ལ་གནས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསེར་འདབ་ཅན་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་ལྷ་དང་མིའི་ཀླུ་རྣམས་སྤར་མོས་བླངས་ནས། མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའི་འགྲམ་དུ་འཇོག་པར་བྱེད་པ།འདི་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གསེར་འདབ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་མདོ་གཞན་དག་ལས་འདབ་མ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་དཔག་ཚད་ཁྲི་ཕྲག་སུམ་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཡོད་དེ། འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་དེའི་རྐང་པ་གཅིག་ ལས་མི་ཤོང་ངོ་།།དེའི་འགྲམ་པ་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ལས་དེ་ནི་བྱའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པས། བྱའི་ནང་ན་གསེར་འདབ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཀླུ་འབའ་ཞིག་ཟས་སུ་ཟ་བ་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་བྱེ་ བྲག་གིས་ཐ་དད་དོ།།དེ་ལ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞིའི་ཀླུ་དག་ཟ་བར་བྱེད་དོ། །མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཀླུ་དག་ཟ་བར་བྱེད་དེ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཀླུ་དག་ཟ་བར་བྱེད་དེ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་མངལ་ནས་ སྐྱེ་བ་མ་གཏོགས་སོ།།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་འབའ་ཞིག་ཟ་བར་བྱེད་དོ། །གླིང་བཞི་པོ་འདིར་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་རྒྱལ་པོ་ཡང་དག་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་སྟོང་ཐུབ་པ་ཉིན་རེ་ཞིང་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་གཅིག་དང་ཀླུ་ཕྲ་མོ་ལྔ་བརྒྱ་ཟ་བར་ནུས་པ་ ཅིག་ཡོད་དེ།གླིང་བཞི་པོ་རྣམས་སུ་རིམ་གྱིས་མཐར་ཆགས་སུ་ཟ་བར་བྱེད་དོ། །འཆི་ཀའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཀླུ་རྣམས་བཟུང་ཞིང་བཟར་མི་བཏུབ་སྟེ། བཀྲེས་པའི་གདུང་བས་བསྲེགས་པས་འདབ་མའི་ཤུགས་ཀྱིས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཐུག་པའི་བར་དུ་བབས་པ་ལས་རླུང་གིས་བུས་ པས་སླར་ཡང་གྱེན་དུ་ཐུག་གོ།

第二，在须弥山北方海下过一千由旬处，住着阿修罗王罗睺罗。第三，在罗睺罗下方过二万一千由旬处，住着名为坚固的阿修罗王。坚固的母亲最初是从天界而来，故称为低等天神。在最初劫形成时，天女们在海中沐浴，水触及她们的身体，精液流出落入水中，变成一个肉卵。经过十万年后，从中生出一位女子，有九百九十九个头。头上有千眼，九百九十九张嘴。每张嘴有四颗牙齿，牙齿上冒出的火焰如同舌头垂下。有二十四只手。有九百九十九只脚。这位女子在某时进入海中嬉戏，清澈的水进入孔窍，生下一个肉卵。经过十万年后，生出名为坚固者，有九个头。头上有九千只眼。口中喷火。有九百九十只手。有八只脚。身长为须弥山的一半，以地脂和莲根为食。据说多与诸天争斗，详细情况应当如《正法念处经》所说般了知。
其中，金翅鸟也称为金羽鸟，也称为妙翅鸟，因为这种鸟的羽翼具有各种珍宝庄严，所以不一定全是金色。《大方广佛华严经》中说：'法身金翅鸟具有四念处之足，慈悲及清净智慧之眼，住于一切种智之树。金翅菩萨于轮回大海中，手捧天人龙众，置于涅槃彼岸，此乃不退转三昧金翅法门。'
又其他经中说：两翅之间有三万三千六百由旬，在阎浮提中一只脚都容纳不下。其颊边有如意宝珠，因此也称为如意鸟。又有人说，它是鸟王，鸟类中有称为金翅鸟专门以龙为食者，其中又以四种生类而有差别。其中化生者食四种龙。胎生者食三种龙，除化生者。卵生者食二种龙，除化生和胎生者。湿生者仅食湿生龙。
在这四大部洲中，有一位化生的迦楼罗王名为妙音，寿命八千岁，每日能吃一条大龙王和五百小龙。他在四大部洲中依次巡回吃龙。临终时虽然抓住龙却无法食用，因饥饿煎熬，以翅膀之力降至风轮际，又被风吹升上去。

།དེ་ལྟར་ལན་བདུན་ཡན་མན་འདས་པས་རྐང་པ་བཞག་པའི་གནས་ཀྱང་མི་རྙེད་དེ། དེ་ནས་རྡོ་རྗེའི་འཁོར་ལོའི་རིའི་རྩེ་མོར་ཕྱིན་ནས་དེར་ཚེ་འདའོ། །ཀླུ་མང་པོའི་ཤ་ཟོས་པའི་དུག་གདུག་པའི་དབང་གིས་ལུས་ལ་མེ་རབ་ཏུ་འབར་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཀླུའི་རྒྱལ་ པོ་དགའ་བོ་དང་།ཉེ་དགའ་བོ་གཉིས་རིན་པོ་ཆེའི་རི་རབ་རྣམས་ཚིག་ཏུ་དོགས་ནས། ཆར་ཆེན་པོའི་རྒྱུན་ཐིགས་པ་ཤིང་རྟའི་འཕང་ལོ་ཙམ་ཕབ་ནས་མེ་གསོད་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ལུས་ཀྱི་ཤ་གཞན་ཞིག་ཞུ་ནས་སྙིང་འབའ་ཞིག་ལུས་པ་ཚད་མིའི་བརླ་ཙམ་བཻ་ཌཱུརྱ་སྔོན་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ ཏེ།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཐོབ་ན་ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེར་བྱེད་དོ། །བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོ་ཐོབ་ན་ནི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མིའམ་ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་གླུ་མཁན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གླུ་ལ་མཁས་ཞིང་དྲི་ཟ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཡོག་བྱེད་དོ། ། ལྷ་རྣམས་ནམ་དགོས་པ་ན་རེས་ཀྱིས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །ཡང་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལུས་དུད་འགྲོ་ཡིན་ལ་དབྱིབས་མི་འདྲ་ཞིང་བྱད་བཞིན་བཟང་བ་དང་། མགོ་བོ་ལ་རྭ་གཅིག་ཡོད་པས་མིས་མཐོང་བའི་ཚེ། ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ནས་ཅི་འདི་མི་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་ཡི་དགས་དང་དུད་འགྲོ གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར།ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བའི་ལྷ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་ནི་སྦྲུལ་ཆེན་པོའོ། །རྐང་པ་མེད་དེ་ལྟོས་འཕྱེ་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ལྟོ་འཕྱེ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་སྦྲུལ་ཀླུ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆབ་ཁུང་སའི་ལྷ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤ་ཆང་ ལེན་ཅིང་ཟ་བའོ།།ལྟོའི་ནང་ན་ཀླུ་དང་སྦྲུལ་ཡོད་དེ་ངོ་ཤེས་པར་དཀའ་ཞིང་ཅུང་ཟད་ཀླུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །མི་འམ་ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་གཟུགས་སུ་བསྒྱུར་ནས་ཆོས་ཉན་དུ་འོངས་པའི་ཕྱིར་མི་འམ་ཅི་ཞེས་བྱའོ། །ཤཱ་རིའི་བུས་ཞུས་པའི་ མདོ་ལས།ལྷ་འདྲེ་སྡེ་བརྒྱད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མིའམ་ཅི་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའོ། །མི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའོ། །ཡང་ན་མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཚིག་ཏུ་ཅི་འདི་མི་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མི་མ་ ཡིན་ཞེས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཤཱ་རིའི་བུས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་སྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱུ་ཞུས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཤཱ་རིའི་བུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷ་འདྲེ་སྡེ་བརྒྱད་རྣམས་རྐྱེན་གང་གིས་ལས་ངན་པར་སྐྱེས་ཀྱང་རྟག་པར་ཆོས་ཡང་དག་པར་ཐོས་པར་གྱུར་ ལགས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ལས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏེ་འདི་ལྟར་ལས་ངན་པར་སྐྱེས་སོ། །འདི་ལྟར་ལས་དགེ་བས་ནི་བདེ་བ་ཆེར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། སྡེ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལྷ་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ ལ་ཤིང་རྟ་དང་ཁྱོགས་ལ་སོགས་པས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་ཕ་མ་དང་།སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་མཆོད་པ་བྱས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སེར་སྣ་དང་སྒྱུ་དང་ཕྲག་དོག་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ཏེ། ལྷའི་བུ་ཀུན་ཏུ་འོད་དང་གཙང་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཀླུ་ནི་ཚེ་སྔ་ མ་ལ་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བསགས་པ་དང་།སྦྱིན་པ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་ཡང་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་སྤྲོ་ཐུང་བ་དང་ཁྲོ་བ་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གནོད་སྦྱིན་ནི་ཚེ་སྔ་མ་ལ་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ ལེགས་པར་བཏང་བ་འམ།ཡང་ན་སྔར་གནོད་པ་བྱས་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་ཕན་བཏགས་པ་ལས་མཐོ་དམན་གྱི་དབང་གིས་ལུས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །དྲི་ཟ་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་ཞེ་སྡང་ཅུང་ཟད་དང་བཅས་ལ་རྟག་པར་སྦྱིན་པའི་ལེགས་པར་བསྟབ་པ་དང་། པདྨ་སྔོན་པོས་བདག་ཉིད་བརྒྱན་ཏེ། རོལ་མོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།




如是经过七次上下，连落脚之处也难寻。之后前往金刚轮山顶，在那里命终。因食用众多龙肉之毒性猛烈的缘故，身上会生起炽燃的火焰。龙王难陀和跋难陀二者担心诸宝须弥山被烧毁，降下大雨，雨滴如车轮般大小，用以灭火。其身体的其他肉融化后，唯余心脏，大小如人的大腿，变成青色琉璃。
若得转轮圣王位，则成为如意宝。若得帝释天王位，则成为顶髻宝，如是所说。其中所谓'人非人'，即是天界歌者，善于歌唱，与乾闼婆等一同为诸天做事。诸天需要时便随之而行。又称疑惑天，身为旁生而形态不同，容貌端正，头上有一角，当人见到时，生起疑惑，不知此是人还是饿鬼或旁生，因此称为疑惑天。
大腹行者即是大蛇。无足而以腹行进，故称腹行。又一说为蛇龙，此乃世间粪门地神等食用酒肉者。腹中有龙和蛇，难以分辨，略似于龙，故另外提及。所谓人非人，是因其变化为人形前来听法，故称人非人。
舍利子所问经中说，天魔八部皆称人非人。其中'人'是指摄集一切人。'非人'是指摄集一切非人。或者说'人与非人'是疑惑语，即'此是人耶？抑或非人？'之意。
舍利子所问经中出现八部之因的请问：因此，其中舍利子向世尊请问道：'世尊，天魔八部虽生于恶趣，但何缘常得听闻正法？'世尊告曰：'由二种业，如是生于恶趣。如是善业则感受大乐，此八部皆称人与非人。'
其中，天在前世虽以车乘、轿等供养三宝、父母及诸圣者，然因具有悭吝、谄诳、嫉妒，故受此身，如天子普光及最净等。龙在前世虽积累功德之因及广行布施，但不住于正念且性情短躁、喜好发怒，故受此身，如龙王如意宝等。
夜叉在前世或善行大布施，或先作损害后施恩惠，因高下之力而受此身。乾闼婆在前世略具嗔心而常善修布施，以青莲庄严自身，作诸多种种音乐，故受此身。

།ལྷ་མ་ཡིན་ནི་སེམས་ཁེངས་ཤིང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསོད་ནམས་བྱེད་དུ་མི་བཏུབ་ལ། གང་ཟག་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་བསོད་ནམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ལ དགའ་བ་དང་།ལོག་པར་སྟོན་པའི་མཁན་པོ་ལ་བརྟེན་ཅིང་སྦྱིན་པ་ཡང་ལེགས་པར་བཏང་བ་དང་། གཞན་ཡང་གཞན་དག་འཐབ་མོ་བྱེད་པ་ལ་ལྟ་བར་མོས་པའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་ལྡིང་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་བཏང་བ་དང་། སེམས་མཐོ་ཞིང་ གཞན་དག་ལ་བརྙས་པའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།།མི་འམ་ཅི་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་གཞན་དག་ལེགས་པར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་བཅུག་པ་ལས། དེ་སེམས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པར་ལོག་པར་སྟོན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་ནི་སྦྱིན་པ་ཡང་བཏང་། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་བསྡུས་མོད་ཀྱི། ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་བླངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདི་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ ཡིན་ན།ལྷ་ལ་སོགས་པའི་ཞམ་རིང་བ་ཇི་ལྟར་སྲིད་དེ་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཁམས་གསུམ་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྣམ་པར་རིག་པས་བཟུང་ནས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་སྣང་བས་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཡང་ན་འདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།སྤྲུལ་པའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་སྟོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་བཀའ་བྱིན་ན་འདུལ་བའི་ཕྱིར། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་འཁོར་སྟོང་དང་བྱས་པ་སྤྲུལ་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་གླེང་གཞི་ཞིབ་ཏུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ བརྗེད་བྱང་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཚད་མེད་པ་དག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེར་གནས་ཤིང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་འམ། ཡང་ན་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་སུ་སྤྲུལ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞམ་རིང་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེར ཡང་དག་པར་ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་མེད་མོད་ཀྱི།སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་འདྲེན་པ་སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་རོའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་བསྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅུ་པ་ རྟོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་དེ་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་ཟས་ཀྱིས་བསྟེན་ནས་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་སྟོན་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ ཞེས་བཤད་ན།ཇི་ལྟར་ཟས་ཡོད་པར་འགྱུར། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་ཟས་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། ཟས་ནི་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྲིད་པ་གཅོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟས་བརྗོད་པ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་སྟོན་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཟས་ཞེས་བརྗོད་དེ།ཇི་ལྟར་ཁྱེད་ཀྱི་གཞུང་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ཡང་ཟས་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་འདྲའོ། །འདས་པའི་ཟས་ལ་ཟས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདས་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ཡང་དོན་བཞིན་ཏེ་སྟོན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟས་ཞེས་བརྗོད་དོ།

非天由于心骄傲，不能随善知识修习清净福德，而是追随虚伪之人，喜好非正当福德，依止邪说上师，虽行布施也非善施，又喜好观看他人打斗，因此而获得此身。
金翅鸟在前世曾行大布施，心高傲且轻蔑他人，因此而获得此身。
紧那罗在前世曾令他人发起正等菩提心，但其心未成正等，而随从邪说者，因此而获得此身。
摩睺罗伽虽行布施，也集聚正法，但因喜好嗔恨而获得此身。
在《佛地论释》中说：如果清净佛土是超出三界的境界，那么诸天等的侍从如何可能存在？因为那些天等都是三界所摄。答：由清净识所执持，为庄严清净佛土而显现，故无相违。
或者为了调伏所化众生令其成熟，示现如是变化之相，如同转轮圣王为调伏王臣而变化千眷属示现一样，此缘起详细内容如《佛地论记》中所说。
又《佛地论释》中说：或者菩萨们变化无量天龙等身，住于清净佛土中供养诸佛，或者自身变化为天龙等身作如来侍从，因此无相违。
《大乘集论释》一异品中说：虽然在清净佛土中实际上没有如是天龙等，但为了不执著空性，是如来自身所化现的种种引导相。
此《广大法味喜乐受用》说明了第十圆满证悟。
在近光论师所造的释论中如是说：于彼处以大乘法喜乐之食而受用安住，此为所诠义。
若说是超出三界的境界，如何有食？无漏法不应称为食，因为食是用来养育三有众生的，而此是断除轮回的，所以称为食不合理。
答：虽是无漏，但因是教化之因，故称为食。如同你们的论典中说，生于无色界等处者入无漏三昧也称为食一样。
过去的食不能称为食，因为过去已不存在。此义亦然，因为是教化之因而称为食。

།ཇི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ཟས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཟག་པ་ མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་སྤངས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ཅིའི་ཕྱིར་ཟས་མ་ཡིན་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེར། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་རྗེས་ལ་བརྙེས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་[(]པའི་[,]པོའི་[)]ཆོས་ཀྱི་རོའི་དགའ་ བ་འཆད་པ་ཡང་སྤྱོད།བསྟར་བ་ཡང་སྤྱོད་པས་དགྱེས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་ལ། གཞན་ཡང་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རོ་བསྟར་ཞིང་དགྱེས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བ་དང་། སྐུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཅིང་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་གསོ་བའི་ཕྱིར་ ཟས་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ཞིང་དེའི་སེམས་ཅན་ནི་རྟག་པར་ཟས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱེད་དེ་། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བའི་ ཟས་དང་།བསམ་གཏན་གྱི་དགའ་བའི་ཟས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། །ཆོས་དང་བསམ་གཏན་དགའ་བའི་ཟས། །ཟས་གཞན་འདུ་ཤེས་ཅི་ཡང་མེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དང་ཕན་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ ནི་བཅུ་གཅིག་པ་ཕྲིན་ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་དེ་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དང་ཕན་པ་ཐམས་ཅད་མཛད་པ་འམ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་ཕན་པ་ ཐམས་ཅད་བྱེད་པར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ལ་ཚེ་འདི་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཕན་པའོ། །གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ནི་དོན་ཞེས་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་སྡིག་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། དགེ་བ་སྡུད་པ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡོན་ཏན་ནི་དོན་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་དང་ཤེས་རབ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ལ་བཞུགས་ཀྱང་སྔོན་སྦྱོར་བ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི མཐུའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་པར་མཛད་པར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་བསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅུ་གཉིས་པ་ཕན་འདོགས་པ་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བའི་དྲི་མ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐ་དད་དོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གསུམ་གྱིས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་འཆིང་བ་དང་ དྲི་མ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། །འཆིང་བ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དྲི་མ་ནི་གཡོ་དང་སྒྱུ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱུང་བ་ནི་འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་དྲི་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ནི་ཕན་འདོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོའི ཚིག་འདི་ཡང་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་གནོད་པ་ཞེས་འབྱུང་གིས། འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཞེས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ བསལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ནི་འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཞེས་འབྱུང་གི་།གནོད་པ་ཞེས་བྱའི་ཚིག་ནི་མ་གསུངས་སོ།

正如有漏法对无漏法有遮蔽，然而由于执著有漏而称为食。同样，无漏也是如此。虽然已断有漏，然而由于执著无漏，为何不是食呢？在清净刹土中，诸佛菩萨们后得无漏大乘法味的喜乐，宣说也行，修习也行，生起大欢喜。
又以真实本性的智慧品尝如是性，生起大欢喜，以及执持身而不坏灭，为了滋养诸善法，故称为食。如是而说。阿阇黎世亲和无性未作其他解释。
又《妙法白莲经》中说：'彼土众生常以二种食而住，即法喜食和禅悦食。'其注释中说：'法及禅定喜悦食，无有其他食想。'
'为众生利益作一切事'这句话显示第十一圆满事业。
阿阇黎近光所作注释中说：'如是于彼以其亲证而作一切众生利益，或者一切众生自作一切利益。其中，今生饶益为利，来世饶益为益。又，世间为利，出世间为益。又，离恶为利，集善为益。又，福德功德为利，智慧般若为益，如是等差别。'
虽安住寂静三昧，然以往昔加行成就及愿力之力，为一切众生作利益而行。如是而说。阿阇黎世亲和无性未作其他解释。
'远离一切烦恼系缚及垢染'这句话显示第十二圆满饶益。
《佛地论释》中说：'烦恼系缚垢染亦以二种差别'以三种方式解释。因此，彼论释中说：'彼等烦恼即称为系缚及垢染。或者烦恼即一百二十八根本烦恼。系缚即无惭无愧等。垢染即谄诳等。'
又所知障及随眠称为烦恼。其现行称为系缚及垢染。其中根本烦恼称为系缚，随烦恼称为垢染。如是断除烦恼系缚及垢染称为饶益。如是而说。
此经文有三种不同：《大乘集论》中引经文为'害'，而非'系缚及垢染'。因此彼论中说'远离一切烦恼害'。此经中说'系缚及垢染'，未说'害'字。

།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་ནི་གཉི་ག་སྨོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་གནོད་པ་དང་འཆིང་བ་དང་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།གནོད་པའི་དོན་ནི་འོག་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྐབས་ནས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བདུད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅུ་གསུམ་པ་མི་འཇིགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བདུད་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་གོང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཕུང་པོ་དང་འཆི་བདག་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ་། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདུད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །བདུད་བཞི སྤངས་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཚེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་བཅོམ་མོ། །ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཞུགས་ ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནི་ཕུང་པོའི་བདུད་བཅོམ་མོ།།ཟླ་བ་གསུམ་དུ་སྐུ་ཚེ་སླར་བསྲིང་བ་ནི་འཆི་བདག་གི་བདུད་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བཤད་པ་འདི་དང་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བདུད་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཕུང་པོ་དང་། འཆི་བདག་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་བཅོམ་མོ།།ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཕུང་པོའི་བདུད་བཅོམ་མོ། །ལམ་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་འཆི་བདག་གི་བདུད་བཅོམ་མོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ནི་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཅོམ་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་སྲོག་འཕྲོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་ཆོས་དང་ཡོན་ཏན་དང་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདུད་ཅེས་ བྱ་བའོ་ཞེས་བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ནི་བདུད་རགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྤངས་པའོ། །སངས་རྒྱས་སའི་ཚེ་ནི་གཏན་དུ་སྤངས་པའོ་ཞེས་ བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།དོན་གྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་དད་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱང་ས་རྣམས་སུ་རིམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཀོད་པ་ལས་ལྷག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཀོད་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅུ་བཞི་པ་གནས་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་གནས་ཡིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དང་། གཞན་དག་གིས་བཀོད་པའི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་པས་ལྷག་ཅིང་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་བཀོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དེས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་གནས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར།གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་དང་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ ལམ་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་དེ་ནི་དྲན་པ་ཆེན་པོ་དང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དང་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། བགྲོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱུ་ བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ལམ་གྱི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དྲན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐོས་ནས་མི་བརྗེད་པར་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།

在《佛地经》中二者都提到，因此在那部经中说道：'远离一切烦恼的损害、束缚和垢染'。损害的含义如下文菩萨功德叙述部分所说。
'断除一切魔'这句话说明了第十三种圆满无畏。其中'一切魔'是指前文所说的烦恼魔、蕴魔、死魔和天子魔。
如同近光论师在注释中所说：'这四种魔因为能损害善法，所以称为魔。'
关于断除四魔的差别，若依说一切有部和大乘教义，在菩提树下现证正等觉时，以无间道断除烦恼魔；入无余涅槃界时断除蕴魔；延寿三月是断除死魔；住于慈心三昧时是断除天子魔。
在《般若波罗蜜多注释》中的解释与此略有不同。因此在其中说：'断除一切魔是指远离烦恼魔、蕴魔、死魔和天子魔。其中，诸菩萨因获得涅槃道故断除烦恼魔；因获得法身故断除蕴魔；因获得道和法身故断除死魔；因心一境性、于一切处心无执著、入不动三昧故断除他化自在天子魔。'
'魔'是指夺取智慧生命、破坏道法、功德和善根。如该论中广说。
若配合大乘真实义，如《佛地经注》中说：'从初地以上断除四种粗魔，到佛地时永断。'
若依义理分别，则从住十信以上，于诸地中次第断除，应当如理配合。
'超胜一切庄严的如来庄严处'这句话说明了第十四种圆满处。
在近光论师所作注释中这样说：'因为那是佛所住处，所以超胜一切菩萨及其他众生的庄严处，是唯有如来殊胜庄严所严饰的处所，因此超胜一切庄严处，故称为圆满处。'
'成为大念、大慧、大行所运转之道'这句话说明了第十五种圆满道。
在近光论师注释中这样说：'那是大念、大慧、大行所运转之道，因为是所趣之道，故称为运转之道，这是道的异名。闻所生慧称为大念，因为听闻后能不忘持故。'

།དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བསམས་ནས་ངེས་པར་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཆེན་པོ་ནི་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ལས བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་།དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་དེ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་གྱ་ནོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཕན་ཚུན་དུ་བགྲོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཤེས་རབ་གྱ་ནོམ་པ་གསུམ་གྱི་རྒྱུས་ ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་ཆེན་པོ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། དྲན་པའི་དབང་གིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ནི་རྗེས་ལས་ ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་གཉི་ག་ཡང་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་ གིས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ནི་དྲན་པ་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་པ་ནི་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། ནང་དུ་བསྡུས་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་པ་ནི་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ།ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཐོས་ པ་དང་བསམས་པ་དང་།བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་དང་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོས་བགྲོད་པའི་ལམ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་དྲན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་ལམ་གྱི་གྲངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཆེན་པོའི་བཞོན་པ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི བཅུ་དྲུག་པ་བཞོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་བོ། །ཆེན་པོའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པ་ནི་བཞོན་པ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་ མཐོང་ལ་ཞོན་ནས།ཅི་རིགས་པར་མདུན་གྱི་ལམ་དུ་འགྲོ་བའོ། །དེ་ལ་ལམ་ནི་སྤྱིའི་གནས་ཡིན་ལ་གནས་ལས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཞོན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་ མཐོང་ལ་ཞོན་ནས་རྣམ་པར་རྒྱུ་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་ཞོན་ནས་ཤེས་རབ་རྣམ་གསུམ་གྱིས་ལམ་དུ་རྒྱུ་ཞིང་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བའོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་ སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བཞོན་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།རྣམ་པར་ཐར་པ་ཆེན་པོའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་སྒོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅུ་བདུན་པ་ སྒོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།

为了如实无颠倒地掌握意义。从思维所生的智慧称为大智慧，因为通过如实善加思维而获得确定的缘故。从修习所生的智慧称为大行，因为以修习力而证悟真如的缘故。其中'大'是因为缘于念等大乘法而生起，是其果，并为其所摄。以三种殊胜智慧互相趣入清净刹土，故称为游行道。此说明菩萨以三种殊胜智慧为因趣入清净刹土，故称为游行道。
诸如来的大念是无分别智，因为以念力而安住于真如义中。大智慧是后得智，因为分别诸法胜义与世俗的特征。此二者皆具有清净刹土殊胜的造作业，故二者皆称为行。由此二智的力量而生于清净刹土，故称为游行道。
又，大念的行是利益自己的行，因为内摄而圆满。大智慧的行是利益他人的行，因为向外分别。依次生于如来二种清净刹土，故称为游行道。
在世亲论师所造的注释中说：闻所生慧、思所生慧、修所生慧依次是以大念、大智慧、大行所趣入的道。
在无性论师所造的注释中说：思所生慧称为大念，闻所生慧称为大智慧，修所生慧称为大行，成为所趣入的道即是道数。
'是大止观的乘'，此说明第十六圆满乘。
在近光论师所造的注释中说：止即三摩地，观即智慧。大的含义如前。其自然趣入即是乘，乘于止观而随宜趣向前道。其中道是总的处所，从处所而别说止观为乘。
在世亲论师所造的注释中说：因为乘于止观而游行前进。
在无性论师所造的注释中说：乘于止观以三种智慧游行趣入于道。因为超胜声闻、独觉、菩萨的止观乘，故称为大。
'成为大解脱的空性、无相、无愿趣入之门'，此说明第十七圆满门。

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱིས་འཇུག་པའི་གནས་བྱེད་དེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །སྟོང་པ་ལ་སོགས་ པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ཡིན་ཏེ།སྒོ་མོ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་འཇུག་པའོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་བདག་མེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །མཚན་མ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཏེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་། སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཆི་བ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ལ་མཚན་མ་ནི་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ པར་ཐར་པའི་སྒོ་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།སྨོན་པ་ནི་སྨོན་ཅིང་རྩོལ་བ་སྟེ། ཁམས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་ལྟ་ན་སྨོན་ཅིང་རྩོལ་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྨོན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོའི་དབང་གིས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒོ་ཞེས་བྱའོ།།ཆེན་པོ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེར་དོན་གཉེར་བ་ཡོད་པས་ལམ་དང་བཞོན་པ་དང་སྒོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་མཐའ་ཡས་པར་རབ་ཏུ་བརྒྱན་པ་རིན་པོ་ཆེ་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་ན་བཞུགས་ཏེ་ ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་པ་གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ས་ལ་སོགས་པ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་དུའམ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ས་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ བཞིན་དུ།ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཚད་མེད་པས་རབ་ཏུ་བརྒྱན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལེ་བརྒན་གྱི་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཆེན་པོ་དང་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དང་པོ་ནི་འདི་ ལྟར་པདྨ་ལེ་བརྒན་དེ་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ།རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་དགེ་བའི་ཚོགས་ཚད་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས། རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །རིན་པོ་ཆེའི་པདྨ་ལེ་བརྒན་དེ་པདྨ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ མཆོག་དང་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཡང་ན་རིན་པོ་ཆེའི་པདྨ་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བ་ལས་ལྟོས་ན་པདྨ་ལེ་བརྒན་དེ་དག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་ པོ་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མཆོག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར།པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་པདྨ་དེ་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ན་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ལ། པདྨའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱའོ། །པདྨ་དེ་ གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པ་འམ།ཡང་ན་པདྨའི་འདབ་མ་མངའ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཚིག་འདི་གཅིག་གིས་གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་རླུང་གི་དཀྱིལ་ འཁོར་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འདིར་ཡང་ཅི་ཞིག་གཞི་བྱེད་ཅེ་ན།ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཚད་མེད་པས་རབ་ཏུ་བརྒྱན་པ་པདྨ་ལེ་བརྒན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བཤད་དོ།

从亲光论师所作的注释中这样说道：以三解脱门进入大宫殿之处。其中解脱即是出离涅槃。空性等是解脱门，依靠此门而进入清净刹土。遍计所执的众生和法无我称为空性。缘于彼的禅定是空性解脱门。
相即是：十种相，即色、声、香、味、触，以及男人、女人、生、老、死。此涅槃中无相，因为无我故称无相。缘于彼的禅定是无相解脱门。愿即是希求与精进，若见诸界是苦性，则无所希求与精进，故称无愿。缘于彼的禅定是无愿解脱门。
由于依空性等解脱门而获得进入清净刹土，故称为门。大的解释如前。由于对彼清净刹土有所追求，故宣说道路、乘骑、门等，是为了令众生对真实功德生起净信而依行为而说。
住于以无量功德庄严的大宝莲花王所安立的大宫殿中，此句显示第十八种圆满基础。
从亲光论师的注释中这样说：如同地等依于风轮等，或者如同世间宫殿依于地一样，彼清净刹土也是由无量功德庄严的大宝青莲花王所安立。其中以三种意义称为大和王。
第一，如是青莲花由大宝所成就，彼大宝也是从无量功德善资粮所生，因为在诸宝中最为殊胜故称为大。彼宝青莲花在诸莲花中最为殊胜殊异故称为莲花王。
第二，或者彼宝莲花从菩萨们的善根所生，相较而言，彼等青莲花最为殊胜故称为大。如来是法王，因从如来最胜善根所生故称为莲花王。
第三，彼宝莲花极难获得故称为大宝，在诸莲花中最为殊胜故称为莲花王。彼莲花不仅是一朵，或者说因具有莲花瓣故说为诸。
从世亲论师所造的注释中以此一句显示圆满基础：如同大地等依止风轮等而住，此清净佛土依于何基础呢？说是由无量功德庄严的大青莲花王所安立。

།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་པདྨ་ལེ་བརྒན་འདི་པདྨ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་འདི་མཆོག་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རིན་པོ་ཆེའི་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་ལ། པདྨ་ལེ་བརྒན་འདི་ ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྟེན་པའི་གནས་ཡིན།བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མིང་འདི་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་གཞག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་བར་ཆད་མེད་པ་སྟེ། ཚིག་འདིས་ནི་ གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟེན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཤིན་ཏུ་དག་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་དབང་བསྒྱུར་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ འགྲེལ་པ་ལས།དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་དག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིན་རྐྱག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིན་ཏུ་བདེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། ཚོར་བ་བར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིན་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤིན་ཏུ་དབང་བསྒྱུར་བ་ཅན་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱ་བ་རྣམས་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་ཡན་ཆད་དུ་ གནས་ཀྱི་བཀོད་པ་རྣམ་པར་བཤད་ནས།འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་གནས་སྔར་བསྟན་ལ། ཡོན་ཏན་ཕྱིས་བསྟན་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ན་བཞུགས་ཤིང་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པས་མདོ་སྡེ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཡོན་ཏན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་སྤྱིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་ གྱི་ཁྱད་པར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཡོན་ཏན་འདི་གཉིས་བསྟན་པ་ལ་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སྟོན་པ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གསུངས་པ་དང་།གཞན་དག་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བློ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བས་གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་ཡིན་པར་བསྟན་ལ།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡོན་ཏན་མཆོག་ ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་པ་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བློ་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ ལེགས་པར་རྫོགས་པར་ཡང་དག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བློ་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དང་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བློ་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡང་ སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་ཏེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ལེགས་པར་རྫོགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་ཏེ།སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

在阿阇黎无性的注释中说，这个莲花王是因为在诸莲花中最为殊胜和特别，所以称为珍宝莲花王。或者，如来被称为大王，这个莲花王是如来所依止的处所，依据主尊的意义而如此命名。所谓'安立'是这样的：清净佛土依止这莲花王而恒常相续无间断，这句话表明依止圆满的基础。
另外，在《大乘集论》中也说，清净佛土的受用是极其清净、极其无过失、极其自在的。在其注释中说：其中'极其清净'是因为无有不净和远离大小便。'极其安乐'是因为无有苦受和中性感受。'极其无过失'是因为无有不善和无记法。'极其自在'是因为不依赖外缘，仅以发心便能成就诸事。
从'世尊具有极其清净智'等开始，在此之前已经解说了处所的庄严，从此以下第二部分显示功德的总相和特相。在此为何先说处所，后说功德呢？阿阇黎近光在注释中解释说：为了显示世尊住在清净佛土中，具有如是功德而宣说此经。
关于功德的解说分为两种：功德总相的解说和功德特相的解说。宣说这两种功德有何意义呢？在《佛地经论》中说有两种意义：为了显示如来超胜其他导师而说殊胜功德，为了令他人生起净信而显示如来圆满功德。
在阿阇黎无性的注释中说：为了显示世尊的智慧超胜声闻、缘觉和菩萨，以'世尊'说明是具德之人，以'具有极其清净智'说明是具有殊胜功德。
若与《佛地经论》相配，其殊胜功德可分为三种：因为具有通达一切有为法和无为法的智慧；因为具有圆满通达一切所知的智慧；因为具有如实通达诸法实相和诸法数量的智慧。
对于这三种解说的差别，诸家说法不同。有人说：第一是就法门差别而言显示极清净智，因为完全包含一切有为和无为的所知；第二是就圆满而言显示极清净智，因为断除障碍达到最胜圆满。

།གསུམ་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་ཇི་ སྙེད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་སྔ་མ་དང་མཐུན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་མཁྱེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པ་གྱ་ནོམ་པའི་བློ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་མཁྱེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བློ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཤིན་ཏུ་ རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་བསྟན་ཏེ།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དམ་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཚིག་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་ཡི་གེ་ཐད་ཀར་བབ་པ་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡོན་ཏན་འདི་ དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་ཉུང་དང་དཔེ་གསར་རྙིང་མཐུན་མི་མཐུན་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམས་དང་སྦྱར་ནས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའོ། །དེ་ལ་མཐུན་མི་མཐུན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་དཔེ་མི་མཐུན་པ་ གཞན་ཁ་ཅིག་ལས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་ཉི་ཤུ་ལས་མེད་དོ་།།མདོ་ཚིག་ཕྱི་མའི་མཐའི་མུར་ཐུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཚང་བ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གི་མིང་ཙམ་ཞིག་སྨོས་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །དེའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་མགོར་ནི་རིགས་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་བློ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཇུག་ཏུ་ནི་ཚིག་དང་པོ་ནི་མདོར་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །གཞན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གིས་ནི་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དཔེ་རྙིང་འགྱུར་དེ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མདོའི་ཚིག་ཕྱི་ མའི་མཐའི་མུར་ཐུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཚང་བ་དང་།འགྲེལ་པ་ལས་རིགས་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འོག་ནས་ཚིག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཅེས་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་དེ་དག་གིས་བསྒྱུར་ཅིང་བཤད་པ་ལ་ནོར་བ་ཡོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ནི་ཡོན་ ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ལ་ཚིག་ཉི་ཤུ་ཡོད་དེ་མཇུག་བསྡུས་པའི་ཚིག་ཀྱང་དེར་བསྡུ་ན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་གཉིས་པ་བསྟན་བཅོས་རྣམས་དང་སྦྱར་ནས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམ་པར་དགྲོལ་བ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་ མཐུན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་སྔར་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བཀོད་པ་དེའི་འོག་ཏུ་ནི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ནས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་གི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་དག་གི་ རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།

第三是依据自性和差别而宣说极为清净的智慧。通达自性是'尽所有'。通达差别是'如所有'。有些人说，第一是依据法的异门而宣说极为清净的智慧，这与前说相同。
第二是依据二种智而宣说极为清净的智慧。即：了知众生空性的是'圆满殊胜智慧'，了知法空性的是'圆满智慧'。
第三是依据胜义谛和世俗谛的所知而宣说极为清净的智慧。缘世俗境是'尽所有'，缘胜义境是'如所有'。因此下文经中说：'尽所有性即是五取蕴等，如所有性即是七真如等'。
对这两个词的解释将在文字直接出现处解释。'无二种行'等是宣说第二功德差别。对这些功德的详细解释也有两种：一是说明数量多少和新旧譬喻的异同，二是结合论典解释经文。
其中所说的异同是指，在某些大乘集要的不同版本中经文只有二十句。'乃至经文最后'等内容不全，且无差别地仅仅列举了二十一种功德之名而已。
其注释开头说：'由二十种理成立如来智慧极为清净'。结尾说：'第一句是总说，其余二十一句是能成立'。
旧译本有两个过失：一是缺少'乃至经文最后'等文句，二是注释中说'二十种理'，而下文说'二十一句'，前后不一致，那些论师的翻译和解释有误。
杨德真论师则解释说：宣说功德差别有二十句，若将结语也计入其中则成二十一句。
其中第二种结合论典解释经文的方式，对这些功德差别的解释在论典中也不相同。无著菩萨所造的《大乘集要论》中，先列举经中所说的二十一句，然后结合道理依次安立功德之名，但没有详细解释。

།ཡོན་ཏན་དེ་དག་གི་མིང་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཤེས་བྱ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཆོག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ མཛད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གནས་པ་དང་། དགོངས་པ་དང་། ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་ཐ་དད་པ་མི་མངའ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་བསྒོམས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་བཏུལ་བའི་ཡོན་ ཏན་དང་།འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཆོས་ཡང་དག་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ལུང་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཕྱི་མ་ལ་ཆོས་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། རྟེན་ཚད་མེད་པས་སེམས་ཅན་འདུལ་བར་སྦྱོར་བའི་ཡོན་ཏན དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་སྙམ་པར་སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་།མི་ཟད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པོ་འདི་དག་མདོ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་འགྲེལ་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པོ་འདི་དག་རྒྱ་ཆེར་འཆད་དེ།ཡོན་ཏན་རྣམས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་གོ་རིམས་ཀྱང་སྟོན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེ་ རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ལས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ནས་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་འཆད་དོ།།རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལས་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་འཆད་དེ། བསྟན་བཅོས་གཞན་དང་མཐུན་ནོ། །ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པ་རེ་རེ་ཡང་སྔར་ནི་སྨོས་པ་བསྟན་ལ། ཕྱིས་ནི་ཡོན་ཏན་དང་སྦྱར་བས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཏུ སྤྱོད་པ་གཉིས་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་དང་པོ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཤེས་བྱ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཤེས་པ་ལྟར་ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་ཐོགས་པ་དང་ བཅས་ལ།ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཐག་ཉེ་བ་ནི་ཤེས་ལ། ཐག་རིང་པོ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ གཉིས་དང་ལྡན་ནོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཐག་རིང་པོ་དང་ཉེ་བ་ཀུན་མཁྱེན་ཅིང་གཅིག་ཏུ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་མི་མངའོ། །གཞན་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་ན་གནས་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་འདི་ལ་མི་མངའ་བས། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་ མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པ་མ་ཐོབ་པའི་གང་ཟག་ནི་ཐག་ཉེ་བ་དང་ཐག་རིང་བ་གནས་གཉིས་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐག་ཉེ་བ་དང་རིང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་ མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།

关于那些功德的名称，如《大乘集论》中所说：通达一切所知无碍的功德；通达有无真如最极清净的功德；佛陀事业任运不断相续的功德；法身、意趣及事业无有差别的功德；修习对治一切障碍的功德；降伏一切外道的功德；虽生世间而不为世法所夺的功德；正确建立诸法的功德；授记的功德；于一切世界示现圆满受用身和化身的功德；断除疑惑的功德；以种种行为趣入的功德；通达后世正法生起的功德；随众生意乐而示现的功德；以无量所依调伏众生的功德；于平等法身中圆满诸波罗蜜的功德；随众生意乐示现种种佛土的功德；佛陀三身境界圆满无缺的功德；乃至轮回边际为一切众生带来利益安乐的功德；以及无尽功德等。
世亲论师所造的注释中，对这二十一种功德作了简略解释。无性论师的注释中，则对这二十一种功德作了广泛解释，并说明了功德之间的连接次第。近光论师所造的《佛地经论》中，以两种方式解释了二十一种功德：第一种方式是建立自身功德的名称后解释经文；第二种方式是依据无著论师所造注释中出现的功德名称来解释经文，与其他论著相符。
对文义的解释也分为二十一种功德，以二十一种方式加以区分。每一种先说前面所提到的内容，后与功德相配合来理解。其中，'无二种行'表示第一种功德，即是'通达一切所知无碍的功德'。世亲论师所造的注释中说：'不像声闻、缘觉的智慧，于某些处有障碍，某些处无障碍'。无性论师的注释中也作如是解释。如是，二乘的智慧能知近处而不知远处，故有二种有碍行。如来则遍知远近，毫无障碍，故无二种行。又如无性论师注释中说：'或因无有二处的行为，故说无二种行。'如未得神通的补特伽罗，于远近二处有障碍行，而世尊于一切远近皆无障碍，故说无二种行。

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཤེས་པ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པས་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་བའི་དུས་དང་ཕྱོགས་དང་རྣམ་པ་ཚད་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཤེས་པ་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་དང་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དང་རྣམ་པ་ཚད་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བར་འཇུག་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁྱེན་པ་དང་མི་མཁྱེན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས མི་མངའ་བའི་ཕྱིར།ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་འཁོར་བ་ལས་རབ་ཏུ་ཆགས་ལ། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཕགས་པ་དག་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་བསྟན་ཏོ།།གཉིས་པས་ནི་གནས་གཉིས་ལ་ཐོགས་པ་སྤྱོད་པར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་པས་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་པས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཉིས་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ལ་མཆོག་ཏུ་གཞོལ་བར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་གཉིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་མཆོག་ ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །གཞོལ་བ་ནི་འཇུག་པར་གཞོལ་བའོ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་མཚན་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱིས། ཀུན་བརྟགས་ པའི་མཚན་ཉིད་ནི་མེད་དེ།རིགས་པ་དེས་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་པ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་དག་པ་ ཞེས་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལ་ཉིད་ཀྱི་འཇུག་པ་མཛད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་མཆོག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་འཇུག་པར་ མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བའི་ཐབས་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་ཏེ། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་བཞེད་ལ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་གང་ཟག་གི་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདུལ་བའི་ཐབས་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་ནས་དེ་དག་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ལ་མཆོག་ཏུ་འགྲོ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་དག་ ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།དང་པོས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

从近光论师的注释中说：'如是，声闻等由于对所行境有障碍的智慧，对于极为遥远的时间、方位和无量相的佛法，无有智慧趣入故。如来则不如是，以一切种智无碍趣入一切时、方及无量相的佛境，于诸法相无有了知与不了知二种行相，故称无二行。'
又从彼论中说：'此乃世尊以无极重障而显示殊胜功德，如是凡夫执著轮回，二乘圣者执著涅槃，世尊无有如是二障故。'
诸论中所说略摄为三种：第一以有碍无碍显示二行；第二以于二处有碍显示二行；第三以住于轮回涅槃显示二行。由世尊无有如是三种行相故，称为无二行。
'趣入无相法为最胜'显示二种功德：此即是无有存在与不存在二相的真如最极清净趣入之功德。
从世亲论师所造注释中说：'遍清净真如即是无相法。趣入即是入趣。如是真如非有相，以诸法无自性故为相；亦非无相，以有自相故。'
从无性论师注释中说：'如是于彼真如唯有圆成实相，无遍计所执相，以此理称为无二相。非无相，以非真实有故；亦非有相，以无分别故。彼真如称为最极清净，以于诸法中最为殊胜故，以永断一切客尘故。如自趣入彼真如，亦令他趣入故，称为令趣入最极清净真如之功德。'近光注释中亦与此义相顺。
又从彼论中说：'此显示世尊调伏方便殊胜功德，无相法即是涅槃，世尊以三乘随众生根机而善巧调伏，以遍知方便如实显示，令彼等最胜趣入无相法故。'
彼等略摄为二种解释：第一显示真如无相，以离一切有无等相故；第二显示涅槃无相，以无色等十种相故。

། །།བམ་པོ་བདུན་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་གསུམ་པ་བསྟན་ཏེ། འདིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གནས་འདིར་རྟག་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱུན་མ་ཆད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་གནས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་མེད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱོན་ནས། གནས་པ་མེད་པར་གནས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས། དེ་ཉིད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་པའོ། །མཛད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་ལ་ མི་ལྟོས་པར་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་མཛད་པ་སྟེ།དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་དང་ལྷའི་རྔ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་སྒྲིམ་མི་དགོས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་། འཕགས་ པ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་གནས་པས་ཉན་ཐོས་ལྟར་བསྒྲིམས་ཏེ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།མུ་སྟེགས་ཅན་ལྟར་གནས་པ་ཡོད་པས། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་ འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ཉིན་མཚན་ལན་དྲུག་ ཏུ་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་གནས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་དང་ལྷ་དང་ཚངས་པའི་གནས་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་ པོ་ལ་གནས་པས་སོ།།སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་མཉམ་པ་ཉིད་བརྙེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཞི་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གནས་པ་དང་། དགོངས་པ་དང་། ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་ཐ་དད་པ་མི་མངའ་བའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་ པའི་དཔེ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་དེ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ།།དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། །ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། །འདི་ལྟར་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་དུས་གསུམ་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ ཅད་མཚུངས་ཤིང་ཐ་དད་པ་མེད་པས་དེ་དག་བརྙེས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་གནས་ཐ་དད་པ་མི་མངའ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཐ་དད་པ་མི་མངའ་བ་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་མཛད་པར་ཤིན་ཏུ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྲིན་ལས་ཐ་དད་པ་མི་མངའ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བསམས་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་། ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་འདྲ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་ཕྲིན་ལས་འདྲ་བར་མཛད་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །བརྙེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བརྙེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ།དང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།

第七品。以'住于佛住'说明第三功德。此说明佛陀事业任运成就相续不断而住的功德。世亲论师所造的注释中说：'佛住'即是无住，如是于此常时佛陀事业相续不断。其中'无住'即是不住涅槃。因此，《大乘集论》注释中说：佛陀无住即是入涅槃后，无住而住。即是住于不住涅槃。'事业任运成就'是指不依造作而成就一切事业，譬如世间如意宝珠和天鼓。无性论师注释中说：如是不需勤作而佛陀诸事业及利益众生等，以圣者、天人、梵天之住处相续不断如理而住，不同声闻般需勤作而住，也不同外道有住处，非为殊胜。近光论师注释中亦与此相顺而说。又近光论师注释中说：此说明世尊对所化众生殊胜观察之功德，以大悲日夜六时观察世间故。此等总摄则有三种解释：第一是住于不住涅槃。第二是住于圣者、天人、梵天之住处。第三是住于大悲。以'获得与一切佛平等性'说明第四功德。此即是法身所住、意趣及事业作用无有差别的功德。《大乘集论》注释的一个异本中说：其中'住'即是法身。'意趣'即是圆满受用身。'事业作用'即是化身。如是此三者于十方三世一切如来相同无差别而获得。无性论师注释中说：住无差别是因一切皆是清净智慧之本性故。意趣无差别是因一切皆极意趣利益安乐一切众生故。事业无差别是因一切皆以受用身和化身二者成办他利故，不同声闻等仅是思维而已。近光论师注释中亦与此相顺而说。又近光论师注释中说：此说明世尊与一切佛陀事业作用相同的殊胜功德，如是获得与一切佛陀事业相同的平等性故。由诸佛化身事业相同故称平等性。由已获得故称获得。此等总摄则有三种解释：第一是诸佛三身平等性。

།གཉིས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གཉིས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །གསུམ་པ་ ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་འདྲ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།།སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་བའི་གནས་སུ་བྱོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་བསྒོམས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་འཕགས་པའི་ ལམ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བའི་བདག་ཉིད་གོམས་པར་བྱས་པས་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་གནས་སུ་བྱོན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ དེ་ཉིད་ལས་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་འདི་སྐད་དུ་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལས་དབེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྒོམས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་གནས་སུ་བྱོན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་དྲུག་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་བཏུལ་བའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ལྷའི་བུའི་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་གང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་ དག་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འཇིག་པར་ནུས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། བསྟན་པ་དང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཆོས་གཉིས་གཞན་གྱིས་ཕྱིར་བཟློག་མི་ནུས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ སྟེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མུ་སྟེགས་ཅན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཏེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ ཆོས་ཡང་དག་པ་མུ་སྟེགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཕྱིར་བཟློག་མི་ནུས་ཏེ་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་ཡང་དག་པའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་དག་གིས་ ཕྱིར་མི་བཟློག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།སྤྱོད་ཡུལ་གྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བདུན་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། གང་ལ་སུ་སྤྱོད་ པ་དེ་ནི་དེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་ན་རྣམ་པར་རྒྱུ་ཡང་འདིར་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱིས་འཕྲོགས་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་རྟག་པར་འཇིག་རྟེན་རྣམ་རྒྱུ་ཞིང་། །སེམས་ཅན་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་ཕན་འདོགས་ཀྱང་།།ཆོས་བརྒྱད་རྩ་རླུང་ལོག་པར་རྟོགས་དག་གིས། །བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་འགྲོགས་པར་ནུས་མ་ཡིན། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

第二是以佛陀的清净智慧、大悲心、圆满报身以及两种化身平等性。第三是以诸佛化身事业相同平等性。
'来到无障碍处'表明第五种功德，这就是修习一切障碍对治的功德。在世亲论师所作的注释中如是说道：'因为在一切时中以遍净智慧成为一切障碍的对治。'
在无著论师的注释中如是说道：'烦恼障和所知障一切障碍的对治，以修习圣道一切种智和禅定自在，永远远离一切习气而来到此处。'近光论师的注释中也与此相符。
又在其中说道：'这是显示世尊超胜的断除违品功德，因为现证解脱一切烦恼障和所知障的智慧，以及断除一切无余障碍之故。'
这些归纳起来即是说：修习远离二障的智慧，由断除一切障碍而来到无障涅槃之处。
'具不退转法'表明第六种功德，这就是降伏一切外道的功德。在《大乘集论》的一种不同注释中说：'天子魔和外道任何人都不能破坏如来正说之法。'
在无著论师的注释中说：'教法和证法二者他人不能退转，因为没有比此更殊胜的其他法。'近光论师的注释中也与此相符。
又在近光论师的注释中说：'这显示世尊超胜降伏外道的功德，如是佛陀所说正法一切外道不能退转，因为降伏他们而显示正道。'
这意思是说：如来所说正法，天子魔和外道们不能退转。
'境界不能夺'表明第七种功德，这就是虽生世间而不被世间法所夺的功德。在无著论师的注释中说：'所行境界即是其境界，虽在世间游行，但于此中不能被得失等所生贪嗔的世间法所夺。如说：诸佛恒时游世间，利益一切诸有情，八法狂风邪解者，不能动摇不能随。'世亲论师和近光论师的注释中也与此义相符。

།གཞན་ ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདུད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཏེ། སྤྱོད་ཡུལ་དེ་ཉིད་སེམས་འཁྲུལ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་བར་ ཆད་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདུད་ཅེས་བྱའོ།།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཐུགས་ལེགས་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གཞག་པས་ཡུལ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བས་ཀྱང་བར་ཆད་བྱ་བར་མི་ནུས་ལ། ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ལེགས་པར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་སྤྱོད་ཡུལ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ ཀྱིས་ཀྱང་འཕྲོག་པར་མི་ནུས་ཏེ།སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཕྲོག་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། སྤྱོད་ཡུལ་གྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཤད་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་བརྒྱད་ཀྱི་ རླུང་གིས་མི་བསྐྱོད་པས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་བདུད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱིས་མི་འཕྲོགས་པས་སོ། །རྣམ་པར་གཞག་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟར་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཚད་མེད་ཅིང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དེ་དག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་སངས་རྒྱས་ལ་ལྟོས་པས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་ བྱ་ལ།བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་ན། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དཔེ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་ པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་འདི་རྣམ་པར་གཞག་པས། དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མདོ་ལ་སོགས་པ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་ གཉིས་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དང་དེ་དག་གིས་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ཡང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་འདི་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ལྟོས་པས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གསུང་རབ་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་གིས་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ཞེས་བྱའོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དུས་གསུམ་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ ལ་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་དགུ་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ལུང་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་དུས་གསུམ་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་བགྲོད་ཅིང་གཤེགས་པ་འམ། དུས་གསུམ་མཉམ་པའི་ ཆོས་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་འདས་པ་དང་།མ་འོངས་པའི་དོན་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་གྱི་བཞིན་དུ་ལུང་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ།

又如阿阇黎近光所造的注释中说：此处显示了世尊降伏魔众的殊胜功德。其中境界是指色等境界，由于这些境界能令心迷乱，并且能障碍善法，故称为魔。诸佛世尊由于善于安住三昧，即使是极为悦意的境界也不能造成障碍，由于一切功德圆满具足，一切恶劣境界也不能夺取，由于能降伏一切境界，一切境界不能夺取，故称为'不为境界所夺'。
这些解释可分为两种：第一是由于不为八法之风所动；第二是由于不为魔的境界所夺。'不可思议安立'显示第八种功德，这就是正法安立功德。
在阿阇黎世亲所造的注释中说：如是经等无量不可思议的正法，凡夫们不能了知。所说的诸法依佛而安立，因凡夫不能了知故称为不可思议。
在《大乘集论》的一种异本注释中说：十二分教不可思议故凡夫不能了知，如来安立此法，令如婴儿等也能领悟。
在阿阇黎无性的注释中说：经等十二分教称为安立，因为它们安立自相与共相。如是安立非是凡夫心行境界，且超出世间，故为不可思议。十二分教依如来而安立，由于这些教法安立自相与共相故称为安立。
在阿阇黎近光的注释中说：此处显示了世尊说法安立的殊胜功德，如是世尊所说一切法安立皆远离寻思境界。
总之，这些都显示了世尊所安立的十二分教不可思议，凡夫不能了知。
'行于三世平等法性'显示第九种功德，这就是授记功德。在阿阇黎无性的注释中说：如是遍行趣入三世平等法性，或如实通达三世平等法性，故能如现在般授记过去未来诸事'已生''当生'等。阿阇黎近光的注释中也作如是解释。
其中'法性'即是真如。

།དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཉམ་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ད་ལྟར་གྱི་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གསལ་བར་ཐུགས སུ་ཆུད་ཅིང་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་ལུང་སྟོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་བཞིན་དུ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་ པའི་དུས་ལུང་སྟོན་པ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མཁྱེན་པས་དུས་གསུམ་ལུང་སྟོན་པར་ཡུལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མཉམ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པ་འམ། ཡང་ན་དུས་གསུམ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ ཆུད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞུགས་པའི་སྐུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་ བྱ་བ་ཉིད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་གདུལ་བྱ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་སྐུ་གཉིས་སྟོན་པས་དེ་དག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ནས་གཤེགས་པ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གླིང་བཞི་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པ་ཀུན་ཏུ་ཅིག་ཅར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས འབྱུང་ངོ་།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞུགས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁྱེན་པ་ཐེ་ཚོམ་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཅིག་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པར་ལེགས་པར་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་མེད་པ་གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་ཆོད་ པར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ངེས་པ་དང་བྲལ་བས་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་དང་དོན་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེ་ཚོམ་མ་ལུས་པར་བསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ངེས་པར་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་མི་འཇིགས་པ་བཞི་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ངེས་པར་ཐེ་ཚོམ་མི་མངའ་བ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་བརྙེས་པའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཞེས བྱའོ།།སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བློ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཇི་ ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ལུས་བསྟན་པས་དེ་དག་འཇུག་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如是通达三时诸法平等真如，故于过去等亦如现在般通达。或者称为三时法性，由于明了通达彼等且无差别故称为平等性。
复次，据阿阇黎近光所造释中云：'此说明世尊殊胜功德，能宣说三时，如同现在时般，于过去未来时亦无碍宣说故。'
此即是说，以智慧宣说三时，境之法性即是平等真如，或者说三时即是法性，由无差别通达故称为平等性。
所谓'具足入一切世界之身'，显示第十功德，此即是于一切世界示现圆满受用身与化身之功德。
据阿阇黎无性所造释中如是说：'随所化众生于一切世界普遍示现二身，为利益彼等故。'近光所造释中亦与此相符。
复次，彼中又云：'此说明世尊从兜率天降下普遍示现之殊胜功德，此化身于四大洲世界同时示现入胎故。'
此等略说有二种解释：初者依二身而说，第二依化身而说示现遍入一切世界。
所谓'于一切法智慧无疑'，显示第十一功德，此即是断除疑惑之功德。
据阿阇黎无性所造释中云：'由于于一切境获得决定善巧故，于诸法自己未能决定者不能断除他人疑惑，离决定者亦不能断除疑惑故。'近光所造释中亦作如是相符解释。
复次，据阿阇黎近光所造释中云：'此说明世尊断除一切疑惑相之殊胜功德，于一切法获得断除无余疑惑之决定智慧故。'
此即是说，如来于一切法无有疑惑故，能断除他人疑惑。
复次，由获得四无畏故自身决定无疑，由获得四无碍解故能断除他人疑惑，故称为功德。
所谓'一切行大智圆满'，显示第十二功德，此即是以种种行为趣入之功德。
据阿阇黎近光所造释中如是说：'随所应调伏众生，示现同分身而令趣入故。'

།འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྐུ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་།སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡང་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་གསུམ་མམ། ཡང་ན་ཐེག་པ་ལྔས་རང་བཞིན་དང་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྐུ་ ཀུན་ཏུ་སྟོན་པས།བློ་བྱེ་བ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་ཅིང་སོ་སོ་ནས་འཇུག་པར་མཛད་པ་ཐེག་པ་གཞན་གཉིས་པོ་དག་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བློ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་མཁྱེན་པ་ལ་ནེམ་ནུར་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་ གསུམ་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཕྱི་མ་ལ་ཆོས་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མ་འོངས་པའི་དུས་ན་ཆོས་འདི་ལྟ་བུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གྱ་ནོམ་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མཁྱེན་པའོ་ཞེས་བཤད་ དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གང་ལ་འདི་ནི་གཅིག་ཏུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའོ་ཞེས་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་རབ་ཏུ་ མཁྱེན་ལ།དེའི་ཚེ་རབས་གཞན་དང་འབྲེལ་པའི་ས་བོན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་དང་དོན་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་བུ་རྒྱལ་བྱེད་ ཀྱི་ཚལ་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ།སྤྲང་པོ་ཞིག་དགེ་སློང་གི་ཐད་དུ་ཕྱིན་ནས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་། དགེ་སློང་དག་གིས་སྔོན་གྱི་གནས་དྲན་པའི་ཤེས་པས་བརྟགས་ན། བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཚུན་ཆད་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་མཐོང་ བའི་ཕྱིར་གང་གིས་ཀྱང་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་ངོ་།།མི་དེ་ངུ་ཞིང་ཕྱིར་བྱུང་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཟིགས་ནས་སླར་ཁྲིད་དེ་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་རབ་ཏུ་མ་ཕྱུང་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། དགེ་སློང་དག་གིས་ཞིབ་ཏུ་གསོལ་ཏོ། །དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ རབ་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ།ཆོས་བསྟན་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འདི་སྔོན་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཚེ་ཤིང་ཐུན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ སྒོར་མི་མང་པོ་རྣམས་ལམ་འཕྱག་ཅིང་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་ལ་སྡོད་པ་ཤིང་ཐུན་དེས་མཐོང་ནས་མང་པོ་རྣམས་ལ་ལམ་འཕྱག་པ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་དྲིས་སོ།།མི་མང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དེང་སངས་རྒྱས་མར་མེ་མཛད་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་ལམ་འཕྱག་ཅིང་སྡོད་པ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་།དེ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཐོས་པས་ལུས་ཀྱི་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་ནས་མཆི་མ་བླགས་ཏེ་ངུས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པ་ལས་བསྡད་དུ་ཡང་གོས་ཟས་དག་གིས་ཕོངས་པས་མཐར་གྱིས་རི་ལ་སོང་བ་ལས། ལམ་དུ་སྟག་ཅིག་ དང་ཕྲད་ནས་དེས་བཟུང་སྟེ་ཁར་བཅུག་པའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་བརྗོད་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོའི་མི་ཞེས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་ལས་སྟག་གིས་བསད་དེ་ཟོས་སོ།

这表明了世尊以一切乘调伏众生时，示现与其相应之身的殊胜功德。由于完全了知一切众生的本性和不同行为，故而如实示现自身之故。此处是说，世尊以三乘或五乘对于不同本性和行为的众生示现相应之身，成就各种根机并使其各自趣入，因为超胜其他二乘，故称为'圆满一切行为的广大智慧'。
'于法智无迟疑'表明第十三种功德，这就是后面所说的'善知未来法生起'。在阿阇黎世亲所造的注释中解释说：'了知未来时期将以如是法生起如来殊胜智慧。'
在无性的注释中说：'如是，圣声闻们所舍弃的那些完全没有任何善根的众生，佛世尊也能完全了知他们在未来时期将生起善法，并且能现见他们与其他生世相连的极其微细的善根种子。'阿阇黎近护的注释中也作了相同意义的解释。
经中说，当世尊住在王舍城竹林精舍时，有一个乞丐来到比丘处请求出家。比丘们以宿命通观察，见其八万劫以来连一丝向善之心都未曾有，因此谁都没有为他授予出家。
此人哭泣着离开，被世尊看见后又将其带回，询问比丘们为何不让他出家。比丘们详细禀告了原因。
后来某时，世尊为他授予出家，为其说法，使其证得预流果。比丘们生起疑惑而请问世尊。
世尊开示说：'此人在过去燃灯佛时曾为一截木头，在城门处看见许多人在扫地等候燃灯佛。那木头向众人询问为何扫地。
众人回答说：'今日燃灯佛将来此城，故而扫地等候。'他听闻'佛'这个名号后，全身汗毛竖立，流泪哭泣。
世尊离开后，因为缺乏衣食，他渐渐去往山中，在路上遇见一只老虎。被老虎叼在口中时，念诵'佛'的名号并说出'城门处的人'等话语后，被老虎杀死吃掉了。

།མི་འདི་ལ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བརྗོད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་མར་མེ་མཛད་ནི་སངས་རྒྱས་འདིའི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པ་ན་བྱུང་སྟེ་དེའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདི་བསྐྱེད་དེ།ཕྱིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་པ་ཡང་རྫོགས། བསྐལ་པ་བཅུ་དགུ་ཡང་འདས་ནས་གདོད་དགེ་བའི་རྩ་བ་ ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རབ་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ།ཆོས་བཤད་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་འདི་ལྟ་བུའི་ས་བོན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་གིས་ཐུགས་ སུ་ཆུད་པའོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་གདམས་ངག་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ལ་ནེམ་ནུར་ དང་ལྡན་པས་ནི་ཅི་རིགས་པར་གདམས་ངག་སྦྱིན་པར་མི་ནུས་ཀྱི།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འབའ་ཞིག་གིས་ཆོས་རྣམས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་མཁྱེན་པས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ངེས་པས་ཅི་རིགས་སུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གདམས་ངག་སྦྱིན་པ་ལ་རྒྱུན་ཆད་པ་མི་མངའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བཤད་པ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ་དང་པོས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཡུན་རིང་པོར་ལོན་པའི་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་མ་འོངས་པའི་དུས་ན། ཆོས་རྣམས་ཐོབ་པར་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པའི་ནེམ་ནུར་མི་མངའ་བར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་ཅི་རིགས་སུ་གདམས་ངག་སྦྱིན་པས་ནེམ་ནུར་མི་མངའ་བར་བསྟན་ཏོ།།རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའི་སྐུ་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་བཞི་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་ དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསེར་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྣང་ཡང་སྐུ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་སྟེ། ནོར་བུ་དང་སིལ་སྙན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་ཡང་སྐུ་སྟོན་པར་ མཛད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་སྐུ་སྣང་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དབང་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཞན་དག་གིས་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་ན་དེ་དག་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པས་རྣམ་པར་བརྟག་ཏུ་ མེད་པའི་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ལ་དེ་དག་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་དང་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པ་དང་། གཉི་གའི་སྤྱོད་པ་མཚུངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་མཚན་མ་དེ་དག་ དབྱེར་མེད་པའོ།།ཡང་ན་འགྲོ་བ་དྲུག་པོའི་རྣམ་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་གི་ལུས་སྟོན་ཀྱང་འདི་ནི་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་གི་ནང་ན་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་དབྱེར་མེད་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བསྟན་པ་ དེའི་གྲངས་དང་ཚད་དང་།རྣམ་པ་དང་དུས་དང་དུས་ཚིགས་དང་གནས་རྣམ་པར་བརྟག་ཏུ་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མི་མངའ་བའི་སྐུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་འཁྲུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ རྣམ་པར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་།།རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ཙམ་དུ་སྐུ་སྟོན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་མ་འཁྲུངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའོ།

就像说'此人仅有称佛的这一善根'这样的话。如同燃灯如来出现在这尊佛的第二个无数劫时，那时生起了忆念佛陀的这一善根。后来第三个无数劫也圆满了，十九劫也过去了，为了使善根完全成熟，世尊依靠这个善根出家，说法后获得预流果，像这样的极其微细的种子，二乘不能了知，唯有如来能够通达。
另外，在近光论师的注释中说：'这显示了世尊以通达一切法的智慧，如理给予殊胜教诫的功德。如此，对诸法有疑惑者不能如理给予教诫，唯有佛世尊通达并了知诸法，以极其确定的智慧，如理无倒地给予教诫而无间断。'
这些解释归纳起来有两种：第一种显示无疑惑地了知众生以极其微细的因经过长时间后，在未来获得诸法。第二种显示由于完全了知众生的因果法，如理给予教诫而无疑惑。
'具无分别身'显示第十四种功德。这就是'随欲示现的功德'。在无性论师所造的注释中说：'随众生意乐显现为金等自性，但身无分别，如同如意宝、乐器等。'
虽无分别而示现身，故称'无分别'。或者，由于所显现的身是从无分别力所生，故他人无法分别。在近光论师的注释中说：'或者由于示现与彼等相似，故无法分别。'其他与无性所说相同。
其中'与彼等相似'是指与所化众生的邪行、正行及二者的行为相同，而示现的相无法区分。或者示现与六道众生相似的六道之身，但无法区分'此是六道中的何者'。
在《大乘集论》的一种不同注释中说：'所示现的化身的数量、大小、形相、时间、季节、处所都无法分别。'
另外，在近光论师的注释中说：'这显示了世尊受持无烦恼身的殊胜功德。如此，如来身并非从不正确的分别中生起，因为无有烦恼、业和生的烦恼。如来身不为诸烦恼所分别，故称无分别。'即所示现的诸身不是从不正确的分别中生起，故称无分别。

།ཡང་སྐུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པ་ཡིན་པ་ རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འཁྲུངས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་གིས་རྣམ་པར་བརྟག་ཏུ་མེད་པའོ།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོས་ནི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གཉིས་ པས་ནི་དེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།།གསུམ་པས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་གྲངས་དང་། ཚད་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །བཞི་པས་ནི་ཇི་ཙམ་དུ་སྐུ་ སྟོན་པ་དག་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འཁྲུངས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་གཉེར་བ་མཁྱེན་པ་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅོ་ལྔ་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་རྟེན་ཚད་མེད་པས་ སེམས་ཅན་གདུལ་བར་སྦྱོར་བའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚད་མེད་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་བྱ་བ་མཛད་པ་ཡིན་གྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བདག་དང་ གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་བརྙེས་པས།ཡང་ཡེ་ཤེས་འདི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ལྟ་བུའི་གདུལ་བའི་བྱ་བ་མཆོག་སྔར་མཛད་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གདུལ་བའི་མཁྱེན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྦྱོར་བའི་རིམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉེར་བར་མཛད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་མཁྱེན་པའི་མཆོག་བརྙེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ ན་རྟེན་ཚད་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་ཐབས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་འདི་ཡོངས་སུ་གཉེར་བའོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟེན་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སེམས་ཅན་ གདུལ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆོས་མཉེན་པ་སྔོན་དུ་བཏང་བས་ཡེ་ཤེས་གྱ་ནོམ་པ་འཐོབ་སྟེ།རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་རྗེས་སུ་གཟུང་ཞིང་ཡོངས་སུ་གཏད་པས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པ་དེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གཉེར་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འགྲེལ་པ་འདི་ལས་སྔར་ནི་ཡོན་ཏན་བཤད་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེ་ལ་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟེན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གོང་མའི་རྟེན་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།རྟེན་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། སེམས་ ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སེམས་གདུལ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའོ།།ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་ སུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་བཟང་ངོ་།།སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་སྦྱོར་བའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་མཉན་པ་ཡོད་པར་གྱུར་ནས། ས་དང་པོའི་ཡེ་ཤེས་གྱ་ནོམ་པ་ འཐོབ་པའོ།།ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གྱ་ནོམ་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

又彼等身相示现是真实的,因为不是从分别而生,所以他人不能分别。彼等略说之,可分为四种解说:第一,虽示现身相但无分别,故示为无分别性。第二,示现与彼相似性,因不能了知,故示为无分别性。第三,因不能了知化身之数量、大小等,故示为无分别性。第四,所示现之身相皆是真实,非从分别而生,故示为无分别性。
'具有一切菩萨所求正智'表示第十五功德,此即是'以无量所依调伏众生之功德'。
从世亲论师所造的注释中说:如是菩萨成为无量所依而作调伏众生之事,而如来们已得自他平等性,故不复寻求此智慧,因如来已先作如是最胜调伏事。此即是说,如来的调伏智是以无量菩萨为所依,菩萨们以修行次第而得,如来不须寻求,因已得调伏众生智之最胜故。
或者,以无量所依智慧作调伏众生方便之事,因此菩萨们寻求此智慧。
从无性论师的注释中说:如是以无量菩萨所依而为调伏众生发起修行,彼依佛力以听闻法为先而得殊胜智慧,以摄受并付嘱不同种类的菩萨,从一至一相续不断趣入,由此一切菩萨将得平等所求之智慧。
近光论师亦与此义相顺而说。此注释中先说功德,其后则解释经文。其中'无量菩萨所依'是对上文'无量所依'的解释,无所依即是佛果分别智慧。有些人说那是菩萨们的无分别智慧,为调伏众生的摄受心而发起修行智慧,寻求佛智。或说是菩萨的智慧。虽有如是两种解释,但说'寻求佛智'较好。
从'调伏众生修行功德'以下是对经文的解释:以佛力故菩萨有听闻法,而得初地殊胜智慧。或者将得佛陀殊胜智慧。

།དཔེར་ན་མར་མེ་གཅིག་གིས་མར་མེ་བརྒྱ་སྟོང་འབར་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རིགས་མ་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ རྣམས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་གཟུང་བ་དང་།ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་གཏད་པས་དགེ་བ་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་ཐོས་པ་དང་། བསམས་ པ་དང་།བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་མཛད་པས་དེའི་དབང་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གཉེར་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྦྱོར་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།། བཤད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་འདི་འབའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི་གཉེར་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་མདོར་ བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།དང་པོས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པར་དགར་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཁོ་ནས་གཉེར་བར་བྱེད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གཉེར་བར་མཛད་པ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པས་ནི་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ལས་དགར་བ་ སྟེ།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཉེར་བར་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གནས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་བརྙེས་པས་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་དྲུག་པ་བསྟེན་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་ སུ་གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་མཉམ་པས་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་འདི་ལས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་བརྙེས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་སྦྱར་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། ཡོན་ཏན་བཞིའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ སྐུ་ནི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོན་ཏན་བཞི་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡོན་ཏན་ མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་མཉམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། རྟག་པ་དང་བདེ་བ་དང་དེ་དང་ཡོངས་སུ་བཙལ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་ སྐབས་ཀྱི་ཚེ་གདོད་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ།།ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ལ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཚེ་གདོད་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ།

比如一盏灯能点燃百千盏灯，如是地前诸菩萨、种姓不定的声闻、缘觉等被佛陀摄受，在圆寂时，付嘱其他如来和大菩萨们，使一切行善之人次第获得闻所成慧、思所成慧、修所成慧，由此一切菩萨获得平等所求智慧，寻求佛陀的遍知智慧。
又如近光论师释中说：此说明世尊佛种不断的殊胜功德，诸菩萨为使佛种相续不断而精进修行，声闻等则不然，因此佛智唯是诸菩萨所应寻求。
说明唯此佛智是所应追求的，诸菩萨的智慧则不是所应追求的。这些略说可分为两种解释：第一是区别于诸佛，即唯诸菩萨所追求，诸佛则不追求。第二是区别于二乘，即非二乘所应追求的智慧，此为语义。
由佛证得无二住而到达究竟彼岸，此说明第十六功德，此即是法身平等到彼岸圆满功德。
在世亲论师所造释中说：如是无二法身因平等而称平等，从此无二法身获得极清净诸波罗蜜多。
若对照大乘集论释一种不同说法，则是因为成就诸法及四种功德波罗蜜多的功德体性。因此在该论中说如来法身称为住，四种功德究竟称为到彼岸。
无性论师释中说：因法身无二故称平等。依止平等法身，波罗蜜多果功德得以成就。
佛陀法身因无二故称平等。依此圆满平等法身，常、乐等波罗蜜多诸功德唯于佛位时方得成就。
或者依止平等法身，六波罗蜜多得以圆满，波罗蜜多唯于佛位时方得成就。

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུའི་ཕྱོགས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པས་དེར་གཉིས་སུ་རྣམ་ པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་ཅན་རྟག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་གནས་པ་དེ་ཉིད་ནི་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེའི་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱོན་པའི་ཕྱིར་བརྙེས་ པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བཤད་པ་འདི་ལ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གནས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཉམ་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དེ་ ལྟར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་སྨོས་ཀྱང་།དོན་གྱིས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ཞེས་བཟུང་ངོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གནས་པར་བྱ་བ་དང་གནས་པ་ལས་ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་ ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གཉིས་པས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དོན་གཞན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་ ཐར་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་བདུན་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མོས་པས་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཞིང་བསྟན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་མོས་པ་ཉིད་དོ། །ཡོངས་སུ་བསྟན་པར་མཛད་པ་ལ་མི་མཁྱེན་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་མཐར་ ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ཏེ་ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་བཤད་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པར་གྱུར་པའོ། །སློབ་དཔོན་ དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་མོས་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་འདིར་སྨོས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་སེམས་ཅན་ ལ་ཕན་འདོགས་པའི་མོས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར།སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པ་ཡིན་ཏེ། མཁྱེན་པ་ལ་འདྲེས་པ་མི་མངའ་བའི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་བསྟན་ པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པར་གྱུར་པའོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཐ་དད་པ་ལ་ལྟོས་ནས། གསེར་དང་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་མ་འདྲེས་པར་སྟོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་མོས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ན་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྟོན་པར་མཛད་དེ་མི་མཁྱེན་པ་མི་མངའ་བས།དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འདིར་མོས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བར་བཞེད་ དོ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དོ།

从近光论师的注释中说：'如是从佛的无二法身中，布施等一切波罗蜜多都将圆满成就平等性。'又从彼论中说：'此说明世尊自性身分殊胜功德，如来法身无有差别相故称为无二。佛的无二住即是法身，是真如体性。因无差别相，于彼一切分别念都不现起，因于彼所缘的殊胜三昧常住故称为住，此无二住即称为到达胜义彼岸。如来于其外出游故称为证得。'
对近光论师的此解释有三种不同说法：有些说是依据住于三昧的意义而显示法身平等为所住境。有些说虽提及所住境，实际上是指住于三昧。有些说是从所住和能住安立功德之名。这些总括而言可归为两种解释：第一是显示因法身为一故称无二。第二是显示因法身无种种二相故称无二。其他仅是文字连接而已。
'由遍不杂如来解脱胜智究竟'表示第十七种功德，此即是随欲显示差别佛土的功德。其中'遍不杂'是指如来随欲显示诸佛土不相杂。'如来解脱'是指如来显示佛土的意乐。因显示时无有不知故称'胜智究竟'，此是经文义的解释。
若结合此义解释功德之名，即是如来随欲显示众生与佛土差别时不相杂乱。从世亲论师所造注释中说：'遍不杂如来智随欲究竟，此中所说即称为解脱。'意即从遍不杂如来智中利益众生的意乐究竟故，随众生意乐而显示种种差别佛土亦是遍不杂，由于智慧无杂乱之力，所显示的佛土也成为遍不杂。
从无性论师注释中解释道：'依众生不同意乐，显示金银等种种不相杂的佛土。世尊由现前意乐而随众生意乐显示，因无不知故，故说如来解脱胜智究竟。此中意趣是将意乐称为解脱。'

།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་མིང་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཕྱོགས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདིར་ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་མ་འདྲེས་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་ཐར་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་། །དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡེ་ཤེས་འདིའི་མཐར་ཕྱིན་པ་བརྙེས་པས་འདི་ཉིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་མ་འདྲེས་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་། ཕན་ ཚུན་འདྲེས་པར་མི་འགྱུར་ལ།།འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སུ་སྐུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཆོས་ཀྱི་དགྱེས་པ་བསྟར་བར་མཛད་ཀྱང་། ཕན་ཚུན་འདྲེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡེ་ཤེས་ལས་སྣང་བའི་སྐུ་འདིའི་ མཐར་ཡང་བྱོན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདིར་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་ལས་བཤད་པའི་དོན་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་མ་འདྲེས་པར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བསྟན་པ་ རྣམས་ཀྱིས་མ་འདྲེས་པར་བསྟན་ཏོ།།གསུམ་པས་ནི་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་མ་འདྲེས་པར་བསྟན་ཏོ། །བཞི་པས་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་མ་འདྲེས་པར་བསྟན་ཏོ། །ལྔ་པས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དགྱེས་པ་བསྟར་བ་མ་འདྲེས་པར་བསྟན་ཏོ། །དབུས་དང་མཐའ་མེད་པའི་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ས་མཉམ་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅོ་བརྒྱད་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ སྐུའི་ཡུལ་དང་།ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱོན་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་ལ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱང་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་ གཅིག་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚད་དཔག་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ན་ནི་ཡོད་ལ་འདི་ན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་ཡང་མི་ ནུས་ཏེ།ཆོས་འགའ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་གུད་ན་མེད་ལ། སེམས་ཅན་གང་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལས་གུད་ན་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་དབུས་དང་མཐའ་མེད་པ་དེ་ བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།ཡུལ་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚད་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མཐའ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གསུམ་དེར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚད་དང་འཚམ་པ་མཉམ་པར་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཅིང་ གང་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཏུ་ཞུགས་ཀྱི། གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་མཉམ་པར་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཅིང་གང་བས་དབུས་དང་མཐའ་མེད་ཅིང་ཚད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ མེད་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཅིང་སེམས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་ཕན་འདོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དབུས་དང་མཐའ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་ བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་དབུས་དང་མཐའ་མེད་པར་བཤད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ནི་དཔེའི་ཆོས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་དབུས་དང་མཐའ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།

论师近光也依照意义和名称作了解释。另外，论师近光在注释中说：此处显示了世尊圆满受用身的殊胜功德，此中圆满受用身是不共的，因为一切如来的圆满受用身的本性各自不同。以如来殊胜智慧令一切众生解脱，故称为如来解脱殊胜智慧。如来获得此智慧的究竟，故此即是如来不共殊胜智慧。虽然在清净佛土中显现受用身，但彼此不会混杂。在眷属坛城中显现各种身相，与诸菩萨共享法乐，但彼此不会混杂，此乃如来智慧所显现身相的究竟来临。
此处论典所说的义理简要归纳有五种解释：第一显示如来不共殊胜智慧。第二显示诸佛土不相混杂。第三显示自受用身不相混杂。第四显示他受用身不相混杂。第五显示法身共享法乐不相混杂。
'通达无中边佛地平等性'显示第十八功德，此即是佛三身境界无有边际的功德。在论师世亲所造的注释中说：如是佛法身的境界和方所无有边际，不能说是如此多；圆满受用身和化身的世界也不能说是如此多。
在《大乘集论》的一种注释中说：如来三身中，法身依境无法测量。受用身和化身二者也不能说此处有而彼处无，因为没有任何法离于法身，也没有任何众生离于受用身和化身。
在论师无性的注释中说：如同世界无有中边，佛地功德也是如此，境域和方所无有边际。或者说由于世界方所无边，如来三身遍满其中与世间量相称，如是法身等入于如是世界，而非其他处。或者说法身等遍满佛地，故无中边、无有边际。虽然法身等一切遍满并为众生利益而现前，但自性上并非无有中边。近光论师的注释中也与此义相顺。无性论师所说的无中边也可分为四种：第一依所喻法显示无中边。

།གཉིས་པ་ནི་ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བརྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། རྟེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དབུས་དང་མཐའ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་པ་ནི་ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དབུས་དང་མཐའ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ་། །བཞི་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས སེམས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་པས།དབུས་དང་མཐའ་མེད་པ་བསྟན་ཏེ། འོན་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དབུས་དང་མཐའི་སྐུ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་ བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་མཚན་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་མཚན་ཉིད་ལ་མཐའ་དང་དབུས་མེད་དེ་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་དབུས་དང་མཐའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་གྱི་དབུས་དང་མཐའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མཉམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ཏུ ཁྱབ་ཅིང་དེར་ཡང་མངོན་པར་ཞེན་པ་མི་མངའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་དབུས་དང་མཐའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་འདུས་བྱས་ལ་ངེས་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་རྟག་པའི་ མཐའོ།།སྟོང་པ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ཆད་པའི་མཐའོ། །ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་མོ། །དབུ་མའི་དོན་དེ་ཡང་མཐའ་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། མཐའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྲལ་བ་ཡིན་ན། དབུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་ དབུས་ཞེས་བྱ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་དབུས་དང་མཐའ་གཉི་ག་ཡང་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདུས་མ་བྱས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་ཡུལ་དང་ཕྱོགས་ལ་དབུས་དང་མཐའ་ཡོད་དེ། ཇི་ལྟར་དབུས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ནི་དབུས་ཞེས་བརྗོད་ལ་ཡུལ་གཞན་ལ་ནི་མཐའ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ། ཡུལ་དང་ཕྱོགས་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། ཡུལ་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུས་དང་མཐའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའོ། ། ཡང་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་མཐའ་གཉིས་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་དབུས་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན། དབུས་ཀྱང་ཅི་ལ་དབུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་གྱི་དབུས་དང་མཐའ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས ཀྱིས་ཀླས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་བཅུ་དགུ་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་ཙམ་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡོན་ཏན་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཀླས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཀླས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མཐུན་པར་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་དབྱིངས་དེ་ལས་ཀླས་པས། མ་འོངས་པ་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་རྟག་པར་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཉེ་བར་གནས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལས་ནི་ཡང་དག་པར་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་ངོ་། ། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་རྗེས་ལ་བརྙེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་ངོ་། །རྗེས་ལ་བརྙེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་སྐྱེའོ། །ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་ནི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གསུང་བར་འགྱུར་རོ།

第二，或者从'世界界'以下，是依据所依和能依的角度来宣说无中边。
第三，或者以'法身等'等词，是依据佛地的角度来宣说无中边。
第四，从'彼等法身等'以下，是为众生示现身相，故说无中边。然而，并非自性中无有中边之身，因为那样就不能利益众生。
另外，在近光论师的注释中说：'此中显示世尊证悟真如之殊胜功德相，即真如相中无边无中，因为完全断除了有为法和无为法的一切中边相，以及断除了境域的中边相。此真如是佛地平等法性，由于证悟此佛地平等自性，遍及一切有为无为等而无执著。'
其中'断除一切有为无为之中边相'是指：执著有为法决定存在是常边，执著空性不存在是断边，非有非无是中道。中道之义也是依边而安立，边的自性本身也是离边的，依中而说为中。因此如来由证悟平等性而断除中边二者，如同有为法一样，无为法也是如此。
就世俗谛而言，境域和方位有中有边，如称中原为中，称其他地方为边，如来证悟平等性，由于无有境域方位，故断除境域方位的中边相。
或者，有为和无为是二边，非有非无是中，边也非有，中又何所谓中，境域的中边也应如是解释。
'遍法界'显示第十九种功德，即是'尽轮回际为一切众生作利乐住'之功德。
在世亲论师所造的注释中说：'如是清净法界所遍即是法界所遍。'
在无性论师的注释中说：'如是由于法界极为清净，故与经等诸法相应，由彼法界所遍，于未来永恒为一切众生如其所应作利乐住。'近光论师的解释也与此相符。
从极清净法界中生起真实智慧，依真实智慧之力生起后得智，依后得智之力生起大悲，依大悲之力宣说十二分教等圣教。

།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས འདི་རྟག་པར་གནས་པའི་དབང་གིས་ནི་མ་འོངས་པ་ན་ཕན་འདོགས་པ་ཉེ་བར་གནས་སོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་བརྙེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་བརྙེས་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ནི་ལམ་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐའ་གཏུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མི་ཟད་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཟད་པ་མེད་དེ།ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་དེ་མཐའ་མེད་པ། མུ་མེད་པ། ཟད་པ་མེད་པ། འགྲིབ་པ་མེད་པ། སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། འགྱུར་བ་མེད་པ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྐབས་དབྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡང་རྟག་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་མཛད་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། སེམས་ཅན་གྱི ཁམས་ཇི་སྲིད་པར་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཕྱི་མའི་མཐའི་མུར་ཐུག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡོན་ཏན་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཐར་བྱོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཁྱེན་པས་ཕྱི་མའི་མཐའ་མུ་མཐར་བྱོན་པ་ལ་རྒྱུན་ཆད་པ་མི་མངའ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཡོན་ཏན་འདི་དག་ཕྱི་མའི་མཐའི་བར་དུ་རྟག་ པར་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ།།ཕྱི་མའི་མཐའི་མུར་ཐུག་པ་ཞེས་པས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མི་ཟད་པར་བསྟན་ཏེ། གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་གཏན་དུ་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བཤད་པ་ཕྱི་མ་འདི་གཉིས་ གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཟད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་བྱོན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་རྟག་པར་གཏན་དུ་མི་ཟད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབྱིངས་ ལས་འབྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།གཏན་དུ་མི་ཟད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་ཕྱི་མའི་མཐའ་ཟད་པའི་དུས་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཡང་རྒྱུན་ཆད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་ བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།འདིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གཉིས་ཟད་པ་མི་མངའ་བ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་བསྐལ་པ་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟག་པར་མི་ ཟད་པ་དེ་བཞིན་དུ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དེ་རྟག་པར་ཟད་པ་མི་མངའ་བའོ། །ཇི་ལྟར་ཕྱི་མའི་མཐའ་ཟད་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཕྱི་མའི་མཐའི་མུར་ཐུག་པའི་ བར་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕན་པ་དང་།བདེ་བའི་དངོས་པོ་རྟག་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། ཡོན་ཏན་རྣམས་བསྟན་པ་ཡང་དོན་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཏེ། གོང་དུ་ བཤད་པ་རྣམས་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འཆད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕྲལ་ལ་བླང་བ་དང་དོར་བ་ཅི་དགར་བྱོས་ཤིག། །། བམ་པོ་བརྒྱད་པ། དེ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོའི་དགེ་ འདུན་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྔ་པ་གསུང་རབ་ཉན་པའི་འཁོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ།རྣམ་པ་དྲུག་ལས་ནི་དྲུག་པ་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།

由于法界恒常安住的缘故，未来利益将会临近。另外，根据近光论师的注释：这表明了世尊获得殊胜功德的果相，即获得极为清净的法界。那法界是修道的果位，如是所说。
'遍及虚空界'表明了第二十种功德，这就是所谓的无尽功德。根据世亲论师所造的注释如是说：如来智慧无有穷尽，因为与虚空相等的缘故。
根据无性论师的注释：如同虚空无边、无际、无尽、无减、无生、无灭、无变，恒时于一切色法中开显空间，如是法身也恒常具有利益一切众生安乐的特征，只要众生界存在，就会无间断地利益一切众生，如是所说，详细内容如彼论所述。
'至后际边际'表明了第二十一种功德，这就是所谓的究竟功德。根据世亲论师所造的注释：如来智慧至后际边际而无有间断。根据无性论师的注释：这些功德直至后际恒常不断。'至后际边际'表明如来功德无尽，因为所化众生永无穷尽的缘故，如是所说。
根据近光论师的注释，将这后两种解释合而为一来说明：因此在其注释中说：这表明了世尊无尽而至的殊胜功德，即：如同虚空恒常永不穷尽，诸佛界所生功德也是如此，因为永不穷尽；又如后际无有穷尽之时，利益一切众生的加行也无有间断。
另外，根据近光论师的注释：这表明了世尊自利利他二种功德无尽的殊胜功德，即：如同虚空在劫坏劫成时其自性恒常不尽，如来一切真实功德也是如此，恒常无尽。如同后际无有穷尽，利他功德也是如此，因为直至后际边际都在为一切众生作利益安乐之事。
在《大乘集论》三种不同的注释中，对功德的阐释大致相同。上述内容是依据世亲论师、无性论师和《佛地经论》的注释来说明的，想要解释的人们可以随意取舍。
第八品。'彼无量声闻大众'等表明第五听闻教法之眷属，在六种中是第六圆满眷属。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ འཁོར་བསྟན་པའོ།།འཁོར་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་སྔར་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྒོ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། སྔ་ཕྱིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རེ་ཞིག་པ་དང་། གཏན་དུ་བ་བསྟན་ པ་དང་།འཁོར་གཞན་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ལས་དམན་པ་ཁོ་ན་སྨོས་ལ། ཆེན་པོ་སྨོས་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་དང་། ལུང་རིང་པོ་ལ་ སོགས་པ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཆེན་པོ་ཁོ་ན་སྨོས་ལ་དམན་པ་མི་སྨོས་པ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་དང་། ཚུལ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀ་སྨོས་པ་སྟེ། འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་ དཀར་པོའི་མདོ་དང་།དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་ཆེ་ཆུང་གཉི་ག་མི་སྨོས་པ་སྟེ། འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་མུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་བྱུང་བ་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲོད་ཅིང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ཁོ་ན་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་གཉི་ག་ཚང་བར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་བཤད་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་ཁོ་ན་བཞིན་ཏེ། མུ་བཞི་སྨོས་པ་ནི་མདོ་སྡེ་སྡུད་པ་དག་གི་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་མུ་བཞི་ཚང་བར་ སྨོས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྡེ་སྣོད་གཉིས་ཀྱི་མཆོག་དང་དམན་པ་ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རེ་ཞིག་མུ་གཉིས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་བརྒྱུད་པའི་བཤད་པ་ལས། ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་ན་རྒྱས་པ་ དང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།དེ་ལ་སྔ་ཕྱིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ངེས་པ་མེད་དེ། མདོ་སྡེ་ཁ་ཅིག་ལས་སྔར་ཆེན་པོ་སྨོས་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་དམན་པ་སྨོས་པ་ཡོད་དེ་འཕགས་པ་སྙིགས་མ་ལྔ་བསྟན་པའི་མདོ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་སྔར་དམན་པ་སྨོས་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ཆེན་ པོ་སྨོས་པ་ཡང་ཡོད་དེ།མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉན་ཐོས་སྔར་སྨོས་པ་བཤད་ཅེ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་གསང་བ་དང་། བསྟན་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བསྟན་པར་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་སྔར་ཉན་ཐོས་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ལུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིན་ཏུ་གསང་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བྱང་ཆུབ སེམས་དཔའ་སྔར་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་མདོ་སྡེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེའི་དབང་དུ་མཛད་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།

此亦分为二种，即宣说声闻眷属和宣说菩萨眷属。此二种眷属也先以四门分别，然后解释其文义。其中四门为：分别有无、解说前后、暂时与永久的宣说、宣说有无其他眷属。
其中分别有无有四种情况：第一，经典等中仅说小乘而未说大乘，如《圣金刚般若经》和《长部》等所说。第二，仅说大乘而不说小乘，如《圣华严经》和《百五十颂经》等。第三，大小二乘皆说，如《圣妙法莲华经》和《无垢称经》等。第四，大小二乘皆不说，如《圣持鬘经》等。
若有四种情况，如何解释《般若波罗蜜多释》中所说：'声闻藏中唯说声闻，菩萨藏中则完整说明声闻与菩萨二众'？对此有二种解释：有人说就真实义而言唯如《般若波罗蜜多释》所说，说四种情况是因结集经典者意乐不同。有人说就真实义而言确实具足四种情况，《般若波罗蜜多释》中因说明二藏胜劣差别，暂时说二种情况，如前传承解释：'因真实有无，或因广略之故。'
其中前后解说也无定准，有些经中先说大乘后说小乘，如《圣五浊经》。有些经中先说小乘后说大乘，如此经等。若问：既然如此，为何《佛地论释》和《般若波罗蜜多释》中解释先说声闻？如《般若波罗蜜多释》中说：'佛法有二种：极密与应说。'从应说门中先说声闻，因为他们已断烦恼无余故。从极密门中先说菩萨，因为得无生法忍已断烦恼故。如是各别经典从各自一义而说，故互不相违。

།ཉན་ཐོས་སྔར་སྨོས་པ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དོན་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དག་གི་ཐེ་ཚོམ་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་མ་ངེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ངེས་པའི་དང་བ་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པར་དྲན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས བདག་ཅག་གི་ལུས་ནི་བཙུན་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་ཡང་ཉན་ཐོས་རྣམས་རྟག་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞམ་རིང་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆ་བྱད་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ནང་གི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་ལ་གུས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་དག་ཀྱང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་གལ་ཏེ་ཡས་བགྲང་ ན་ནི་སྔར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྨོས་པར་རིགས་སོ།།གལ་ཏེ་མས་བགྲང་ན་ནི་སྔར་དགེ་བསྙེན་མ་སྨོས་པའི་རིགས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སྔར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྨོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤེས་པ་ཆེ་མོད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དེའི་འོག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ད་དུང་མ་ཟད་པས་དེའི་ཕྱིར་འོག་ཏུ་སྨོས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཤེས་པ་ཆུང་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པས་དེའི་ཕྱིར་གོང་དུ་སྨོས་སོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཐབས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག ཏུ་འདོད་པ་ལྔ་ཉམས་སུ་ལེན་ཅིང་སེམས་ཅན་འདྲེན་པར་བྱེད་ལ།གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པས་དེ་ལྟར་བྱས་ན་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་ཞིང་ཡ་མཚན་དུ་འཛིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་པ་ དང་།གཏན་དུ་བ་བསྟན་པ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་སྔར་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གནས་གཉིས་སུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་གལ་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ན་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ནི་གཏན་དུ་བ་ཡིན་ལ།ཐེག་པ་གཉིས་ནི་རེ་ཞིག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སེམས་ཅན་ཇི་ལྟ་བུ་དག་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་དང་། སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཉིས་ནི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་པས།གཏན་དུ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ན་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་ནི་གཏན་དུ་བ་ཡིན་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ནི་རེ་ཞིག་པ་ ཡིན་ཏེ།འགྱུར་བའི་ལུས་ལེན་པས་མཐོང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་བདུན་པ་མན་ཆད་དངོས་པོ་ཅན་ལེན་པའི་ཕྱིར་དང་ཡང་དག་པའི་ལུས་ཀྱི་དོན་དང་ལྡན་པས་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ད་དུང་སྲིན་ བུ་དང་བཅས་པའི་ལུས་དང་ཤའི་ལུས་མ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་འཁོར་གཞན་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་བསྟན་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཡང་དག་པའི་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ ལས།འཁོར་འདུས་པ་དེར་འཁོར་གཞན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མདོར་བསྡུས་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པ་ནི་དེ་དག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འོག་ནས་མདོ་ལ་ཇི་སྐད་དུ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡི་རངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བཞུགས་པ་ཡིན་ན་ནི། སྤྲུལ་པའི་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དེ། ཆོས་བཤད་ པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་རོ།

前面所说的声闻，在《佛地经论》中解释说是为八种意义：为了断除对大乘有怀疑者的疑惑，为了使种性不定的菩萨生起决定的信心，为了使清净的大声闻们断除'我等身份尊贵'的我慢，又为了使声闻们常作如来的近侍，为了形象相同，为了是内眷属，为了使菩萨们对声闻眷属生起恭敬，为了使其他人也对声闻眷属生起净信。
在《般若波罗蜜多经论》中则以别的方式说明：因此，在那里如果是从上数，应当先说菩萨；如果是从下数，应当先说优婆夷，那为什么先说四众声闻眷属之后才说菩萨呢？答：虽然菩萨智慧广大，但佛陀将其放在后面说，这是因为烦恼尚未尽除，所以放在后面说。阿罗汉虽然智慧较小，但因烦恼已尽，所以放在前面说。另外，菩萨以方便力在五道中受用五欲引导众生，如果阿罗汉这样做的话，天人会生疑惑觉得稀有，因此放在后面说明，详细内容如彼处所说。
其中暂时与永久的说明，如前所述，此经就真实义而言是在两处宣说：清净刹土与不清净刹土。如果此经是在清净刹土中宣说，则菩萨是永久的，二乘是暂时的。因此《瑜伽师地论》中说：'什么样的众生不生于清净刹土？凡夫、二乘及入地前的菩萨。'所以二乘是化现，非永久。
如果是在不清净刹土中宣说，则二乘是永久的，菩萨是暂时的，因为受变化身而不能见到，因为七地以下受实体身，因为具足真实身义故无过失。《般若波罗蜜多经论》中说：'七地以下尚未断除有虫之身和肉身。'
关于是否有其他眷属的说明，如果是就不清净刹土而言，则也有真实的龙等，因此《佛地经论》中说：'虽然在那个集会中也有其他眷属，结集者略说二种是因为他们最为殊胜，如下文经中所说：天、人、阿修罗等世间欢喜赞叹世尊所说。'
如果是住在清净刹土中，则有化现的龙等，因此《佛地经论》中说：'即使是化现也无过失，因为是为庄严说法道场。'

།ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་འམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་ པར་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་བསྟན་པའོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་གྲངས་སྨོས་ཤིང་ རྣམ་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཀའ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཀའ་བཞིན་བྱེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་གྲངས་སྨོས་ཤིང་རྣམ་པར་འབྱེད་ པའོ།།འདི་ལྟར་འཁོར་རྣམ་པ་གཉིས་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་ཐ་དད་པ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཆེན་པོ་རྣམ་པར་ བཤད་པ་དང་།ཉན་ཐོས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དོན་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཐབས་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བདག་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ ཅེས་གསུངས་སོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གནས་གཅིག་པ་དང་། དུས་གཅིག་པ་དང་། སེམས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའམ། ཡང་ན་ལྟ་བ་གཅིག་པ་དང་། ལམ་གཅིག་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ཐབས་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པ་དང་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དེའི་གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། བགྲང་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན པའི་འགྲེལ་པ་ལས།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཆེ་བ་དང་མང་བ་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །མང་པོའི་ནང་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སྒྲིབ་པ་རྣམས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པས་ཤིན་ཏུ་བཀུར་བའི་ཕྱིར་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་བའི་ཕྱིར་མང་བ་ཞེས་ བྱའོ།།མུ་སྟེགས་ཅན་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་གི་སྨྲ་བ་རྣམས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་ཏེ། དབང་པོ་རྣོ་བ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། འཁོར་མང་པོའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ ཐམས་ཅད་ཀྱང་དབང་པོ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་མི་སློབ་པའི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་ངེས་པའི་ རིགས་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ཡིན་པས།འབྲས་བུ་ཆུང་ངུ་ཐོབ་ནས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འཁོར་གྲངས་མང་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་འཁོར་མང་པོ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བྱས་པའི་བརྗེད་བྱང་ ལས།ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་། །དང་པོ་ནི་གྲངས་མང་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དམག་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་གྲངས་མང་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཚད་ཆེ་བ་སྟེ་ཇི་ལྟར་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་གྲངས་མང་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ དབྱིབས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པའོ།།གསུམ་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཆེ་བ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་གྲངས་མང་བ་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། ཡོན་ཏན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་ རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གྲངས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།

又说是佛陀的化身，或是菩萨的化身。如世亲论师和无性论师所造《大乘集论释》中也如是解说。
对于词义的解说分为两种：声闻眷属的宣说和菩萨眷属的宣说。
声闻眷属的宣说又分为三种：第一是数量的宣说和种类的分别。第二是从'一切'以下广说诸功德。第三是从'如来之教'以下宣说随顺佛语。此处是数量的宣说和分别。
如是两种眷属中，为了区别于菩萨而说'声闻'。此又以五种方式宣说：共住的分别、无量的解说、大的解说、声闻的意义宣说、僧伽的意义宣说。
其中'共'是指与眷属和自身现前的缘故，是与彼等同在的意思。在《般若波罗蜜多大品》中说'与大僧伽共'。
在《般若波罗蜜多释》中说：同一处所、同一时间、同一心意，或者同一见解、同一道路、同一解脱，称为'共'。此经中说'共'与此义相同。
其中'无量'，根据近光论师的注释：'因其数量极多，难以计数，故称无量'。
其中'大'，根据《般若波罗蜜多释》：因三种含义：大、多、殊胜。因在众多中为上首故，因断除诸障故，因为受到国王等的极度尊敬故称为'大'。因数量极多故称为'多'。因能破除九十六种外道的言论故为'殊胜'。
在《佛地经论》中以四种方式宣说：利根、无学、不定、众多眷属。因此在该论中说：'一切皆是利根极利，具般若波罗蜜种性的声闻，故称大。又因住于无学果位故称大。就真实义而言，一切皆是不定种性的声闻，获得小果后趣向大菩提，故称大。或因眷属数量众多故称大，如现在的众多眷属'。
在真实贤造的《记论》中：'大有三种含义：第一是数量多，如说大军，因数量多故称大。第二是量大，如说大宝，不是因数量多称大，而是因形状高大广阔故称大。第三是以殊胜为大，如说大王，不是因数量多或形状高大广阔，而是因功德殊胜故称大。声闻们也是如此，因不是仅有一个，故称为数量大'。

།སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཚོལ་བར་སེམས་གྱུར་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་བསྒྲུབ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མཐོ་ཞིང་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་མེད་དེ་དཔག་པར་མི་ ནུས་པ་ནི་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་བསྟན་པ་ལས། ཆོས་ཐོས་པས་གོ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གི་སྒྲ་ཐོས་པས་འཕགས་ པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཞན་དག་ལས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་གསུང་གི་སྒྲ་ཐོས་པ་དང་། གཞན་དག་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ཐོས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཉན་ཐོས་ ཀྱི་སྒྲ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་།གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་དང་། མདོ་སྡེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། འདུས་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སཾ་གྷའི་སྒྲ་ལས་དྲངས་ནས་མཐུན་ པའི་འཁོར་ཞེས་བྱ་བར་འདྲེན་ཏེ།དོན་དང་དངོས་པོ་གཉིས་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དགེ་འདུན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི།དགེ་སློང་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ནི་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ ཏོ།།འདི་ཡང་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདིས་ནི་དང་པོ་ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ ཏུ་དུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སློབ་པ་དང་བཅས་པ་དག་གིས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་བརྒྱ་རྩ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་དམུ་རྒོད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟ་ཅང་ཤེས་བཞིན་པས་ན་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ ཅིག་ནི་མི་སློབ་པ་དག་གིས་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བས་མ་དུལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གསེར་བཙོ་མ་བཞིན་པས་ན་དུལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཀུན་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་ བསྔོས་པའི་རིགས་ཅན་དག་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། གླང་པོ་ཆེ་ཅང་ཤེས་བཞིན་པས་ན་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་གསོབ་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དབང་ དུ་མཛད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བཤད་དེ།མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལུང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། སངས་ རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ངག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

寻求佛果而发心修持菩提道，成为至高无上者即是最为殊胜。
广大无边而不可测量者称为无量，如是所说。
关于声闻一词，如《成实论》中所说：由于通过听闻法而得以理解，故称为声闻。
《佛地经论》中说：由于听闻佛陀言音而趣入圣道，故称为声闻。
又《瑜伽师地论》中说：由于从他人处听闻正法之音，以及令他人听闻正法之音，故称为声闻。
关于声闻一词的广泛解释，应当如《佛地经论》、《十住论》、《般若波罗蜜多经》、《大集经》等中所说般理解。
关于僧伽一词，从梵语'saṃgha'引申为'和合众'，因为意义与事实二者相符合，故称为僧伽。
《佛地经论》中说：由于皆是出家僧伽，故称为僧伽。
《般若波罗蜜多论》中说：众多比丘聚集一处和合，称为僧伽，详细解释应如彼论所说。
'一切皆极调柔'等词，表明第二部分是对功德的广泛阐述。
此中有十三种功德，故分为十三个方面，此处阐述第一种极调柔功德。
《佛地经论》中有三种解释：其中说'一切皆极调柔'者，有人说：由于诸有学等已断除见所断烦恼习气分别所起的一百一十二种相，不似野性，如良马般，故称极调柔。
有人说：由于诸无学已断除见道与修道所断的一百二十八种烦恼相，不复未调，如纯金般，故称调柔。
就真实义而言，由于一切皆是回向大菩提的种姓者，故一切皆趣向大果，如来心意如是，如善驯象般，故称极调柔。
关于极调柔的广泛解释，应如《般若波罗蜜多论》中所说般理解。
'佛子'一词表明第二种继承佛种性的功德。
此'佛子'一词通过三个方面来阐述：首先就声闻而言称为佛子，如本经及《佛地经》等中所说。
论师近光在注释中说：由于依靠如来教法力量而从圣道中生，故称为佛子，如说：'一切皆从世尊言教中生，因从正法中生故。'

།ཁ་ཅིག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བའི་ཉན་ཐོས་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ གདུང་འཚོབ་ཅིང་རྒྱུན་མི་གཅོད་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཉིས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བཤད་དེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། ཇི་སྐད་དུ་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ།བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མོས་པས་ནི་ས་བོན་བྱེད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་མི་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་མངལ་བྱེད་དོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི་མ་མ་བྱེད་དོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡབ་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་ པ་ལྟ་བུའོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ལས་གདོན་མི་ཟ་བར་དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། ཕ་དང་། ས་བོན་དང་། མ་དང་། མངལ་གྱི་གནས་དང་། མ་མའོ། །ཕ་ནི་བུ་སྐྱེད་པའི་གཞི་ཡིན་ པས་སྔར་བསྟན་པའོ།།ཕའི་ཁུ་ཆུ་ལས་ལུས་ཀྱི་ས་བོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ས་བོན་བསྟན་ཏོ། །མ་མེད་ན་འཛིན་པར་མི་ནུས་པས་ལུས་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་མ་བསྟན་ཏོ་། །མས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ཡང་གལ་ཏེ་མངལ་གྱིས་མ་བཀྲིས་ན་ལུས་མི་འགྲུབ་སྟེ། མངལ་ ནི་ལུས་གནས་པའི་རྟེན་ཡིན་པས་བཞི་པ་མངལ་གྱི་གནས་བསྟན་ཏོ།།བཙས་ནས་མ་མས་མ་གསོས་ན་ལུས་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་མ་མ་བསྟན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྐྱེན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམ་པ་ལྔ་དགོས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཡབ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཡབ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ས་བོན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ས་བོན་བྱེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་སྐྱེད་པའི་ཡུམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་མ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཞི་པ་ནི་མངལ་གྱི་སྙིང་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་མངལ་གྱི་སྙིང་པོ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་ནི་མ་མ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསོ་ཞིང་མ་མ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གསུམ་པ་ནི་བྱང ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་།ཉན་ཐོས་གཉི་གའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གསུང་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་དང་། ཡང་དག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་རྐྱེན་བཏབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་མི་འབྱུང་བའི་ཚེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལམ་རྟོགས་པའི ཕྱིར།གསུང་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ། རྒྱུའི་རྐྱེན་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཀྱི་དོན་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། གནས་པ་བཅུ་བཤད་ པ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འབྱུང་སྟེ། མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་སེམས་དང་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་ གྲོལ་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་སེམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། གློ་བུར་གྱིས་ཉོན་མོངས་པས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་མ་དག་པ་ཞེས་བཤད་དེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་སེམས་དང་ཤེས རབ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།

有些人说一切声闻都趋向大乘，为了维护如来种姓不断绝故称为佛子。第二种是就菩萨而言称为佛子，如《大乘集论释》一种异说中说：所谓佛子有五种含义：以对无上乘极为信解而作种子，以智慧而作父，以禅定而作胎，以大悲而作乳母，以诸佛而作父亲。
如师真谛释中说：众生身体形成必定需要五种圆满事：父亲、种子、母亲、胎位和乳母。父亲是生子的基础故先说；父精成为身体种子故第二说种子；无母则不能摄持故身不成就，故第三说母；虽为母摄持，若无胎位则身不成就，胎为身体所依故第四说胎位；生后若无乳母养育则身不成就，故第五说乳母。
所谓佛子也同样需要五种殊胜因缘：第一是最胜父，即诸佛世尊作为父亲；第二是最胜种子，即以菩提心作种子；第三是最胜生母，即以智慧作母；第四是最胜胎藏，即以福德智慧摄持作为胎藏；第五是最胜乳母，即以大悲作为养育乳母。
第三种是就菩萨和声闻二者而言称为佛子，如《般若波罗蜜多释》中说：佛子有五种，皆从佛语而生，从法而生，即从预流果乃至阿罗汉，以及入正位的菩萨。辟支佛虽在佛法中种下因缘，但因佛不出世时自己证悟道果，故不说从佛语而生，因为其因缘久远故。
佛子的广义解释见于《庄严经论》、《佛性论》、《大乘集论》、《十住释》、《般若波罗蜜多释》和《瑜伽师地论》，因恐繁琐此处未说。心极解脱、慧极解脱是说明第三种心与慧解脱功德，如经中说：'如是离贪故得心解脱，离无明故得慧解脱。'
对此经文各派解释不同，毗婆沙师说：心性本净，未为客尘烦恼所染故。不清净者说：就真实义而言，心与慧本性解脱。

།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཚེ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མོས་པ་འདོད་ཆགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་མོས་པ་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཤེས་རབ་མ་རིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཚེ་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མོས་པ་མ་རིག་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་མོས་པ་དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བཤད་དེ། འདུས་མ་བྱས་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། ། མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་འདུ་ཤེས་བཅུ་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། །འདིར ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་མ་རིག་པ་འགགས་པས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ ལ་བཤད་པ་ལྟ་བུའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དག་ལ་སྙེགས་སོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པའི་དགོངས་པ་ནི་སེམས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དེས་འཐོབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་ནི་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པས་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དེ།བསྟན་བཅོས་ལས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་སྲེད་པར་གཏོགས་པ་དང་། ལྟ་བར་གཏོགས་པ་ཡིན་ ཏེ་སྲེད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སེམས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ།།ལྟ་བར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྲེད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་ནས། མ་རིག་པ་ དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལྟ་བར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་སེམས་གཏན་འགགས་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པས་ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཤིན་ཏུ་ཞེས་བྱ བ་ནི་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྒྱུར་ཏེ།བཟང་པོའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གང་ཟག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ། དེ་དག་གནས་གཅིག་པ་དང་། ལམ་གཅིག་པས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་གྱི་ཐམས་ ཅད་ལས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཟང་པོ་ཞེས་མི་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཆོས་འདི་པའི་སློབ་པ་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ཐོབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཉོན་མོངས་པའི་ལྷག་མ་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་མི་སློབ་པ་ ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ།དེ་དག་བཟང་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བཟང་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་ ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཞི་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པར་བཤད་དེ་དང་པོ་ནི་ཡན་ལག་དྲུག་ ལ་བརྟེན་ནས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ།

说一切有部认为，当心远离贪欲时，与心相应的胜解从贪欲中解脱，因此说从胜解中心得解脱。当智慧远离无明时，与智慧相应的胜解从无明中解脱，因此说从胜解中智慧得解脱。无为和涅槃不称为解脱。经部师则如《成实论》中所说十想那样，由于远离无明，获得慧解脱；由于远离贪爱，获得心解脱。
在此若与大乘论典相对照，如《佛地经论》中说：'心极解脱是因为从三界贪欲中解脱，如说获得离贪心解脱。智慧极解脱是因为从一切烦恼性无明中解脱，如说由无明灭而获得慧解脱。'其中'如说'是指经中所说。
《佛地经论》的意趣是：由心和智慧的力量获得离贪和离痴，由此所获得的无为即是解脱的本性，这与道理并不相违，因为论中未作详细区分。
《般若波罗蜜多释》中说：'烦恼分为贪爱类和见解类。贪爱类烦恼障碍心，见解类烦恼障碍智慧。如是，由远离贪爱而离贪爱类烦恼，由远离无明而离见解类烦恼，获得慧解脱。'如彼论中广说。
《大般涅槃经》中说：'由于贪、嗔、痴的心永灭，故心极解脱。由于对一切法无碍，故慧极解脱。'
《般若波罗蜜多释》中说：'极'字译为'善'，善解脱有三种：第一种区别于外道的离贪，因为他们处于同一处所、同一道路而有心解脱，但非从一切解脱，故不称为善。第二种区别于此法中有学补特伽罗，虽然他们获得解脱，但因烦恼余习未尽故非解脱。第三种区别于退法阿罗汉和时解脱阿罗汉，他们非善解脱，因此依利根阿罗汉而说善解脱。
所谓'戒极清净'是说明第四种戒极清净功德。这也被近光论师以三种方式解释：第一依六支，第二依无漏。

།གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཚུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཡན་ལག་ དྲུག་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གནས་པ་དང་། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བདག་ཉིད་བསྡམས་པ་དང་། ཆོ་ག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དག་ལ་ ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་དང་།བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡང་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་མི་སློབ་པའི་ས་ལ་གནས་པ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པས་རང་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་གཞོལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལྔ་པ་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་གཉེར་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས།ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་གཞོལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བར་བྱེད་ཀྱི། དོན་གཞན་མི་ཚོལ་བའོ། །ཡང་ན་ཆོས་ཚོལ་བའི་ཚེ་གཞན་ བདེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཀླན་ཀ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་མེད་པ་དང་།སྤྱོད་ལམ་ངན་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་འདི་དག་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་གྲགས་པ་དང་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་ཚོལ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། མང་དུ་ཐོས་པ་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཐོས་པ་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དྲུག་པ་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཚིག་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དང་པོ་དང་བར་མ་དང་གནས་སྐབས་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་མ་ཡིན པའི་བྱེ་བྲག་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཚིག་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་མང་དུ་ཐོས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། བྱང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་གསུམ་པོ་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་ བཅོས་རྣམ་གྲངས་བསྡུ་བ་ལས།མང་དུ་ཐོས་པ་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཐོས་པ་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཐོག་མར་དགེ་བ། བར་དུ་དགེ་བ། ཐ་མར་དགེ་བ། ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་བཟང་པོ། མ་འདྲེས་པ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ། ཡོངས་སུ་བྱང་བ། ཚངས་ པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་བཤད་པ་ན།ཆོས་དེ་དག་མང་དུ་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཐོས་པ་འཛིན་པ་དང་། བསྟན་པའི་ཚིག་བྱང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐོག་མར་དགེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་པ་ན་རབ་ཏུ་དགའ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བར་དུ་དགེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བར་དུ་སྦྱོར་བ་ན་ཚེགས་ཆུང་ངུས་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་ནས། དབུ་མའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་མར་དགེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མཐར་ཕྱིན་ནས་དྲི་མ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་མཐར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།དོན་བཟང་པོ་ནི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་དང་ཚིག་ཏུ་འདོན་པ་ཟུར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་འདྲེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

第三是依大乘而说。关于依六支分而说的内容，如佛地经论中说：'关于极为清净的戒律，如经中所说：具足六支分者称为清净戒律，即安住于清净戒律，以别解脱戒约束自己，具足仪轨，具足行境，对微细罪过亦生畏惧，受持学处并如实修学。'
关于依无漏而说，如佛地经论中说：'或者由于一切获得无漏戒律，故称为极为清净。'
关于依大乘而说，如佛地经论中说：'就真实义而言，住于无学地者以回向大乘故，清净自方戒律，为成就菩萨戒律，故称为极为清净。'
'趣向并追求法乐'表明第五种功德即追求法乐。这也如近光论师所说的三种解释，因此佛地经论中说：'趣向并追求法乐'是指在如实寻求正法时趣向此大乐，即趣向佛菩提，而不求其他。或者在求法时为利益他人安乐，无寻过之心，远离不善威仪。就真实义而言，这些大声闻专一追求法乐，而非追求名声、利养与恭敬。'
'多闻、持闻、积闻'表明第六种功德即圆满闻慧。如是这三个词也是依闻慧的初、中、殊胜与非殊胜阶段的差别而作三种词的分别。
若配合说一切有部的论典，则说'忆念多闻、受持、熟习'是这三个词的差别。因此如《论品类足论》中说：'多闻、持闻、积闻是指：初善、中善、后善，文句与义理善妙、无杂、圆满、清净、明了的梵行法说时，对这些法多闻圆满、受持、熟习教言。'
如《瑜伽师地论》中说：'初善是指听闻时能生起欢喜心故。中善是指修行时以小功用断除二边而行中道故。后善是指最终远离诸垢染故，以及达到离贪、极离贪的究竟故。义理善妙是能引发利益安乐故。文句善妙是指名身等善加安立、读诵圆满故。无杂是指此非与外道共同故。圆满是因无量故，及一切中最胜故。'

།ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས སུ་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དེ། ལམ་འདི་ནི་མ་འདྲེས་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ཉིད་བཟང་པོ་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་མདོ་སྡེ་ཚད་མ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་དང་། བར་མ་དང་། ཐ་མའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཐོས་ཤིང་གཟུང་བའི་ཕྱིར་མང་དུ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐོས་པའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་ཐམས་ཅད་དྲན་ཞིང་མི་བརྗེད་པའི་ ཕྱིར་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་གོམས་པར་བྱ་སྟེ། བརྟན་པོར་གནས་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ལེགས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ་ལེགས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ། ལེགས་པར་བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ཞེས་ བྱ་བས་ནི།བདུན་པ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་པ་བྱིས་པ་དག་ནི་ཉེས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ་ཉེས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ། ཉེས་པར་བརྗོད་པའི་ལས་བྱེད་པ་དག་ ཡིན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འཕགས་པ་དག་ནི་དེ་དག་གི་ཆོས་ལས་འདས་ཤིང་དེ་དག་དང་མི་མཐུན་པས།དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ། ལེགས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ། ལེགས་པར་བརྗོད་པའི་ལས་བྱེད་པ། ལས་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཇི་ལྟར་མཁས་པའི་རྟགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བྱིས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་ལ། ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མཁས་པ་ཡིན་པར་ ཤེས་ཏེ་།དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱིས་པ་རྣམས་ཉེས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ་དང་། ཉེས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱེད་པའི་ལས་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། མཁས་པ་ནི་ལེགས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ་དང་། ལེགས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ་དང་། ལེགས་པར་ བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་མཁས་པའི་རྟགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ལེགས་པར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡིད་དང་ངག་དང་ལུས་ཀྱི་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཉེས་པར་བསམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཉེས་པར་བསམ་པ་སེམས་པ་དང་། ཉེས་པར་སྨྲ་བ་བརྗོད་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ཇི་ཙམ་དུ་མངོན་སུམ་དུ་སྤྱོད་པའི་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་རྣམ་པར་མ་དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཤེས་རབ་མྱུར་བ། ཤེས་རབ་མགྱོགས་པ། ཤེས་རབ་རྣོ་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཅན། ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན། ཤེས་རབ་ཆེ་བ། ཤེས་རབ་ཡངས་པ། ཤེས་རབ་ཟབ་པ། ཤེས་རབ་མཉམ་ པ་མེད་པ།ཤེས་རབ་རིན་པོ་ཆེར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ཤེས་རབ་འདི་དག་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་མིང་སྟོན་ཏེ། མདོ་ལས་ཤེས་རབ་ རིན་པོ་ཆེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་གོང་མའི་ཤེས་རབ་བརྒྱད་པོ་དག་ཤེས་རབ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པར་སྡུད་པ་ཡིན་གྱི།ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཤེས་རབ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་འབྱུང་གི་རིན་པོ་ཆེའི་ཤེས་རབ་ ཅེས་མི་བརྗོད་དོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རིན་པོ་ཆེའི་ཤེས་རབ་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་གཞན་ཡིན་ པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེའོ་།།ཁ་ཅིག་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ལ་ཤེས་རབ་བཅུ་བསྟན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་བསྣན་ནའོ།

完全清净是这样的，因为是自性解脱的缘故。完全清净是这样的，因为是解脱相续的缘故。清净梵行是这样的，即八支圣道，此道以不杂等四种殊胜相而说。如是若与大乘教义相配，如佛地论中说：'为了听闻并受持一切经典的初、中、后分，故称多闻。为了随顺忆持一切所闻义理而不忘失，故称持闻。熟习文字与义理，令其坚固安住，因此称为以闻等。'
所谓善思维、善言说、善作业，是显示第七随智德的三种功德。如近光论师的注释中说：'世间凡夫是恶思维、恶言说、恶作业者，而出世间圣者超越彼等法，与彼等不相顺，因此是善思维、善言说、善作业，三业清净随顺智慧。'
又如瑜伽师地论中说：'如何具足智者之相？即以业相了知是凡夫，以业相了知是智者。其如何？即凡夫是恶思维、恶言说、恶作业者，而智者是善思维、善言说、善作业者，如是具足智者之相。'其中善思维等是身语意三业清净，依次配对。恶思维等是三种烦恼业。
因此瑜伽师地论中说：'恶思维、恶言说、恶作业，凡是现行的身语意诸业，一切皆是不清净的。'
迅速智慧、敏捷智慧、锐利智慧、出离智慧、决定智慧、广大智慧、广博智慧、甚深智慧、无等智慧、圆满珍宝智慧，这是显示第八殊胜智慧功德。对这些智慧有三种解释：有些说此经中显示八种智慧之名，经中'圆满珍宝智慧'是总摄前面八种智慧为珍宝智慧，而非另立为一种智慧。因此瑜伽师地论中说'珍宝智慧'而不说'智慧珍宝'。
有些说是九种智慧，因此二万五千颂般若经和般若经注释中说'智慧珍宝'，应知是另一种智慧。有些说此经中显示十种智慧，是加上极甚深智慧。

།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་དཔེ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གཞན་དག་གིས་གཏིང་དཔག་ དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་རེ་ཞིག་རྣམ་པ་དགུ་དང་སྦྱར་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བའི་དོན་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་མྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་མང་ པོ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར།ཤེས་རབ་མགྱོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མང་པོ་ལ་འགྲོ་བ་ནི་ཤེས་རབ་མགྱོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ཕྲ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱུང་ བའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའོ།།ཤེས་རབ་འདིས་དེ་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དྲིས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་ རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉན་ཐོས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ལས་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་མཉམ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་འདིས་ནི་དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱེད་པས། ཤེས་རབ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ ཤེས་རབ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་དོན་གྱི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བྱའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་དེ་དག་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་ཏེ། དེའི་ ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་རྐྱེན་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་མྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་མགྱོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ཙམ་པ་དང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་རྣོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། འཇིག་ རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་དུས་ཡུན་རིང་ པོ་ནས་ཡོངས་སུ་གོམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཚད་མེད་པ་དང་མཐའ་ཡས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཚུངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་ཞེས་ བྱའོ།།དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཤེས་རབ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་རིན་པོ་ཆེ་བཻ་ཌཱུརྱ་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་རིན་པོ་ ཆེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་བཅུ་གཅིག་བསྟན་ཏོ། །འཕགས་པ་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་བཅུ་གཉིས་གསུངས་སོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཤེས་རབ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་ བྱ་སྟེ།མངས་ཀྱིས་དོགས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །རིག་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་རིག་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། མདོ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རིག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ བྱེད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་རིག་པ་དང་།འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་རིག་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།

因此，从佛地经中的一种不同的比喻说到：'智慧极为甚深'，因为其他人难以测量其深度。这里暂且结合九种方面来分别。因此从佛地经论中说：'为了迅速趣入如来所说的调伏法义，故称为迅速智慧。由于趣入其义理众多的缘故，称为敏捷智慧，因为趣入众多称为敏捷智慧。由于趣入细微义理，称为锐利智慧。由于获得出离轮回的智慧，称为具出离智慧。由于以此出离智慧本身作为证悟涅槃的因，故称为具决定证悟智慧。由于究竟决定，称为决定证悟，那就是涅槃。由于此智慧作为证悟彼的因，故依此安立名称。由于对所问无穷尽地决定，称为广大智慧。由于深广且极为通达，称为广阔智慧。由于智慧超胜钝根声闻，称为无等智慧。由于此智慧能获得最胜义，称为珍宝智慧。由于声闻具有如是珍宝智慧，故说智慧是圆满珍宝。'
其中所说'最胜义'是指涅槃。若与瑜伽师地论相对照则稍有不同。因此，彼论中说：'由于了知缘起，称为迅速智慧。由于无碍，称为敏捷智慧。由于如其数量与本质而了知，称为锐利智慧。由于了知出离法及世间离贪，称为具出离智慧。由于了知出世间离贪，称为具决定证悟智慧。由于长期修习此智慧，称为广大智慧。由于此智慧境界无量无边，称为广阔智慧。由于不与他人的智慧相等，称为具无等智慧。由于在一切根中智慧最为殊胜，如同如意宝珠能照亮转轮王的琉璃宝，以及与彼相应，称为圆满珍宝智慧。'
在般若波罗蜜多释中说明了十一种智慧。在圣大集经中宣说了十二种智慧。在瑜伽师地论中说有十六种智慧，因恐繁琐此处未说。'具足三明'是说明第九具足三明功德，如经中所说：'明有三种：宿住随念智作证神通明、死生智作证神通明、漏尽智作证神通明。'

།རིག་པ་གསུམ་པོ་འདི་ ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ།དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་ལྔ་པ་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་ དྲན་པ་དང་།གཉིས་པ་ལྷའི་མིག་དང་། དྲུག་པ་ཟག་པ་ཟད་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྔོན་དང་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་མཐའི་ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་ པོའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པ་དང་། བརྟགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཤེས་པའི་རིག་པ་ནི། བརྟགས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་གཉི་གར་བཏགས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གཉིས་པ་ནི་བཏགས་པ་ ཡིན་ཏེ།གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དག་ནི་ཀུན་ཀྱང་ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཉི་ག་ཡང་ཟག་པ་ཟད་པའི་ལུས་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བཏགས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཆོག་དང་དམན་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པ་དང་། བཏགས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་མི་སློབ་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། སློབ་པ་དག་ནི་མུན་པ་དང་བཅས པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་རིག་པ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི། བཟོའི་གནས་རྣམས་ལ་འཇུག་གོ། །ལྷའི་རྣ་བའི་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་སྒྲ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་ཏེ་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རིག་པ་རྣམ་པར་མི་གཞག་གོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིག་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་བ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ དང་།ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་སུ་གཞོལ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱི་མ་གསུམ་པོ་དག་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བཞི་པ་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའི་དངོས་པོ་རྣམས་མཐོང་བས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།ལྔ་པ་ནི་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི། ཕྱི་མའི་མཐའི་དངོས་པོ་རྣམས་མཐོང་བས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དྲུག་པ་ཟག་པ་ ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དེ་ལྟར་སྐྱོ་བར་གྱུར་ནས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མོས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ལུང་སྣ་ཚོགས་དང་། ལུང་བར་མ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རིག་པ་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་འཆད་དེ། མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་མི་སློབ་པ་དབང་པོ་རྣོ་བས་ཐོབ་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་ པ་མཐའ་གསུམ་གྱི་ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར།རིག་པ་གསུམ་ཡོད་པར་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་རིག་པ་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མུན་པ་སེལ་བས་རིག་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ།

这三种明也如有部所说的《俱舍论》那样，从四个方面进行分析：第一是说明体性，即以智慧为体性。按照次第，从六神通中，第五宿命随念通、第二天眼通和第六漏尽通这三者为体性。
第二是说明安立三种的必要性，按次第是为了对治过去、未来和现在三际的愚痴。
第三是分别真实和假立，漏尽智明是假立和真实两者，因为是无漏所证。其余两种是假立，因为都是有漏。有漏和无漏的智慧都称为漏尽，因为二者都从漏尽身中生起。真实是指无漏，假立是指有漏，因为殊胜和低劣相互观待，所以说明真实和假立。
第四是分别有学和无学，唯属无学，因为有学者仍有黑暗。
《大毗婆沙论》中说明安立三种的必要性与《俱舍论》所说稍有不同。因此，在该论中对于六神通为何说为三明的问题，回答说：神足通知识神通是趣入工巧处。天耳智神通唯是领受声音。他心智神通唯取自相，因为没有殊胜功能故不立为明。后三种神通具有殊胜功能故立为明。
其中殊胜功能是：随顺厌离轮回、引发殊胜功德、趣向涅槃。为何后三者具有殊胜功能？第四宿命随念智现证神通由见过去际事物而生起极度厌离。第五死生智现证神通由见未来际事物而生起极度厌离。第六漏尽智现证神通如是生起厌离后，对涅槃生起极大信解。详细解释如该论所说。
《杂阿含经》、《中阿含经》、《正理论》和《大毗婆沙论》中广说三明的特征，因恐繁多此处未说。此处若结合大乘教义，《佛地经论》和《瑜伽师地论》中大多与《俱舍论》所说相符。
因此，《佛地经论》中说，无学利根所得的这三种神通是为了断除染污、非染污三际愚痴而有三明。有些人说这明是以智慧为体性，因为智慧能除暗故称为明。

།ཁ་ཅིག་ ནི་གཏི་མུག་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ།མ་རིག་པ་བཟློག་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཟག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་སྔ་མ་གསུམ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། རིག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རིག་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དུས་གསུམ་ལ་ རྨོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ལྷའི་མིག་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་རིག་པ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་རིག་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཤེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ལས་ཤེས་པ་ནི་རིག་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །འདིར་ཤི་འཕོས་ནས་དེར་སྐྱེ་བར་ཤེས་པ་ནི་ལྷའི་མིག་འཐོབ་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ ཞེས་བྱའོ།།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཕྲད་ཅིང་མི་སྟོར་བར་ཤེས་པ་ནི་རིག་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་ཟད་ནས་ཡང་མི་སྐྱེ་ བར་ཤེས་པ་ནི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟ་བུའི་རིག་པ་གསུམ་པོ་དག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཆེན་པོ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དག་གིས་འཐོབ་བོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཐམས་ཅད་འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཅུ་པ་ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ ཏེ།འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་རྣམས་བསམ་གཏན་བཞིའི་དངོས་གཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས། ཚེ་འདི་ལ་ལུས་དང་སེམས་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེ་བར་གནས་པ་འདི་ཡང་། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་གསུངས་། སྨྲས་པ་བསམ་གཏན་ཁོ་ན་ལ་བདེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚོར་བའི་བདེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བའོ། །བསམ་ གཏན་སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་ནི་བདེ་བ་གཉིས་དང་ལྡན་ལ།བསམ་གཏན་བཞི་པོ་དག་ནི་ཚོར་བའི་བདེ་བ་མེད་ཀྱང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མཐུ་དང་ལས་རྒྱ་ཆེ་སྟེ། སྔ་མ་དག་གི་བདེ་བ་གཉིས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེར་བསྡོགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ པ་ཡོད་ཀྱང་།རྒྱ་མི་ཆེ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཞེས་མི་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དངོས་གཞིའི་བསམ་གཏན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ན། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཕེལ་ཞིང་བརྟས་པས། ལུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱད་པར་སྐྱེས་ནས། ལུས་དང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེར་ བསྡོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཕེལ་ཞིང་བརྟས་པས།སེམས་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཁྱད་པར་སྐྱེའི། ཤིན་ཏུ་དང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ ལས་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་དགུས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། ཕལ་ཆེར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བསམ་གཏན་རྣམས་ཁོ་ན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་སེམས་ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

有些人说是以无愚痴的善根为体性，因为能够遮止无明。虽然说大乘一切都是无漏，但也不相违，这是因为承许后得智是无漏的。
又如《瑜伽师地论》中说，六神通中前三是神通而非明，后三既是神通也是明，这是因为它们是对治三世愚痴的缘故。
在《般若波罗蜜多释》中说：'宿住随念、天眼和漏尽称为三明。'
若问神通与明有何差别？知晓过去宿住事相称为神通。了知过去因缘和造作业称为明慧。知晓此处死后往生彼处称为天眼神通。了知造作和因缘的边际而不失坏称为明慧。知晓烦恼相续的生与不生称为漏尽神通。知晓漏尽后不再生起称为明。这样的三明是由大阿罗汉和独觉所获得。
所谓'获得现法乐住一切'是说第十现法乐住功德，即声闻获得四禅根本定，因为今生身心安乐而住，故称现法乐住。
关于这种安乐住，如说一切有部的《大毗婆沙论》中说：'世尊为何说第四禅是安乐住？答：因为禅定中独有两种乐：受乐和轻安乐。前三禅具有两种乐，第四禅虽无受乐，但轻安力用广大，超胜前三禅的两种乐。近分定和无色定虽有轻安，但因不广大故不称为乐。'
又说，当现证根本禅时，大种增长坚固，遍身生起殊胜，使身清净，故称安乐住。当现证近分定等时，虽大种增长坚固，但仅在心中生起殊胜，不能令身清净，故非安乐住。如该论中以九种方式广说当知。
此处若配合大乘教义，多与《大毗婆沙论》所说相符。因此《佛地经论》中说：'所谓现法乐住，是因为获得不退失的禅定。'
又如《论释》中说：'唯有诸禅定是现法乐住的体性，因为具足身心二种轻安的缘故。'

།གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དག་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བསམ་གཏན་དེ་དག་ནི་བདེ་བ་ལ་ གནས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་དེ་དག་ཏུ་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་བའི་བདེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་བདེ་བ་ལུས་དང་སེམས་ཀྱིས་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ རོ།།གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མྱོང་བ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ལ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མ་གསུངས་ཤེ་ན། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ མ་འོངས་པའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་མ་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་ངེས་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་ན་ལོག་པ་འམ། ཡང་ན་གོང་མར་སྐྱེ་བ་འམ། ཡང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་ བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་།གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་མ་འོངས་ པའི་ཆོས་ལ་མི་གནས་པ་སྟོན་ཏེ།མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཆེན་པོའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་སློབ་པ་དག་ ཡིན་པའི་ཕྱིར།བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་གི་ལེའུ་ལས་འཕགས་པ་རྣམས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་ཟད་པའི་ཕྱིར་བསོད་ ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཡུག་པོ་རྣམས་མ་བསལ་ན། ལོ་ཐོག་བཟང་པོ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདོད་ཆགས་སྤངས་པའི་གང་ཟག་ལ་ཡོན་ཕུལ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕན་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་སྤངས་ནས། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཞིང་གཤིན་པ་བཞིན་དུ་ཡུན་རིང་པོར་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཆེ་བ སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སྤྱོད་ལམ་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཉིས་པ་སྤྱོད་ལམ་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་བཞིན་དུ་གནས་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དབང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་ཞི་བ་དང་། རྒོད་པ་མེད་པ་དང་། མི་མཐོང་བ་དང་། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་མི་གཡོ་བས་གཏམ་ཟེར་བ་ནི་སྤྱོད་ལམ་རབ་ཏུ་ཞི་བ་དང་། སྤྱོད་ལམ་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བཟོད་པ་དང་དེས་པ་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཉམས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཅུ་གསུམ་པ་བཟོད་པ་དང་དེས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྡུག་བསྔལ་བཟོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ འགྲོགས་ན་བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བཟོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགྲ་བོ་རྣམས་ལ་ལན་ལྡོན་པའི་བསམ་པ་མེད་པའོ། །དེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པས་གཞན་ལ་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། མི་འཁྲུགས་པ་དང་། ཕྱིར་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་དང་། ཁོན་གྱི་བསམ་པ་མི་འཛིན་པའོ།

不是无色界定，因为没有身体极其轻安的缘故。又如瑜伽师地论中说：'那些禅定也称为安住于乐，因为在其中完全圆满地体验快乐。为什么呢？因为依靠禅定，身心能体验喜乐、轻安乐和舍乐。在无色界中没有这样的体验，因此不说它是安住于乐。'详细内容如该论中所说。
为什么未来法不称为乐呢？如俱舍论中说：'未来法不称为安住于乐，是因为未来法的快乐并非确定安住，或者会退失，或者会往上界转生，或者会入涅槃而不住。'如正理论和经典中也同样这样解释。广泛分别即如《成实论》中，在修习四种三摩地品中以六种方式说明不住于未来法，因恐繁琐此处不述。
'大福田清净'是第十一，说明大福田清净功德。如是，因为这些声闻都是无学，所以称为大福田清净。如《成实论》福田品中说：'圣者们断除贪欲、嗔恨等烦恼后，称为福田，就像不除杂草会损害好庄稼一样。因此，对断除贪欲的人布施能得到广大果报利益，故称为福田。'详细内容如该论中所说。
又如佛地论释中说：'所谓大福田清净，是因为永远断除烦恼，如同世间良田一样，能长期生长广大果实并增长的缘故。'
'具足寂静威仪'是第十二，说明寂静威仪功德。如近光论师释中说：'因为在一切威仪中都安住正知。'如瑜伽师地论中说：'诸根寂静、不掉举、不显露、肢体不动而说话，是威仪寂静，因威仪无有过失故称为具足。'
'具足无损大忍辱柔和'是第十三，说明忍辱柔和功德。如佛地论释中说：'因为能忍受痛苦，所以相处愉快。'如瑜伽师地论中说：'忍辱即是对敌人无报复之心。柔和即是内心无嗔恨，因此不伤害他人。'又如瑜伽师地论中说：'什么是忍辱？其特征应当从三个方面来看：不动怒、不报复、不怀恨。'

།དེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་ལུས་དང་། ངག་དང ཡིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཉིད་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་བཟོད་པ་ནི་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་བཟོད་པར་བྱེད་དོ། །དེས་པས་ནི་གཞན་དག་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ བཀའ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། གདུལ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཁོར་བའི་ སྡུག་བསྔལ་ལས་བཟླ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ལ།ཉན་ཐོས་དེ་དག་ནི་མི་སློབ་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ནས་འཁོར་བ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཀའ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དྲིས་ལན་དག་གི་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་ བཤད་པ་བཞིན་ནོ།། །།བམ་པོ་དགུ་པ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་ནས་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།གྲངས་སྨོས་ཤིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་དང་། འདི་ལྟ་སྟེ་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མིང་སྨོས་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་འཁོར་ རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར།འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། འོངས་པའི་ གནས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། ཚད་དཔག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས། དེའི་གྲངས་མཐའ་མེད་དེ། གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མའི་གྲངས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདིའི་ཡུལ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པས། མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་དེའི་སེམས་བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་སྲན་དང་བཅས་ཤིང་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ གསུམ་ཆར་བསྡུ་བ་ཡིན་པས་ཆེན་པོ་ཉི་ཚེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཕྱི་མ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་སྨོས་སོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་ ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་སཏྭ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔའ་བོའི་དོན་ཡིན་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྟུལ་བས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གཉེར་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་གནས་སྐབས་ཀུན་དང་སྦྱར་ རོ།།འདི་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་བྱ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་མ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཆེ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ་ དང་ལྡན་པས་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།དང་པོ་ནི་གྲངས་ཆེ་བ་སྟེ་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

什么是温和？即是当他人加害时，以身语意随护的性质，其中忍辱是对他人加害能够忍受。温和则是不加害他人，如此详细解释于彼处。'深入如来教法'表明第三'如教奉行'。
在阿闍黎近光的注释中说：为了圆满所化众生，如来教法是为了解脱众生轮回痛苦而宣说，那些声闻到达无学位后超越轮回，故深入如来教法。问答的广大分别如彼处所说。
第九品。'复有无量菩萨大士众从不同佛土而来集会'等，显示第二菩萨眷属。此亦分为三种：说数并分别，'一切皆'以下说菩萨功德，'所谓如是'以下依主要而说名号，此为第一。
如是在二种眷属中，已说声闻眷属，此处显示菩萨眷属。第一亦有三种：广说无量、广说菩萨等、显示所来处。
其中'无量'是数量极多，因难以度量。在论典《佛性论》中说：其数无边际，因超过恒河沙数故称无量。
关于'菩萨'等，在《大乘集论》注释中无性论师说：菩萨是以菩提为所缘境故称菩萨，此从境而得名，如不净观等。或因其心求证菩提而具有勇气和能力，故称菩萨。
阿闍黎近光则分三种解释，故在《佛地经论》中说：所谓'菩萨摩诃萨'，是因众生求证菩提，此摄三大乘故，为显示唯大而说后'摩诃萨'。
又因以菩提为所缘境故称菩萨，以利益自他的大愿求证大菩提而利益众生故。
又'萨埵'是勇士义，以精进力求证大菩提故称菩萨，此可配一切阶位。
为显示此是住地菩萨摩诃萨故，说后'摩诃萨'。在此赞叹菩萨的场合中，菩萨具三种大事故称摩诃萨。第一是数量大，因为无量故。

།གཉིས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ཆེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་ཤིང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ལས་ཆེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལས་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆེན་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ པའི་ཕྱིར།སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ་། སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་དང་། སྤྱོད་པ་ཆེན་པོ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་འོངས་པའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་ ནས་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནས་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ཡིན་ནོ།།མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནས་འདུས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་པོ་དག་གིས་ཕྱོགས་ གཞན་ནས་འོངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདུས་པར་བསྟན་པ་ནི་ལེ་ལོ་དང་ང་རྒྱལ་གྱི་དབང་གིས་ཆོས་ཉན་དུ་མི་འགྲོ་བ་དེའི་གཉེན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཕྱོགས་དེ་དང་དེ་དག་ནས་བདག་ཉིད་ཆོས་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན་མོད་ ཀྱི།གཞན་གྱི་ངོ་མི་ཆོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ལ་། མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཞིང་ཁམས་གཞན་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོ་ནས་འོངས་ནས། གཞན་དག་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་མི་བྱ་བ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་སྙམ་པའོ། །སྔར་གོང་དུ་ ཉན་པའི་འཁོར་གཞན་ནས་འདུས་པར་མ་བསྟན་པ་ནི་གནས་འདི་ཉིད་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་ཕྱོགས་གཞན་ནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། མདོར་བསྡུས་པས་མ་བཤད་པར་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ཅེ་ན། སེམས་ཅན་དག་གི་མ་གུས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་སེམས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འཁོར་རྣམས་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བཙུན་པར་བྱ་ཞིང་ཕྱག་འཚལ་བར་རིགས་སོ་ཞེའོ། ། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་སྙམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཚིག་བཅུ་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི འོད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་དེ།ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། ས་བཅུ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། སྨོན་ལམ་བཅུ་དང་སྦྱར་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་ཆེན་པོ་བཅུ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། མདོའི་ཚིག་བཅུ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་རྣམ་པ་བཅུར་དབྱེའོ། །དེ་ལ་ཐམས་ ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ཞེས་པས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་ཤིང་། སེམས་ཅན་འཁོར་བ་ལས་འདྲེན་པ་དང་། བདག་ཉིད་བླ་ ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། ། འདིར་ནི་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

第二是功德大，即安住于大乘并在大乘等中游行故。第三是事业大，即如是遍息灭一切有情之一切损害故，利益有情是菩萨之事业故。又如十地论中说：由具足三种大故，称为大菩萨，即大愿、大行、大利益有情。其中说明所来之情形，如佛地论中说：从不同佛土而来集会者，即如是从十方种种佛土为听法而集于一处。虽然也有从娑婆世界集会的菩萨，但结集者说明从他方来集会的菩萨，是为对治由懈怠和我慢而不去听法者，虽然那些菩萨是从彼彼方为求法而来，但并非不顾及他人，因为他们都具大神力，具大神力者尚且从极远的他方国土而来，何况其他近处者不去呢？前文未说其他听众来集会，是因为在此处集会的缘故。此处说从他方集于一处，因此虽然此处的菩萨也有，但应知因略说而未说。一切皆安住大乘等，是说明第二赞叹菩萨功德。如佛地论中说：为何赞叹诸菩萨功德？为断除众生不恭敬和我慢心故。有人说：声闻众是长期修梵行者，应受菩萨们恭敬礼拜。又为令众生生起净信，想到若菩萨尚且具足如是功德，何况如来。功德之十句经中所说，近光论师分为四种解释：配合十种大、十地、十波罗蜜多、十愿而作详细解释。此处是配合十大而说明，即以经中十句本身分为十种意义。其中'一切皆安住大乘'句，说明赞叹大精进，如近光论师释中说：以精进力安住大乘，引导众生出离轮回，自身趣向无上菩提。其中大乘即是成熟有情及寻求菩提称为大乘。有人说法性真如称为大乘。此处如金刚经论中说：广大等心，即说明为安住大乘。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་བགྲོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་ཆེན་པོའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་བསྟན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།ས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ཉན་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་བགྲོད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། གྱ་ནོམ་པར་མངོན་པར་ སངས་རྒྱས་པ་བསྡུ་སྟེ།འདི་ཉིད་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན། བགྲོད་པར་བྱ་བའི་གནས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་ མེད་པའི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་བསྡུ་སྟེ།འདིས་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ས་བཅུའི་ཡུལ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་།དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་དམིགས་པ་ ཆེན་པོ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་དང་གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པས་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡོན་ཏན་འདི་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡིན་པས་དམིགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོན་ཏན་སྔ་མ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་བྱེད་ལ། འདི་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་བྱ་བའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཞི་པ་དུས་ཆེན་པོ་བསྟན་ཏེ། ཉེ་བའི་འོད་ ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།དུས་ཐམས་ཅད་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ལ་བསྐལ་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྐལ་པ་དང་བསྐལ་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་བསྐལ་པ་མ་ཡིན་པར་མི་རྟོག་པའི་ ཕྱིར།དུས་ཡུན་རིང་པོར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པ་ལ་སྐྱོ་བ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཀལྤ་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་དུས་དང་བསྐལ་པས་བསྡུས་ཏེ། ཆ་ཐ་དད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་དུས་དང་། བསྐལ་པས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་དང་བསྐལ་པའི་ཆ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་ཡིན་ཏེ། སྔ་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར མི་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།

大乘法道者，是第二宣说大因之赞叹。在近光论师的注释中说：'以闻思修等次第趣入十地等'。其中'十地等'之'等'字，包含平等觉和殊胜现前成佛。此即是大乘，也是所趣入之处。'闻思修等'是指世间三种智慧。'等'字包含无漏修慧。此说明三种智慧次第生起十地境界并引生佛地，故称为大因。
或者，大乘法性之真如，十地菩萨以三种智慧及与之相应的法，次第通达真如三昧境界并引生佛地，故称为大因。
'于一切众生心平等'说明第三宣说大所缘赞叹。近光论师注释中说：'由获得于一切众生自他平等性，故以慈等平等加行'。此功德以慈等为体性，一切众生是所缘境界，故称为大所缘。前功德以智慧为体性，故以真如为境界，此功德以慈等为体性，故以众生为境界。此即《圣金刚般若经》注释中所说一体大悲所作，故称为平等加行。
'离种种有分别无分别之分别'说明第四大时。近光注释中说：'于一切时如一刹那平等趣入。其中劫称为分别。由于断除一切劫与非劫之分别，如是于劫与非劫无分别，故于长时行持而无厌倦。'梵语'kalpa'译为分别，有为法为时劫所摄，由有差别分故称为分别。无为法非时劫所摄，无时劫差别分故称为无分别。此二者是所应了知之境。'种种分别'是分别心，缘前述分别、无分别境界，故称为种种分别。

།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་ཀྱིས་འདི་ནི་དུས་དང་བསྐལ་པ་འདི་ནི་དུས་དང་བསྐལ་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་དུས་དང་བསྐལ་པ་རིང་བ་ལྟ་ན། རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བར་འགྱུར་ ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་། བསྐལ་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ། བསྐལ་པ་དང་བསྐལ་པ་མ་ཡིན་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར། དུས་ཡུན་རིང་པོ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་མེད་དེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་ གསུམ་དང་།དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་གཉིད་མ་ལོག་པ་དག་ཉིན་མཚན་ལ་ཡུན་རིང་པོར་རྣམ་པར་རྟོག་གི། གལ་ཏེ་གཉིད་ལོག་པར་གྱུར་ན། ཉིན་མཚན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ནམ་རིང་ཡང་ནམ་རིང་བར་མི་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་ལོན་པ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་ནས། གདོད་བླ་ན་མེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པས། དུས ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མྱུར་དུ་འགྲུབ་ཅེས་བཤད།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་དང་བསྐལ་པ་ཡུན་རིང་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། །གཉིད་ལོག་པ་ན་ལོ་འདས་སྙམ། །སད་ན་དེ་ནི་ཡུད་ཙམ་སྟེ། །དེ་ཕྱིར་དུས་ནི་དཔག་མེད་ཀྱང་། །སེ་ གོལ་གཏོགས་པ་གཅིག་གིས་བསྡུས།།ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་ཕྱིར། དུས་ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་ཡང་ཡུན་རིང་པོར་མ་ལོན་ནོ་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། བྱིས་པ་སྤྱོད་པ་དུས་ཐུང་ཡང་། ། ལེ་ལོ་སེམས་ལ་རིང་ལོན་སྙམ། །སངས་རྒྱས་བསྐལ་པ་དཔག་མེད་དུ། །བརྩོན་འགྲུས་མཛད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དགོངས། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་དུས་ཐམས་ཅད་ལ་སྐད་ཅིག་མ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས ཅད་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལྔ་པ་འདོད་པ་མེད་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བའི་ཕྱིར། བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་བཅོམ་པར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་གཏོང་ བའི་ཕྱིར།ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་བཅོམ་པའོ། །ཡང་ན་འདིས་ནི་གཞི་བྱས་ནས་བདུད་བཞི་ཆར་དང་བྲལ་བའོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཐམས་ཅད་མི་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་རིག་ནས་སེམས་ ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱེད་ན།བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་ཁུངས་སུ་བསྟན་ནས་སྒྲུབ་པའོ། །མདོ་སྡེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཀྱང་ཇི་སྐད་དུ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ནི་མི་ རྟག་པས།།རྟག་ཏུ་སེམས་དཔའ་དྲན་གཞག་ན། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ལ་མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པས། བདུད་བཅོམ་པའི་དོན་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། བདུད་རྣམ་ པ་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་སྟེང་དུ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་བསྣན་ནས་ཐམས་ཅད་ལ་བདུད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་གཞུང་གིས་འདི་ལ་སྐྱོན་དུ་མི་སྒྲུབ་བོ། །ཡང་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ ཕྱིར།འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལས། མདོར་བསྡུས་ནས་མ་བསྟན་ཏོ། །བདུད་བཞི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

这是这样说的：如果以分别妄想心认为'这是时劫，这不是时劫'而执着于漫长时劫，就会对修习瑜伽生起厌倦。菩萨等则不同，他们对一切时劫与非时劫都已断除分别，因为不执着于时劫与非时劫，所以对长时修习不会生起厌倦。他们于三大阿僧祇劫及一切长时中，都如同一刹那般平等趣入。
就像未睡着的人会对日夜感觉漫长而生分别，若是睡着了，因为对日夜没有分别，即使时间很长也感觉不到时间的长度。同样，经过无数劫也是如此。因此，在《大乘集论释》中无性论师说道：'从无数劫以来，才能成就无上菩提果，时间如此漫长，为何说能迅速成就？'
这并非如此，因为长时与劫量仅是分别而已。如偈颂所说：'睡时觉年逝，醒来仅须臾，是故无量时，一弹指所摄。'
此外，诸如来因为精进极其纯熟的缘故，即使时间极其漫长也不觉得经过很久。如所说：'凡夫行短时，懈怠心觉长，诸佛无量劫，精进作刹那。'
这也是如此，因此说'于一切时如同刹那'。'降伏一切魔怨'表明第五大无欲性。如近光论师释中说：'因为能舍弃一切执取，故能降伏魔怨。'
如是，因为能舍弃执取五欲功德，故能降伏烦恼魔怨。或者，以此为基础而远离四魔。又如近光论师释中说：'如经中说，菩萨了知一切执取皆是无常，心不执著追求，即是降伏魔怨。'这是近光论师引经证成。
《般若波罗蜜多经》中也说：'诸法皆无常，勇士常正念。'这表明通达空性而无所执著，即是究竟降魔之义。
依此，《大般涅槃经》中安立八种魔：即在四种有为颠倒之上，加上四种无为颠倒，称一切为魔。小乘教义对此不能破斥。或者按大乘而言，因为都摄于烦恼魔中，圣教中未作详细宣说。关于四魔的广说，如十八圆满品中所说。

།ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དྲུག་པ་ཡིད་ལ་ བྱེད་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྒྱངས་བཅད་དེ་སྤངས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་དམིགས་སུ་གོམས་པར་ལྟ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞི་བའི་ཡོན་ཏན་དུ་གོམས་པར་ལྟ་བ་སྟེ། བསྒོམ་པ་འདི་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་སྲེད་ཅིང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དགོས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རོའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྡུད་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ཆེན་པོ ཉིད་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་ཉིད་ཟས་སུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་དམིགས་ཏེ། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་རྣམས་སྐྱེས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡན་ལག་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གསོ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་ བྱ་བས་ནི་བརྒྱད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པས་འཇིགས་པ་རྣམས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།འཇིགས་པ་ལྔ་ནི་འཚོ་བ་མེད་པའི་འཇིགས་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པའི་འཇིགས་པ་དང་། འཆི་བའི་འཇིགས་པ་དང་། ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་དང་། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བག་ཚ་བའི་འཇིགས་པ་སྟེ། འཇིགས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་ པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ས་ཐོབ་པ་ན་ཡོངས་སུ་སྤང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཇིགས་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་གནས་པ་བཅུས་བཤད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པར་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་ པའི་རིགས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། གཞན་དག་ནས་ཀྱང་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཅིག་ཏུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་བགྲོད་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དགུ་པ་རྟོགས་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་ པ་ལས།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ལུང་བསྟན་པའི་ས་ཐོབ་པ་ན། གཅིག་ཏུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྔ་མའི་ས་བདུན་པོ་དག་ལ་ད་དུང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ལམ་མི་ཐོབ་བོ། །དེ་ལས་གཞན་ པའི་ས་ལ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པ་ཐོབ་པས།གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། གཅིག་ཏུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་བགྲོད་པར་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པས་ས་བརྒྱད་པ་མན་ཆད་མི་སྤྱོད་དོ།།ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་མི་སྤྱོད་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། ཕྱིར་ མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕྱོགས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དང་པོ་ད་དུང་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་རྣམས་སོ།

'远离一切声闻和独觉的作意'这句话表明了第六大作意，正如亲光论师在注释中所说：'这是断除两乘作意的远离。'世亲论师和无性论师的注释中也是如此解释。在《大乘集论》的一个不同注释中说：'因为完全断除了声闻和独觉的作意。两乘的作意是这样的：习惯于观察苦等是无常等过患，习惯于观察涅槃是寂静功德，这种修行是因为贪著自身而舍弃利益众生的事业所需。'
'依止广大法味的喜乐'这句话表明了第七大摄持，正如亲光论师在注释中说：'以大乘法的喜乐为食。'在《大乘集论》的一个注释中说：'十二分教的大乘是广大法，真如和解脱等是味的本质，缘于此而生起喜乐，使菩萨五分法身得以滋养增长。'
'超越五种怖畏'这句话表明了第八大清净，正如亲光论师在注释中说：'由三业清净而出离诸怖畏，因为没有破戒等导致恶趣怖畏等的因。五种怖畏是：无生计怖畏、无名称怖畏、死亡怖畏、恶趣怖畏、大众威德怖畏，这五种怖畏在获得增上意乐清净地时完全断除。'
五种怖畏的广说应当依据《十地经论》、《十住毗婆沙论》、《佛性论》、《善戒经》、《如理论》、《大毗婆沙论》及其他论典中所说来理解。
'一向趣入不退转地'这句话表明了第九大证悟，正如亲光论师在注释中说：'获得一切智授记地时，成为一向不退转，因为在前七地中仍有功用而趣入，故未得无功用的不退转道。在其他地中获得无功用自然趣入，因为一向趣入，所以说一向趣入不退转地。'
其中，有功用的智慧是一向有漏，故八地以下不行。八地以上不现行一切功用和一切烦恼，故称不退转地。不退转在《庄严经论》中说有三种，因此在该论中说：'不退转菩萨的类别也有三种：第一种是尚未圆满的不退转，即在信解行地。'

།གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ནས་ས་བདུན་པའི་བར་རྣམས་སོ། ། གསུམ་པ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ས་བཅུ་པ་ལས་ཆེན་པོ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ པ་ལས།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནོད་པ་དང་། ཕོངས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ལས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ས་དེ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱི་ནང་གི་ནད་ལ་སོགས་པའི་ སྡུག་བསྔལ་དང་།ཕྱི་རོལ་གྱི་དབུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པས་གཟིར་བ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཕལ་ཆེར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཐོབ་པ་ནི་ལས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཉེ་ བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།གནོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བླངས་པའི་ལས་སམ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཡན་ཆད་ནི་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བཅུ་སྦྱར་ནས་མདོའི་ཚིག་བཅུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཉིས་པ་ས་བཅུ་དང་སྦྱར་ནས་མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ ལ་གནས་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡང་དག་པར་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་ཐོབ་པ་ན་དང་པོ་ཁོ་ནར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་བགྲོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་གཉིས་པའི་ཚེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་གསུམ་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ཐོབ་པ་ན། ཚད་མེད་པ་བཞི་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཉམ་པར་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བཞི་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་ཆོས་ཐོབ་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་བྲལ་བ་སྟེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་དང་པོ་པས་སྤངས་པའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་འདི་པ་སྤངས་པའོ།།རྣམ་པ་འདི་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྤྱོད་པ་དང་ཤེས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་སྔ་ཕྱི་སྤངས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་། ཟད་པའི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ནས་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།བདེ་བ་སྤངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འབྲས་བུ་གསུམ་པ་འོག་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ས་འདིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པ་ལ་ཡོད་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་སོ་ ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་ས་འདིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡིན་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ནི་ད་དུང་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོའི་མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་དང་བཅས་པས། གལ་ ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མེད་ན།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ལ། ལྔ་པ་དང་ཡང་མི་འདྲ་བའི་རིགས་སོ།

第二、完全圆满的不退转，即是如此：从初地至第七地。第三、极其圆满的不退转，即是如此：第八地以上。
所谓'能完全息灭一切众生一切损害的现前地'，是说第十地的广大性，如近光论师的注释中说：'如是菩萨们能息灭一切众生内外痛苦的损害和贫困的事业现前，此地具有大悲和大慈，以此能息灭内外疾病等痛苦和外在贫穷等损害所逼迫的一切。由此二者多作众生利益、安乐之事，获得此地称为广大事业。'
又近光论师注释中说：'所谓损害，即是所受之业或所得之果。'一种大乘集论注释中说：'三界的苦谛即称为一切损害。'
以上已经配合十种广大解释了经文十句。现在第二部分是配合十地解释经文。因此近光论师注释中说：'复次，一切皆住大乘者，即是如此：住初地时获得遍及法界，首先获得真实大乘法故，称为住大乘。'
'行大乘法'者，即是如此：第二地时，成就菩萨三种戒蕴故，大乘行法性即是三种戒蕴。'于一切众生心平等'者，即是如此：第三地获得殊胜三昧时，生起四无量，平等利益众生故。
'远离分别等'者，即是如此：第四地获得三十七菩提分法后，远离分别、无分别等种种分别。其中'远离分别'是指见所断，即初地所断的遍计我见。'远离无分别'是指修所断，即此地所断的俱生我见。与此二者相应的诸法称为'种种分别'，因为行为和认知各异故。
虽然这是前后断除，但就究竟而言作总说，如说四禅断除苦乐，如说第三果断除五种下分结。有人说此地完全断除第七识中的一切俱生烦恼。有人说此地完全断除意识中的一切俱生我见，但非烦恼意，因为七地以下仍有细微烦恼现行，若无烦恼意，则无烦恼所依，与五地也不相同。

།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་གལ་ཏེ་སྤངས་ཟིན་ན། ས་ལྔ་པ་དང་། དྲུག་པ་དང་། བདུན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རགས་པ་ཡང་མངོན་དུ་སྣང་བར་ འགྱུར་བ་མི་རིགས་ཏེ།འོ་ན་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་དག་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་འོག་མ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཅིག་ཅར་སྤོང་བ་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སྔར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་སྤངས་ནས། ཕྱིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རགས་པ་སྤོང་བ་ཞེས་བསྟན། དེ་ལྟ་བས་ན་ས་བཞི་པ་དག་ཏུ་བདག་མེད་པའི་ ཤེས་པ་ཐོབ་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྤངས་པ་ཡིན་གྱི།ད་དུང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་སྤངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་ཟིལ་གྱིས་ གནོན་པའི་བྲལ་བ་ལ་བྱའི་གཏན་དུ་འགགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ས་བདུན་པར་ཕྱིན་ནས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱི་ཚེ། གདོད་ཅིག་ཅར་སྤོང་སྟེ་བསྒོམས་པས་ས་བོན་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ལྔ་པར་འཕགས་པའི་བདེན་ པ་བཞི་པོ་དག་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐ་དད་པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་བདུད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་བཅོམ་པའོ། །ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དྲུག་པར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མོས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ པའོ།།ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རོའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བདུན་པས་མཚན་མ་མེད་པའི་དོན་རྟོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལས་སྤྱོད་པ་མཆོག་བསྐྱེད་ནས། ཆོས་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་ཡང་དག་ པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ས་བརྒྱད་པ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་མི་སྣང་སྟེ།འཇིགས་པ་ལྔའི་རྒྱུད་དང་བྲལ་བས། འཇིགས་པ་ལྔ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཇིགས་པ་ལྔའི་འབྲས་བུ་ནི་ས་དང་པོ་ཐོབ་པའི་ཚེ་སྤངས་པ་ཉིད་དོ། །གཅིག་ཏུ་ ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་བགྲོད་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ས་དགུ་པས་ངེས་པར་ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། ཕྱིར་མི་[(]ལྡག་[,]ལྡོག་[)]པའི་ས་བགྲོད་པར་གྱུར་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅུ་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྤྲིན་བསྐྱེད་དེ། ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཆེན་པོ་ཕབ་ནས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནོད་པས་གཟིར་བའི་དངོས་པོ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ས་བཅུ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདི་མན ཆད་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་།སྨོན་ལམ་བཅུ་དང་སྦྱར་ནས་མདོའི་ཚིག་བཅུ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་འདི་ལྟར་མདོའི་ཚིག་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡང་སྦྱར་ནས་བཤད་ པར་བྱ་སྟེ།ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་ས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྡུད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ།

如果已经断除了染污意的微细烦恼，那么就不应该在第五地、第六地和第七地中显现粗重烦恼，否则就会与瑜伽师地论和圣解深密经所说相违背。
此外，如何能像二乘那样以金刚喻定同时断除染污意的烦恼和意识的极微细烦恼呢？为何这里先说断除染污意的极微细烦恼，后说断除意识的粗重烦恼？
因此，在第四地中获得无我智慧时，断除了意识中俱生我见，但尚未断除染污意的极微细烦恼和意识中其余应由修道所断的烦恼。
这也是就制伏分离而言，并非永远断灭，因为到第七地时，以金刚喻心一时断除，由于修道摧毁了种子。
所谓'降伏一切魔的反击'是指：在第五地中平等修习四圣谛，摧毁了执著轮回与涅槃差别的魔的反击。
所谓'远离一切声闻缘觉作意'是指：在第六地中平等修习十二缘起的杂染与清净，断除了二乘对杂染极度厌离和对涅槃欣慕作意的分别。
所谓'以广大法味的喜乐而示现'是指：第七地通达无相义，从空性智慧生起最胜行，体验广大法的喜乐。
所谓'真实超越五种怖畏'是指：在第八地中一切烦恼不再显现，远离五种怖畏的相续，故称真实超越五种怖畏。五种怖畏的果报在获得初地时就已断除。
所谓'一向趣入不退转地'是指：第九地必定圆满十地菩萨的种种行为，趣入不退转地。
所谓'一切众生'等是指：第十地获得大法身，生起大悲云，降下广大法雨，息灭一切众生苦恼逼迫的事物。
如是出现。以上已经解释完了与十地相配的教法。
以下将与十波罗蜜多和十大愿相配，分别解释经中十句。因此在佛地解释中说：'此外，这十句经文也应当与十波罗蜜多、十大愿等相配解释，因为从初地以上每一地中都含摄诸地的一切行为而无遗漏。'
十波罗蜜多在下文经中宣说波罗蜜多的部分广泛阐述。

།སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་ཟབ་མོ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་ཏུ་འདྲི་བ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་འཕགས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡངས་པའི་བློ་གྲོས་དང་། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱམས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མིང་སྨོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། འདིར་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དེ་དག་སྨོས་པའི་དགོས པ་བསྟན་པ་དང་།དྲིས་ལན་དག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལ་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གོ་།དེ་ལ་སྤྱིའི་མིང་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མིང་དབྱེར་མེད་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ནི་ཡོན་ ཏན་ལས་བཏགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅུ་དྲུག་པ་དེ་བཞིན་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འབྱུང་ བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་ཀྱང་མི་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་ལས་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མིང་འདི་དང་ལྡན་པས། གང་ལ་ལ་ཞིག་གང་ལ་མིང་འདི་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པར་ཤེས་ནས་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་ལས་མིང་དང་པོ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དོན་བཤད་པ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་མིང་བཅུ་དྲུག་ཀྱང་དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །གཉིས་ པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེ་ཞེས་བྱའོ།།གསུམ་པ་ནི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་གསལ་བའི་མཆོག་གོ། །ལྔ་པ་ནི་རྒྱལ་བའི་སྲས་སོ། །དྲུག་པ་ནི་རྒྱལ་བའི་གཞིའོ། །བདུན་པ་ནི་རྒྱལ་བའི་མྱུ་གུའོ། །བརྒྱད་པ་ནི་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱེད་པའོ། །དགུ་པ་ནི་རྩལ་ དང་ལྡན་པའོ།།བཅུ་པ་ནི་འཕགས་པའི་མཆོག་གོ། །བཅུ་གཅིག་པ་ནི་དེད་དཔོན་ནོ། །བཅུ་གཉིས་པ་ནི་གྲགས་པ་ཆེན་པོའོ། །བཅུ་གསུམ་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཅན་ནོ། །བཅུ་བཞི་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཆེ་བས་སོ། །བཅོ་ལྔ་པ་ནི་དབང་ཕྱུག་གོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ནི་ཆོས་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་ མིང་བྱེ་བྲག་ཅན་ནི་འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ།།སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་བསྡུའོ། །གཙོ་བོར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཅུ་པོ་དེ་དག་འཁོར་འདུས་པའི་ནང་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོར་ གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤིན་ཏུ་འདུས་པ་འཁོར་འདིའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་བཅུ་པོ་དག་སྨོས་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པ་ཡང་དོན་རྣམ་ པ་གསུམ་ཡོད་དོ་།།དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་པོ་གཅིག་གིས་དོན་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་འོག་མ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསུམ་གྱིས་དོན་དམ་པ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཞུས་པའི་ཕྱིར་དང་ཐ་མའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དྲུག་གིས་སོ་སོ་ནས་ལེའུ་ རེ་རེ་ཐ་དད་པའི་དོན་ཞུས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་ཁོ་ན་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།

十大愿应当如瑜伽师地论、善说律仪经、论持地及十地释所说般了知。即：大菩萨摩诃萨甚深义趣决定解释、大菩萨摩诃萨如理请问、大菩萨摩诃萨法上、大菩萨摩诃萨极清净慧、大菩萨摩诃萨广慧、大菩萨摩诃萨功德藏、大菩萨摩诃萨胜义谛上、大菩萨摩诃萨观世自在、大菩萨摩诃萨慈氏、大菩萨摩诃萨文殊等为上首。此说明第三依主而列名。此中略说有三种义：名义解释、说明列名之必要、以问答分别一生所系。
其中名义解释亦有二种：总相与别相。其中总相之名如瑜伽师地论中所说：'应知此等不可分别之菩萨名是从功德而假立，即从大菩萨摩诃萨乃至第十六如是具法之间所说。'论释及大乘庄严经论中亦如瑜伽师地论所说般解释。
又大乘庄严经论中说此十六名皆从义立，一切菩萨皆具此名，若知某人具此等名即应知是菩萨。其中大菩萨摩诃萨是总名中之前二名，其义如前所说。其中十六名者：一为菩萨，二为大菩萨，三为具慧，四为最胜明，五为佛子，六为佛地，七为佛芽，八为胜作，九为具力，十为圣胜，十一为导师，十二为大名称，十三为具悲，十四为大福德，十五为自在，十六为具法。
其中别名下文广说。'等'字摄无量其他菩萨。'为上首'者，因彼十菩萨于眷属会中为上首故称上首，如佛地释中所说：'因于此极多菩萨眷属会中最为殊胜故称上首。'
其中列举十位之必要有三种义：初一菩萨为解说甚深义故，其后三菩萨为请问胜义一相之相故，最后六菩萨各别请问不同品之义故而列举十位。

།གཞན་ཡང་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་ཁོ་ན་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། མདོ་འདི་ལས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མིང་གཅིག་ཁོ་ན་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་གཞན་རྣམས་ནི་ གྲངས་འབའ་ཞིག་སྨོས་པ་ཡང་།ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་པོ་དག་གིས་མདོར་བསྡུ་བར་བསམས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤིན་ཏུ་མང་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མང་པོ་མ་སྨོས། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་སྟེ། གལ་ཏེ་ཀུན་སྨོས་པར་གྱུར་ན་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་དཔྱད་པར་དཀའ་བས་སོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་གནས་འདི ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།ཕྱོགས་གཞན་གྱིའོ། །ཁྱིམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་འཇམ་དཔལ་ལ་སོགས་པའོ། །གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕྱོགས་གཞན་གྱི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱན་ རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའོ།།འདི་གཉིས་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་དྲིས་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པའི་ཚིག་ངེས་པར་ འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ན།སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་ གིས་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དགའ་ལྡན་ན་གནས་པའི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཡང་སྐྱེ་བ་གཅིག་བླངས་ནས་གདོད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིའི་ནང་དུ་སྐྱེས་ནས་ད་དུང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་ པའི་མདུན་རོལ་ནི་ཐ་མའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སྐྱེ་བ་གཅིག་གི་ནང་ན་ནངས་ཀྱི་ཐ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ནས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིའི་ལུས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚིག་ངེས་ པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྷའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྐྱེ་བ་གཅིག་ གིས་ཐོགས་པ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིའི་ལུས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྐྱེ་ བ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྷའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དགའ་ལྡན་ལྷའི་གནས་སུ་ལུས་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིའི་ལུས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡང་ན་མཚན་ མ་ལས་ཤེས་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་དྲང་སྲོང་ཨ་སི་ཏས་སྐུའི་མཚན་བརྟགས་པ་ལས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱ་བར་ཤེས་པ་དང་། འོ་ཐུག་གསོལ་བ་ལས་དེ་ཉིད་དུ་འཚང་རྒྱ་བར་ཤེས་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཐབས་མཁས་པའི་སྟོབས་ ཀྱིས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་དང་།བདུད་ཀྱིས་འཚེ་བ་སྔོན་དུ་སྣང་བ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།

又为简略起见，仅说十位，因此在《佛地经论》中说：'此经为简略故，仅说一名，其余眷属仅说数量，这是结集者为简略而作。'
又在《般若波罗蜜多经论》中说：'菩萨极多，为何不说众多？答：菩萨无量无边，难以言说，若全部说出，文字句义难以计量。又菩萨有二类：即在家及出家，此处及他方。在家者如普贤等，出家者如文殊等。此处者如弥勒等，他方者如观世音自在等。说此二类即可摄一切，应当了知。'此处亦复如是。
其中以问答分别者：《解深密经》中说弥勒等是一生补处菩萨。问：一生补处与最后身有何差别？答：说一切有部的论典中说，弥勒等住兜率天等身为一生补处，因为还要再受生一次才能成佛。生在人中尚未成佛之前称为最后身，因为在此生中是最后时分。
此处大乘论典解释各有不同。有人说：得人身者即称一生补处，如《解深密经》所说：'弥勒等是一生补处。'有人说：得天身者称一生补处，如《般若波罗蜜多经》所说：'一生补处是兜率天菩萨。'
有人说：得人身者称最后身，如《瑜伽师地论》所说：'最后生者，即菩萨于此生中现证菩提。'有人说：得天身者称最后身，如《佛地经论》所说：'于兜率天处，最后身菩萨利益众生。'
有人说：人身可称一生补处及最后身，如《般若波罗蜜多经论》所说：'一生补处或从相知，如仙人阿私陀观察身相而知此生必定成佛，或从食乳糜而知即身成佛。最后身菩萨以方便力示现感受不善业报及魔众扰乱等前相。'

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྷའི་ལུས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་ པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་འཇུག་གོ།།ལུས་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་མིའི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་ད་ལྟར་མི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་ གཅིག་ལེན་པའི་ཕྱིར་དང་།ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཐ་མ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ལྷའི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་ལྷའི་སྐྱེ་བ་གཅིག་བླངས་ནས་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་ལུས་དེ་སྐྱེ་བའི་ནང་ན་ཐ་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།མིའི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ་དེས་བསྟན་པ་རྣམས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ལྷའི་ལུས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་ལ་ མིའི་ལུས་ནི་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱའོ། །སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་ལ་བླ་ན་ མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ། །ལྷ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་དག་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་བཤད་དེ་།ཁ་ཅིག་ནི་ལྷའི་ལུས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིའི་ལུས་ནི་ལུས་ཐ་མས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིའི་ལུས་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་མིའི་སྐྱེ་བ་བླངས་ནས་གདོད་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྷའི་ལུས་ བསྡུས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལན་བདུན་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་ལྷའི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་ གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་ན།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བ་གསུམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དགའ་ལྡན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།མིའི་སྐྱེ་བ་དང་། ལྷའི་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པའོ། །ལྷའི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་གསུམ་གྱི་ནང་ན་གཅིག་གི་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །མིའི་ལུས་ནི་བླངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ལུས་ཐ་མ་པ་ནི་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ན་མིར་སྐྱེ་བ་དང་།སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ལ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ཞེས་མ་བཤད་དེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སྐྱེ་ཤི་ཡོད་དམ་མེད། གལ་ཏེ་སྐྱེ་ཤི་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་ ཡིན་པས་གདོན་མི་ཟ་བར་བར་མ་དོར་འཆི་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་གནས་ན་སྐྱེ་ཤི་ཡོད་ཀྱང་བར་མ་དོར་འཆི་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ལོ་བཞི་སྟོང་ཚང་ནས་གདོད་འཆི་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་བྱམས་པ་ནི་དུས་འདི་ ནས་འདས་པའི་བསྐལ་པ་དགུ་པའི་ཐ་མའི་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའི་ཚེ།དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་སོ། །གནས་པའི་བསྐལ་པ་བཅུ་པ་ལ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་པོ་འགྲིབ་པའི་ཚེ་གདོད་འདིར་སྐྱེ་སྟེ། བརྩིས་ན་བསྐལ་པ་ཕྱེད་ལ་དེའི་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་ཤི་མང་ པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི། དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་དོ་ཞེའོ།

有人说天身是一生补特伽罗和最后身，如论典《菩提分论》中所说：'一生所系菩萨入兜率天宫，最后身菩萨住兜率天宫'等。
对此，说人身是一生补特伽罗和最后身，是因为现在于人中取一生，以及在一切身中是最后身的缘故。
另外，说天身是一生补特伽罗和最后身，是因为取一次天身即将现前成佛，以及此天身在诸生中是最后的缘故。
人身是佛身所摄，因此不说是一生补特伽罗和最后身，这些说法各依一义，故互不相违。
真实义中，天身称为一生补特伽罗，人身称为最后身。
《瑜伽师地论》中说：'一生所系是指此生之后即将现前无上正等正觉。最后有是指于此生中现前无上正等正觉。'论释中也如是说。
关于天等身称为一生补特伽罗，古传有三种说法：
有人说天身是一生补特伽罗，因为人身是最后身所摄。
有人说人身是一生补特伽罗，因为又取人身后方能现前成佛。
有人说天身所摄是一生补特伽罗，如说七返预流果等，因为将两生合为一生而说。
若说天身是一生补特伽罗，《般若波罗蜜多释》中所说如何解释？因为彼中说：'三生菩萨唯在兜率。'
真实义中，三生是指：人生、天生和最后生。说天身是三生，是因为在三中是一数，故说三生。
人身已取，最后身将成佛，因此人生和最后生不说为三生。
一生所系菩萨有无生死？若有生死，为何《俱舍论》中说：'兜率天因是一生所系及最后身，故必定不中夭。'
阿阇黎真谛释中说：'兜率天虽有生死，但非中夭，因为满四千岁方死。弥勒菩萨从现在过去第九劫末百岁时生于兜率天。第十住劫八万岁初减时方生此间，计算则有半劫，因彼时寿八万岁，故有多次生死。'
复次，说一切有部说彼处有五百菩萨。

།ཡང་དག་པའི་ཚད་མའི་སྡེ་པ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟོང་ལྷའི་གནས་དེ་ན་ཡོད་དེ་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་ གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འཆད་དེ།དེ་ནི་སྐྱེ་ཤི་མང་པོ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ནས་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ལྷའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་བསྐལ་པ་འདི་ཆགས་པ་དང་།འཇིག་པ་ཡོད་ཀྱང་ལྷའི་གནས་དེར་སྐྱེས་པ་དག་ནི་ནམས་ཀྱང་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ནམ་སངས་རྒྱས་དེ་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བའི་ཚེ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུས་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་ འོང་བར་ཟད་དོ།།དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་སྐྱེ་བ་མང་པོ་མྱོང་བ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ལྷ་འོག་མ་དག་ནི་ཚེ་ཐུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་མ་བྱུང་བར་ཚེ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷ་གོང་མ་དག་ནི་ཚེ་རིང་སྟེ། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་གདོད་ཚེ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་དག་ནི་རིང་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཐུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་ཚེ། ཐད་ཀར་ཕྲད་པར་འགྱུར་བས་ཚེ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་རྟག་པར དེར་སྐྱེའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ་ཞེ་ན། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚེ་ཚད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདྲ་བས་ཐ་མར་ཤི་འཕོས་པའི་ཚེ། དུས་གཅིག་ཏུ་མིའི་ནང་ དུ་སྐྱེ་ཞིང་།སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། རིང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཐུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་དོ། །ལྷ་གཞན་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་རུང་ ན།ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལ་ཡང་། སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བརྗོད། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཕགས་པ་བྱམས་པ་མ་གཏོགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་རྣམས་གནས་འདིའི་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་དབང་བསྐུར་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་ཁམས་རྣམས་སུ་རྒྱལ་ཚབ་མཛད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་སྐུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་བཤད། སྐུ་རྣམ་པ གསུམ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མི་མངའ་སྟེ།དང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཉིད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མི་མངའ་ཡང་།འོག་མིན་གྱི་གནས་སུ་རྒྱལ་ཚབ་མཛད་པ་དང་། མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་དོན་མངའ་སྟེ། དེས་ན་མི་སློབ་པ་དང་རིམ་གྱིས་གོ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ ཐོགས་པ་དང་།ལུས་ཐ་མ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་མ་དང་བཅས་པའི་རིམ་གྱིས་གོ་བ་དང་། ཅིག་ཅར་གོ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ལུས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་དང་། ལུས་ཐ་མ་ ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐ་མ་ཁོ་ནར་གདོན་མི་ཟ་བར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ། དེ་དག་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱལ་ཚབ་མཛད་པའི་དོན་ མངའ་སྟེ།ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་རྒྱལ་ཚབ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་མཛད་པ་ལྟ་བུའོ།

正确量论派说道，菩萨千天住处存在，他们将次第成佛，他们全部都称为一生所系。这应当知道有多次生死。对他们所有称为一生者，是因为各自在人中有一生的缘故，并非说在天中有一生。那五百菩萨等，虽有此劫成坏，生于彼天处者永不会转生到此赡部洲，仅在佛出世时以神通力来到此赡部洲而已。
兜率天多次经历生死时，如何解释般若波罗蜜多注释中所说？因此，彼中说下界诸天寿命短，因为佛未出世前寿命已尽。上界诸天寿命长，因为佛涅槃后方寿尽。兜率天既非长亦非短，因为佛出世时直接相遇，故一生所系菩萨常生彼处。如是所说，大毗婆沙论中亦作如是相应解释。
兜率天众与一生所系菩萨寿量皆相同，最后命终时同时转生人中，将见到佛陀，故说既非长亦非短。其他诸天不如是故无相违。
虽然说弥勒菩萨是一生所系，为何对其他也称一生所系？般若波罗蜜多注释中说：除圣者弥勒外，其他菩萨虽非此处灌顶继承人，但因在十方刹土作继承人故称一生所系。
所说一生所系与最后身，是依三身中何者而说？三身中法身无有一生所系义，因为无始故。若说是圆满报身，彼亦有二：初者自受用报身，虽无涅槃与一生所系义，但有色究竟天继承人与现证菩提义，故无学位与渐悟菩萨之欲界身称为一生所系与最后身，因为断烦恼亦不再生故。
有学位与渐悟及顿悟菩萨之第四禅身亦称一生所系与最后身，因为最后必定感受第四禅异熟果故。二者他受用报身与化身，彼等有入涅槃界与作继承人义，如无量光佛之继承人观世音自在所作。

།སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཐེག་པ་པ་གཉིས་ དང་།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡབ་ཡུམ་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་བསྡུས་ཏེ། འཕགས་པ་རང་དབྱངས་ཀྱི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འོད་དཔག་མེད་ལ་ཡང་ཡབ་ཡུམ་མངའ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ས་ལ་ གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡབ་ཡུམ་མི་མངའ་བའི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ།དེ་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པས་བསྡུས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་བསྟན་པ་ལས། ཐེག་པ་འོག་མ་པ་གཉིས་དང་། བུད་མེད་ཀྱིས་དེར་སྐྱེ་བ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དོན་དམ་པའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་གཉིས་པའོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་པ། ལེའུ་འདི་གཅིག་བསྟན་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ལེའུའི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་མིང་དང་།མཆོག་གི་དོན་ཏོ། །བདེན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱ་བ་མི་མངོན་པར་སྒྲིབ་པ་དང་། རགས་པར་སྣང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བུམ་པ་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་ པས་དོན་དམ་པར་བསྒྲིབས་ནས་མི་གསལ་བ་དང་།དངོས་པོ་རགས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱའོ། །དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའོ། །དོན་ནི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པའོ། །ཡང་ན་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུའོ། །འདི་ནི་ཕན་པ་དམ་པའི་དོན་ལ་དོན་དམ་པའི་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ ལས་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་ནི་དམ་པས་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྫས་དང་བཅས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདིར་ནི་རེ་ཞིག་དོན་དང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བདེན་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པར་བཤད་དེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བདེན་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་། འདི་བསྒོམས་པས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་ཕྱིན་པའི་དོན་ནི་བདེན་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་དབྱིངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ལ། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་ པའི་མཚན་ཉིད་ལྔ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལེའུ་འདིའི་ནང་དུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡན་ཆོད་དུ་བསྟན་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་ཟིན ནས་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།ཕྱོགས་འདི་ལ་ལེའུ་བདུན་ཡོད་དེ། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྡུའོ།

阿弥陀佛有两种：第一种是为了地前的菩萨、二乘和凡夫众生示现有父母所生的身相，这是属于化身，因为在《圣自在音经》中说阿弥陀如来也有父母。第二种是为了地上菩萨示现无父母的身相，这是属于受用身，因为在《论说受生》中说二乘和女人不能往生彼土。
这是第二品《胜义相品》。第十卷。此品若略说可分为两个部分：解释品名和解释经文的含义。
其中'胜义谛相品'是指在诸谛中最殊胜的名称和最殊胜的意义。谛有两种：世俗谛和胜义谛。其中'世俗'是指遮蔽不显和粗显的意思，如瓶子、毯子等遮蔽了胜义而不明显，显示粗显的事物，所以称为世俗。'胜义'中的'胜'是指殊胜智慧，'义'是指境界义，即真如义。因为是殊胜智慧的境界义，所以称为胜义，这是从六种解释中依主释的解释。
或者'义'是指利益义，即涅槃果。这是从最殊胜利益的角度称为胜义，这是从六种解释中依业释的解释。或者因为圣道是由殊胜所作用，所以称为胜义，这是从有实体的角度解释的。
此处暂且依第一种解释，说明谛有两种意义，如《瑜伽师地论》中说：'何为谛义？答：与所说相应无违的相义，以及由修此而达到极清净的义，是为谛义。'
其中'相'是指自性相。或者是界相，因为不可说等五种是真如自性相的缘故。或者因为在一真如中有不可说等五种行相的缘故。
因为在此品中显示胜义谛五种相的意义，所以称为第二胜义相品。
尔时，正行菩萨摩诃萨在世尊前向甚深义菩萨摩诃萨请问解释密意等，这是显示第二部分'正确解释经文含义'。在此之前已经说明了教法生起的因缘分，从这里开始显示第二部分'正确显示圣教分'。这一部分有七品，可归纳为三类。

།དེ་ལ་དང་པོའི་ལེའུ་བཞིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ ཡུལ་བསྟན་ཏེ།དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་དང་། སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུའོ། །དེའི་འོག་མ་ལེའུ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་ པའི་ལམ་བསྟན་ཏེ།རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེའུ་དང་། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་འོ། །ཐ་མ་གཅིག་གིས་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ལེའུའོ། །དེ་ལྟར་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ པ་ཡང་།འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཡུལ་དམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ནི་སྤྱོད་པ་སློང་བར་འགྱུར་ལ་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། གསུང་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ རྣམ་པ་བཅུ་གསུངས་སོ།།དེ་ཡང་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཡུལ་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཤེས་བྱའི་གནས་དང་། ཤེས་བྱའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བར་མ་དྲུག་ནི་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་བྱའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ དང་།ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ལྷག་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་དང་། ལྷག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པའོ། །ཐ་མ་གཉིས་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་དེའི་སྤོང་བ་དང་། དེའི་འབྲས་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།མཚུངས་པ་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས། གསུང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་བྱམས་པས་ས་བཅུ་བདུན་པ་བསྟན་པ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་གསུམ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དང་པོའི་ས་ནི་རྒྱུའི་ཡུལ་ བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ས་དང་། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་དང་། རྟོག་པ་མེད་པ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་དང་། རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ས་དང་། མཉམ་པར་ གཞག་པའི་ས་དང་།མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ས་དང་། སེམས་ཡོད་པའི་ས་དང་སེམས་མེད་པའི་སའོ། །བར་མ་དྲུག་གིས་ནི་སྤྱོད་པའི་ས་བསྟན་ཏེ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ ས་དང་།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའོ། །ཐ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏེ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ས་དང་། ལྷག་མ་མེད་པའི་སའོ། །མདོ་སྡེ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མཚུངས་པ་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་ གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །ལེའུ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་དོན་དམ་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་དོན་དམ་པའི་ བདེན་པ་སྟོན་ཏོ།།སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟོན་ཏོ། །ལེའུ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་སྟོན་ཏེ། དེ་ཡང་ལེའུ་དང་པོས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྟོན་ཏོ། །ལེའུ་ཕྱི་མས་ནི་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་བསྟན་ཏོ།།བདེན་པ་གཉིས་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྩ་བ་དང་ཡན་ལག་གི་གོ་རིམས་ཀྱིས་སྔར་ནི་དོན་དམ་པ་བསྟན་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བསྟན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

其中，前四章阐述瑜伽行者应当观察的境，即胜义谛相品、心意识相品、一切法相品、无自性相品。
其后两章阐述瑜伽行者之道，即瑜伽分别品、地波罗蜜多品。
最后一章阐述所应获得之果，即如来事业成就品。
如是分三方面阐述，是因为瑜伽行者依胜境而发起修行，依修行而获得果位。
因此，世尊在《阿毗达磨藏大乘经》中宣说了十种殊胜教法。
其中前二为境，即所知处及所知相。
中间六种为行，即趣入所知相、趣入因果、修习差别、增上戒学、增上定学、增上慧学。
最后二种为果，即彼果断及彼果。
因此，无性论师在《大乘集论释》中说：'依三种无等，宣说十种殊胜教法。'
弥勒菩萨所说十七地也分别这三种，初地阐述因境，即五识身相应地、意地、有寻有伺地、无寻唯伺地、无寻无伺地、三摩呬多地、非三摩呬多地、有心地、无心地。
中间六地阐述行地，即闻所成地、思所成地、修所成地、声闻地、独觉地、菩萨地。
最后二地阐述果，即有余依地、无余依地。
此经中也同样依三种无等分三方面阐述。
其中瑜伽行者所观察之境分为二种。
前二品阐述胜义谛和世俗谛之境，其中胜义谛相品阐述胜义谛，心意识相品阐述世俗谛。
后二品阐述有性和无性之境，其中第一品阐述三自性之境，后一品阐述三无性之境。
在阐述二谛时，也是依根本和支分的次第，先说胜义，后说世俗，因此此处是解说胜义谛。

།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ དང་སྦྱར་ན།དེ་ལས་ལེའུ་འདི་གཅིག་ལ་མཚན་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།ཆོས་རྣམས་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདིར་མདོའི་ཚིག་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞིར་བསྡུས་ཏེ། བརྗོད་ དུ་མེད་པ་དང་།གཉིས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ ཆད་ཀྱིས་ཐ་དད་པ་དང་།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་ཀུན་ལ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གཉིས་མེད་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏེ། ཟླས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་མདོར་བསྡུས་པས་མ་བཤད་དོ། །སྔ་མའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཚིག་རྐྱང་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བཤད་པའོ། །རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། དྲི་བ་དྲིས་པ་དང་། དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གང་གིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ དང་།བཟླས་ཏེ་དྲིས་པ་དང་། དཔེས་བསྟན་པའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དང་པོ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ། བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ དང་།དཔེས་བསྟན་པ་དང་། སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དྲི་བ་དྲིས་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །དྲི་བ་དྲིས་པས་གླེང་བསླང་བ་དང་། བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་དྲིས་པ་སྟེ། འདི་ ནི་དང་པོའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བ་དྲིས་པའི་ཚེའོ། །གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བ་འདྲི་བར་ནུས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་འདྲི་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ ཀུན་ཏུ་འདྲིས་ཞེས་བྱའོ།།གསུམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བ་དྲིས་པའི་གནས་བསྟན་པའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ཡོད་པ་དང་།ཐ་དད་པའི་ཚིག་མེད་པར་བསྟན་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བ་དང་། བསྟན་པ་དེ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་དུ་རུང་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་ པས་ཚིག་ཐ་དད་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བཞི་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བར་བྱ་བའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིས་དོན་ཟབ་མོའི་ ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་ཕྱིར་མིང་དེ་སྐད་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་མོའི་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ དེ་ལ་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདུད་པ་དམ་པོའི་དོན་ཏོ།།ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་དོན་ཏོ།

如果与《瑜伽师地论》相对照，此品中说明五种相，因此在彼论中又说，胜义谛具有五种相：不可言说相、无二相、超越寻思境相、超越诸法一异相、一味相。
此处经文分为四部分：说明不可言说和无二相；从'菩萨法上'以下说明超越寻思境相；从'菩萨极清净慧'以下说明一异相；从'世尊'以下说明一味相。
在五相中，不可言说相遍及其他四相，因为四相都具有不可言说的特性。无二相与一味相合并说明，因为可以互相理解。其余三相未作简略说明。
前面所说的两种相分两部分：单句广说和偈颂略说。广说又分为六部分：提问、简要回答、提问者、广说、重复提问和譬喻说明。
如果对照圣谛论师所说，分为四部分如前所述。第一部分分为五相：不可言说相和无二相略说、广说、譬喻说明、总结和偈颂说明。
这是首先说明菩萨提问，又分为两部分：以提问引出和按所说提问，这是第一部分。
这又分为四部分：第一'尔时'是提问时；第二'菩萨善问'表明能够提问，因为能如实提问，故称'菩萨善问'；第三'于世尊前'表明提问处所。
如世亲论师在《大乘集论释》中说：'最胜菩萨于世尊前'表明有处所及无差别语。
无著论师在注释中说：为表明世尊允许、教法可广传、世尊亲临现前而无差别语。
第四'菩萨大士甚深意趣解了问者'表明提问者。此菩萨以四无碍解通达甚深义理，故得此名，如《瑜伽师地论》所说。
在《解深密经》中称为'菩萨甚深密意解了'。圣谛论师解释说：'密意'指坚固义，'解了'指详细解说义。

།དོན་ཟབ་མོའི་ཚིག་གི་མདུད་པ་དམ་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་མོའི་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་རིན་ པོ་ཆེའི་དབུ་རྒྱན་གྱི་གཙུག་ཅེས་བྱའོ།།རིན་པོ་ཆེའི་དབུ་རྒྱན་གྱི་གཙུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་དེའི་སློབ་མ་ཡིན་པས། མཁན་པོ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ ནོ།།ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གང་། ཇི་ལྟར་ན་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ཆོས་ ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བར་བྱ་བའི་བསྟན་པ་སྨོས་སོ།།གཉིས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་དྲིས་པའོ། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་། ཚིག་ ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། ས་བོན་གྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པས་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ས་བོན་ཐོབ་པར་ནུས་པའོ།།ཡུམ་གྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡུམ་ཞེས་བྱའོ། །མངལ་གྱི་གནས་ཀྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངལ་ གྱི་གནས་ཞེས་བྱའོ།།མ་མའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གསོས་ནས། ལམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ལ་མ་མ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། །ཡབ་དང་འདྲ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་དུ་ གནས་གྱུར་པ།སངས་རྒྱས་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། ཡབ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གནས་པ་བཅུའི་བསྟན་བཅོས་ལས། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྲས་ཡང་དག་པ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་མིང་སྟེ།ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་སྲས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་བསབ་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྲས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སངས་རྒྱས་ནི་རྒྱལ་བ་ཡིན་ཏེ། མུ་སྟེགས་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ལ་སོགས་པ་ལས་རྒྱལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་གདུང་རྒྱུད་ལ་ སོགས་པས་མང་པོ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། རྒྱལ་བའི་སྲས་ལ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡང་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བས། གཞན་ ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་བསྟན་པའི་ཐ་ ཚིག་གོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚིག་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་བརྒྱ་པ་ལས་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།

为了解释甚深义理的坚固文句，菩萨被称为'甚深义理文句决定解释者'。或者也称为'宝冠顶'。'宝冠顶'是最初佛陀的名号，因为这位菩萨是他的弟子，所以如同从师承得名一样，如此解释。详细内容如前所述。
噢，胜者之子，一切法无二。'一切法无二'是指什么？怎样是无二？这是如第二章所说的提问。这也分为两种：首先'一切法无二'是说明所要询问的内容。其次'一切法无二是什么'等等是按照所说内容提出的问题。
关于'胜者之子'，在《深密解脱经》和《解深密经》中称为'佛子'。根据上师真实谛记，'佛子'有五种含义：种子义，即通过对大乘的信解而能获得佛种子；佛母义，即般若波罗蜜多因能生佛法故称为佛母；胎藏义，即菩萨禅定与三昧是安住处故称为胎藏；
保姆义，即慈悲能抚育菩萨、成就道果，故称为保姆；似父义，即从初地乃至佛地的转依，因与佛相似故称为似父。因此称呼诸菩萨为佛子，如是解释。详细内容如前所述。
在《十住论》中说：'菩萨是如来真实之子，因此称菩萨为佛子。'对于此处所说的'胜者之子'，有两种解释：有人说'胜者'是菩萨的名号，因为在三乘子中最为殊胜，且能继承佛种，故称为'子'。这是从摄受业的角度作出的解释。
有人说'胜者'是指佛，因为显示在二乘中最为殊胜。另外，在《瑜伽师地论》中说：'佛是胜者，因为战胜外道和烦恼魔等，以及以出身、种姓等胜过众多［对手］。'若配合这个解释，则'胜者之子'即解释为'胜者之子'。因此在论典解释中也说菩萨称为'胜者之子'，所以也称为'佛子'。
'于此'是指所说的文句，即'一切法无二'的文句的意思。对此也有两种解释：有人说是菩萨所说的文句。有人说这是指世尊所说的文句，如《百论》中说'对于世尊所说一切法无我'这样的说法。

།གཞན་ཡང་འོག་ནས་མདོ་ལས། སངས་ རྒྱས་བརྗོད་བྲལ་གཉིས་མེད་དོན།།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་། མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་གཉིས་སྨོས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ན་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གང་། ཇི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དྲི་བ་དྲི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་ཚིག་གཉིས་སྨོས་པ་དང་། ཚིག་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་སོ་སོར་དྲིས་པའོ། ། དེས་ན་དྲིས་ཚིག་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གང་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ན་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཚིག་མདོར་བཞག་ནས་གལ་ཏེ་དྲིས་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད ལས།མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དྲི་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲི་བ་དང་། ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དྲི་བ་དང་། ཤེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དྲི་བ་དང་། བརྙས་པའི་ཕྱིར་དྲི་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དྲི་བ་དྲིས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་སྦྱར་ཏེ། མི་ཤེས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པའི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་བརྙས་པ་དང་། མཁྱེན པ་བཟློག་ཏུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། འདི་ནི་མདོ་ཁུངས་ སུ་བཞག་ནས།དྲི་བ་དྲིས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ཟློས་བུར་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། དོན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་སྡེ་དེ་དང་། དེ་དག་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་ དང་།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། འཕགས་པ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཚིག་འབྲུའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འདི་ལྟར་བྱས་པ་དང་། བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་ཏུ་འདྲི་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་མདོར་བསྟན་པ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དྲིས་པ་དང་ལན་འདེབས་པ་བསྟན་པ་དང་། དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་ཡང་དག་པར་བཏབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་ བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བཏབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དྲི་བ་ལ་བསྔགས་པའོ། །གཉིས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་དྲིས་པ་བཞིན་ དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་གདམས་ངག་བཞིན་དུ་མི་རུང་བ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།

此外，如下面经中所说：'佛陀离言说，无二之义。'一切法无二性这一说法，经中说了两个词：一切法和无二性。关于'一切法无二性'，什么是一切法？如何是无二性？这是按照第二个教法而提出的问题。
这又分为两种：为了提问而同时说出两个词，以及依据这些词分别提问。因此问题有两个：什么是一切法？以及如何是无二性？
瑜伽师地论释中说，简要地说有五种问题：由于不了解而问、由于怀疑而问、为了利益而问、为了否定知见而问、为了轻蔑而问。菩萨是依据第三种而提问的，为了利益众生。或者也可以配合前三种，因为有不知和怀疑的意义。后两种则不是，因为对无上法王不应轻蔑，也不能否定其智慧。
解深密经中说：'一切法无二性是什么意思？'如真谛阿阇黎的记录中说，这是依经典而提问。重复说'一切法无二性'有五种含义：依据那些经典所说，因为无有有为法和无为法，因为无有内六根和外六境，因为无有凡夫和圣者，因为无有因果，所以这样说，问这些词句的含义是什么。因此菩萨是这样做的，以非所作而回答。
菩萨深意解说，菩萨如理询问时这样说。以下是第三个问题的简要回答。这也分为两种：说明问答和如实回答问题，这是第一种。
'善男子，所谓一切法，简要而言有二种：即有为法和无为法'，这是第二种如实回答问题。这又分为两种：首先'善男子'是对提问的赞叹。其次从'一切法'开始是如实回答问题，这是第一种。
般若波罗蜜多释中说：'善男子'这一称呼是为了区别那些不适合接受教诲的非男性等。

།དེ་ལ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྟགས་དང་ ལྡན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་ཞིང་། ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་གང་ཟག་གི་རྗེས་སུ་མོས་ཤིང་། རང་གི་ཡོན་ཏན་མི་སྟོན་པ་དང་། མང་པོའི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་གཞན་གྱི་སྐྱོན་ནས་མི་བརྗོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ གྲགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བ་མི་ཚོལ་བར་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་མོས་པ་དང་།རང་གི་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པས་སེམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་བཙུན་པར་ལྟ་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་པའི་བྱ་བ་དག་ལ་སྨོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ མཚན་མ་ཕལ་ཆེར་སྐྱེས་པའི་ལུས་ལ་ཡོད་པས།དེའི་བསྔགས་པའི་ཚིག་ཏུ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་དེ་ལ་དགོངས་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གང་ཟག་དགག་ཅིང་བསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་ དགག་ཅིང་བསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་ཆོས་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ན་གང་ཟག་ཡང་དག་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཁས་པ་ཤེས་ པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཆོས་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་ཏེ།འདི་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་ལན་བཏབ་པ་ བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་ལན་བཏབ་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་ལན་བཏབ་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་ བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོ་བསྟན་ཅིང་གྲངས་སྨོས་པའོ།།གཉིས་པ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་སྨོས་པའོ། །ཡང་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་བརྗོད་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་མདོར་བསྟན་ན་གཉིས་ཁོ་ན་སྟེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་རྒྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན། བསྡུས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ན་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ། སེམས་ཀྱི་ཆོས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་དང་། སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས དང་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། འཕགས་པ་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་མདོ་ལས་ལྔ་ཁོ་ནའི་མིང་སྨོས་ཀྱི། གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་རྒྱས་པར་བསྟན་ན་ཆོས་བརྒྱད་ཁོ་ནའོ། །འདིར་ནི་བར་མ་དང་རྒྱས་ པ་ལས།རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུ་ན་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་པ་ཡང་། བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་རྐྱེན་མང་པོ་བསགས་པ་ལས་སྐྱེས་ པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཞེས་པའོ།།དེ་ལས་བཟློག་པས་ནི་འདུས་མ་བྱས་སུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཆོས་གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་འདུས་པའི་བྱ་བ་ལ་གནས་ཤིང་དེ་དང་འབྲེལ་པར་གྱུར་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་གང་རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་གྱིས་འདུས་པའི་བྱ་བ་ལ་མི་གནས་ཤིང་འབྲེལ་པར་མ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ལས། རྐྱེན་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདུས་ བྱས་ཞེས་བྱའོ།།བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདུས་བྱས་བཟློག་པ་ལ་ལྟོས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།

关于'善男子'这一称呼，是指具有善的标志，即具有慈悲心，三业无过失，信仰善知识，不炫耀自己的功德，随顺大众而不谈论他人过失，不追求世间名声等安乐而只对道的功德深信，由于自己的业完全清净而恭敬观察心的真如，厌恶世间之事。由于这样等无量善法的标志大多存在于男性身上，因此用'善男子'这一赞叹语来称呼。
若问为何只说有为法和无为法这两种法？《大毗婆沙论》中说有两种意趣：为了遮遣补特伽罗（人我）以及显示殊胜智慧，所以说这有为和无为两种法。其中'遮遣补特伽罗'是指：只有有为法和无为法，究竟义中实无补特伽罗。'显示殊胜智慧'是指：具有殊胜智慧的智者们通过这两种法能通达一切，因为这两种法摄尽一切法。
关于'一切法'等，是如实回答所问。这也分为两种：先是回答何为'一切法'，后解释无二相。关于一切法的回答也有两种：首先'一切法略说有二'是标示门类并说明数量；其次'有为法和无为法'是按数列举名称。
又说'一切'时有三种：第一是略说唯二，即有为法和无为法。第二是非广非略说则唯有五种：心法、心所法、色法、心不相应行法和无为法。《般若波罗蜜多释》和《华严经》中只列举这五种名称，其他解释则无。第三是广说则唯有八法。此处因为要区别中等和广说，所以说'略说'。
关于有为法和无为法，诸论中说法不同。《正理论》中说：由多缘积集而生故名有为，与此相反则知为无为。《大毗婆沙论》中说：诸法住于因缘和合之作用并与之相应者名为有为，诸法不住于因缘和合之作用且不相应者名为无为。《宝手论》中说：由多缘和合而成就，具有造作性故名有为；非所作故名无为，无为之义是依对治有为而安立。

།སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པས།དེས་ན་འདུས་བྱས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། གང་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། གཞན་དུ་འགྱུར་བར་ཡང་སྣང་བ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་ པ་དང་།གནས་པ་དང་། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དང་བཅས་ཤིང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་འགྲེལ་པའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ འདུས་མ་བྱས་སུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་གང་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །གང་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་བྱས་པའི་རྡོ་རྗེ་ གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མཚན་མར་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་སོ། །མཚན་མར་མི་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་ པ་ནི་གཞན་དག་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།འདིར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་བཤད་པ་ཡང་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་བཤད་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་ འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་ནན་གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ནས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ ཅིག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །འོག་ནས་མདོ་ལས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུས་བྱས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་དོན་ གྱིས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདུས་བྱས་དང་།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གཉིས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་ལ་འདུས་ བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།འདུས་མ་བྱས་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉིས་ སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོའི་ཚིག་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། ཚིག་ངེས་པར་ འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་བྱས་པ་ནི་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན།བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་མན་ཆད་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སེལ་ཏོ། །ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འདུས་མ་བྱས་རབ་ཏུ་སེལ་ ཏོ།།དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བསགས་པས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཞེས་པའོ།

从阿阇黎无著所造的《金刚经注》中说道：'无为'即是无分别，因此'有为'即是有分别。
又从论典《阿毗达磨集论》中说：'凡是显现有生、灭、住、异的，即称为有为。无生、灭、住、异的，即称为无为。'
又从《瑜伽师地论》中说：'所谓有为，即是有生灭并与因缘相关。与此相反的即应知为无为。'
又从《般若波罗蜜多注》中说：'凡是有所缘的即称为有为，凡是无所缘的即是无为。'阿阇黎功德施所造的《金刚经注》中也如是说。
又从《般若波罗蜜多注》中说：'凡是执取相的即是有为，凡是不执取相的即是无为。'
广大的分别应当如其他论典中所说般了知。
此处关于有为和无为的解释有三种不同说法：
有些人说，此处所说的一切分别即是有为和无为。因此下文经中说：'作是念：有为和无为显现，如是思维，如所见闻，对此执著为最胜并耽著，随之安立名言。'
有些人依他起自性而分别有为和无为。下文经中说：'有为和无为显现虽然不存在，然而从分别所生的相之性相是存在的。'
有些人说：'有为是依他起自性，无为是圆成实自性。'虽然有这三种解释，但第三种是真实义。
为什么呢？因为此处实际上是显示对依他起自性的有为法和圆成实自性的无为法二者无执著的自性为有为和无为。
'不二'下文将分别。其中有为既非有为亦非无为，无为既非无为亦非有为，这是第二不二相的解释。
这是从五种中的不可言说相和不二相。为什么呢？因为有为和无为不可言说，且非有为和无为二相的性相。
经文的解释也各不相同。《解深密经》中说：'所作既非所作，亦非非所作。'阿阇黎真实谛注中说：'此下二句遣除有为法，二句遣除无为法。其中所说的有为法，如是有为法因缘积聚所不作故说为所作。'

།བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ཅིང་རྟག་པ་ཡིན་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བསགས་པས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་སྔར་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས། འདུས་བྱས་རབ་ཏུ་སེལ་ཏེ། དང་པོ་ནི་ནོར་བུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར། བྱས་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པས། བྱས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་ཀྱི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་ཟད་པའོ། །གཟུང་བ་དེའི་དབང་གིས་ནི་འཛིན་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུང་བ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཛིན་པ་ཡང་མེད་པར་བྱས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་ཡང དག་པ་མ་ཡིན་པར་སེམས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་སེམས་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྐྱེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པས་ནི་ལས་རྣམས་སྐྱེད་དོ། །ལས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེད་དོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་སེམས་པ་ནི་ཡུལ་འཛིན་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། ཡུལ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ནོར་པས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །ཡུལ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པ་ཡིན་པའི་སེམས་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལས་རྣམས་ཀྱང་མེད་པ་ཉིད་དོ།།ལས་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །རྩ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དབང་ གིས་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་།ཀུན་བརྟགས་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་གཉིས་རང་བཞིན་གྱིས་མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་ན་བྱས་པའི་དོན་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གཉིས་པས་བྱས་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བ་སྟེ།བྱས་པ་དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་ཡིན་པར་གྱུར་ན། བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་འདུས་མ་བྱས་རབ་ཏུ་སེལ་ཏེ། དང་པོ་ནི་འདི་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱས་པ་ ཡང་ནོར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར།བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ནོར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །ནོར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ།།ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །བྱས་པའི་ཆོས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡོད་པ་ནི་མེད་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ། །མེད་པ་ཉིད་མེད་པས་ ཡོད་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་བྱས་པ་ཉིད་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་བྱས་པ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་མིང་ཡང་བརྗོད་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྔར་ནད་ཡོད་ན་ཕྱིས་ནད་བྱང་བ་ཞེས་བརྗོད་དུ་ཡོད་ཀྱི། ནད་ཉིད་དང་པོ་ནས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་བྱང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། གསུམ་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་གཟོད་མ་ནས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཡོད་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། མེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་རང་བཞིན་གྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན། བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ ཡིན་པའོ།།བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སེལ་ཏེ། དེ་ཡང་ཚིག་དང་པོ་གཅིག་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུས་མ་བྱས་རབ་ཏུ་སེལ་བས་དེའི་ཕྱིར་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་འོག་ མ་གཅིག་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས།འདུས་བྱས་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

所谓'非所作'是指无为法，如是无为法是自性本有且恒常，因为不是由因缘和合所作，故称为'非所作'。此处先依三种义理遣除有为法：第一，由于宝石的识是分别，故有所作，所作实际上并不存在，仅是分别而已。由所取的力量而有能取，因为所取本身并不存在，能取也不存在，故非所作。
第二，是无为的根本，有为法的根本是从非如实思维而生，非如实思维则生起烦恼，烦恼则生起诸业，业则生起异熟。非如实思维是从执取境界而生，境界本身实际并不存在，由错误而执著为存在。因为境界本身不存在，非如实思维也不存在。由于如实思维也不存在，诸烦恼也不存在。因为诸烦恼不存在，诸业也不存在。因为诸业不存在，异熟也不存在。因为根本本身非如实，一切有为法也非如实。
第三，由于无相和无生的缘故，诸有为法也离不开遍计和依他起自性，若这两种自性本来无相和无生，何来所作之义？因此既非所作也非非所作。这是第二句遣除所作，若所作如是为有为，则非所作即是无为。此处也以三种方式遣除无为：第一，如是所谓无为也是从错误分别识而生，故非所作是存在的，由于错误分别识的不存在，非所作也不成为存在。由于错误分别识的分别，故有'所作'之名，因为自性实际不存在故不能成立。因为有为法不存在，非所作也不成为存在。如是，有依赖于无，无本身不存在，有也自然成为不存在。
第二，是无根本，所作本身即是根本，若所作实际存在，则非所作之名也可说，如同先有病然后可说病愈，若病本身从一开始就不存在，怎么会有愈呢？第三，诸法本来无相、无生、离有、离无，故自性非所作，也非非所作。'也非所作'是以下面两句遣除无为法，其中第一句是依三种义理遣除无为，故说'也非非所作'。其下一句是依三种义理遣除有为，故说'也非所作'。

།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་གོང་མ་ལས་ཐ་མི་དད་དེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར། སྔ་མ་ལས་ཐ་དད་དུ་བཤད་པ་མེད་དེ། འདི་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུས་ན་ལན་བཏབ་པ་ཡང་། དང་པོ་ནི་གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉུང་ངུ་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་གོ་བར་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་མི་དགོས་སོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་གང་ཟག་སེམས་མཐོ་བ་དག གདུལ་བའི་ཆེད་དུ་སྟེ།ལན་ཅིག་ཐོས་པས་ད་དུང་མ་གོ་སྟེ། ཡང་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་གདོད་བཤད་པར་དགོངས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ནས། མདོ་སྡེའི་དོན་བསྟན་ཏེ། ཡུལ་འདིའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱང་ཕལ་ ཆེར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་དག་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།ད་ལྟར་གྱི་མདོ་འདི་ལས། དེ་ལ་འདུས་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལ་འདུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདུས་བྱས་ཉིད་འདུས་བྱས་མ་ ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་པར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་ནི་མདོ་ལས་ནན་གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ནས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ ཞེས་གསུངས་པས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བརྟགས་པ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་ནི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་འདུས་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལ་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཏེ། འདིར་དོན་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཀུན་བརྟགས་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ ཞེས་བྱ་བའི་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཚིག་དང་བྲལ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་ པའི་འདུས་མ་བྱས་དང་འདུས་བྱས་ཏེ།དོན་དུ་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་འདུས་མ་བྱས་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི།འདིར་ནི་རེ་ཞིག་གསུམ་དང་སྦྱར་རོ།

三种意义也与前文无别，因为除了有为法和无为法之外别无他法。未说与前文有所不同，这是为了显示不可言说和无二之义。
如是简要回答：第一是考虑利根者少闻即能理解，故认为不必广说。第二是为了调伏那些心高的人，因为一次听闻尚未理解，再次请求才作解说。
以上是依据阳正谛论师所说的论典，阐释经典的意义。此地的诸位论师大多也与阳正谛论师的解说相符。
现在这部经中说道：'彼中有为非是有为亦非无为，无为亦非无为亦非有为。'对于这段经文的解释各有不同。
有人说：'彼中有为'是遍计所执，因其所执之法实不存在，故称为不可言说和无二相。有为即非有为，以此类推，无为亦非无为，因为是遍计，故不可说为有为和无为。因此经中后文说：'执著有为和无为，认为这是存在的。'由此可见，所谓有为和无为都是遍计。
有人说：此处所说的有为和无为是依他起的有为和无为。因此后文经中说：'从分别而生的诸行相'，是为了遣除遍计的有为和无为，所以说'彼中有为非是有为亦非无为，无为亦非无为亦非有为'。
有人说：'彼中有为'是指依他起自性和有为诸法。'非是有为亦非无为'是指遍计所执的有为和无为。这里实际上是说，在依他起中遣除遍计所执的有为和无为所显的真如，即是胜义谛。这不是说依他起中无遍计所执性即是圆成实。
'彼中无为'是指圆成实自性离言真如。'亦非无为亦非有为'是指非遍计所执的无为和有为。实际上是显示，在圆成实自性中遣除遍计所执自性的无为和有为所显的真如，即是胜义谛。
虽然有这三种解释，在此暂且与三者相配。

།གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་མང་བས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་སྟེ། འདིར་རེ་ཞིག་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་མེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་རུང་ལ། ཇི་ལྟར་མོས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་སྣང་བ་དང་། མངོན་དུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་ཏེ། གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་དཀར་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གསུམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དེ་ལ་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་སུ་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འདིར་བཤད་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱང་ཡིན། ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། །བརྗོད་དུ མེད་པ་དང་།གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་འདི་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཁམས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ མཚན་ཉིད་དང་།རྟོག་གེ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ ཅེས་བྱའོ།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་གིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་དགའ་བོ་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་ཁམས་འདི་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན།མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་འོག་ནས། སངས་རྒྱས་བརྗོད་བྲལ་གཉིས་ མེད་དོན་གསུང་བ།།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་བྱིས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཆེན་པོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། རབ་ འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟ་བུ་ནི་མཆིས་པའི་ཆོས་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ནི་ཡོད་པའི་ཆོས་སོ། །གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་མེད་པའི་ཆོས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་།གཉིས་སུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ནི་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་སྟོན་པ་ཉིད་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལེའུ་ཆེན་པོ་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མཚན་ཉིད་མེད་པའོ།

不二之相由于种类众多而难以尽述，此处暂且就有为法与无为法不二之相而言，各自解说不同。在《阿毗达磨集论》中，就无取蕴的角度而言，说为不二，因为非由业和烦恼所生，故非有为法，随顺显现与不显现，故亦非无为法。若对照《大乘集论》，其中说法身有五种相：转依相、白法相、不二相、所观相及不可思议相。第三不二相分为三种：有无不二相、有为无为不二相、一异不二相。其中有为无为不二相，是因为非由业和烦恼所造，且于显现有为相具有自在力。此处所说，既是遍计所执的生灭等有为法，又非遍计所执的生灭等无为法，因此说既非有为亦非无为。
不可言说及不二之体性即是真如，因此《无上依经》中说：'如来界有五种功德：不可言说相、不二相、超越一切戏论相、一异相及普遍一味相。'又于此经中说：'一切法性皆得解脱故名真如，无颠倒故名实际，超越一切相故名寂静，是圣者所行无分别境故名胜义。阿难陀，此如来界非有非无，非染非净，自性清净。'
此经下文亦云：'佛说离言无二义，极为甚深非凡境。'是故应知不可言说即是真如之体性。若如是，则《大般若经》中所说如何相符？因此，彼经中说：'须菩提白佛言：世尊，何为有法？佛言：二法是有法，无二法是无法。'《般若经》注释中亦说：'二法是差别相，无二法是空性一相，以空性一相破除差别相。'又《大般若经》中说诸法平等性即是无相。

།རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ་འདུས་བྱས་ཤིག་ལགས་སམ། འོན་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་ཤིག་ལགས་སམ། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་གུད་ན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མི་དམིགས་ལ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་གུད་ན་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མི་དམིགས་ སོ།།རབ་འབྱོར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཉིད་ནི་འདུ་བ་མ་ཡིན། འབྲལ་བ་མ་ཡིན། གཟུགས་མེད་པ། དབྱིབས་མེད་པ། མཚན་ཉིད་གཅིག་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་མེད་པའོ། །འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ ཕྱིར་གསུངས་ཀྱི།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་མེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དགོངས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱིས། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པར་བསྒོམས་པའི་སྒོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའོ། །ཡང་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྒོམ་ པའོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འདི་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། །ཡང་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་དབུ་མར་མི་ འགྱུར་བའི་དོན་ནི་གཞན་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གལ་གྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དྲིས་པ་དང་ལན་འདེབས་པ་བསྟེན་པ་དང་། སྔ་མ་ལས་བརྩམས་ནས་དྲི་བ་དྲིས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཇི་ལྟར་ན་འདུས་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལྔ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དྲི་བ་དྲིས་པ་བསྟན་ཏོ། །སྔར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་སྨྲས་པས། འདིར་དོན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འདུས་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འདུས་མ བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན།འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས། འདི་ལ་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་གྱིས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས་ལ་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བཤད་པ་འབྱུང་བའི་གླེང་གཞི་དང་། དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་སྟོན་པས་བཏགས་པའི་ཚིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དྲིས་པ་ བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདུས་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་སྟོན་པས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།

殊胜者请问道：'世尊，法平等性是有为法还是无为法？'世尊回答说：'既非有为法，也非无为法。为什么呢？离开有为法之外无法见到无为法，离开无为法之外也无法见到有为法。殊胜者，有为的本性和无为的本性之法，其自性既不聚合也不分离，无形无相，具有一个特征，即是无相。这也是诸佛依世俗谛而说，并非依胜义谛而说。'如是详细说明。
此胜义谛即是真如之本性。所说'无'是为了遣除遍计所执而说'无'，就真实义而言并非是无。因此下文经中所说'一切法无自性'，也是依三种自性的密意而说'无'，并非一切处都是无。
修一切法无二之门即是唯识观。或者说是从三种自性中仅修圆成实性。从三种自性来说即是修胜义无自性。
论师真实贤说：'这是无分别和无相的瑜伽。或者说是修依他起性无生。'此处当说无二法门，八种中道不变之义应如他处所说而了知。
菩萨如理亲近对菩萨甚深义决定解释所说等，是说明第三次提问。这也分为两种：问答相应和依前而问，这是第一种。'善男子，如何有为既非有为也非无为，无为也既非无为也非有为'，这是第二种依第五而问之说明。
前说有为和无为，此处依何义而说有为既非有为也非无为，无为也既非无为也非有为，此中有何含义，这是词义。
菩萨甚深义决定解释对菩萨如理亲近所说等，是说明第四广释。这也分为两种：说明的缘起和如问而答正说，这是第一种。'善男子，所谓有为是佛陀假立之词'以下，是第二种如问而答正说。
这也分为两种：说明有为无二之相，以及从'善男子，所谓无为也是佛陀'以下说明无为无二之相。

།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དགག་པ་དང་། འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་རྣམ་པར་བཤད་ཅིང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་བསྟན་པའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ དགག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདུས་བྱས་དགག་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་དགག་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་དགག་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དགག་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར བསྐལ་པ་དང་པོ་ཆགས་པའི་ཚེ་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་དག་གིས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ།།མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་དག་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་གཏན་དུ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན།སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདུས་བྱས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྗེས་ལ་བརྙེས་པའི་མཁྱེན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་ སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་ཕྱིས་ཐོས་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཐ་སྙད་དུ་འགྱུར་ཏེ།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྫས་སུ་ཡོད་པའི་འདུས་བྱས་ཉིད་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ ཡང་དག་བདེན་པས་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ནི་མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །གཉིས་པ་སྟོན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་རྫས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པ་སྟོན་ཏོ།།གསུམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པར་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ སྟོན་ཏོ་ཞེའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། བཤད་པ་ནི་ཐ་མ་བཟང་ངོ་། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མིང་དང་། ཡི་གེ་ བརྗོད་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི། འདི་སྟོན་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་དག་པའི་བསྟན་པས་བརྗོད་པའི་ཚིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ཆོས་མངོན་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་པས་བཏགས་པའི་ཚིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ གསུམ་དགག་པ་དང་།འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྒོལ་བའི་ལན་བཤད་ནས། ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་རིགས་པ་བསྟན་པའོ།

首先以两种方式来阐述：一是破除三种相，二是从'然而从无实法'以下解释他方诘难的回答并显示正确的道理。破除三种相又分为三种：破除有为法，从'善男子'以下破除无为法，从'除有为和无为'以下破除非有为非无为法，这是首先破除有为法的特征。
对于这段经文，印度诸位论师有三种不同的解释：有些人说这段经文是专门针对外道而说的，即在最初劫形成时，外道师们仅仅施设有为诸法。外道仅仅施设安立的这些，都是从分别而生的言说。若是从分别而生的言说，因为是从分别而生永远不是真实存在的缘故，所以也不是有为法。
有些人说这段经文是依据佛陀所说而阐述的，即如此：一切法离言说，然而依世尊大悲力仅仅施设为有为法。这是如来后得智分别所生的言说，因此成为后闻的分别言说。因为仅仅是施设的言说，所以不是实有的有为法，因此说'有为法也不是有为法'。论师真谛大多与此相符。
有些人说这段经文有三个部分：第一个'有为法'说明是如来仅仅施设而说的。第二个'由师'等是显示凡夫等仅仅施设为实有的执著。第三个'从分别而生'等是重复说明非实有，并总结说明是无为法。
虽然有这三种解释，但最后一种解释最好。如来被称为'师'，如《深密解脱经》中说：'所谓有为法，即是如来说的名字文字法而已。'《解深密经》中说：'这是大师正教所说的语言。'此外，在《阿毗达磨》中，世尊说：'一切法略说有二种'，即有为法和无为法。
从'由分别施设的语言'以下是显示第二无二相的无为法。这又分为两种：破除三种相，以及从'然而于无实法'以下解释诘难的回答后显示正确的道理。

།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དགག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ དགག་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དགག་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདུས་མ་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པ་དང་། འདི་ནི་ དང་པོ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དགག་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གསུམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཁོ་ ནར་འཛིན་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་།རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་པར་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྟོན་པས་བཏགས་པའི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གཏན་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།འདུས་ མ་བྱས་མ་ཡིན་པར་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དགག་པ་སྟེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ མ་གཏོགས་པ་གང་ཅི་བརྗོད་ཀྱང་རུང་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་འདུས་མ་བྱས་དང་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དགག་པའོ།།འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས། བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ ནི་གཉིས་པ་རྒོས་པའི་ལན་བཤད་པ་ནས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རང་གི་གཞུང་བསྟན་པ་ནས་ལན་ཕྱིར་བཏབ་པ་དང་། སླར་བརྟག་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དངོས་པོ་དེ་ ཡང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སླར་བརྟག་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། འཕགས་པའི་མཐོང་བའི་མིང་དང་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་སྟེ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཉིད་ གཞན་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།བཏགས་པའི་མིང་འདུ་ཤེས་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་འཕགས་པ་ རྣམས་མིང་དང་།བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་སྔར་བཟླས་ཏེ་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དྲི་བ་དྲིས་པའི་གླེང་བསླང་བ་དང་། དྲི་བ་ཡང་ དག་པར་དྲིས་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་དྲི་བ་འདྲི་བའི་གླེང་བསླང་བ་ཉིད་དོ། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ཇི་ལྟར་ན་དངོས་པོ་དེ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། འཕགས་པའི་མཐོང་བ་མིང་དང་། བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ ཤིང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཉིད་གཞན་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།བཏགས་པའི་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱི་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དྲི་བ་ཡང་དག་པར་དྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་མོད་ཀྱི་ད་དུང་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ན། དེའི་དཔེ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

对于三种相的破除也分为三种：破除无为相、从'善男子'以下破除有为相、从'除有为和无为'以下解说非有为非无为相，这是第一破除无为相。这又分为三种：说明无为仅是如来假立的三种、依仅是如来假立的三种而执著为实有、总结说明非实有及非无为。这是第一。对此有三种解说应如前理解。
佛陀所假立的言词即是从分别而生的言说，凡是从分别而生的言说，即是由种种分别所言说，因为完全不成立，所以非有为，这是第三总结说明非实有及非无为。
善男子，所谓无为也是属于言说范畴，这是第二破除有为相，应如前理解。除有为和无为之外，无论说什么，其相也都是如此，这是第三破除非有为非无为相。
然而'从无实体中不能有言说'等，是第二解说诘问的回答，说明真实道理。这也分为三种：从自宗说明到反驳、再次观察、如实解说，这是第一。
若问彼实体是什么，这是第二再次观察。即诸圣者的圣智和圣见离名言表述，故成正等觉，为使他人证悟那不可言说的法性，以假立名言和想蕴说为无为，这是第三菩萨如实解说。
此经文也分为两种：第一是诸圣者离名言表述故成正等觉；第二是为他而仅以假立名言和想蕴显示，详细分类应如前理解。
其后'菩萨摩诃萨如理询问，菩萨甚深义趣决定解释的提问'以下，说明前述重复提问。这也分为两种：提问的引言和真实提问。这是第一提问引言。
王子，云何彼实体是诸圣者的圣智和圣见离名言表述故成正等觉，为使他人证悟那不可言说的法性，以假立名言和想蕴说为有为和无为，这是第二真实提问的说明。虽广说但若仍未理解，其譬喻如何的结语。

།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། མདོའི་ཚིག་འདི་ཆད་དེ་མི་འབྱུང་བ་ནི། མདོར་བསྡུ་བར་བསམ་པའི་ཕྱིར་རོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར འགྲེལ་གྱིས་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཞིན་ཀུན་འདྲིས་ལ་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲུག་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ་། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་རྫས་སུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་མེད་དེ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བས། དེའི་ཕྱིར་སྟོན་པས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདུས་བྱས་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྟོན་ པས་བཏགས་པའི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་བཏགས་པ་ཙམ་ལ་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟོན་ཏེ།གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཏགས་པའི་ཚིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་མིང་གི་རྗེས་སུ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གཏན་ ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར།འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་པར་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏེ། འདིས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ཐ་ སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་འཛིན་པ་རྣམས་སུ་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར།འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དང་པོ་སྟེ། འདུས་བྱས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་འདུས་མ་བྱས་དགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་སྟོན་པས་བཏགས་པའི་ཚིག་གི་གྲངས་སུ་སོང་ཞིང་དེ་བཞིན་དུ་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྣམ་པ་འདུས་བྱས་ དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་གཏོགས་པ་གང་ཅི་བརྗོད་ཀྱང་རུང་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དགག་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ད་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་འདི་ནི་བེའུའི་སྡེ་ པ་རྣམས་ཀྱིས་བཏགས་པ་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གསུམ་གྱི་འདུས་མ་བྱས་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་དང་། དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་བདག་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་ པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་དུས་གསུམ་དང་།འདུས་མ་བྱས་དུས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ནི་གང་ཅི་བརྗོད་ཀྱང་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་དེ་དག་གིས་བཏགས་པ་རྣམ་པར་གཞིག་ པའི་ཕྱིར།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་པ་གང་ཅི་བརྗོད་ཀྱང་རུང་བའི་བདག་རྟག་པར་གནས་པར་འདོད་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མིང་དང་། ཡི་གེའི་གྲངས་སུ་ལྷུང་བའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་མདོའི་ ཚིག་འདི་དེ་དག་གི་བརྒྱུད་པའི་བཏགས་པ་དགག་པ་ཡིན་གྱི།མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡོད་པར་ངེས་པ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ ཆོས་དང་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།

从《词义解释经》中，经文这些缺失而不出现是因为想要简略的缘故。菩萨深意确定解释，对于如法亲近的菩萨说的这以下是第六以譬喻而说的教法。
这也分为两种：有为和无为。因此'说者'指的是如来。
真实义中并没有所谓实体性的法，如同幻术等非实有而显现为有，因此佛陀说无法言说的仅是假立为有为法。
佛陀所假立的词语是从分别念而生的言说，这是第二显示仅是假立而执著。如果是如来所假立的词语，那就是从众生的分别念而生的言说名称的随行，因为不是真实的所以不是有为法。
从分别念而生的言说，是从种种分别念的言说，因为完全不成立，所以也不是有为法。这是第三重复解释非实有，以及总结说明非无为法。这是说明众生种种分别念的心的言说，执著为真实存在的诸法都不成立，所以也不是有为法。
三种中的第一种有为法已经解释完毕。
善男子，所谓无为法也是属于言说范畴，这是说明第二破除无为法。这样无为法也归入佛陀假立词语之数，同样因为实体不成立，所以不是无为法。
凡是说有为和无为等所属的任何特征也都是如此，这是说明第三破除非有为非无为的特征。
如此现在所说的无为是破除毗婆沙师们的假立，他们安立五种法藏的含义是：三世无为法、不可说法藏、他们安立的我、不可说的有为三世、不属于三世的无为法。
因此说非有为非无为，这就是所谓的'任何所说'。为了破除他们的假立，说除了有为和无为之外任何所说的常住我的特征也都落入名字文字之数，所以不是实有。
或者说这经文是破除他们相续的假立，并非确定有执著。
另外从《般若波罗蜜多注释》中说：其中所谓一切法，简略来说有三种：有为法、无为法和不可说法。

།འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཕ་རོལ་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་རྣམ་པར་བཤད་ཅིང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་བསྟན་ པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ་།།ཕ་རོལ་པ་རྣམས་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ལ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཐེ་ ཚོམ་ཟ་ནས་རྒོལ་བའོ།།དེ་ལ་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། སྟོན་པས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ལ་ཅི་དོན་མེད་དམ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས། མིང་ སྟོང་པས་དངོས་པོ་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རང་གི་གཞུང་སྨོས་ནས་ལན་སྤྱིར་བཏབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སླར་བརྟག་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་དང་པོ་རང་གི་གཞུང་སྨོས་ནས་ ལན་སྤྱིར་བཏབ་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རྫས་སུ་གྱུར་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས། བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དངོས་ པོ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སླར་བརྟག་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། འཕགས་པའི་མཐོང་བ་མིང་དང་། བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ།བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་དེ་ཉིད་གཞན་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཏགས་པའི་མིང་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དངོས་པོ་ མེད་པ་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་ཀྱི། བསྟན་བཅོས་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པས། སྡིག་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པས་འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་། འཕགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཆིང་བ་དང་བྲལ་ཏེ། སྡིག་པ་རྣམས་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཡང་ན་དགེ་བ་ལས་གཞོལ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་། འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དགེ་བ་ཟད་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་ འབྱེད་པའི་དོན་ཏོ།།མཐོང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འབྱེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ ཏེ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་དང་།མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ཆོག་གམ་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་མ་ཡང་སྨོས། སྨྲས་པ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་གཅིག་ཏུ་ བཤད་ནས་དངོས་པོ་བརྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཐག་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས། ཐག་པ་དེ་སྲ་ཞིང་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྡོ་རྗེ་ གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པའི་དགོངས་པ་དང་སྦྱར་ནས་།མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་འདིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །མཐོང་བ་ཁོ་ན་བསྟན་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤའི་མིག་ལ་སོགས་པས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།

然而，并非是说无实物而有言说，以下这段是第二部分对方质疑的回答，阐述并显示正确的道理。
对方们如此说道：如果有为法既非有为也非无为，如来所说的有为和无为，在这里也将成为无实物。他们怀疑并争论。
其中'实物'是指自性的实物。在《解深密经》中，佛陀说：'所说教法难道无义吗？'《深密解脱经》中说：'以空名说实物。'
这又分为三种：陈述自宗后作总答、菩萨再次审察、菩萨显示正确答案。
这是第一种陈述自宗后作总答：如是，世尊虽说有为和无为，但实际上并无真实实体的有为法，然而并非是从无实物而有言说。
这个实物是什么呢？这是第二种菩萨再次审察。
譬如，诸圣者的圣智慧和圣见离名言表述，为使他人证悟所证悟的无法言说的法性，故以假立名称和想蕴说为'行'。这是第三种菩萨显示正确答案。从无实物而有言说是不可能的。
其中'圣者'的解释，论中如是说：由具足无漏圣道，远离恶法故称圣者。
在《正理论》中也说：圣者即是解脱束缚，远离诸恶，或因趣向善法故称圣者。
在《真实性成就论》中也说：因到达涅槃故称圣者。
在《瑜伽师地论》中说：因善法无尽故称圣者。
其中'智和见'，'智'是分别的意思，'见'是遍寻的意思。如是以无漏圣慧分别并遍寻，故称圣智和见。
将智和见二者合一而说的意趣，如《般若波罗蜜多释》中说：关于解脱的智和见，说'智'是否足够？为何后面又说'见'？答：将智和见合说一处则事物坚固，如同将两根绳子合为一处，则绳子坚固稳固。如广《真实论》中所说。
依据师长世亲所造《般若波罗蜜多金刚断经释》所说的意趣，现量量的圣智称为智和见。单说智的是如：以此智将会了知。单说见的是如：以肉眼等将会见到。

།དེ་ལ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་གཅིག་ ཏུ་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ་།།འདིར་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་བཤད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །འདིར་འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་སོ་ སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ནི། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ན། སྟོན་པས་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་ དག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཉིད་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཏོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ན། དེ་ཁོ་ནའི་ དོན་རྗེས་སུ་སེམས་པས།དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལས་ལངས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཤེས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཐ་སྙད་ངེས་པར་ གྱུར་ན།གང་ཟག་དང་ཆོས་དང་། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་འདི་དག་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །བཞི་པ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། མཐར་ཕྱིན་པའི་ཚད་མ་ གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་གྱིས་།རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ཚིག་གི་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །འདི་དག་གིས་ནི་དོན་དུ་ན་ཡང་དག་པའི་དོན་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཚིག་དང་བྲལ་ བའི་ཆོས་ཉིད་དང་།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདུས་བྱས་ཞེས་བཤད་ནས། ཡང་དག་པར་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་དག་འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་སྔ་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས། ཅིའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་ཅེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མིང་ དང་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་གོ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡང་བཤད་ཅི་དགོས་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་དེའི་ཕྱིར་འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་འདི་གསུངས་ཏེ།བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་འདི་ རང་གི་རིག་པ་འདི་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར།དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་། གཞན་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བཤད་པ་ཡང་དགོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་དག་།གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། འོ་ན་ནི་ཆོས་མེད་པར་གྱུར་པས་ཕན་ཡོན་གྱི་དངོས་པོ་ཅི་ཞིག་མཐོང་ནས་འདུས་བྱས་བཤད་སྙམ་དུ་དགོངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ལན་དུ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དངོས་པོ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་གིས རྟོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་གཞན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་།གཞན་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཐ་སྙད་བླང་བའི་དངོས་པོའོ། །དངོས་པོ་རེ་རེ་ཡང་དོན་མང་པོ་དང་ལྡན་པས་བཤད་ཀྱིས་མི་རྫོགས་ཞེས་སོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་གཅིག་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་སྟོན་པས་བཤད་པ་གླེང་བ་དང་།དྲིས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

关于'知'这个词，是区别于眼睛所见的。'见'这个词，是区别于推理认知的。因此解释为'知见合一'。这里对知和见的解释也与世亲论师的解释相符。
在此，然而'从无实体中产生言说'这句话的解释也各不相同。在真谛论师的记录中说：如果说一切都不是真实存在的，那么佛陀所说的一切岂不都成为无意义了吗？答：由于实性不可说为真实存在，也不可说为有所言说，这就是真实义。
因为具有四种意义所以是不可言说的：第一，当安住于真实瑜伽无分别智时，思维真实义，那时因为无分别所以不可言说。第二，虽然从真实瑜伽出定后的心识了知名言，但因为不安住于真实境界所以不可言说。第三，如果名言确定，就不能超离人法、能取所取、有为无为，而真实义超越这些，所以不可言说。第四，真实义是现证量和究竟量的境界，而不是比量和言教量的境界，所以不可言说。
这些说明实际上真实义并非无实体。其中真实事物是离言法性，如是性也称为真实事物。为了让人通达无分别智的如是性境界，因此仅仅假立为有为法，这是显示真实事物的意思。
有些人说外道们这样说：如果先前不是有为也不是无为，那就成为无实体了，为什么还要说有为无为呢？此外，如果一切法都离开名言，为什么还要说是假立呢？因此说'然而从无实体中产生言说是不可能的'。这是说，虽然离言说，但因为这缘起法依靠自证，所以既非无实体，为了让他人了解而假立解说也是必要的。
有些人说外道们认为：如果有为和无为不存在，那就成为无法，看到什么功德才说有为呢？为此回答说'非无实体'。实体略说有三种：自己证悟的实体、令他证悟的实体、为令他人了解而施设名言的实体。每一种实体都具有多种意义，说之不尽。
第十一品。善男子，关于'无为'这个词，也是按照佛陀所说的开示和问答广作解释，这是第一。

།རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་མཁན་ནམ། སྒྱུ་མ་མཁན་གྱི་སློབ་མ་མཁས་པ་ཞིག་ལམ་པོ་ཆེའི་བཞི་མདོར་འདུག་སྟེ། རྩཝ་དང་ལོ་མ་དང་ཤིང་ དང་གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྒྱུ་མའི་ལས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་གང་ དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཆོས་དཔེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ཕ་རོལ་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་བཏབ་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། སྒྱུ་མའི་དངོས་པོའི་དཔེ་དང་དེ་ལ་སེམས་ ཅན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྨོངས་པ་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་དང་།སེམས་ཅན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་གིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོའི་དཔེ་བསྟན་ པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ།སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་མདོར་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། སྒྱུ་མ་མཁན་བསྟན་པ་དང་། སྒྱུ་མའི་ གནས་བསྟན་པ་དང་།སྒྱུ་མའི་དངོས་པོའི་དཔེས་བསྟན་པ་དང་། སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་སྤྱིར་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་དཔེར་བསྟན་པ་འདི་དག་གི་དགོངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་སྔར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་བསྟན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་ སྦྱར་ཏེ།མདོའི་ཚིག་འདི་དག་བཤད་པར་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། འདིར་དཔེས་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ཡུན་རིང་པོར་ འཁོར་བ་ན་གནས་ཤིང་།སྡུག་བསྔལ་གྱིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་གྱུར་པས། སྒྱུ་མའི་གཞི་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ནས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་གྱིས་། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་འདི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པར་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་སྒྱུ་མའི་གཞི་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་དང་བཅས་པས་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ད་དུང་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་སྒྱུ་མའི་གཞི་དང་། གཉིས་སུ་ མེད་པ་དང་།བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་སྤངས་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྒྱུ་མ་མཁན་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་དཔེ་སྟེ། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་སོ། །སྒྱུ་མ་མཁན་གྱི་སློབ་མ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བླུན་པོའི་དཔེ་སྟེ། འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་ཡང་སྒྱུ་མ་མཁན་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དཔེའོ། །སློབ་མ་ནི་ལས་ཀྱི་དཔེ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་སྒྱུ་མ་མཁན་ནི་རྒྱུའི་དཔེའོ། །སློབ་མ་ནི་འབྲས་བུའི་དཔེའོ། །ལམ་པོ་ཆེའི་བཞི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས གསུམ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་དང་། སྐྱེ་ཤི་རྣམ་པ་བཞིའི་དཔེའོ། །ཡང་ན་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དང་པོ་ཡུལ་དང་བདག་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་བརྗེད་བྱང་ བྱས་པ་ལས།དེ་ལ་སྒྱུ་མ་མཁན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དཔེ་སྟེ། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་བྱེད་པའོ། །སྒྱུ་མ་མཁན་གྱི་སློབ་མ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔེའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཕྲ་མོ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་ པས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ།།འབྲིང་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱིས་སོ། །རགས་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་ལྟ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་མཁན་པོའོ། །སྲེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སློབ་མའོ།

善男子，譬如幻师或精通幻术的幻师弟子，在四衢大道上聚集树根、树叶、木材、草秸和木块等物，施展各种幻术。以下是按照所问广作阐述。
此可分为三种：举例说明、以'如是众生'等文说明法与喻相应、以'善男子如是'等文作结并答复他方质难。
第一又分三种：幻术事物之喻、以'众生若有'等文说明愚者执为实有之喻、以'众生若有'等文说明通达者了知非实之喻。
第一幻术事物之喻又分二种：略说幻术事物和以'譬如'等文分别广说幻术事物。
略说幻术事物又以四种说明：说明幻师、说明幻术处所、以幻术事物为喻说明、总说幻术事物。
因经文所举诸喻之密意难以通达，故先说明先前阿阇黎真谛所作解释，然后结合诸说解释这些经文。
阿阇黎真谛的记录中说：此处以喻说明之密意是，众生由于非真实的颠倒而作种种分别，长久流转生死，感受痛苦果报，因不了知幻术根本、不可言说、无二真如，而执为实有。圣者则明了通达此非实有。
如是凡夫因不了知幻术根本，具有无明，尚未获得圣智慧；圣者则已了知幻术根本、无二、不可言说之体性，断除无明，获得圣道。
其中，幻师是利根凡夫之喻，即外道等。幻师弟子是愚钝凡夫之喻，即贪欲炽盛者等。又，幻师是烦恼之喻，弟子是业之喻，因为业由烦恼而生。又，幻师是因之喻，弟子是果之喻。
'四衢大道'是三界、无漏界及四种生死之喻。或说是四种行境。初说是境、我及诸识之喻。
又，阿阇黎真谛在《金光明经记》中说：其中幻师是阿赖耶识之喻，从无始以来造作非真实。幻师弟子是七识之喻。
微细非真实法由阿赖耶识造作，中等由染污意识造作，粗重由六转识造作。又，见惑烦恼是师，爱惑烦恼是弟子。

།གཞན་ཡང་སེམས་ ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མཁན་པོའོ།།པགས་པ་དང་ཤའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སློབ་མའོ། །ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུར་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་དོན་གྱི་དཔེ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པ་ཡང་སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཤད་པ་རྣམ་ པ་བཞི་ཡོད་དེ་དང་པོ་ནི་བསྟན་བཅོས་གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་ལས་འདི་ལྟར་ལས་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པ་དང་།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཆེན་པོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཞི་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལམ་གྱི་བཞི་ མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་།།དང་པོ་ནི་ལུང་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། ལུང་སྣ་ཚོགས་ལས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པ་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་ལྟ་བུ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ལུང་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་བཞི་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གསུམ་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་བཞི་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྩཝ་དང་ལོ་མ་དང་ཤིང་དང་གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཞེས་བྱ་བས་ ནི།རྟེན་བསྟན་ཏེ་འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་རྣམས་བསགས་པ་གནས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྩཝ་དང་ལོ་མ་རགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་བསགས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། ། ཤིང་དང་གསེག་མ་ལ་སོགས་པར་བསགས་པའི་རྣམ་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་བོན་གྱི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །སྒྱུ་མའི་ལས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་སྤྱིར་བསྟན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྩཝ་དང་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་སྒྱུ་མ་རྣམས་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། དགེ་བ་དང མི་དགེ་བའི་ས་བོན་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱེ་བའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་དང་། རྟའི་ཚོགས་དང་། ཤིང་རྟའི་ཚོགས་དང་། རྐང་ཐང་གི་ཚོགས་དང་། ནོར་བུ་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བེ+ེ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མན་ཤེལ་དང་། བྱི་རུ་ དང་།ནོར་དང་། འབྲུ་སྣ་ཚོགས་དང་། བང་བ་དང་། མཛོད་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། གོང་དུ་སྒྱུ་མའི་ལས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་མདོར་བསྟན་པ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདིར་རྣམ་ པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དམག་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་གྱི་དཔེར་སྟོན་པའོ། །ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ། དམག་རྣམ་པ་བཞིའི་དབང་གིས་ནོར་བུ་ལ་སོགས་ པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་དམག་རྣམ་པ་བཞི་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྣམ་པའི་དཔེའོ། །ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་དཔེའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཁན་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་གྱི་སློབ་མ་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་གནས་བཞི་ལ་གནས་ཏེ།མིང་དང་ཐ་སྙད་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་བསགས་པས། ཁམས་གསུམ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སའི་མདུན་རོལ་ གྱི་རྨོངས་པ་དག་ནི་ཡང་དག་པར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ།།ས་ལ་གནས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་ནི་དེ་དག་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་རྟོགས་པས་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །བསྟན་ པ་ལས་ནི་སྒྱུ་མས་བསྡུས་སོ།

此外，心的烦恼是师父，皮肉的烦恼是弟子。所谓四岔路口，是远离四种诽谤的意义的比喻。
对此，与诸教法相配而解释，所谓幻师有四种解释：第一，从十处论的解释中说业是幻师。第二，从瑜伽师地论中说烦恼和业是幻师。第三，从大乘集论和圣般若波罗蜜多大品中说菩萨如幻师。第四，从瑜伽师地论中说八识如幻师。
所谓四岔路口也有三种：第一，从一部经典引申及从诸经中说四圣谛如四岔路口。第二，从诸经等中说四念住是四岔路口。第三，从瑜伽师地论中说四识住是四岔路口。
'将根茎叶木草和木块等合为一处'是显示所依，即显示阿赖耶识中积聚种子安住的比喻。或者，阿赖耶识中有三种熏习，其中根茎和细叶是显示积聚善业的比喻。木材和草等积聚的形态是显示不善种子的比喻。
所谓'种种幻术'是总说幻化事物，如同依靠根茎叶等而出现诸幻化一样，也依靠善与不善的种子而生诸果。
即如'若显现象群、马群、车队、步兵队伍，以及宝石、珍珠、琉璃、螺贝、水晶、珊瑚，及财物、各种谷物、仓库、宝藏等'，这是第二分别显示幻化事物，即上文所说'种种幻术'仅是总说，未作分别显示，此处则作分别说明。
从阿阇黎真实解释中说：四种军队是显示因缘的比喻。宝石等是显示果的比喻，因为依靠四种军队而成就宝石等。或者，四种军队是有情相的比喻，宝石等是无情的比喻。
这是说，阿赖耶识的师父和七识的弟子们，住于四识住中，由积聚名言等种子，而生三界、五趣、四生的有情和无情等种种聚集。地前的愚者们执著实有有为无为诸法，住地通达者们则了知如幻，知诸法非实有。
从教法中以幻术摄持。

།འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོར་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སྒྱུ་མ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ལ་ སོགས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་སྒྱུ་མ་བྱེད་པའི་བདག་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མ་མཁན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གོ། །འདིར་ནི་གསུམ་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཉི་ཚེ་དང་སྦྱར་རོ། །ཡང་ན་གསུམ་ཆར་དང་སྦྱར་ན་ཡང་དོན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལ་ལམ་གྱི་བཞི་མདོར་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ བཞིའོ།།གཉིས་པ་ནི་ལས་དང་པོ་པས་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ལམ་སྟེ། དེ་ཉིད་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་གནས་བཞིའོ། །གསུམ་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་བདག་པོའི་གནས་པའི་ལམ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་བཞིའོ། །འདིར་ནི་གསུམ་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ན་གསུམ་ཆར་དང་སྦྱར་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་དག་བྱིས་པ་དང་རྨོངས་པ་དང་། ཤེས་རབ་འཆལ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཤེས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྨོངས་པ་དག་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི དཔེ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་དབྱེ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པ་འབྱུང་བར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུས་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བའོ། །འདིར་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་སྟེ། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མིང་དུ་བཏགས་པའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་ལྟ་བུའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ སྟེ།འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་སོ། །ཤེས་རབ་འཆལ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཤེས་རབ་རྣོན་པོ་སྟེ། མུ་སྟེགས་ཅན་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏི་མུག་ གི་ནུས་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པའི་གཞིའོ། །ཤེས་རབ་འཆལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་སྟེ་ལྟ་བ་མང་པོ་རྣམས་སོ། །ཤེས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་འཆལ་པའི་ནུས་པ་སྟེ། འདིས་ནི་གཏི་མུག་གི་ དབང་གིས་ཡང་དག་པའི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྟན་ཏོ།།རྩཝ་དང་ལོ་མ་དང་ཤིང་དང་གསེག་མ་དང་། གྱོ་དུམ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྒྱུ་མ་དང་སྤྲུལ་པའི་དངོས་པོ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་སྟེ། རྩཝ་དང་ལོ་ མ་ལ་སོགས་པས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།སྤྲུལ་པ་དང་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་དག་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་[(]གྱིའོ[,]ཀྱིའོ[)]། །མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ། །རྟ་པའི་ཚོགས་དང་། ཤིང་རྟའི་ཚོགས་དང་། རྐང་ཐང་གི་ཚོགས་དང་། ནོར་བུ་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བེ+ེ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མན་ཤེལ་དང་། བྱི་རུ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་སྣ་ཚོགས་དང་། བང་བ དང་།མཛོད་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པའི་དབང་གིས་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་ ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའོ།

所谓四圣谛等是道的四要处，如同幻师有三种：第一种称为幻师是因为变现幻术，这就是烦恼和业等。第二种称为幻师是因为了知如幻，这就是诸菩萨。第三种称为幻师是因为成为幻术的主人，这就是八种识。此处是与第三种相配。或者与单独的烦恼和业相配。或者与三者都相配也无矛盾。
其中所谓道的四要处也以三种含义来说明：第一是断除烦恼的道的四要处，即四圣谛。第二是初学者应当观察的道，即四念住。第三是幻术主人安住的道，即四识住。此处是与第三种相配。或者与三者都相配也无矛盾。
其中'凡是愚童、迷惑、具有邪慧本性无知的众生'等，是显示第二种迷惑者执著为真实的譬喻。这又分为五种：显示执著的补特伽罗、显示执著的对境、显示执著的生起、显示由执著因而施设的言说、对彼等的如实劝导。此处是显示执著的补特伽罗，即凡夫补特伽罗对五蕴的假名施设。
在《阿阇黎真实谛笔记》中说：'所谓愚童凡夫是如同小孩般的凡夫，即贪欲炽盛者。所谓具有邪慧本性是指利慧凡夫，即能生起外道见解者。'此处'愚童'是显示无明的本性。'迷惑'是显示愚痴的功能，这是生起执著的基础。'邪慧'是显示执著的本性，即诸多见解。'无知者'是邪慧的功能，这显示由愚痴力而执著有为法和无为法为实有。
'对根茎叶木草和木块等幻化变现的事物'是显示第二种执著的对境。根茎叶等是譬喻善恶业。幻化变现的事物是譬喻业的异熟。或者是识所变现的种种事物。
'见闻后如是思维：所显现的象群确实存在。马群、车队、步兵队伍，以及珍宝、珍珠、琉璃、螺贝、水晶、珊瑚、财物、各种谷物、仓库、宝藏等所显现的确实存在'，这是显示第三种执著的生起，即由无明生起分别见的力量而执著象等为实有。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་འདི་ནི་སྒྱུ་མ་མཁན་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཤེས་རབ་རྣོན་པོ་རྣམས་སོ། །ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་ལས་ ཐོས་པའོ།།འདི་ནི་སློབ་མའི་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྨོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་ནན་གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ནས། འདི་ནི་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་གཏི་མུག་ཅིང་བརྫུན་པའོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་ འདོགས་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུས་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་སྒྱུ་མ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་དུ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ན།དེ་དག་ལ་འདི་དག་ནི་བླུན་པ་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ་ཞེས་ཟེར་བའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་བརྟག་པར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལྔ་པ་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། དེ་དག་རྨོངས་པའི་དབང་གིས་སྒྱུ་མར་མ་ཤེས་པས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་འཛིན་ ཏེ།ཕྱིས་སྒྱུ་མ་དེ་དག་མེད་པར་གྱུར་ན་ཡང་ལེགས་པར་བརྟགས་ནས་གདོད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་བྱིས་པ་མ་ཡིན་པ་རྨོངས་པ་མ་ཡིན་པ། ཤེས་རབ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནི་ཤེས་པ་དེ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་ པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་གིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བས་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྒྱུས་ཐ་སྙད་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་བརྟག་མི་དགོས་པར་བསྐུལ་བའོ། །འདི་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །དང་པོ་ལ་སེམས་ཅན་གང་ཞེ་ན་བྱ་བས་ནི་ཁོང་དུ ཆུད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་ཏེ།དེ་ནི་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འམ། ཡང་ན་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། །གཉིས་པ་བྱིས་པ་མ་ཡིན་པ། རྨོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བསྐྱེད་པའི་ཉེ་བའི་རྐྱེན་ཏེ། གཏི་ མུག་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ།།གསུམ་པ་ཤེས་རབ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་སའི་མདུན་རོལ་སྦྱོར་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་སྟོང་ པ་ཉིད་རིམ་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།ཡང་ན་ས་ལ་གནས་པ་དག་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྩཝ་དང་ལོ་མ་དང་། ཤིང་དང་གསེག་མ་དང་། གྱོ་དུམ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྱུ་མ་དང་། སྤྲུལ་པའི་དངོས་པོ་ དག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་ཏེ།མདོའི་ཚིག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་སྣ་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་དོ། །རྟའི་ཚོགས་དང་། ཤིང་རྟའི་ཚོགས་ དང་།རྐང་ཐང་གི་ཚོགས་དང་། ནོར་བུ་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བེ+ེ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མན་ཤེལ་དང་། བྱི་རུ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་སྣ་ཚོགས་དང་། བང་བ་དང་། མཛོད་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་སྣ་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་ པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། འོན་ཀྱང་ཡུལ་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཏགས་པའི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ སྟེ།མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

从《上师真实记录》中：所谓'见'是这样的，自己所见如同魔术师的比喻，是指利根的凡夫。所谓'闻'是这样的，从他人处听闻，这是以学生为比喻，是指愚昧的凡夫。他们如其所见、如其所闻，执着认定为最胜，认为'这是真实的，其他都是愚昧虚妄的'，这是第四执着因缘而产生言说。
如是因不知幻术而执着认定为真实存在。若有他人说'这不是真实存在'时，他们就说'这些是愚人说谎者'。所说'他们应当重新观察'，是第五对他们的正确劝导。他们因愚昧而不知幻术，执为实有，后来当幻术消失时，经过详细观察才知道原本就不是真实的。
其中'非愚昧非凡夫众生，具有善慧本性的智者'等，是说明第三已通达者了知非真实的比喻。这也可分为五种，与前相反而知：显示通达者、显示所通达境、显示通达性、显示通达因缘而生言说、劝导不需再观察。
这是显示通达者，也以三种方式显示。首先'何等众生'显示通达者，即地前菩萨或住地菩萨，仅是五蕴的假立。第二'非凡夫、非愚昧'是生起通达的近缘，即无痴善根。第三'具有善慧本性'是正确显示通达的体性，即智慧的本性。
这是以地前加行道位时渐次通达能取所取空性的比喻。或者说住地者通达胜义无二的道理而称为具智。'于根茎叶、树木、草秸、木块等为幻化事物'，是显示第二所通达境，应如经文所说而了知。
'见闻时作是念：所有种种象群实不存在，马群、车群、步兵群，以及珍宝、珍珠、琉璃、螺贝、水晶、珊瑚、财物、各种谷物、仓库、宝藏等种种群类实不存在'，这是显示第三通达性。
这也分为两种：显示真实境不存在，以及显示然而所缘境非不存在。这是显示真实境不存在，应如经文所说而了知。

།འོན་ཀྱང་སྒྱུ་མའི་གཟུགས་མིག་སླུ་བར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་གང་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བ་ནས། ནོར་དང་འབྲུ་སྣ་ཚོགས་དང་། བང་བ་དང་། མཛོད་ལ་ སོགས་པའི་བར་གྱི་འདུ་ཤེས་དང་།དེ་དག་གི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བ་འདི་ནི་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་བཏགས་པའི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་འོན་ཀྱང་སྒྱུ་མའི་ གཟུགས་མིག་སླུ་བར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི།འདྲ་བ་ཙམ་གྱི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ། །གཉིས་པ་གང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ནོར་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །སྒྱུ་མའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་། སོ་སོའི་གཞུང་གི་བཤད་པ་མི་ མཐུན་ཏེ།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་འདྲ་བ་ཡང་དག་པའི་གཟུགས་ཡིན་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་སྒྱུ་མ་སྔགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་མཚན་མ་བྱུང་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པས་སོ། །དེ་དག་གི་གཞུང་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡུལ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་གིས་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྒྱུ་མ་དམིགས་པའི་སེམས་ནི་ཡུལ་མེད་པ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེའོ་ཞེས་ཟེར་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་སྐྱེ་བར་འདོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་ཡང་དོན་མདོ་སྡེ་པ་དང་མཐུན་ཏེ། དོན་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས་ཀྱང་སེམས་སྐྱེ་བར་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་གང་ཡང་བསླུར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་དེའི་གཞུང་གིས་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མེད་པ་ཡང་དམིགས་པར་འདོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་ དང་སྦྱར་ན།ཡང་དག་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་མེད་ཀྱང་། གླང་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བའི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་སྣང་བ་ནི་ཡོད་དེ། གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟུགས་འདིས་དམིགས་པའི་ཡུལ་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ཆེའི་དཔེ་འདི་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་ པོ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས།སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བཅུ་གསུངས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། དཔེ་བརྒྱད་བསྟན་ པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འདྲ་བ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཀྱི།ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ་མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འདྲ་བའི་དོན་གྱིས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་ ཉིད་ལ་རྨོངས་པ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གླང་པོ་ཆེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྨོངས་པ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་ཆེ་ཆུང་ངམ་སྔོ་བའམ་དཀར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ནི་བྱེ་ བྲག་གི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེས་ན་རྨོངས་པ་དག་འདུ་ཤེས་རྣམ་པ་གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །འབྱུང་བ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླས་རྟ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

然而，对于幻化的形象欺惑眼睛的事物，生起大象群的认知以及大象群的差别认知，乃至财物、各种谷物、仓库、宝藏等的认知，以及它们的差别形相的认知，认为这些是存在的。这句话说明第二种所执对境并非不存在。
这段经文从两个方面来说明：第一，'然而幻化的形象欺惑眼睛的事物'这句话表明相似的对境并非不存在的真实道理。第二，从'对于'以下的内容说明错误的特征，这是第一点。
关于'幻化的形象'这一说法，不同宗派的解释各异。说一切有部的论典中与正理相顺应的解释认为是如同变化的形象，这是由于三昧力的缘故。变化的形象相似于真实形象，是眼识的对境，因为幻术咒语的力量产生如幻相而生起眼识。他们的宗义认为一切心都缘于有对境。
经部师们说幻化的大象、马等无有自性，缘幻化的心是缘无对境而生。因此应知他们的宗义承许心也可从缘无对境而生。
若结合大乘教法来解释，有两种说法：首先，龙树论师的宗义与经部相符，说明心也可从缘无对境而生。因此在《般若波罗蜜多释》中说：'五种眼等识是不会欺惑的'，由此可知，依据他的宗义，五种眼等识只缘真实对境，而意识则可缘无对境。
若结合弥勒论典来说，虽然没有真实的大象等，但有如大象般的相貌显现，这影像之相可作为所缘对境，这是他所说的。
关于这个幻化大象的比喻也有两层含义：第一，在《般若波罗蜜多》等经中所说的幻化等十种比喻是为显示空性之义的譬喻。第二，在《阿毗达磨经》和《大乘集论》等中所说的八种比喻是为显示依他起自性仅是相似而非真实存在的道理，此经也同样是以相似义来说明依他起自性的比喻。
'对于大象群的认知'等说明无有对特征的迷惑。这也有两个方面：其中'大象群的认知'是指对大象自性的迷惑，分别大象自性的共相称为自相。对其大小或青白等差别的辨别称为差别认知，因此迷惑者生起两种认知。
'乃至'一词表明马等的共相和差别特征两种也如前所述。

།དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ། ནན་ གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ནས་འདི་ནི་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་གཏི་མུག་ཅིང་བརྫུན་པའོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་མི་འདོགས་ཀྱི།འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་ཡང་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཞི་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྒྱུས་ཐ་སྙད་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་ སོ།།འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡུལ་རྣམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཐ་སྙད་མི་སྐྱེད་པའོ། །གཉིས་པ་འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུའི་དབང་ གིས་ཡུལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཐ་སྙད་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་གིས་ཕྱིས་ཉེ་བར་གནས་བརྟག་པར་བྱ་མི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྔ་པ་ཡང་བརྟག་མི་དགོས་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་གང་དག་བྱིས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོར་གྱུར་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་པ་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་དཔེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྨོངས་པ་དག་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་དག་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་ཡུལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། མངོན་པར་ ཞེན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་།ཡུལ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པའི་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ ཟག་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་བའོ།།དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དཔེ་དང་མཚུངས་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་དེ་ཡང་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སེམས་ཅན་དང་། བྱིས་པ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ ལ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ བཅུ་གཉིས་དང་།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཁམས་དྲུག་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རང་བཞིན་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་ བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་དོན་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མང་པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་དང་། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་སྔ་ཕྱི་འགག་པའི་དོན་དང་བཅས་པས་སྣ་ཚོགས་འགག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཉིས་སུ་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནས་སེམས་ཅན་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འགག་པ་མི་འགྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཏི་མུག་པའོ།

对于他们所见所闻，不应执著认为'这是真实的，其他都是愚痴虚妄的'而作如是言说，而是为了了知诸法实相而作言说，这是第四种通过了知因缘而生言说的原因。
这也从两个方面来说明：第一是以智慧力了知诸境非真实，故不生真实的言说。第二从'为了了知诸法实相'以下，是以智慧力了知境无所有，故生起唯是假立的言说。
'他们不需要后来再作观察'，这是第五种不需观察的劝导，因为已以智慧力如实通达了。
'如是，凡是具有凡夫自性的异生，未得圣者出世间智'等，这是说明第二法与喻相同。
这也分为两种：说明愚者执著为真实，以及以'凡是诸有情'等说明通达者了知境非真实。
第一又分五种：说明执著的补特伽罗、说明未通达境、说明生起执著、说明随执著而生言说、以及对彼等的如实劝导。
这是与第一说明执著的补特伽罗相配合。
其中'如是'是为了成立与法喻相同而说'如是'。执著的补特伽罗有三种名称：有情、凡夫、异生。
其中'有情'略说有二种含义：第一是因为生起众多种种法而称为有情，如《般若波罗蜜多释》中说：'所谓有情，是因为生起五蕴、十二处、十八界、六界、十二缘起支等众多法而称为有情。'大乘经中自性相同的教说以及论典《大乘集论释》虽有一些不同，但大部分义理与此相同。
第二是因为受取众多生而称为有情，因此在论典《般若灯论》中如是说：'所谓有情，是因为一再受生而称为有情。'
另外，在阿阇黎真实贤所造的《圣金刚般若经释》中说：'因为前生后生相续不断而称为有情。若如是，则有前后灭尽之义，应成种种灭尽。'对此回答：'非唯由二边生而成立有情，亦非不成立灭。'如彼处广说。
'凡夫'即是愚痴者。

།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྨོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་དང་སྦྱར་ན་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པར་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་ བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་ཙམ་དུ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མེད་ཅིང་ཤེས་པ་ཤིན་ཏུ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མཚུངས་པ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་དེ་དང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འཕགས་པ་དག་ཀྱང་ སོ་སོ་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མཚུངས་པར་གོ་ཞིང་ལྟ་བ་དང་འདུན་པ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་ཞིང་སྨད་པར་བྱ་བར་འོས་པའི་ཕྱིར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བས་ཀླན་ཀ་བཙལ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ། །བཙུན་པ་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་ནས་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བཤད་དོ་། །རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན ཅན་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པའམ།ཡང་ན་ས་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་པར་ མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡུལ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ་།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མིང་དང་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཉིད་མངོན་པར་མ་ཤེས་པའོ། །དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཏེ་མཐོང་ངམ་ཐོས་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྣང་བ་ གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པ་ཡང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ལ་སོགས་ པ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་ནན་གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ནས།འདི་ཁོ་ན་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་གཏི་མུག་ཅིང་བརྫུན་པའོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ས་ཉེ་བར་བརྟག་ པར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་དག་བྱིས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བ། འཕགས་ པ་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་ཡུལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།

所谓凡夫是这样的，因为具有愚痴所以称为凡夫。如果对照《广百论》来说，所谓愚童凡夫是指各别出生的意思。因此在那部论中说'对于诸凡夫称为愚童凡夫'。
又在该论中说'由于一切具有见解的人都不是真实存在且智慧极不清晰，所以称为愚童凡夫'。
关于成为凡夫这一点，《大毗婆沙论》中说：'为什么称为凡夫呢？一切圣者是同类出生，而此人与彼不同，所以称为凡夫。'如果这样的话，圣者们也因为各自不同而出生，应该称为凡夫吗？
一切圣者因为同样理解真实义且见解和意愿相同，所以称为同类。凡夫则不是这样，因为极其可厌且应当被呵斥，所以称为凡夫，因此寻找过失是不合理的。
尊者说：'因为与正法和律相异而受生，所以称为凡夫。'如广论中所说。这是说明凡夫的本性尚未获得三乘无漏圣道，或者尚未获得初地等圣道，因此执著为真实存在。
所谓'不了知一切法不可言说的法性'，这是说明第二'未通达境界'。'一切法不可言说的法性'是指一切有为法和无为法的自相离开名言表述的缘故。或者说不可言说是指有为和无为的无二真如，不了知法性。
他们见闻有为和无为后这样想：'凡是有为和无为的显现，这必定是真实存在的'，这是说明第三'生起执著'。如是凡夫因为不通达法性的道理，对有为等执著为真实存在，就像对幻化的大象等执著为真实的大象一样。
他们按照所见所闻而坚持执著后说：'唯此为真实，其他都是愚痴虚妄'，这是说明第四'随执著而产生言说'。应如前理解。
所说'因此他们需要详细观察'，这是说明第五'对他们的正确劝导'，这是因为他们未通达非真实义的缘故。
其中'凡是非愚童本性的众生、见到圣谛、获得圣者出世间智慧'以下，是说明第二'通达者了知境界非真实'。

།འདི་ཡང་རྣམ་པར་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་ཡུལ་རྟོགས་པ་བསྟན་པ་དང་།རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་བརྟག་མི་དགོས་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་དག་བྱིས་པའི་ རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ།།འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྟོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །དོན་ དམ་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བའོ།།ཡང་ན་བདེན་པ་བཞིའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཐོང་བའོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ ཡེ་ཤེས་སོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ་། དང་པོ་ནི་གཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྟོན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། འཇིག་རྟེན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱིས་བག་ལ་ཉལ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་རྩ་བ་ཡིན་ལ་འདི་ཁོ་ནས་སྤོང་བར་ནུས་པས་འདི་གཅིག་པུ་འཇིག་རྟེན་ལས་ འདས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པས་སོ། །ཡེ་ཤེས་འདི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཞན་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་སྟེ།འདི་ནི་ས་བཅུ་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ བས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཏེ། མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འདུས་བྱས་དང་ འདུས་མ་བྱས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡང་དག་པར་མད་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པ་བསྟན་པ་དང་། འོན་ཀྱང་ ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། སྔར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ།།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ།།བློ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བ་འདི་ནི་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་བཏགས་པའི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་བཏགས་པའི་ཡུལ་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བྱ་བ་ལ། འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པའོ།

此复分为五种：宣说通达之补特伽罗、宣说如实了知境、宣说了知之相、宣说依境而生言说、及劝勉不须再观察。此为第一宣说通达之补特伽罗。
其中'非愚童本性之有情'是指区别于地前凡夫之愚童。'圣者见圣谛获得出世间智慧'是指正确宣说了悟之体性。
见到胜义谛如是性之圣谛。或者见到四谛之如是性。'圣者获得出世间智慧'是指真实体性及后得无漏圣智。
若配合唯识论，则以二种方式说明出世间智慧唯是真实体性。第一是就一种而言而说。第二是就二种义而言而说。
因此彼论说：'由离世间故称出世间，二取习气是世间根本，唯此能断故唯此得出世间名。或者出世间是依二种义而安立，即：体性无漏及现证如是性。此智具足二种义故称出世间，其他智慧则不如是'，此即第十地无分别智。
'如实通达了知一切法不可言说法性'是说明第二如实了知境。因为已出世间获得无漏智慧。
彼等见闻有为无为时作是思维：'所获有为无为确实真实'等，说明第三了知之相。
此亦分为二种：说明了知实有境非有，及从'然而'以下说明了知假立境非无。此为第一。
若配合真谛法师所说，如前所说，由三种义故，一切有为无为法非真实有。若配合玄奘法师所说，是就遍计所执性而说非真实有。
'然而从分别所生如幻有为相之事物，令心迷惑，从彼生起有为无为之想及有为无为差别之想，认为此是有'，说明第二了知假立境非无。
此经文亦分二种：第一说明假立境非无。第二从'从彼'以下说明彼等假立境之自性及差别。
关于'有为相'，有为即是能缘见相之识。

།མཚན་ཉིད་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པས་བསྡུས་པའོ། །འདུས བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མེད་པ་ཡིན་པས་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཏགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བསྟན་པ་སྟེ།རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་འདུ་ཤེས་བསྟན་པ་སྟེ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་ནན་ ཏན་གྱིས་མཆོག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ནས་འདི་ཁོ་ན་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་གཏི་མུག་ཅིང་བརྫུན་པའོ་ཞེས་ཐ་སྙད་མི་འདོགས་ཀྱི་འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་ཡང་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་འབྱུང བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བརྟག་པར་བྱ་མི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་ལ་ཡང་བརྟག་མི་དགོས་པར་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང་།མཐོང་བས་མིང་དང་། བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཤིང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཉིད་གཞན་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཏགས་པའི་མིང་དང་། འདུ་ ཤེས་ཀྱིས།འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་། ཕ་རོལ་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་གདབ་པ་བསྟན་ཏེ། བརྒལ་བའི་ལན་གདབ་པའི་དོན་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་བརྟགས་ན་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་གྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གོང་དུ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ།ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ་ཞེས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བཤད་ཟིན་ཏེ། ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་ པས་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་སྨོས་པ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་ཟབ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་གྱིས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཡང་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་འདི་དག་བསྟན་ཏོ།།དེ་ཉིད་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་འབྱུང་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཚིག་འབྲུ་ཟློས་བུར་གྱུར་ལ་དོན་ཟློས་བུར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གཽ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམ་པ་ དགུར་འདྲེན་པ་ལ་སོགས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་དོན་ཟློས་བུར་གྱུར་ལ་ཚིག་འབྲུ་ཟློས་བུར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བརྒྱ་བྱིན་ལ་མིག་སྟོང་ཡོད་པར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་གཉིས་ཀ་ཟློས་བུར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ལྷ་དང་མི་ ཞེས་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའོ།།བཞི་པ་ནི་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་གཉིས་ཀ་ཟློས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་དོན་སྔ་མ་སྡུད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་ནི་བཞི་པ་དང་སྦྱར་བ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ལས་ནི་མུ་གསུམ་ཁོ་ནའོ་ཟེར་ ཏེ།མདོར་བསྡུས་པས་མུ་གསུམ་པ་འདི་མི་འཆད་དོ།

定义是因相的形式。所谓有为和无为是显示依他起自性，是由因相的形式所摄。有为和无为仅是假立而无实，如幻事一般。
'从此'等词是显示所假立境的自性和差别二种相。所谓有为和无为的想，是显示自性的想，因为缘于自性。所谓有为和无为的差别想，是显示差别想，因为缘于差别相。
对于这些，如所见、如所闻，精进执取并执著，不作'唯此为真，其他愚痴虚妄'的言说，而是为了如实了知义理而对这些作随顺言说，这是第四依境而生言说，应如上所说而了知。
'彼等因此不须观察'是说对见解也不需观察的劝导，因为已经通达了。
善男子，如是圣者们对于彼等事物以圣智和见，因离名言故，现证菩提，为使他人现证不可言说的法性，以假立名和想说为'有为'和'无为'。这是第三总结并答复他方诘难，答复诘难的意义在前面观察即可了知。
尔时，菩萨摩诃萨甚深义密意解为正说彼义而说此等偈颂等，是上面对无二等相的显示分为长行广说和偈颂略说二种，长行广说已说完毕，现在说偈颂略说。
此又分为二种：说偈颂的密意和以偈颂正说。此是第一种。这也是菩萨甚深义密意解为重复显示无二等义而说此等偈颂。
'为显示彼义'，论师真实义释中说有四门：第一是文重复而义不重复，如'牛'字引申出眼等九种义。第二是义重复而文不重复，如说帝释有千眼等。第三是文义二者都不重复，如说天人等。第四是文义二者都重复，如以偈颂摄前义等，此处仅与第四相应故说文重复。古传承中说只有三门，略说不解释此第三门。

།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་དུ་དབུས་དང་ཐ་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའོ། །ཡང་ན་དྲང་བའི་མདོ་སྡེ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཚིགས་སུ་སྦྱར་ནས། ཚིག་གཉིས་པ་དང་། ཚིག་གསུམ་པ་དང་། ཚིག་བཞི་པ་དང་། ཚིག་ལྔ་པ་དང་། ཚིག་དྲུག་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ནི་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཡང་བསྟན་ པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཕྱིར་ཏེ་བརྗེད་ངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱིས་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ལེན་པ་དང་། གཟུང་སླ་བའི་ཕྱིར་ དང་།ཤེས་རབ་རྣོ་བ་དང་། རྟུལ་བ་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་མོས་པ་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། གང་ཟག་འཆད་པ་པོའི་ཐབས་མཁས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཉན་པའི་འཁོར་རྣམ་པར་གཡེང་ བ་དང་།རྐྱེན་གཞན་གྱིས་དོན་སྔ་མ་བརྗེད་པ་རྣམས་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ཕྱིས་འོངས་པ་རྣམས་སྔ་མ་མ་ཐོས་པ་ཐོས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ལེན་པ་དང་གཟུང་སླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མདོའི་ཚིག་རྐྱང་པ་ དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འབའ་ཞིག་གསུངས་ལ། མདོའི་ཚིག་རྐྱང་པ་མ་གསུངས་ན་དོན་ཕྲ་བས་ལེན་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མདོའི་ཚིག་རྐྱང་པ་འབའ་ཞིག་གསུངས་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མ་གསུངས་ན་ནི་ དོན་སིལ་བུར་འགྱུར་ཏེ།གཟུང་བར་དཀའ་བས་ལེན་པ་དང་། གཟུང་སླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མདོ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྫོགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་གང་ཟག་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཆེད་དུ་མདོ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྫོགས་པར་གསུངས་ པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་དབང་པོ་རྣོ་སྟེ། གལ་ཏེ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ལ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ལ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་ན་དོན་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བས། གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ནི་མདོ་སྡེ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ ལ་གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལ་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ཅིང་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ནི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པས་དེ་དག་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དོན་གཅིག་ཡང་དག་པར་ཐོས་པ་རྣམ་པ་ བཅུར་རྣམ་པར་འབྱེད་ནུས་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།གལ་ཏེ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་གྱུར་ན་གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཕན་པར་མི་འགྱུར་བས། གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོ་བ་དང་། རྟུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཆེད་དུ་མདོ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྫོགས་པར་ གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས། ཁ་ཅིག་ནི་འཆད་པ་ལ་མོས་ཏེ། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སྤྱོད་པ་ལ་མོས་ཏེ་སེམས་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་གཉིས་ ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར།མདོ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ།

从十二分教中出现的偈颂有两种：以音调诵读的偈颂和偈颂。因此，在论典《阿毗达磨集异门足论》中说：以音调诵读的偈颂，是在经典的中间和末尾以偈颂形式用音调诵读。或者为了理解了义经典而用音调诵读。
偈颂是这样的：从诸经中组成偈颂，有二句、三句、四句、五句和六句。在此是为了与以音调诵读的偈颂相配合，所以说'为了再次显示彼义'。
关于宣说偈颂的必要性，如果与论师真谛所说相配合，简要而言有六种原因：为了对治遗忘、为了后来者、为了易于受持和记忆、为了利益利根和钝根不同的人、为了适应众生不同的意乐、为了显示说法者的善巧方便。
因此，在论师真谛的注释中说，为了使听众散乱及因其他因缘而忘失前义者能重新获得，所以宣说此偈颂。又为了使后来者能听闻未曾听闻的前说，所以宣说偈颂。
又为了易于受持和记忆，所以宣说经文和偈颂。如果只说偈颂而不说经文，因义理微细而难以领受。如果只说经文而不说偈颂，则义理零散，难以记持，所以为了易于受持和记忆而完整宣说经文和偈颂。
又为了利益两种根器的补特伽罗而完整宣说经文和偈颂。即有些补特伽罗根器钝，有些根器利。如果对钝根者简略宣说而不广作分别，则不能理解义理，所以为了利益这种补特伽罗而广说经典。
为了令利根补特伽罗生起智慧并获得利益，则以简略的义相，使他们能自行分别并圆满了知，如同圣者舍利子能将所闻一义正确分别为十种。如果广说，则对这种补特伽罗无益。因此，为了利益利根和钝根两种补特伽罗而完整宣说经文和偈颂。
又众生有两种：有些偏好讲说，因为具有极大的慈悲力；有些偏好修行，因为心极寂静。为了利益这两种补特伽罗，所以宣说经文和偈颂。

།གཞན་ཡང་གང་ཟག་འཆད་པ་པོའི་ཐབས་མཁས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ལྟར་རྒྱས་པ་ལས་བསྡུས་པ་དང་བསྡུས་པ་ལས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར། དེས་ཆོས་ཡང་ དག་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་པར་གྱུར་པས།རྒྱས་པ་དང་བསྡུས་པ་གང་ཅི་རྗེས་སུ་བཤད་ཀྱང་རུང་སྟེ། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་ཤིང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མདོ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་དྲུག་པ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པ་ལ་དགོངས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཅིག་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་བརྗོད་བྲལ་ གཉིས་མེད་དོན་གསུངས་པ།།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་བྱིས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །བྱིས་པ་འདི་ལ་གཏི་མུག་རྨོངས་པས་ན། །གནས་གཉིས་སྨྲ་བའི་སྤྲོས་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ། །དེ་དག་མ་ངེས་ཡང་ན་ལོག་པར་ངེས། །འཁོར་བར་ཡུན་རིང་ཤིན་ཏུ་འཁོར་བར་འགྱུར། །ཡང་དག་ཤེས་ དང་སྨྲ་དང་འགལ་བས་ན།།བ་ལང་ལུག་ལ་སོགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ་། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི་དོན་ གྱི་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པར་བསྔགས་པ་སྟེ་།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བརྗོད་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་བྱིས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འོག་མ་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱིས་ནི་མངོན་པར་ ཞེན་པའི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏེ། དེ་ཡང་དང་པོའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་སྤྲོས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་ཏོ། །བར་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འཁོར་བ་ན་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ་། །ཐ་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ ནི་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་། བྱིས་པ་འདི་ལ་གཏི་མུག་རྨོངས་པས་ན། །གནས་གཉིས་སྨྲ་བའི་སྤྲོས་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གནས་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཉིད་དེ། སྤྲོས་ པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྨྲ་བའི་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བྱིས་པ་རྣམས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་གཏི་མུག་གིས་རྨོངས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གཞན་ཡང་བྱིས་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་གཞི དེ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བརྒྱད་འབྱུང་བས་དངོས་པོ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་དང་།སེམས་ཅན་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་བརྒྱད་ཀྱང་དང་པོ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་ཇི་ལྟར་ གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་མིང་བཏགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་འདི་ནི་བསྟན་དུ་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །གསུམ་ པ་ནི་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པར་མིང་དུ་བཏགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་བདག་དང་། སེམས་ཅན་དང་། ཁྱིམ་དང་། དམག་དང་། ནགས་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་བདག་གོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །ལྔ་པ་ནི་ བདག་གིའོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ།དངོས་པོ་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་སྡུག་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།

又为了显示说法者的善巧方便，即从广说到略说，从略说到广泛分别的缘故。由此正确宣说诸法极为适宜，无论广说或略说都可以，为了利益他人并随顺他人的缘故而宣说经和偈颂。
如《六真实论》中说偈颂有六种密意，如《十住解说》中说偈颂是为一种义理，因恐太多在此不说。
佛陀宣说离言无二义，极为甚深非愚者境界，愚者于此为无明所蔽，极喜二处言说戏论。彼等不定或是邪定，将于轮回中长久流转。由违正知及言说故，当生牛羊等类中。
这是第二以偈颂正说。此偈颂又分为两部分：前一偈半赞叹义理极为甚深，即如来所说离言及无二真如二种极为甚深，故非愚者境界。后一偈半显示执著过患。
这又以三种方式显示：其中前两句显示生起戏论过患，中间两句显示轮回过患，最后两句显示堕恶趣过患。
其中'愚者于此为无明所蔽，极喜二处言说戏论'是显示戏论过患。'二处'即有为和无为，因为是八种戏论之所依。'言说戏论'即八种不正分别。
这是说愚者们由于对二分及不可言说境界愚痴迷惑的缘故，极为喜爱并执著有为无为二法及八种戏论。
如《瑜伽师地论》中所说八种戏论：'又愚者们由于不了知真如的缘故，从彼根本生起八种分别，生起三种事物及一切有情世间器世间。八种分别中，第一是自性分别，即分别一切法自性，如分别为色等。'
第二是差别分别，即对色等假立名言的事物分别为'此是可示，此是不可示'等。
第三是总执分别，即对色等假立名言的事物执为我、有情、房屋、军队、森林等。
第四是我分别。
第五是我所分别，即对有漏有取诸法执为我及我所。
第六是爱分别。

།བདུན་པ་ནི་སྡུག་པ་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །བརྒྱད་པ་ནི་གཉི་ ག་ལས་བཟློག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཛེས་པ་དང་། མཛེས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཉི་ག་ལས་བཟློག་པའི་དངོས་པོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་ན་རེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བརྒྱད་ པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་པའོ་། །དངོས་པོ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤྲོས་ པའི་གནས་དང་།དམིགས་པའི་དངོས་པོ་དབང་པོ་དྲུག་དང་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་སྐྱེད་པའི་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་བར་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། བདག་གིའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐ་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་གནས་དང་དམིགས་པའི་དབང་པོས་རྟེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་ལ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྟེན་བྱས་པས་ནི་འདོད་ ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་།གཏི་མུག་བསྐྱེད་དེ། དེས་ན་དངོས་པོ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་སེམས་ཅན་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཇུག་པའི་ཕྱོགས་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་དག་མ་ངེས་ཡང་ན་ལོག་པར་ངེས། །འཁོར་བར་ ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་འཁོར་བར་འགྱུར་།།ཞེས་བྱ་བས་ནི་འཁོར་བར་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གཏི་མུག་གི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་རྣམས་གསུམ་ལས་ཡང་ན་ནི་མ་ངེས་པའི་ཚོགས་ལ་གནས་པར་ འགྱུར་ལ།ཡང་ན་ནི་ལོག་པར་ངེས་པའི་ཚོགས་ལ་གནས་པས་འཁོར་བར་ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་པོར་དངོས་པོའི་འཆི་འཕོ་ལེན་ཅིང་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའོ། །ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་ སྨྲ་བའི་གཞུང་གི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ།།དང་པོ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་གྲངས་བསྡུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་མ་སྒྲུབ་པ་གང་ ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཁམས་ལས་ཀྱང་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱིའོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་གྱི་ཕྱོགས་ གཅིག་གོ།།མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱིའོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འགྲོ་བ་ལས་ཀྱང་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འགྲོ་བ་གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་མིའིའོ།།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ་འདི་ལྟ་སྟེ་ལྷ་དང་མིའིའོ། །མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འགྲོ་བ་གསུམ་ཆར་ཚང་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱིའོ། །འགྲོ་བ་གཉིས་ ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་མིའིའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་གནས་གདགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ལས་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་དང་། དེའི་རྒྱུ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ དང་།དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། དེའི་ཆོས་དང་གང་ཟག་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།

第七是不悦意的分别。第八是与二者相反的分别，即按次第，对美好的、不美好的、与二者相反的事物所生起的分别。
论师玄奘说：这八种分别都是无覆无记的异熟生慧的自性，或者是寻伺的自性。
所谓'生起三种事'，即前三种分别生起分别戏论的所依和所缘的六根六境等事物。中间两种分别生起萨迦耶见和我慢。最后三种分别按次第生起贪欲、嗔恚和愚痴。
其中，由所依和所缘的根作为所依，故生起萨迦耶见和我慢；由萨迦耶见和我慢作为所依，故生起贪欲、嗔恚和愚痴。因此应知，这三种事显示了一切有情世间和器世间的全部趣入方面。
'彼等不定或邪定，轮回极为长久转'，这是显示轮回的过患。如是，诸愚凡夫由于无明力的缘故，有情众中或者住于不定聚，或者住于邪定聚，在轮回中极其长久地死此生彼，住于两种聚中。
对于这三种聚，由于各自解释不同，有部论典有两种解释。第一种是依据《集异门足论》的解释：其中有情蕴有三种。邪定聚即造作五无间业圆满者。正定聚即有学、无学法圆满者。不定聚即除此之外的有漏法和未证得无为法者。这是三种蕴的体性。
从界的角度，邪定聚是一界的一分，即欲界的。正定聚是三界的一分。不定聚是一界的一分，即欲界的。正定聚亦复如是。
从趣的角度，邪定聚是一趣的一分，即人趣。正定聚是二趣的一分，即天趣和人趣。不定聚则具足三趣，即地狱、畜生、饿鬼诸趣，以及二趣的一分，即天趣和人趣。
第二种是依据《施设论》的解释：其中邪定聚即五无间业及其因、其果、其等流、其异熟果，以及与此相应的法和补特伽罗的圆满。

།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཆོས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། དེ་དག་གི་གང་ཟག་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། གང་ཟག་ཡོངས སུ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཁམས་ལས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །འགྲོ་བ་ལས་ཀྱང་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་མིའོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་ཡང་དེ་ བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ལྷ་དང་མིའིའོ། །མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་པོ་དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། འགྲོ་བ་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་ནི་བྱེ་ བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དཔེ་ཅན་དག་མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དེར་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།དེ་དག་ལས་གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།མ་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་བམ་པོ་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དྲུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ཐེག་ པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན།མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། རེ་ཞིག་ས་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས་ས་བཅུའི་མདོ་ལས། སྒོ་རྣམ་པ་ལྔས་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ དུ་ངེས་པ་དང་།ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། གཉི་ག་ལ་མ་ངེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ལོག་པར་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །མཚམས་མེད་པ་ ལྔ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ནི་ལོག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དབང་པོ་ལྔ་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ལོག་པ་བརྒྱད་ནི་ལོག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་ མཚན་ཉིད་དོ།།ཡང་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉི་ག་དང་བྲལ་བས་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་མི་ཟློག་པ་ནི་ལོག་པ་ལས་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བླ་ན་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པ་ངེས་པར་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཡང་ དག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་སོ། །ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡེ་ཤེས་དེ་ལྟ་བུའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལེགས་པའི་བློ་ གྲོས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྤྱོད་པའི་ཐིབས་པོའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དོ། །དང་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་ལ་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པའི་ཐ་དད་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་དང་། གཅིག་ལ་མ་ངེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས ཏེ་ཞེས་གསུངས་པའོ།

确定正确的蕴为如是：有学和无学法，以及彼等之因，彼等之果，彼等之等流，以及彼等圆满之补特伽罗。不确定蕴为如是：除此之外的诸法，以及彼等之因，彼等之果，彼等之等流，异熟，以及圆满之补特伽罗，此即为三种蕴之自性。界亦如前。
从趣来说，确定邪恶之蕴是两趣之一分，即地狱和人。确定正确之蕴亦如是为两趣之一分，即天和人。不确定蕴为两趣即畜生和饿鬼，以及三趣之一分，即地狱、天和人等。
其中经部宗之论典，如《大毗婆沙论》中所说：'从无间地狱乃至有顶之间，有三种蕴。其中，具涅槃法性者，名为确定正确之蕴；具不入涅槃法性者，名为确定邪恶之蕴；不确定者，名为不确定蕴。'如是所说。广大分别应如《大毗婆沙论》第一百八十六卷等中所说而了知。
此处若结合大乘教法，略说有十门。首先依据十地，如《十地经》中以五门宣说三种蕴，故于彼经中说：'菩萨如实了知众生三种蕴：确定正确、确定邪恶及不确定二者。正见是确定正确之相；邪见是确定邪恶之相；离二者是不确定之相。'
造作五无间罪任一者是确定邪恶之相；五根是确定正确之相；离二者是不确定之相。八邪是确定邪恶之相；正确之位是确定正确之相；因无可作及离二者故是不确定之相。
嫉妒、悭吝及不止恶行是确定邪恶之相；修习无上圣道决定成就是确定正确之相；离二者是不确定之相。此等一切皆如实了知。善男子，随顺如是智慧的菩萨，名为安住菩萨善慧地。
于此注释中说：'众生三种蕴行相的广大分别有五种。首先是具涅槃法性、非涅槃法性，以及于三乘中不定差别。如经中所说：菩萨如实了知众生三种蕴：确定正确、确定邪恶及不确定。'

།གཉིས་པ་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྒྱུ་ཐ་དད་པ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ལོག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ངེས་ པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གསུམ་པ་ངན་འགྲོ་དང་། བདེ་འགྲོའི་རྒྱུ་ཐ་དད་པ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མཚམས་མེད་པ་ལྔ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ནི་ལོག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དབང་པོ་ལྔ་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉི་ག་དང་ བྲལ་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།བཞི་པ་མུ་སྟེགས་ཅན་དང་། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཐ་དད་པ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ལོག་པ་བརྒྱད་ནི་ལོག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་ པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།ཡང་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་དང་བྲལ་བས་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྔ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐ་དད་པས་ཀྱང་སྟོན་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་མི་ཟློག་པ་ནི་ལོག་པར་ ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།བླ་ན་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉི་ག་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།སེམས་ཅན་གདུལ་བར་འོས་པ་ཡལ་བར་བོར་བ་ནི་ཕྲག་དོག་གོ། །གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་མི་དགའ་བ་ནི་སེར་སྣའི་ཉེས་པའོ། །གཞན་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་ཅིང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་མི་བཟློག་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ལོག་པར་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཞི་བ་གཞོལ་བའི་སྒོ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་བྱས་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བཅད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ རྣམས་སོ།།མ་ངེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པ་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་སྤངས་ པ་དང་།མ་སྤངས་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཅོམ་པ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཅོམ་པ་ལས་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའོ། །བཅོམ་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའོ།།རྐྱེན་དང་ལྡན་ན་ནི་འཇིག་པར་ནུས་ལ། རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་ན་ནི་འཇིག་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་ངེས་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་འོས་སུ་རུང་བ་དང་། འོས་སུ་མི་རུང་བ་བསྟན་ པའི་སྒོ་སྟེ།འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུའི་སྟོབས་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་སྦྱོར་བ་དང་། བློ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ ཆོས་ཀྱི་སྣོད་དུ་རུང་བར་གསུངས་པའམ།གལ་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པར་གྱུར་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དག་ཡིན་ནོ། །མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཆོས་བཞིན་དུ་གདམས་ངག་སྦྱིན་ན་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་ འགྱུར་ལ།ཆོས་བཞིན་དུ་གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་མེད་ན་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།

第二、善行与恶行的不同因由，如经中所说：'正见是决定于正确的特征，邪见是决定于错误的特征，远离二者是不定的特征。'
第三、恶趣与善趣的不同因由，如经中所说：'五无间罪中任何一种是决定于错误的特征，五根是决定于正确的特征，远离二者是不定的特征。'
第四、外道与圣声闻的不同因由，如经中所说：'八邪是决定于错误的特征，正确的阶位是决定于正确的特征，因为无需再修故，远离二者是不定的特征。'
第五、以菩萨的差别而说，如经中所说：'嫉妒、悭吝、不止恶行是决定于错误的特征，修习无上圣道是决定于正确的特征，远离二者的特征是不定的特征，这一切也如实了知。'
舍弃应当调伏的众生是嫉妒。不喜他人圆满是悭吝过失。对他人造作痛苦且不止恶行，因与波罗蜜多不相应故，菩萨成为决定错误。这是说大法师圆满方便智慧。
另外还有五种门：第一是业、烦恼与寂静趣入门，如瑜伽师地论中所说：'决定为错误的法蕴是：造作五无间业和断善根。决定为正确的法蕴是：有学和无学的诸法。不定的法蕴是：除此之外非有学非无学的诸法。'般若波罗蜜多释论中也与此相符。
第二是已断与未断显示门，如般若波罗蜜多释论中所说：'从断除颠倒分为三种：从断除颠倒所生的是决定正确，不能断除的是决定错误，具足因缘则能断除、不具足因缘则不能断除的是不定。'详细内容如彼论所说。
第三是堪能与不堪能显示门，如圣菩萨藏经中所说：'何为决定正确？即：因力前世串习、智慧分别利根所生故，如来说为法器，或若为说法则能获得解脱。何为不定种性？若以外缘力如法教诫则能获得解脱，若无如法教诫与教导则不能获得解脱，诸佛世尊为利益如是等故出现于世。'

།ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ ཕུང་པོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་བསྒྲིབས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་མི་འགྲུབ་པ། སེམས་རྩལ་ཞན་པ། གཏི་མུག་ཤིན་ཏུ་སྟུག་པ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་དྲ་བས་གླགས་པ། ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་སྟེ་ནམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་དབྱེ་བའི་འོས་སུ་མི་འགྱུར་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་མངོན་པར ཞེན་པའི་སྒོ་སྟེ།བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཡོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ མེད་པའོ།།ཡོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རིགས་མེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་ཚོལ་བ། འཁོར་བ་ལ་སྨོན་ཅིང་མོས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ངའི་ཆོས་ ལ་གུས་པ་མི་བསྐྱེད་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཐབས་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ཐབས་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པའོ། །ཐབས་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ཡང་ གང་ཟག་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།།དང་པོ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་མུ་སྟེགས་ཅན་བསླབ་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་གནས་ཤིང་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེས་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ ལ་སེམས་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས།ཡང་དག་པའི་དོན་གྱི་ཚུལ་མི་ལེན་པ་སྟེ། ངས་གང་ཟག་འདི་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་དག་དང་མཚུངས་པར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་གང་ཟག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ཁ་ཅིག་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ལ་གནས་ཤིང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་ དང་།ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་བསྐྱེད་ནས། འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་ལམ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ཡང་དག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལ་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་ བ་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་ངས་གསོར་མི་རུང་བ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་གང་ལ་ལ་ཞིག་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རི་རབ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཀྱང་ངས་དེ་ལ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་ཡང་མེད་དེ། སྨོན་པར་ཡང་མི་བྱེད་ཀྱི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་། སྟོང་པ་ ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཇི་ལྟར་སྐྲ་ཉག་མ་གཅིག་ལ།ཆ་དྲུག་ཅུར་གསེས་པ་ཙམ་དུ་ལྟ་ན་ཡང་ངས་མི་སྣང་ངོ་། །ཐབས་དང་བཅས་པར་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པའོ། །ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་ མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ནི་དབང་པོ་ཤིན་ཏུ་རྣོན་པོས་གང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་སྟེ།གང་ཟག་དེ་འདོད་ཆེན་པ་དག་ལྟར་འཁོར་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་ཀྱི། མུ་སྟེགས་ཅན་ལྟར་ཐབས་མེད་པ་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཐེག་པ་གཉིས་ལྟར་ཐབས་དང་བཅས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། གང་ལ་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་ལ་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་ཐབས་མེད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་ཐབས་དང་བཅས་པ། སྤྱོད་པ་དང་། ཡོད་པ་དང མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་སྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

什么是决定为邪性的种类呢？就是说，某些众生为自性烦恼所障，无法成就清净，心力微弱，愚痴深重，为邪见网所缚，不是正法之器。如经中所说：'无论诸如来是否说法，他们永远都不会成为现前解脱的根器。'详细内容如彼经所说。
第四是执著有无之门。如《无上处教示经》中说：'世间众生分为三类：执著有、执著无、不执著有无。执著有者又分两种：第一种是背离涅槃之道，无涅槃种性，不求涅槃，希求并信乐轮回。第二种是对我法不生恭敬，诽谤大乘'等，如经广说。
执著无者也分两种：无方便行和有方便行。无方便行又有两种人：第一种是佛法以外的外道，有九十六种不同学派。第二种是虽住于佛法并生起信解，但极度执著于我见，不接受真实义理。我说此类人与外道相同。又有一些增上慢者，虽住于正法并修空性，生起有无二见，认为'这就是真如空性，是无上菩提的一道，是如来所开显宣说的正确解脱门'，对此起分别执著，我说此人不可救药。
又如彼经中说：'阿难，若有人执著我见如须弥山那么大，我也不以为奇，也不希求。但若增上慢者执著空见，即使如一根头发分为六十分那么微小，我也不能容忍。'
有方便行的人也分两种：声闻乘和独觉乘。不执著有无者是以极利根修习大乘，此类人不像贪欲大者那样执著轮回，也不像外道那样无方便而行，也不像二乘那样有方便而行。
详细内容如彼经所说。又彼经中世尊告阿难：'若有人执著三有并诽谤大乘者，名为贪欲大者，属于决定邪性种类。若有人执著于无并行无方便者，属于不定种类。又若有人执著于无而有方便行，以及不执著有无而修平等之道者，名为决定正性种类。'

།ལྔ་པ་ནི་གཉེན་པོས་བཅོས་སུ་མི་རུང་བའི་སྒོ་སྟེ། འཕགས་པ་སོར་མོ་ཕྲེང་གི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་ པ་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་དྲི་བ་དྲིས་པ།ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་འཇིག་རྟེན་ནད། །རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་གསུམ་དུ་བཤད། །ཁ་ཅིག་སྨན་པས་གསོས་ན་འཚོ། །ཁ་ཅིག་སྨན་པས་གསོས་མི་འགྱུར་། །གཞན་ཡང་ནད་པ་ཁ་ཅིག་ནི། །སྨན་པ་ཡོད་ཀྱང་གསོར་མི་ རུང་།།དེ་ལྟ་བས་ན་ནད་པ་རྣམས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ན་གསུམ་ཡོད་དོ། །དེ་ནས་སོར་མོ་ཕྲེང་བས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་སྨྲས་པ། དོན་དེ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པས། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་མི་རིགས། །གསོར་རུང་བ་དང་གསོར་མི་རུང་། །གསུམ་དུ་བཤད་ཀྱང་གསུམ་དུ་མེད། ། གལ་ཏེ་གསུམ་དུ་རྣམ་རྟོག་ན། །དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ཐེག་པ་ཡིན། །ཉན་ཐོས་ཐེག་པ་གང་ཡིན་པ། །སངས་རྒྱས་སྦྲང་བུའི་ཐེག་པར་གསུངས། །དེ་དག་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གསུམ་དུ་གྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ལོག་པར ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདོད་ཆེན་པ་དག་གོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་གོ། །དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་དག་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་དག་ཤེས་དང་སྨྲ་དང་འགལ་བས་ན། །བ་ལང་ལུག་ལ་སོགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་བླ་ན་མེད་པ་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་འབའ་ཞིག་ དང་འགལ་བ་མ་ཡིན་གྱི།ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་སྨྲ་བ་དག་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །སྨྲ་བ་ནི་བརྗོད་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟོན་པ། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ གཏམ་མོ།།ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་བ་ལང་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་ངན་པ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་གཉིས་པ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ ཆེན་པོ་ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་ སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ།།ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་མདོར་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སླར་བརྟག་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱ་ ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་དང་། ཡང་ན་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ལན་གདབ་པའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དཔེས་ བསྟན་པ་དང་།དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་ཞིང་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ན་ཞེས་བྱ་བ ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཚེ་ནའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་གང་ཟག་དང་། ལན་འདེབས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་གྲོང་ ཁྱེར་སྤོས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ན་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྟོན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

第五是不可以对治来医治的方面。如《圣指鬘经》中所说：'其时具寿大目犍连以偈问道：为何说世间病，分别宣说为三种，有些经医生治愈，有些医生不能治，其他一些病人者，虽有医生不可治。如是病人分别有三种。'
其时指鬘以偈答道：'此义不应如是说，不应分说为三种，可治及不可治者，说三实无有三种。若执著有三种者，此乃声闻之乘也，所谓声闻之乘者，佛说是蜂之乘也，因彼等无智慧故，分别执著成三种。'如是所说。
其中邪确定者是指贪欲炽盛者。正确定者是指如来、菩萨及二乘。义理差别之说明，应如相应论典中所说而了知。
'由于违背正知及言说，故生于牛羊等类中'这两句话显示了堕入恶趣的过患。如是凡夫不仅违背无上真实义，也违背正智及言说。其中正智是指证悟无二的智慧。言说是指表述，即宣说无二的圣教言论。由于违背正智及言说等，将投生为牛等恶趣众生。
第十二品。'其时圣者法上菩萨摩诃萨如是启问世尊'以下，是宣说第二超越寻思境界相。此亦分为二种：以长行广说及以偈颂略说。
长行广说又分六种：菩萨启问、略答、菩萨再次询问、世尊广说、以喻说明、合喻与义。或者结尾总结回答。又分六种：启问、回答、询问、广说、以喻说明、合喻与义。
依据堪布真谛的笔记：菩萨启问、如来正说、以喻说明、合喻与义并总结、以偈颂宣说。
首先启问又分三种：说明有问、显示所问事、如实显示自心意乐，此是第一。'其时'即是启问之时。'法上菩萨'等显示启问者与答问者。'法上'者，如《般若波罗蜜多释》中说：此菩萨住于香种种城，随众生意乐而说法，为令众生善根广增，故名法上。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདིས་བརྒྱད་ པ་ལ་གནས་ཤིང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདིའི་ཆོས་ཀྱི་སྤོབས་པ་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་གཏུགས་པ་མེད་དོ། །ཆོས་དང་དཔེ་གཉིས་ཀ་ཅིག་ཅར་སྨོས་པའི་ ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་མ་སྙེད་འདས་པ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲགས་པ་ཅན་ཞེས་བགྱི་བ་མཆིས་ཏེ། དེ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་ནི་རྒྱ་ཆེར་གྲགས་ པ་ཞེས་བགྱིའོ།།བདག་སྔོན་གྱི་གདུགས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ནས་འདིར་མཆིས་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ནི་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འདུས་ ཏེ།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གླེངས་པ་ལས་གང་གིས་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་བཅད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། བགྲོད་པ་དང་འོང་བའི་གནས་ སྐབས་བསྟན་པ་དང་།དེ་དག་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་མཐོང་བར་བསྟན་པ་དང་། རྩོད་པ་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་བསྟན་པ་དང་། མ་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་བགྲོད་པ་དང་འོངས་པའི་གནས་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ལ་འདི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བགྲོད་པའི་གནས་བསྟན་པའོ། །བདག་སྔོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འོངས་པའི་གནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདིས་ནི་འཕགས་པ་ཆོས་འཕགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲགས་པ་ཅན་དུ་ཕྱིན་ནས་སེམས ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདིར་མཆིས་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་གནས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་འདི་ནས་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོ་ནས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།མི་མཇེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚངས་པའི་རྒྱལ་པོའི་མིང་སྟེ། འདིས་གཞན་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དངོས་པོ་མཐོང་ན་རྟག་པར་རྗེས་སུ་དགའ་ཞིང་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་མི་སྐྱེད་དེ། གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ཇི་སྙམ་པ་ བཟོད་པའི་ཕྱིར་མི་མཇེད་ཅེས་བྱ་བའི་བཟོད་པ་ལ་མི་མཇེད་ཅེས་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།མི་མཇེད་དེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་ལ་དབང་བྱེད་པས་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་པོའི་མིང་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་མིང་མི་མཇེད་ ཅེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་འདི་ནས་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ན་ ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ཡང་མེད་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བདག་སྔོན་གྱི་གདུགས་སྔ་མ་ཞིག་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ནས་འདིར་མཆིས་ལགས་ཞེས་གསུངས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ཡོད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་གནས་འདི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་། །ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་སྟེ། དོན་དེའི་ཕྱིར་གནས་གཉིས་སྤྱིར་བསྟན་པ་འདི་ནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།

从《阿阇黎真谛记》中也说道：'此菩萨住于第八地，因从法身所生故称为法上。'阿阇黎玄奘说：'所谓法上，是因为此菩萨的法义辩才如江河般无尽。因为法和譬喻二者同时提及，故称为法上。'
世尊，从此往东方过七十二恒河沙数世界，有一世界名为有名称，其中如来名号为广大名称。
'我从前在早晨时分从彼佛土来至此处'等，这是第二显示所问之事。这是说，外道们聚集一处，谈论胜义谛时，因为谁也不能断除疑惑，所以应当知道胜义谛超越了寻思境界。
这又分为四种：显示往来处所的情况，显示他们聚集一处所见，显示诤论的原因，显示未了知的特征。这是第一显示往来之处。
此经文也分为两部分：其中'从此'等显示所往之处；'我从前'等显示所来之处。这表明圣者法上从此世界到有名称世界，为成熟众生而作伴侣。
对于从'从此'到'来至此处'所说的内容，若问是何种处所称为'从此'，对此有三种解释：有人解释说'此'是指娑婆世界。因此《解深密经》中说'从此娑婆世界往东方极远处'。《阿阇黎真谛记》中说：'关于所谓娑婆世界，娑婆是梵王之名。他见到他人殊胜之事常生随喜，不生嫉妒吝啬。因为能容忍他人殊胜功德之事，所以解释娑婆为忍，但这种解释是不对的。因为娑婆主管千世界，是千世界之主，由主人之名而得名，故称为娑婆。'
有人说'从此'是指具足十八种清净庄严的佛土。因此从两个比喻中提到娑婆世界之名。若如此，则清净佛土中连日月都无，为何说'我从前在早晨时分从彼佛土来至此处'？这是依据其他世界有日月而说的。
有人说，如《佛地论释》中所说：'从真实义上，此处有两种：清净佛土和不清净佛土。因此义故，总说两处为此处。'

།དཔེ་ རྣམས་དེ་ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་ན་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་ལས་བྱེ་བྲག་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གང་གཱའི་ཀླུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གཱ་ནི་ལྷའི་མིང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་གང་གཱའི་ཀླུང་ཞེས་སྨོས་ ལ།ཀླུང་གཞན་དག་མ་སྨོས་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འཛམ་བུའི་གླིང་ན་ཀླུང་ཆེན་པོ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དེ། གང་གཱའི་ཀླུང་བས་ལྷག་པ་ཡང་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུ་གང་གཱའི་ཀླུང་ཉི་ཚེ་སྨོས་། །སྨྲས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་ནི་བྱེ་མ་མང་ལ་ གཞན་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་སོ།།གཞན་ཡང་གང་གཱའི་ཀླུང་ནི་སངས་རྒྱས་འཁྲུངས་པའི་གནས་དང་། རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་གནས་ཡིན་པས། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དཔེར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་གངས་རིའི་བར་ ན་རྒྱ་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀླུང་ཆེན་པོ་བཞི་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ།དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་གླང་པོ་ཆེའི་ཁ་ནས་ཆུ་བོ་གང་གཱ་བྱུང་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་དུ་འབབ་བོ། །ལྷོའི་ངོས་བ་ལང་གི་ཁ་ནས་ཆུ་བོ་སིན་དྷུ་བྱུང་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་འབབ་བོ། ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་རྟའི་ཁ་ནས་ཆུ་བོ་པག་ཤུ་བྱུང་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་འབབ་བོ། །བྱང་གི་ངོས་སེང་གེའི་ཁ་ནས་ཆུ་བོ་སི་ཏ་བྱུང་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་འབབ་སྟེ། ཆུ་བོ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཆུ་བོ་གང་གཱ་མཆོག་ཏུ་ཆེ་བས་ཕྱོགས་བཞི་ཐག་རིང་པོའི་མི་རྣམས་དང་། གཙུག་ལག ཐམས་ཅད་ལས།ཆུ་བོ་གང་གཱ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཀླུང་སྟེ། གང་གིས་དེར་ཞུགས་ཏེ་ཁྲུས་བྱས་ན་སྡིག་པ་དང་། དྲི་མ་རྣམས་བྱང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མང་པོ་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་ཤིང་ཀུན་གྱིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆུ་བོ་གང་གཱའི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ ཡང་ཀླུང་གཞན་གྱི་མིང་ནི་ཀུན་གྱིས་རྟག་ཏུ་བརྗོད་ལ།གང་གཱའི་ཀླུང་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་གང་གཱའི་ཀླུང་དཔེར་སྨོས་ཀྱི་ཀླུང་གཞན་ནི་མ་བླངས་སོ། །གང་གཱའི་ཀླུང་གི་ནང་ནས་བྱེ་མ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་ཅེ་ན། རྩིས་མཁན་དང་བགྲང་བ་ཐམས་ཅད་ ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་གྲངས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་ཏེ།སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མང་ཉུང་ཇི་སྙེད་ ཡོད་པ་ཡང་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་ན་གང་གཱའི་ཀླུང་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ན་བཞུགས་པ་ལས། བྲམ་ཟེ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐད་དུ་འོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་པ་ཚལ་འདི་ལ་ལོ་མ་ཇི་སྙེད་ ཅིག་མཆིས་ལགས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་དུ་གྲངས་འདི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། བྲམ་ཟེ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ནས་སུ་ཞིག་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྲམ་ཟེ་དེ་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་སོང་ནས་ཤིང་གི་ལོ་མ་ཉུང་ཤས་ཅིག་བླངས་ཏེ་སླར་འོངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་ངེས་པར་ལོ་མ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་ཞེས་གསོལ་བ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཇི་ཙམ་བླངས་པ་བཞིན་དུ་འདི་ཙམ་ཅིག་ཆོག་གོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པས།བྲམ་ཟེས་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་གྱུར་ནས་རབ་ཏུ་དད་པ་སྐྱེས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་གསོལ་བས་ཕྱིས་ དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མའི་གྲངས་མཁྱེན་པར་མངོན་ནོ།།གཞན་ཡང་དྲང་སྲོང་རྡོ་རྗེ་འཕགས་པས་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚོ་རབ་ཏུ་བསིལ་བ་ནས་ འབྱུང་སྟེ།ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་འབབ་བོ། ། སྲིད་དུ་ནི་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ངོ་། །ཞེང་དུ་ནི་དཔག་ཚད་གཉིས་སོ། །ཞེང་ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཉིས་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དོ།

诸多译本如此不同，是因为译师们的理解不同，或者是因为印度原本就有这样的差异。关于'恒河'这一名称，'恒'是天神的名字。为何经典中提到恒河而不提其他河流呢？如《般若波罗蜜多注释》中说道：'在赡部洲有诸多大河，有些甚至比恒河更大，为何处处只提恒河？'答曰：'因为恒河沙多，而其他河流则不然。'
此外，恒河是佛陀诞生和游化之处，是弟子们亲眼所见之地，故以此为喻。另外，在赡部洲的雪山之间有一名为无热恼海的地方，有四大河流发源于此：东面从象口流出恒河，向东流入东海；南面从牛口流出信度河，向南流入南海；西面从马口流出博叉河，向西流入西海；北面从狮子口流出悉多河，向北流入北海。
在这四条河流中，恒河最为宏大，四方远处的人们和所有典籍中都赞叹恒河是福德吉祥之河，认为在此沐浴可以清净罪业和污垢，因此为众人所称颂和熟知，故以恒河为喻。
另外，其他河流的名字并非处处都提，而恒河则不然，因此以恒河为喻而不取其他河流。若问恒河中有多少沙粒，所有算师和计数者都无法知晓，唯有佛陀和法身菩萨们能够了知其数。诸佛菩萨连赡部洲所有微尘的增减多少都能了知，更何况恒河沙数。
如经中说：'世尊在王舍城外一树下安住时，有一婆罗门来到世尊面前请问：此园中有多少树叶？世尊即说出确切数目。婆罗门心生疑惑，想着谁会相信呢？于是去到一棵树下摘取了少许树叶，回来后又问世尊确切数目是多少。世尊准确说出他所摘取的数量。婆罗门因此生起信心，向世尊请求出家，后证得阿罗汉果。'由此可知世尊确实知晓恒河沙数。
另外，金刚手圣者在《金刚经注释》中说：'所谓恒河沙，源于极寒之海，流入东海。长度为八万四千由旬，宽度为二由旬，有些地方宽度达二俱卢舍。'

།དེ་བྱེ་མའི་རིའི་སྟེང་ནས་འབབ་པའི་ཕྱིར་བྱེ་མའི་ཁ་དོག་དཀར་པོ་འབབ་པས་ཆུ་ཡང་འོ་མའི་ཁ་དོག་ལྟ་ བུར་དཀར་པོར་འབབ་སྟེ།ཆུ་ཀླུང་དེ་ལས་ཕྱིར་བྱུང་བའི་ཚེ་ནི་སླར་སྔོན་པོར་འགྱུར་རོ། །བྱེ་མ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པ་དེར་ཞུགས་ན་ནུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཀླུང་དེ་མཐོང་བས་འདི་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ འཇིག་རྟེན་ཐག་རིང་པོར་ཕྱིན་པ་ཡང་།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ལུས་འཕར་བ་སྟེ། བྱ་འདབ་ཆགས་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་འཕུར་བའོ། །དེ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་ལུས་བསྐྱོད་ནས་ཐག་རིང་པོར་ འགྲོ་བར་ནུས་པར་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་།གཟུགས་དམ་པ་དང་ལྡན་པར་བྱ་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་བརྗེད་པར་གྱུར་ཏམ། དམ་པར་མ་གྱུར་ན་ལུས་སླར་ཡང་ལྷུང་བའི་ཕྱིར། ལུས་འཕར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ལས་འདི་ནི་ཕྱོགས་ཐ་མའོ། །གཉིས་ པ་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་སྟེ།འཕགས་པ་རྣམས་སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐག་རིང་པོ་ལས་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་དང་ཉེ་བ་ལས་རིང་པོར་བསྒྱུར་བ་དང་ནང་ངམ་ཕྱི་རོལ་ཡང་རུང་སྟེ། ནང་གི་སྒྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ཡུན་མི་ཐུང་བས། ལུས་ཐག་རིང་པོར་ཕྱིན་པར་བྱེད་དོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུས་ཐག་རིང་པོར་ཕྱིན་པར་མི་འགྱུར་བས་ཐག་རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུར་བྱེད་པ་དེ་འབྲས་བུ་ལ་ཡོད་དེ་འདི་ནི་ཕྱོགས་བར་མའོ། །གསུམ་པ་ནི་སེམས་མྱུར་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མངོན་པར ཤེས་པ་འདི་ནི་མཆོག་ཡིན་པས་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་གདོད་ཐོབ་པར་ནུས་ཏེ།ལུས་ཡང་ཞིང་མྱུར་བས་དེར་ཕྱིན་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་སེམས་མྱུར་བའི་མངོན་པར་ ཤེས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་འདས་པ་ལས་ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་ལ་མངའོ་ཞེས་བཤད་དེ་། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ འགྲོ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དང་པོ་ལུས་བསྐྱོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱ་འདབ་ཆགས་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའོ། །གཉིས་པ་མོས་པས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོ་དག་ཀྱང་ཉེ་བ་ཉིད་དུ་བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བའོ། །དང་པོ་ནས་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་མེད་ ན་ཅི་ལ་ཐག་རིང་པོར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ།འདི་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཉེ་བ་ཉིད་དུ་མོས་པའི་དབང་གིས་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁོ་ནས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཉིད་དོ།།གསུམ་པ་ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱིས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོའི་ཕྱོགས་དག་ཀྱང་སེམས་བསྐྱེད་ནས་དམིགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བའོ། །འདིའི་ཤུགས་ཡིད་དང་འདྲ་བས་ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱི་མིང་ འཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཡུལ་དམིགས་པ་བཞིན་དུ་འོག་མིན་གྱི་བར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ནི་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་ལའོ། །ལུས་བསྐྱོད་པ་དང་མོས་པའི་ཐེག་པ་གཞན་དག་ཀྱང་གཏོགས་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་མཁྱེན་པ་མྱུར་བས།ཕྱོགས་ཉེ་རིང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱོན་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་གཏོང་བ་ལྟར་ཕུང་པོ་སྐྱེད་པ་ ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་བཞེད་པ་བཞིན་དུ་ཐག་རིང་པོར་བྱོན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ།

由于从沙山上流下，因沙子呈白色流下，水也如牛奶般呈白色流下。当水从那河流中流出时，又变回蓝色。据说那沙子极深，大象和马等若进入其中就会陷没。而且印度所有的人都见过这条河流，这是以此为例而说的。
如是远行于世间，也如师长真实记中所说：神通明智有三种：第一是身跃，即如飞禽般飞于空中。此亦由三摩地力而能动身远行，应当经常恒常具足神通明智和殊胜色身。若有忘失或不殊胜，则身会再次坠落，故称为身跃，此是三种中最末者。
第二是如意神通明智，即圣者们随众生意乐而能使远处成近，使近处成远，不论内外。其中内在转变即是以不短暂的果报使身体远行。外在转变则不使身体远行，而是使远近产生变化，此果在于此，此是中等类别。
第三是心速明智，此明智最为殊胜，唯有八地以上才能获得，由于身轻速疾，到达后得以圆满。由于以专注一境之心而到达彼处，此中菩萨亦是以心速明智到达彼世界。
俱舍论与真实理趣中说：意力神通明智唯佛一人具有。因此，依真实理趣而行有三种：第一身动，即如飞禽般行于虚空。第二胜解，即虽极为遥远，仅以作意为近便可到达。若从始即无来去，何以称为远行？此虽是真实而行，但由胜解为近之力而极远行，故得胜解之名。
或者，因为世尊说禅定行境不可思议，故唯如来通达。第三意力即如是：虽极远方，仅起心缘虑便可到达。此力与意相似故得意力之名，如同缘虑有情境界般能行至色究竟天。三种中意力唯佛独具。身动与胜解其他乘亦有分。
如是世尊神通明智迅疾，随近远方位仅以发心便可前往，故世尊说：'诸佛行境不可思议'。如同放射阳光般生起蕴体，如是随欲远行，故称如来。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ནས་མི་སྣང་བར་དེར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བར་དུ་ཆད་པ་མེད་པས་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །ཡང་ན་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཐུགས་བསྐྱོད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱོན་པར་གྱུར་པ་དང་།དཔག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉག་གཅིག་ལ་མངའོ། །མོས་པ་ནི་འཕགས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་གཏོགས་སོ། །ལུས་བསྐྱོད་པ་ ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་ཀྱང་གཏོགས་སོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན། ལས་རྣམས་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕྱིན་པར་གྱུར་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ པ་དང་།འཕགས་པ་ཡིད་བཞིན་དུ་གྱུར་པའོ་། །ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བྱ་འདབ་ཆགས་བཞིན་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ལ་ལུས་འཕུར་བ་དང་། ཐག་རིང་པོ་ཐག་ཉེ་བར་བསྒྱུར་ཞིང་མ་སོང་བར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་དང་། འདི་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར་ནས་དེར་ འབྱུང་བ་དང་།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གིས་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བའོ། །ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ནི་ཆེན་པོ་ལ་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུ་ལ་ཆེན་པོར་བྱེད་པ་དང་། གཅིག་ལ་མང་པོར་བྱེད་པ་དང་། མང་པོ་ལ་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་དང་། དངོས་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་པའོ། །མུ་ སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཐོགས་ནས་ཞག་བདུན་ལས་མི་འདའོ།།སངས་རྒྱས་དེའི་སློབ་མ་རྣམས་ནི་དབང་བསྒྱུར་བ་ལ་མངའ་བརྙེས་པས་ཡུན་རིང་ཐུང་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །འཕགས་པ་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་པོ་ལས་དངོས་པོ་གང་ ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་།མི་གཙང་བ་དེ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་གཙང་བ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གཙང་བ་དེ་དག་ལ་མི་གཙང་བ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། དབང་ཐོབ་པའི་ཆོས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་ལ་མངའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།མདོ་དག་ལས་ནི་སེ་གོལ་གཏོགས་པ་གཅིག་ལ་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་གལ་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ ན་ཡང་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པར་དཀའ་ན།ཕྱོགས་བཅུའི་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུས་གནས་མང་པོར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སྨྲས་པ་མདོ་དག་ལས་དངོས་པོ་ལྔ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་མང་ཉུང་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་དང་ཀླུ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཐུའོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་ནི་མཆོག་ཏུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ། །བྱང་ཆུབ སེམས་དཔའ་རྣམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཟབ་མོ་ལ་ཞུགས་པ་ན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཕྱོགས་བཅུར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྣམས་སུ་ཕྱིན་པར་ནུས་ཏེ། ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལས། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ན་ལ་ཡིད་ བཞིན་དུ་མྱུར་ཞིང་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་འདི་མངའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བདག་གི་ཞིང་དེའི་ས་ཕྱོགས་ཞིག་ན་མུ་སྟེགས་ཅན་རང་རང་གི་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པ་བདུན་ཁྲི་བདུན་སྟོང་གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་ མཐོང་བ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་དག་ཆོས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་བསྟན་པའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་བསམ་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། དེ་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་སེམས་པར་བགྱིད། འཇལ་བར་བགྱིད། ཉེ་བར་ སྟོན་པར་བགྱིད།ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བགྱིད་ཀྱང་མ་རྟོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྩོད་པ་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་བསྟན་པའོ།

如果不是这样的话，所谓从此处消失而在彼处出现，也因为没有间断而成为无意义的道理。或者因为如来的威力不可思议，仅仅以意念就能前往，因为难以测量，以意念的力量行进唯独世尊具有。信解则其他圣者也包括在内。身体移动则凡夫也包括在内。
在此若与大乘论著《般若波罗蜜多释》相配合，其业稍有差别：因此从彼处如意转变有三种：已到达的、获得转变自在的、圣者如意的。到达也有四种：如鸟类无碍地在空中飞行、将远处转为近处而不用行走就能到达、从此处消失而在彼处出现、一刹那间到达。
获得转变自在是指：将大变小将小变大、将一变多、将多变一、转变各种事物。外道们的转变最多持续七天。佛及其弟子们获得转变自在力，故无所谓时间长短。
圣者如意转变是指：对外境六尘中任何不悦意的、不清净的事物视为清净，对悦意的、清净的事物视为不清净，此自在法唯独佛陀具有。
另外，《般若波罗蜜多释》中说：诸经中说弹指一次有十六刹那，如果说在一刹那间能到达一方恒河沙数等世界都难以置信，更何况说在极短时间内到达十方恒河沙数等世界的众多处所。
经中说五种事物不可思议：众生数量的多少、业的果报、瑜伽士的威力、龙的威力、诸佛的威力。在这五种不可思议中，佛的威力最为不可思议。菩萨入深定时生起不可思议力，能在一刹那间到达十方佛土，如同显示四种神通中，唯有佛和菩萨具有如意迅速遍及一切的神通。
说'在我刹土某处，外道各自的导师等七万七千人聚集'，这是显示第二种共同所见，表明他们为了修法而聚集。
关于法的胜义谛特征的思维：他们思维、度量、显示、寻求诸法胜义谛的特征却未能通达，这是显示第三种论诤的原因。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། དེ་ལ་སྨྲ་བའི་དོན་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་། རྗེས་ སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་པ་དང་།འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་སྟེ། དེ་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཚད་མ་ཉིད་བསམ་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། སེམས་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་དག་གིས་བཤད་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ། །འཇལ་བར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའོ།།ཉེ་བར་སྟོན་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་གི་ཚད་མ་སྟེ། སྨྲང་གཞི་ལ་སོགས་པའི་གཙུག་ལག་རྣམས་སོ། །ཚད་མ་འདི་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཚེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་མ་གྱུར་པའོ། །གཞན་ཡང་དོན་ རྣམ་པར་བཞག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་དོན་རྣམ་པར་བཞག་པ་སྟེ། འདི་ནི་དམ་བཅས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་བསྒྲུབས་པ་སྟེ། འདི་ནི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དཔེ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །འདི་ཆོས་མཚུངས་པའི་དཔེ་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་སེམས་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་བཅས་པའོ་། །འཇལ་བར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །ཉེ་བར་སྟོན་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ན་དོན་དམ་པ་མ་རྟོགས་པའོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མོས་པ་ཅན་དང་། ཐ་དད་པའི་མོས་པ་ཅན་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པས། གཅིག་ལ་གཅིག་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་བསྐྱེད་ནས་ཁའི་ མདུང་ཐུང་གིས་ཕན་ཚུན་འདེབས་པར་བགྱིད།གནོད་པར་བགྱིད་དེ་སོ་སོར་མཆིས་པ་དག་མཐོང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མ་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ལས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངག་གི་ལས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། གནོད་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གཞན་དུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ།ཡིད་འདི་ལྟར་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཙལ་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་གཞན་དུ་ན་ནོར་བས་མོས་པ་ནི་གསུམ་དུ་འཛིན་པར་གྱུར་ཏེ། །རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མོས་པ་ཅན་དང་། ཐ་དད་པའི་མོས་པ་ཅན་རྣམ་པར་ འགྱུར་བའི་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་འཛིན་པ་སྣ་ཚོགས་བསྐྱེད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ནི་མེད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཐ་དད་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཐ་དད་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ བསྐྱེད་ནས་ཐ་དད་པའི་སྡེར་གྱུར་ཅེས་འབྱུང་ངོ་།།མོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དེ་བཞིན་འདོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ ཀྱི་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ་།།ཐ་དད་པའི་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་དོན་དམ་པ་ཡོད་དེ། ངེས་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ཐ་དད་ཅེས་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པའི་མོས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ ཡང་དག་པའི་ཚུལ་དུ་ན་དོན་དམ་པ་ནི་རྣམ་པར་གྱུར་པ་མེད་པ་ཡིན་ན།རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་རྟག་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མོས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚིག་དང་པོ་ནི་སྤྱིའོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་ ཟེར་ཏེ།ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་དོན་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དེ། མང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་ཁ་ཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།

从阿阇黎真实语录中记载：关于言说的建立有三种。即依靠现量、比量和圣教量。其中，关于胜义谛的衡量，从思维开始，'思维'是外道所说的现量。'度量'是比量。'显示'是教量，即经典等典籍。依靠这三种量进行探求时，未能通达胜义谛的性相。
另外，义的建立也有三种：第一是义的安立，这是宗；第二是义的成立，这是因的显示；第三是喻的安立，这是同法喻的显示。其中，'思维'是宗，'度量'是因的安立，'显示'是喻的显示。依靠这三种进行探求时未能通达胜义。
如此记载，详细内容如彼处所说。否则，由于成为种种胜解者、差别胜解者、变异胜解者，互相对立争论，以口枪相互攻击损害而各自存在。这是显示第四种未通达的性相。
此经文也分为三种：显示意业不调顺、从诤论言说以下显示语业不调顺、以'损害'等显示身业不调顺。
其中'否则种种'等是意业的性相。意即外道们以种种方式探求却未能通达真实义的胜义，因此由于错误而执持三种胜解：种种胜解者、差别胜解者、变异胜解者。
解深密经中说'生起种种执著'，没有分为三种。深密意趣解释经中说'生起差别见解和差别执著而成为差别部派'。
三种胜解的各别解释不同：有人说，'成为种种胜解者'是因为认为诸法种种中无胜义性相而如是承许，故称种种胜解。'成为差别胜解者'是因为认为胜义存在于诸法之外，决定与一切法差别，故称差别胜解者。'成为变异胜解者'是因为说真实道理中胜义是无变异的，而变异非恒常住，故称为变异胜解者。
有人说第一句是总说，后两句是别说，词义解释如前。有人说三者皆无实际差别：因为是众多观察而非唯一，故说'种种'；因为意乐差别，故说'差别'。

། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྟགས་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཅིང་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་ལ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བར་མས་ནི་ངག་གི་ཆོས་གསུམ་གྱི་ལས་ཁའི་མདུང་ཐུང་དུ་བསྟན་པའོ་། །ཐ་མས་ནི ལུས་ཀྱི་ལས་གཅིག་ལ་གཅིག་གནོད་པ་བྱས་པ་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། ཁའི་རལ་གྲི་དང་དབྱུག་པས་གཅིག་ལ་གཅིག་སྨས་པར་བྱས་པ་ལས་སོ་སོར་གྱེས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདི་ ལས་ཕྱི་རོལ་པ་དེ་དག་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྩ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བློ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ནི་གཞན་དག་དང་མི་མཐུན་ལ།དེ་དག་ཀྱང་དེ་དག་དང་ཕྱིར་མི་མཐུན་པས་དེ་དག་ལ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ན་རྟོགས་པ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བསྟན་ཏོ་ཞེའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དག་དེའི་ཚེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཀྱེ་མ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་འདི་ལྟ་བུ་རྟོགས་པ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་བགྱི་བ་མཆིས་པ་ནི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ་སྙམ་བགྱིད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རང་གི་སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་མུ་སྟེགས་མང་ པོ་རྣམས་དཔྱད་ཅིང་ཡོངས་སུ་བཙལ་ཀྱང་མ་རྟོགས་པར་མཐོང་ནས་དོན་དམ་པ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡང་སེམས་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་ཐབས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་དབང་གིས།གཞན་དག་མངོན་པར་རྟོགས་ པ་ཡང་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྔགས་པའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་འཕགས་ལ་འདི་སྐད་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །ངས་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་སྟེ།མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་ཀྱང་གཞན་དག་ལ་བསྙད་ཅིང་རབ་ཏུ་བསྟན། རྣམ་པར་བཤད། གདགས་པར་བྱས། གསལ་ བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་མདོར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཤད་པའི་གླེང་གཞི་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཤད་ པར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་ཅིང་།ཚིག་འབྲུ་དང་། དོན་གཉིས་ཀ་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པར་བསྔགས་པའོ། །ཡང་ན་གཉི་ག་ཡང་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་ དེ་དེ་བཞིན་ནོ།།དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་ཚད་མེད་དོ་ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དེ་བཞིན་ ནོ།།དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་ལས། བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོས་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ནོར་པར་འཛིན་དུ་དོགས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིག་ ཟློས་བུར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ།།དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་གསུངས་སོ་། །མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ཚིག་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་ངས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་མདོར་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་བའོ།

由于从一个到另一个的观察有差异且无有确定，故说为变异。意业和语业的不相应，如前所说。中等的是以语业三法表示口中的短矛。最后的是表示身业互相损害，因此在《解深密经》中说：'以口剑和杖互相伤害而分离。'
又在《瑜伽师地论》中说：'除此之外，那些外道由于以萨迦耶见为根本所生的种种见解，因为有不同的见解，彼此互不相应，他们甚至连四圣谛的教法都完全没有，何况能证悟？'
世尊那时这样想：'奇哉，如来出现于世间，由于出现于世间的缘故，能证悟并现前如是超越一切分别观察行境的胜义谛相，这实在是稀有难得。'这是第三部分，正确显示自心的想法。如是，这位菩萨见到许多外道虽经观察寻求却未能证悟，心想胜义确实远离分别观察的境界，而如来出现于世间后，由于善巧方便的教说，他人也能证悟，这是赞叹。
尔时，世尊告诉菩萨摩诃萨法上说：'善男子，如是如是，如你所说。我已超越一切分别观察，现证胜义谛相而圆满成佛，成佛之后也为他人解说、开示、分别、建立、显明。'这表示第二部分简要回答。
此经文也分为三部分：第一，从'尔时'等开始显示说法的缘起。第二，从'善男子'等开始赞叹请说合理，文句和义理二者都相应。或者，二者都与自他利益相应，因此重复说'如是如是'。
若与《大品经》相连，其中帝释天主赞叹供养般若波罗蜜多的功德无量，世尊说'如是如是'。在龙树菩萨所作的这部经文注释中说：'因为帝释天主可能怀疑这不是一切智者，或担心理解错误，所以世尊重复说如是如是。'此经也是如此，对下文诸句也应如是理解。第三，从'我已'等开始显示如所问而简要回答，依于胜义谛而现证圆满成佛后，也如是为他人开示。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སླར་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ངས་དོན་དམ་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཞུས་ པ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ་།།འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་དང་། རྩོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པས།ནང་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྩ་བ་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་ཐམས་ ཅད་ཀྱིས་ནང་གི་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐོབ་པས།གཟུགས་བརྙན་སྣང་བར་མི་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རྩ་བ་དང་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་གཉི་གས་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་བྱེད་པས། མངོན་སུམ་དུ་ རིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པས་མ་བསྒྱུར་བར་ཡང་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་རང་གི་རྟོགས་པའི་རྣམ་པ་ལས་ རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གཞན་མེད་པ་བཞིན་ནོ།།རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་གཟུགས་བརྙན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ པས་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་།རྗེས་ལ་ཐོབ་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་དང་ཆོས་སྐྱོང་གི་གཞུང་གིས་འོག་ནས་སྟོན་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ཐ་སྙད་དེ་། ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་ ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་འབྱུང་ལ་མདོ་འདི་ལས་ནི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་སྡེ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྙིང་འགྱུར་རྣམས་ལས་ནི་རྟོག་གེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ནི་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་པར་བསྒྱུར་ཏེ། དེ་ལ་རྟོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བའོ། །དཔྱོད་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་པ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་ལས་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སྤྱིར་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་བཤད་དེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། དོན་སེམས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

若问为何，这是第三菩萨重新观察，意思是为何超出分别观察的境界之意。我说胜义是圣者们各自内证，而分别观察的行为是凡夫们互相了知。从此以下是第四如所请问世尊广作解说。
如是以五种相说明超出寻思境界的特征，从此分为五种。即：内自所证、无相境界、不可言说、一切言说永断、一切诤论寂灭等特征。一切皆可分为二种：广说和总结。
这是第一，即圣者们以无分别智缘于真如境界，内证自性。关于此内自证，诸说不一。有人说根本智和后得智皆以内证真如，不现影像。因为无漏智缘于真如之故。
有人说根本智和后得智二者皆现影像，非现量证知。若非如此，唯识性不能成就之故。有人说真实智现量证知自性而无转变地缘取，如同自证相无有其他因相一样。后得智则从影像中缘取，因为有分别之故。若非如此，则镜像智等缘于真如境界时，真实智与后得智将无差别。
虽有如是三种解说，但依照玄奘法师和法护的论典下文所说才是正确的。广说如唯识成就论释和佛地经论中所说。分别观察的行为是凡夫依他起的言说，因说非内自所证，故说'互相'。
解深密经和深密解脱经中出现'寻思境界'之说，此经中说'超越分别观察境界'，对此应如何理解？此有两种解释：首先有人说经典和古译论中出现'寻思'。玄奘法师译为'分别观察'，其中分别即是遍求，观察即是别观，如瑜伽师地论等所说：一切皆是思和慧的自性。此经中说'分别观察'是总说分别和观察，因为一切都有遍求和思维义故。

།རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡོད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བར་གྱི སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ནི་རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་། ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་བསྡུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་རང་གི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་ཡང་མེད་ལ། སེམས་དང་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པར་ཡང་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ལེའུའི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སེམས་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ནི་མི་རུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་སྡེ པ་ཡང་ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་མཐུན་ཏེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པས་སོ། །གཞན་ཡང་མདོ་ སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་ས་གསུམ་ཐ་དད་པ་འདོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སའི་བར་དུ་ཀུན་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ།ས་གསུམ་པོ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བཤད་པ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དགེ་བ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོག པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་དགེ་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ གཞུང་དང་སྦྱར་ན།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྟོག་པ་ནི་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། རྩིང་བར་འཇུག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དཔྱོད་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ། ཞིབ་པར་འཇུག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་ལུས་དང་སེམས་རེག་པར་གནས་པ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཆོས་གཉིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྩིང པ་དང་ཞིབ་པའི་རྣམ་པས་སྔ་ཕྱི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པའི་རིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ས་ གསུམ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་དགོངས་ནས་ས་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བར་གྱི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་ས་འོག་མའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཞེས་བྱའོ།

关于所谓的寻伺，各派说法不同。说一切有部认为心所是独立于心之外实有的自性，从欲界乃至初禅之间的一切有情都具有寻和伺。殊胜禅定者无寻但有伺。第二禅以上的诸地则都无寻无伺。这些都包含在有漏和无漏的六识之中。详细分别应当如《俱舍论》等所说而了知。
经部师则说心所并非独立于心之外有其自性，也不与心一体而有寻伺。因此在《成实论》的寻伺品中说:'有人说寻伺同时存在于一心，这是不对的。'经部师大多与大乘相符，其中的差别是《成实论》说是心的自性所为，而大乘论典则说是思和慧的自性所为。
另外，经部论典中所承许的三地差别，如《大毗婆沙论》中所说:'从欲界乃至有顶地之间都具有寻伺。三地的差别是这样解释的：欲界和初禅的善心、有烦恼心以及无覆无记心等一切，都称为有寻有伺地。殊胜禅定的善心和无记心等称为无寻唯伺地。从第二禅到有顶地的善心、无覆无记心等称为无寻无伺地。'
若此处与大乘论典相配，如《唯识成就论》中说:'寻是遍求意言，其性粗动。伺是伺察意言，其性细密。这两者都有安住身心触和不安住身心触的所依作用，是思和慧的一分自性。在一刹那中二法不能相应，因为粗细相貌前后有别。'详细分别应如《瑜伽师地论》、《释轨论》、《唯识成就论》等所说而了知。
关于三地的差别，法师玄奘也这样说:'《瑜伽师地论》是依自性离贪而安立三地的。即从欲界到初禅之间的有为法，因为自性的贪欲未完全断除，所以称为有寻有伺。殊胜禅定的有为法，因为已离下地贪欲，所以称为无寻唯伺。'

། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་བར་གྱི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་འདིར་རྟོག་དཔྱོད་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་རྟོག་དཔྱོད་འདི་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་ཆོས་ལྔ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བསྡུས་སོ། །རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟོག་དཔྱོད་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཤེས་པ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། མིང་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ དུ་ཚོལ་ཞིང་ད་དུང་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་འདིར་གསུངས་པའི་རྟོག་དཔྱོད་ཉིད་དེ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་བས་དེའི་ཕྱིར་རྟོག་དཔྱོད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་རིགས་པ་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ནི་རྟོག་ པ་དང་།དཔྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་འཕགས་ངས་དོན་དམ་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པར་བཤད་ལ་རྟོག་པ་ དང་དཔྱོད་པ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ངས་དེ་ཁོ་ན་ནི་མཚན་ མའི་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པར་བཤད་ལ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་མཚན་མའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡུལ་དྲུག་གི་སྤྱོད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། དབང་པོ་དྲུག་གོ། །དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་དག་ནི་རྟོག་པ་དང་།དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་དཔེ་གསར་འགྱུར་ལས་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པས་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མ་མེད་པས་དམིགས་པའི་ཡུལ་གྱི་སྤྱོད པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་མ་མེད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། འདི་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་པའོ་ཞེའོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་མཚན་མ་བཅུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡུལ་ལྔ་དང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒས་པ་དང་མི་རྟག་པ་མེད་པས་སོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མ་མེད་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་ཚད་མེད་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དོན་ཚད་མེད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གཅིག་ལས་ཆོས་གཅིག་འབྱུང་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའོ།།མཚན་མ་མེད་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པས་མཚན་མ་མེད་པའོ།

从第二禅定到非想非非想处的有为法，由于自性远离贪欲、寻思和伺察，故称为无寻无伺地。详细分别如瑜伽师地论释中所说。此处所说的'超越寻伺'也是针对这种寻伺而言。
第二，有人说，此处所说的寻伺是指三界有漏的心和心所法中的寻伺，这是五法中的分别所摄。寻伺有两种：第一是欲界的四种寻伺，是诸识的自性，因为寻求名等且尚未确定。第二就是此处所说的寻伺，是针对三界有漏心等而言，所以称为寻伺。
因此，法胜说，应当了知胜义谛是完全超越一切寻伺行境的特征。这是第二结语，仅是语言表述而已。此外，法胜说，我说胜义谛是无相的行境，而寻伺是有相的行境等，这是说明第二无相行境。
这也包括解释和总结。这是解释。解深密经中说：'我说真如不是相的行境'。如师真谛的记录中说：'相的行境是指十八界的特征，即六境的行相、六识的处所和六根。这些根、境、识是寻伺的行境，而真如不是寻伺的行境，因此不为十八界所摄。'
在此新译本中出现'是无相行境'。关于这无相行境，诸说不一。有人说，因缘无分别境称为无相，因为完全断除能取所取相。若配合此解释，因为是以无相缘取境界的行相，故称无相行境，这是从主体角度的解释。
有人说，无相即是真如涅槃，这是无相三昧的行相。俱舍论和佛地论释中也说，因为无十相故称无相，即：五境相、男相、女相、生相、老相和无常相。若配合此解释，因为是智慧的行相，故称无相行境，这是从六种解释中依据摄持而作的解释。
有人说，平等性真如法性因为远离相故称为无相。如无量义经中说：'无量义者，从一法生一法是无相，该无相即是以无相而无相。'

།མཚན་མ་མེད་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་གསུངས་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་འདི་བཞིན་དུ་བཤད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་གཞན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པའི་དོན་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ནི་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དོན་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་[(]ཏེ[,]སྟེ[)]། བརྗོད་པ་དང་བཅས་ཤིང་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་།བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་མཚན་མ་མེད་པ་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཐ་སྙད་རྗེས་སུ་སད་པའི་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་བ་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་བྲལ་བའི་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ ཡུལ་ལོ།།གཞན་ཡང་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཐ་སྙད་སད་པར་བྱེད་པ་དང་བཅས་པའོ། །བར་མ་ནི་ཐ་སྙད་ ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་དང་བཅས་ཤིང་སད་པ་མེད་པའོ།།ཐ་མ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་སད་པས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏན་དུ་མེད་པའོ། །གཞན་ཡང་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་དམིགས་པའོ། །ཐ་མ་གཅིག་ནི་དོན་དམ་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །གཞན་ཡང་ཕྱི་མ་ནི་ཐ་སྙད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བ་དང་ བཅས་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་སྤྱིར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་ སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེས་དོན་ཅི་ཞིག་སྟོན་ཅེ་ན།མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་རྣམས་ནི་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་བྷ་བྱའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྤྱིའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་ སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གིས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཁོ་ན་སྤང་བའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།འོག་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངོ་ བོ་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་མཚན་མ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་རིགས་པ་དེས་ན། དོན་དམ་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་འཕགས་ངས་དོན་དམ་པ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ དམ་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་།འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བརྗོད་དུ་མེད་པ་དེ་ཡང་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་རབ་དང་སྦྱར་ན། རྣམ་པ་མང་བས་དང་པོ་ནི་སྡེ་སྣོད་བཞི་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བེའུའི་སྡེ་པ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་རྣམ་པ་ལྔ་ རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།དུས་གསུམ་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་དོ།

所谓无相的无相，就是真如的特征。凡是所说的真如无相，也是如此解释的。又在《广百论》中说，真如的空性义理，由于远离有无等一切法相，故称为无相。
又在《瑜伽师地论》中说，对于这五种事物，应当观察几种是所取境界？答：略说有三种：有言说有相的所取境界、无言说有相的所取境界、无言说无相的所取境界。其中第一是随顺言说的所取境界，第二是言说习气的所取境界，第三是离言说习气的所取境界。
又说前二者是执取世俗谛，最后是胜义谛。又在《广百论释》中说：其中第一是具有言说觉醒，中间是具有言说习气而无觉醒，最后是由于言说习气觉醒而完全永远不存在。又说前二者缘于世俗，最后一个缘于胜义。又说后者是永远离开言说，并且以具有所缘的心总说二谛。
在《般若波罗蜜多经》等经中说，从蕴、界、处等乃至无上菩提，一切都无所得，这就是无相。这说明什么意义呢？诸经的意趣各有不同解释：若依据论师婆毗耶的论典，是就三种自性总的意义而说无所得。依据论师法护等的论典，则说唯遣除遍计所执。下面在无自性品中将广为分别。
关于'有寻有伺相应的境界'，寻伺是分别的自性，因此不能通达其无相真如，这是其意义。因此，圣者法称以此理论说：'应知胜义是超越寻伺行境相的'，这是第二结语，仅是标示而已。
又法称说：'我说胜义是不可言说的。寻伺是行于言说境界'等，这是显示第三不可言说相，即真如胜义是远离有为、无为等的缘故。关于不可言说，若配合诸圣教，有多种：首先，由于不属于四藏，故称不可言说。如犊子部安立五种法藏：三世、无为、不可言说、不可言说法、不可言说法藏。

།སྡེ་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་བདག་གོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟར་དུས་གསུམ་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་བརྗོད་དུ་ མེད་པ་ཞེས་བཤད་དུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།གཉིས་པ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བས། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་གལ་ཏེ་བརྗོད་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་། །མེ་ཞེས་ བརྗོད་པ་ན་ལྕེ་ཚིག་པར་འགྱུར་བ་དང་།ཟས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་འགྲངས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ ཏོ།།དང་པོ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མེ་ཞེས་བརྗོད་པས་ལྕེ་ཚིག་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་འདོད་པ་དང་མཐུན་ ནོ།།གཉིས་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་སྒོའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་དམིགས་སུ་ཡོད་པས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མས་དམིགས་སུ་ཡོད་པས་བརྗོད་དུ་ཡོད་པ་སྟེ། རིགས་པ་དེས་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་གི་ཚད་མ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མས་བསྡུས་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་ རྣམས་ཞེས་གསུངས་པ་དེས་བརྗོད་པ་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།འོན་ཏེ་བརྗོད་པ་དཔག་པ་ཡིན། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་མཚན་ཉིད་སྤྱིར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པ་ལས། སྡེ་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ཆོས་རྣམས་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ནི་ཡང་ཕལ་ཆེར་བརྗོད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཀྱང་རྗེས་ སུ་དཔག་པའི་ཚད་མས་ཆོས་ཐ་དད་པའི་དཔེ་ཅན་དག་གིས་བརྗོད་པ་དགག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བར་ཟད་དོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཆོས་མཚུངས་པའི་དཔེ་ཅན་དག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་བྱས་པ་དེ་དག་ནི་མི་རྟག་པར་ སྣང་སྟེ།དཔེར་ན་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཆོས་ཐ་དད་པའི་དཔེ་ཅན་དག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་སྣང་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་འདི་ལྟར་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། བྱས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་བྱེད་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མི་མཚུངས་པའི་དཔེ་རྣམས་ནི་བརྗོད་པ་དགག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ལས། ཐ་དད་པའི་ཕྱོགས་དགག་པའི་ཆེད་དུ་ནི་ཆོས་མི་མཚུངས་པའི་དཔེ རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་ཏེ།ཐ་དད་པའི་ཕྱོགས་མེད་པའི་ཕྱིར་དགག་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་བརྗོད་པ་དགག་པའི་ཚིག་ནི་དགག་པར་བྱ་བ་བཀག་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། གང་དགག་པར་བྱ་བ་བཀག་ནས་ ནུས་པ་ཡང་དེར་ཟད་པས་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བརྗོད་པ་དགག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རིགས་པའི་སྒོའི་བསྟན་བཅོས་ལས་དཔེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཆོས་མཚུངས་པ་དང་ཆོས་མི་ མཚུངས་པའོ།།དེ་ལ་སྔ་མ་ནི་བརྗོད་པ་དགག་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་བཀག་པ་སྡུད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་ནི་མཚུངས་པའི་དཔེའོ། །ཕྱི་མ་ནི་མི་མཚུངས་པའི་དཔེ་སྟེ། ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ།

所谓'藏'是说如同说是真实的我一样，对三世和无为法说是不可言说也是不应理的。第二是远离增益和诽谤等，称为不可言说，如同说一切有部论典《大毗婆沙论》中说：'如果有言说，说火时舌头应当烧伤，说食物时仅仅说就应当产生饱足的作用'等，广说如彼论中所说。第三是如果与大乘典籍结合，略说有四种意义。第一是远离增益和诽谤等而称为不可言说，如《般若波罗蜜多释》中说'说火时舌头应当烧伤'等，这也与说一切有部的观点相符。
第二是因为是现量所行境而称为不可言说，如《理门论》中说：'一切诸法有二种相，自相为现量所缘故不可言说，共相为比量所缘故可以言说。以此理故，诸圣言量摄属比量，诸法自相是不可言说'等。
所说'诸法'是显示言说还是推度言说？玄奘法师总摄相而说：'一切部派也都说，所说诸法大多是显示言说'，但仅仅是以比量遮遣差别法的譬喻而已。大乘也如是，因此《入真实性论》中说：'同法喻如是：凡所作者皆是无常，如瓶等。异法喻如是：凡是常住者皆非所作，如虚空等。'其中，'常'表示非无常，'非所作'表示无作者，因此应知不同喻是用来遮遣言说。
又《宝手论》中说：'为遮遣异品故安立不同法喻，由无异品故遮遣义得成。'又彼论说：'复次，遮遣言说之语是最胜遮遣所遮，因为遮遣所遮后功能即尽，不能再显示言说差别。'此中若与大乘教法结合，一切言说皆是遮遣言说，因此《理门论》中说：'喻有二种：同法、异法。其中前者是遮遣言说，后者唯是摄集遮遣。'详细如彼论所说。这是二种譬喻的差别分类，前者是同法喻，后者是异法喻，诸法自相是不可言说。

།གལ་ཏེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་ན་ནི་ཆོས་གཞན་ཡང་དགག་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྔོན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ན་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་བཀག་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་ངས་བཤད་པ་རྣམས་ ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དགག་པའི་ཚིག་གཞུང་སྨོས་པ་དག་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་དགག་པ་ནི་གཞན་དག་གི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པར་དགག་པ་སྟེ་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་དགག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པས། སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་དགག་པའོ། །འགག་པ་མེད་པ་ནི་ སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པས།འགག་པ་དེ་ཁོ་ན་དགག་པའོ། །ཆད་པ་དང་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་སྐྱེ་ཤི་ཆད་ཅིང་འགག་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་ཐབས་ཀྱི་བཤད་པ་ཡིན་པས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པ་ནི་མ་ཡིན་ ཏེ།ཇི་ལྟར་ལྷའི་གནས་ན་རྟག་ཏུ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག་འབྲུ་དག་གིས་ཅི་རིགས་པར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་འཛིན་པ་རྣམས་གཞིག་པར་བྱ་སྟེ། བདག་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ན་སུ་ཞིག་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། འདི་ལྟར་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་ཉིད་ནི་སེམས་དང་བརྗོད་པའི་ལམ་ཆད་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མི་རྒྱུ་བས། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་ཤེས་པ་སོ་སོར་རིག་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བཤད དོ།།གསུམ་པ་ནི་མིང་དང་དོན་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་ནས་ཕན་ཚུན་གློ་བུར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གཞན་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པར་ཅི་ མངོན་ཞེ་ན།མིང་གི་སྔ་རོལ་ན་བློ་མེད་པས་བདག་ཉིད་དུ་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མིང་མང་པོས་བདག་ཉིད་མང་པོར་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མིང་ངེས་པ་མེད་པས་བདག་ཉིད་འདྲེས་པར་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅིང་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཞི་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་གང་བསྟན་པ་དེ་ནི་གཟུང་དུ་མ་མཆིས་ཏེ།དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་ གྲགས་པས་བརྟེན་པའི་མདོ་གཉིས་སུ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ལེའུ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་རྣམས་རང་གིས་རྟོགས་པ་དག་སོ་སོ་ནས་བཤད་ནས་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོར་འཇུག་ པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཡིན།དེ་ནས་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ་ནི། ཁྱེད་ལ་སོགས་པས་གང་སྨྲས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཇི་ལྟར་བདག་གིས་ཤེས་པ་ལྟར་ཁྱེད་ཀྱིས་གང་སྨྲས་པ་དེ་དག་ནི་ད་དུང་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ ཏེ།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚིག་མང་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ་། །བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐ་སྙད་མེད་པ། སྤྲོས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་གྱུར་ན། དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྒོར་འཇུག་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་ཚེ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པས་ནི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བཞིན་དུ་སོ་སོ་ནས་བཤད་ཟིན་པས་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

如果说总的特征的话，也就是遮遣其他法，就像说'蓝色'时遮遣非蓝色等一样。
另外，在我所说的极为广大的《百论》中的一切内容都是遮遣语句的论述，其中遮遣是遮遣他人所执著的生灭等，无生不是所遮，只遮遣生。无灭不是所生，只遮遣灭。断常等也应当如是了知。
虽然涅槃时生死断灭，但那是方便说法，是假立而非真实，就像说天界恒常安乐等，是依世俗而说，不是符合真实的语言。
应当以前面所说的文句，随理破除一切遍计所执，如果我等不是真实，谁能成为真实？如是究竟的真实性是心语道断、清净、离一切戏论、不行，唯是圣者内证智慧的各别证知。
第三是名与义互相观待而成暂时，故说不可言说。如《大乘集论》中说：'复次，依他起性如何显现为遍计所执性的自性非是其本质？因为名前无有识故与自性相违，因为多名与多自性相违，因为名无决定故与自性混杂相违。'详细分别如世亲论师和无性论师的注释、《三无性论》、《瑜伽师地论》、《菩萨地》中所说当知。
第四是一切法无所缘故说不可言说。因此《圣金刚般若经》等中说：'如来所说诸法不可取，何以故？以诸圣者以无为法而有差别。'
又《圣无垢称所说经》二无分别入品中说：诸多菩萨各自宣说所证后，同时向文殊师利菩萨问：'如何通达菩萨二无分别法门？'文殊师利对诸菩萨说：'你们所说虽都是二无分别，但如我所知，你们所说仍是二分。若菩萨于一切法无多言说、不可显示、无有言说、离诸戏论、断诸分别，则说通达二无分别门。'
当时文殊师利对无垢称说：'我等已如所证各自宣说，你也请说。'无垢称默然不语。如是详细当如彼经所说。

། གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་སྡེ་འདི་ནི་དོན་བཞི་པ་དང་སྦྱར་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་མིང་དང་དོན་ཕན་ཚུན་གློ་བུར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཅི་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ ནོ།།ཆོས་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་གྱི་གཏན་མེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མའི་ལས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཡོད་ལ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོའི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ངོ་ བོ་ཉིད་ཀྱང་མིང་དང་།མཚན་མ་ཙམ་ཉིད་དུ་ནི་ཡོད་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་གདགས་པ་གནང་བའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་བརྗོད་པ་ཡང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པར་སྨྲས་པས་ཆོས་རྣམས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་ ཞེ་ན།སྨྲས་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དེ་བརྗོད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་དམ་བཅས་པའི་ཚེ་ཁོ་ན་དགག་པ་བྱས་ཟིན་པས་དེའི་ཉེས་པ་མེད་དེ། དོན་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་བྱེད་དེ་དཔེ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་དག་ ལ་ཇི་ལྟར་སྟོན་པར་མཛད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གལ་ཏེ་བརྗོད་པ་མ་བསྐྱེད་ན། གཞན་དག་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ་གཞན་དག་ཀྱང་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐོས་པ་མེད་ན་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཡང་མི་ཤེས་པས་གཞན་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ཐོས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ།དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ལ་བརྗོད་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་རྟོག་པ་དང་ དཔྱོད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་རྟོག་དཔྱོད་ལ་མི་བརྟེན་པར་བརྗོད་པ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ ཆོས་སྐྱོང་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་པ་ལ་ཡང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་བརྗོད་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེས་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡོད་ཀྱང་ཐོགས་པ་མེད་པར་བཤད་དེ། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ན་ཆོས་འཆད་པར་ནུས་སམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་འཆད་ན་ཡང་མི་རུང་བ་མེད་དེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡེ་ཤེས་གཉི་ག་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས། དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྟོག་དཔྱོད་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ལ་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ ནི་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་པས་བརྗོད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་རྟག་པར་བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཇུག་ཅིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། མི་གཡོ་བས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་མི་སྐྱེ་བར་ཡང་ཆོས་འཆད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་རིགས་པ་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།དོན་དེ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།

对于上述所说的四种含义，有些人说此经是与第四种含义相结合而说的，因为一切法都是不可得的。
有些人说，如《大乘集论》中所说，由于名称和意义是相互偶然的，故称为不可言说。
因此，《瑜伽师地论》中说：'这五种事物是否说尽了一切？还是不然？'答：'是的。'
'这一切法的本性是什么？'答：'是诸法的本性。'
'应当如何观察这些法的特征？'答：'是如幻的特征，并非完全不存在。譬如幻术的作用是存在的，但大象等的本性是不存在的。同样，本性也只是名称和相状而已，并非以本性和差别而假立的事物。'
若问：'既然说不可言说也是一种言说，称为不可言说，那么诸法不可言说就不合理了。'答：'在立论不可言说时，已经否定了不可言说，所以没有过失。为了理解这个道理而作此说明，因为这是相同的比喻。'
若问：'如果一切法都不可言说，那么世尊是如何向他人开示的？'答：'如《瑜伽师地论》中说，如果不生起言说，就不能向他人显示一切法不可言说的本性，他人也就无法听闻。如果没有听闻，就不知道这一切法都是不可言说的本性。为了让他人听闻并理解诸法的不可言说性，所以对这不可言说的本性生起言说。'
若问：'一切言说是否都依赖于寻思和伺察？'答：'各家说法不同。近光论师说八地以上不依赖寻伺而有言说，因为寻思和伺察是有障碍的。法护论师则说，即使在第十地菩萨也要依赖寻思和伺察而有言说。因此说虽有寻伺但无障碍，因为与后得智相应的缘故。'
若问：'现证无分别智时能否说法？'答：'说法也无不可，因为在一刹那中两种智慧都现前。其中无分别智不具有寻伺，而后得智具有寻伺，所以能生起言说。'
因此，《般若波罗蜜多释》中说：'诸菩萨常入禅定和三昧，心一境性，不动而无寻伺，也能说法。'如彼广说。
因此，法称论师以此理论说：'应知胜义谛超越一切寻伺所行相的特征。'这是第二部分的总结，这个意义仅仅是约定俗成的。

། །།བམ་པོ་བཅུ་གསུམ་པ། གཞན་ཡང་ཆོས་འཕགས་ངས་དོན་དམ་པ་ནི་ཐ་སྙད་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་དང་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་གཞན་ཡང་ཆོས་འཕགས་ངས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ ནི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ལ་འབྱུང་བས་ན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དངོས་ པོ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཐ་སྙད་རྣམས་ཆད་པ་ཞེས་འབྱུང་གི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །འདིས་ནི་དོན་དམ་པ་ནི་མིང་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་ཤིང་སྤྲོས་པ་དག་གིས་བཅིངས་པ་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཚུལ་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་ པས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དག་གིས་དོན་དམ་པ་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །ཐ་སྙད་དང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ་ཐ་སྙད་དག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པར་བྱ་བའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་བཤད་པ་ཞིབ་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་དབང་པོ་དྲུག་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་དེ་མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ་། །རྣ་བའི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའོ། །དབང་པོ་གསུམ་གྱི་གྲངས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ ཕྱེད་པའོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། མིག་གི་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་སྐྱེ། །རྣ་ཁམས་རྗེས་སུ་ཐོས་པ་སྐྱེ། །ཁམས་གསུམ་རྗེས་སུ་བྱེ་བྲག་ཕྱེད། །ཡིད་ཁམས་རྗེས་ སུ་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ།།ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་དྲུག་ལ་རྗེས་སུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དག་ལ་དབང་པོའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཆ་མཚུངས་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། ཆ་མཚུངས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ པོ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྟོན་པས།དེའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པར་བཤད་དོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། མིག་དང་རྣ་བ་ཡིད་རྣམ་ཤེས། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུངས། །དེ་དག་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ནི། །མཐོང་ཐོས་རྣམ་ཤེས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ་རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། དེ་ལ་མིག་གི རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ།།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

卷十三。此外，圣者法护，我说胜义谛是言说完全止息，而分别与观察是在言说境界中运行等等，这是显示第四'一切事物完全止息'。这也是以解说和总结两部分来显示，这是第一部分。
在《解深密经》中说：'此外，圣者法护，我说真如是四种事物，即见、闻、觉、知一切完全止息，而分别与观察是缘于四种事物而生起。'四种事物即是见等。
在《深密解脱经》中说'言说止息'，而不说'四种事物'。这表明胜义谛离开名言等，不是以见等四种境界所能显示。为什么呢？因为见、闻、觉、知都是有漏的，被戏论所束缚，而胜义谛的法性不是见等所能把握的境界，因此不能以见等事物来显示胜义。
如果问言说和所显示有什么区别？答：因为不能用言说来表达，也不是见等所能显示的境界，所以有区别。关于见、闻、觉、知的详细解释，如在诸论典中所说。
对于见、闻、觉、知，各种解释不同。有部的论典将其与六根相配：眼根即是见，耳根即是闻，三根即是觉，意根即是知。
因此在《显示种种心论》中说：'随眼生起见，随耳生起闻，随三根生觉，随意生起知。'
关于随六根生起的解释是这样的：因为眼等诸根随根生识的相似性所摄，依止相似的根而显示主性等的自性，所以说随生起为见等。《俱舍论》中也有相同的解释。
因此，在该论中见等的性质是什么呢？偈颂说：'眼耳意识知，余亦说为识，彼等依次第，见闻知觉别。'详细内容如该论所说。
又在《大毗婆沙论》中说：'其中，眼识所经验的是见，耳识所经验的是闻，三识所经验的是觉，意识所经验的是知。'
为显示四种境界，见、闻、觉、知是根而不是识。

།རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨོས་པ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གྲོགས་བྱས་ནས གདོད་ཡུལ་འཛིན་ནུས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་རྣམ་པར་མཚུངས་པའི་དབང་པོ་དག་ལ་ནི་བྱ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་ཀྱི་དེ་དག་དང་རྣམ་པ་མི་མཚུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་པོ་སོ་སོ་རེ་རེར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་སྦྱོར་བར་འདོད་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དང་ཡན་ལག་བཞི་དང་། ཡན་ལག་ལྔ་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པས། དེའི ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་སོ་སོར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ལ།གཞན་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ནི་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྣ་ལ་ སོགས་པའི་དབང་པོ་གསུམ་པོ་དག་ལ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ལུང་དུ་མི་སྟོན་སྤྱོད་ཡུལ་ལ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་སེམས་དེར་འཇུག་སྟེ། །རྗེས་སུ་རྣམ་ཤེས་གསུམ་ སྐྱེ་བས།།དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་ཅེས་བྱ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་གསུམ་ནི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤི་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དག་གིས་ལོགས་ཤིག་ ཏུ་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ།།དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་ན་ཡང་རྣམ་པ་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པ་དང་། ཤེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐ་མའི་དྲན་ པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་བསྟན་པར་འདོད་ པའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་སྡེ་པ་དག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དེ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་ཚད་མ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་བརྟེན་ནས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཐ་སྙད་བརྒྱད་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་མཐོང་བ་དང་།ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཐོང་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་མོ། །ཐོས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་འཕགས་པའི་ལུང་ངོ་།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡིད་ཆེས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡང་རེས་འགའ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་ ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གིས་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་མཐོང་བ་ཐོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གང་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་ ཡིད་ཆེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཡིད་ཆེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡུལ་ལ་མི་བརྟེན་པར་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བས། དེའི་ཕྱིར་ཐོས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་མཐོང་བ་ དང་།མ་ཐོས་པའི་ཡུལ་དེ་དག་ལ་སྔ་མའི་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་སྔ་མའི་གསུམ་པའི་རྗེས་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ ཞེས་བྱའོ།

提到识，是为了表明眼等根必须由识辅助才能取境，因为相同的根具有作用的功能，而与之不相同的则不具有此功能。
为何眼、耳、意三根各自分别安立？根据《显示种种心论》，由于这三界希求解脱、修习瑜伽、获得神通以及获得四支、五支禅定果位，因此它们的随生识分别安立。其他三根的随生识因为没有这些特征相，所以合为一类，详细内容如《大毗婆沙论》所说。
为何将鼻等三根合为一类称为分别？根据《显示种种心论》偈颂：'于不可说境，分别心趣入，随生三种识，是故名分别。'
另外，根据《俱舍论》，香、味、触三者因为是不可说的自性，如同死尸无有觉知，所以诸圣者另立分别名称。
第六意根，即使不生识，也能成就相应性和觉知性。若不如此，则最后阿罗汉的意识性就不能成立。
另外，《显示种种心论》中说：所谓意界随生识，是为了显示具识根，所以暂时说为随生。
经部师说有三种，若对照《真实性成就论》，依据三量等而分别见等。因此在其八种言说品中，问：见、闻、分别、识有何差别？答：有三种。对所见确信者是现量；对所闻确信者是圣言量；识是比量所知；分别是分别心。这三种智慧，有时是正确的，有时是颠倒的，详细内容应如彼论所说。
其中，六识蕴所见所闻的心境是现量，因此对'已见'之说的确信即是现量确信。不依境而依教法所知即是闻，因此对'已闻'之说的确信即是圣言确信。对未见未闻之境，依据前面的见闻而比度所知即是比量智。在前三心之后反复思维的心即是分别。

།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་ཅེ་ན། སྔར་མཐོང་བའི་རྒྱུས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བསམས་ནས་ལྟ་བའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་སྔ་མའི་ལྟ་བ་ལས་འབྱུང་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྟ་བའི་འོག་ཏུ་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐོས་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ འོག་ཏུ་བྱུང་བའི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་བསྟན་པ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་སེམས་དེ་ཡང་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་འོག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །མ་མཐོང་བ་དང་མ་ཐོས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོག་ཏུ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་སྔར་མ་མཐོང་བ་ལས་ཕྱིས་མཐོང་བ་བརྗོད་ནས་མཐོང་བའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་མཐོང་བའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མ་ཐོས་པ་དང་རྣམ་པར་མ་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ནི་སློབ དཔོན་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ཡོད་དེ།སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་སེམས་བསྐྱོད་དེ་རིགས་པ་རྣམ་པ་ སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡུལ་ལྔ་པོ་རེ་རེ་ལ་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་དད་རྣམ་པ་བཞི་འབྱུང་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ནི་མཐོང་བ་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་གསལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང བ་ཞེས་བྱའོ།།ལུང་གི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པའི་བྱེ་བྲག་ཡུལ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སེམས་བསྐྱོད་དེ་རིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་སྣང་བའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའམ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ལ་གནས་ནས་ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའམ། ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ ནི་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ།མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་སེམས་བསྐྱོད་ནས་སྣ་ཚོགས་སུ་བསམས་པས་གཞལ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་མྱོང་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། མིག་གི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་འབའ་ཞིག་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདས་པའི་གཟུགས ཀྱི་ཡུལ་མཆོག་ཏུ་གསལ་བར་སྣང་བས།དེའི་ཕྱིར་མིག་འབའ་ཞིག་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལུང་གི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སེམས་བསྐྱོད་དེ། སྣ་ཚོགས་སུ་བསམས་པ་དང་། གཞལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མར་གྱུར་པའི་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མྱོང་བའི་ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

那么，如何分别呢？由于先前所见的缘故，反复思维而生起见的想法，或者不是从先前的见解中产生的，这就称为见之后的分别。听闻和了知之后所生的分别的解释仅仅是语言的相遇而已。这种分别心也在见、闻、了知三种心之后产生。在未见、未闻、未了知之后也会生起，例如从先前未见而后来见到后叙述而生起见的想法，这就称为未见之后所生，未闻和未了知的分别也是如此。
如果与《俱舍论》相对照，其中有两位论师的解释：有些论师说，五根对境直接感知的心识就称为见。此外，间接听闻的就称为闻。自心运转而以种种理由推理所显现的就称为分别。意识直接感知的就称为了知。对于五境每一个都有见、闻、分别、了知四种差别，而对于意识的对境则除了见以外有三种，如此详细解释如彼论所说。
这位论师的意趣是：五根以现量获得的，由于五境明显故称为见。依靠圣教量而间接听闻的十六种境界差别就称为闻。依靠比量而自心运转以种种理由推理所显现的六境就称为分别。意识依靠现量而直接感知六境的就称为了知，如是意识在五识之后以现量了知五境，或者了知识住于现量而直接了知法，或者安住于禅定的意现量直接感知六境，我如是认为。
古代论师们则这样解释：眼睛直接所见称为见。从他人间接听闻称为闻。自心运转而以种种思维所度量的称为分别。自身内在的体验和自身直接感知的称为了知。
此中意趣如是解释：以眼现量所见的就称为见，仅对眼称为见是因为过去色境极为明显显现，因此唯独眼称为见。依靠圣教量而从他人间接听闻的六境就称为闻。依靠比量而自心运转，种种思维和度量的就称为分别。此外，依靠作为现量的耳、鼻、舌、身而自身所体验的四种境界，以及意根现量而自身直接感知的六境，这一切都称为了知。

།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཐོང་བ་ནི་མིག་འབའ་ཞིག་གོ། །ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ནི་ཡིད་ཁོ་ནའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་ངོ་། །ཡུལ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ནི་གཞན་གྱི་ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན བཅོས་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་ལས་ནི་དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་།བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ། །རྣ་བས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའི་དོན་ཏོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་སེམས་ཤིང་ གཞལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་དོན་ཏོ།།བདག་ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཐ་སྙད་བཞི་གང་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ཐ་སྙད་དང་། ཐོས་པའི་ཐ་སྙད་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཐ་སྙད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་དོ། །མཐོང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དེས་མིག་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱའོ། ། ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གཞན་ལས་ཐོས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ། གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དེས་མ་མཐོང་མ་ཐོས་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམས་ཤིང་གཞལ་ལ་ཉེ་བར་བརྟགས ནས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དེས་ནང་སོ་སོར་རང་གིས་རིག་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་རེག་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ། གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་ པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མཐོང་ བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་ཤེས་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། མིག་གིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིག་གི་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མིག་གིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མིག་ལ བརྟེན་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར་མིག་གི་དབང་པོ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མཐོང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།

如果按照这个解释，见是唯独眼睛。听闻和分别是唯独意识。识是耳、鼻、舌、身、意根。从六种境中，色能生起四种。声等五境能生起他人的听闻、分别和识这三种。
在此，大乘论典各自也不相同。在《般若波罗蜜多释》中说：'眼识所知的是见，耳识所知的是闻，鼻、舌、身三识所知的是分别，意识所得的是识。'详细内容如彼论所说。
在《阿毗达磨杂集论》中说：'见闻觉知的含义是这样的：眼所经验的是见的含义，耳所经验的是闻的含义，自己思维判断这是如此这般的是分别的含义，自己内在的经验是识的含义。'
在《瑜伽师地论》中说：'什么是四种言说？见的言说、闻的言说、分别的言说、识的言说。见的言说是这样的：依靠眼根现见外色后，依此向他人表述的言说称为见的言说。闻的言说是这样的：从他人处听闻后，依此向他人表述的言说。分别的言说是这样的：未见未闻而自己思维、度量、观察后，依此向他人表述的言说。识的言说是这样的：自己内心各别了知、证悟、触证、现见后，依此向他人表述的言说。'
关于'见'的解释有三种：有些人说眼根称为见，因此说'眼所经验的是见的含义'。有些人说眼识称为见，因此《瑜伽师地论》中说'依靠眼根现见外色'，说'眼所经验的是见的含义'也是因为识依靠眼根的缘故。有些人说眼根和眼识称为见，因此《阿毗达磨杂集论》中说'眼所经验的是见的含义'。另外，《瑜伽师地论》中说'依靠眼根现见外色'，因此眼根和识是见的本体。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཡིན་ཞེས་བཤད། སྨྲས་པ། མིག་གིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་པའི་དབང་གིས་བཏགས་པ་ཙམ ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཞན་ཡང་དབང་པོ་དྲུག་ལས་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་བ་ལ་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དོན་དམ་པའི་རིགས་པ་ ལ་བརྟེན་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན།དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐད་ཅིག་མར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རིག་པའི་ དབང་དུ་བྱས་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར།དེ་དག་ལ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉི་ག་ལ་མཐོང་བ་བཤད། སྨྲས་པ་མིག་གི་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལ་སོ་སོར་མཐོང་བར་འདོད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ཡང་མ་ཡིན།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འདུས་པ་དགག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བ་ནི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉི་གའི་ མིང་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་སོ།།གཞན་ཡང་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ལྟ་བ་དང་། གཟུགས་མཐོང་བ་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ནི་ཆོས་བཞི་ འདུས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་དང་། སྒྲ་འདུས་པ་ལས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་ལ་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པའི་ཤེས་ རབ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།འདི་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐོས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མའོ་ཞེས་བསྟན། སྨྲས་པ། འཕགས་པའི་ ལུང་གི་ཚད་མ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པས། འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་ བྱས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཡང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། དེའི་ཕྱིར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམས་ཤིང་གཞལ་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་དང་། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དེས་ན་སོ་སོར་རང་གིས་རིག་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། རེག་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ལ། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།

如果是这样的话，为什么在《阿毗达磨杂集论》中说：'是眼见色还是识等见色？'答：既不是眼见外境色，也不是识等见色。因为一切法都无作用。仅仅是依缘和合而假立为见。
另外，在六根中眼根见色是主要的，而识等则不是主要的，所以说眼见诸色。在《瑜伽师地论》中依胜义理而言，既不是眼等，也不是它们的识。为什么呢？因为诸法由多缘而生，是刹那性的，无作用，依世俗谛而言眼等是主要的，所以说它们仅是假立为见，如此详细地出现在论中。
为什么说眼根和识二者都能见？答：为了遮遣认为眼根和识各自能见的观点，所以说见既不是眼根也不是识，但并非否定根识和合，因为见是根识二者的名称。
另外，见、闻、分别和识的观见以及见色不同，所以没有矛盾。如果对照《般若波罗蜜多释》，其中说四法和合，即：耳根、识、意识和声音和合称为闻。如此详细地出现在论中。
其中'闻'是指对他人所闻、思所生慧等的体性，这是与意识相应的心的体性。如果是这样，为什么《瑜伽师地论》中说'闻是圣教量'？答：圣教量有两种：
第一种是对圣者教法称为圣教量，这是因为圣者言教本身是量，称为圣教量，这是依业的摄持而解释的。
第二种是对闻所生慧等称为圣教量，这是因为圣者言教本身是量，称为圣教量，这是依主释而解释的。《瑜伽师地论》也依此，因此说闻所生慧等是圣教量。
自己思维度量后推理的意识，是分别的体性。耳等四识和现量意识是识的体性。
《瑜伽师地论》中说依识的言说如下：所谓各别自证、了知、触证和现证。其中，耳识称为证知，鼻舌二识称为了知，身识称为触证，现量意识称为现证。

།ཡང་ན་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོ་ཁོ་ན་གཟུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། བདག ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ཡང་དབང་པོས་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ནང་གི་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནང་གི་ཚད་མ་ཡིན་པ་དང་། མྱོང་བའི་ཡུལ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་མཐོང་བ་ལ་ སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཚད་མས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་མི་གཞག་གོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནང་དུ་ བསྡུས་ཏེ།མ་མོ་ཆེན་མོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་མ་བསྟན་ཏོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཚད་མ་གསུམ་གྱི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ཐ་དད་ བཞི་ལ་བརྟེན་པའི་ཚད་མ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔྱད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་འདི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའོ། །ཐོས་པའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་འདི་ ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ནམ། གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་རིགས་པའི་སྒོ་ལས། དེ་ལ་འདིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་ རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་གང་གིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་མིང་དང་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བའོ་ཞེས་བསྟན།གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མིག་གི་དབང་པོས་ མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མཐོང་བ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ་ཞེས་བསྟན། སྨྲས་པ་འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དབང་པོ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ ལས་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས། དང་པོ་ནི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དབང་ པོ་གཟུགས་ཅན་ལྔའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་སེམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རིགས་པའི་སྒོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ གསུང་རབ་ཐོས་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པར་བསྟན།སྨྲས་པ། འདི་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ ལུང་གི་ཚད་མ་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་གཞལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཛི་ནས་ཚད་མ་གཉིས་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ལ། འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་ མས་བསྡུས་པར་བཤད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་གི་དོན་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་བརྡ་སྤྲད་མི་དགོས་སོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཛི་ནས་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་བརྟེན་ ནས་དེ་བཤད་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ།

或者说，耳识等所有这些都是单独依靠感官的。如《阿毗达磨杂集论》等论中说：'凡是自身内在的体验，那就是识的意义'，这也是通过感官了知等一切都称为内在体验，因为一切都是内在的量，并且所经验的对象相同。
如果问：阿赖耶识是否可称为见等？答：从真实义来说，染污意不被量所摄，因此不安立为见等。阿赖耶识是现量，因此摄入识中。在《大母经》等中暂时未说明，是因为依据六识而说。
若对照《瑜伽师地论》，则依据三量的意义来分别见等。因此，即使在此也是依据四种差别所依的三量来考察。其中，凡是见和识的名言，这是现量。凡是分别差异的名言，这是比量。凡是闻的名言，这是可信的圣教量。
眼等根是否是现量？如果是现量，为何在《如理门论》中说：'此中现量是这样的：无分别智，即是真实智慧，以此远离名称、相等而了知色等对境'？如果不是现量，为何在《阿毗达磨杂集论》中说：'凡是眼根所见，这就是见的意义'，以及在《瑜伽师地论》中说：'见是现量'？
对此有两种解释：有些人说根是现量，因此在《瑜伽师地论》等中说'色的特征是现量'。有些人说有两种：第一是有色根，如《瑜伽师地论》中所说：'有色根的现量是这样的：是五有色根的行境'。第二是心等，如《如理门论》中所说：'眼等也称为现量'。
八地以上圣者听闻圣教所生的意识，如果是三摩地心，为何说是现量？答：这有两种意义：是现量是因为现前了自相；是圣教量是因为度量圣言。
如果这样，为何胜主（Jina）论师说这两种量，即：唯有现量和比量，而说圣教量被比量所摄？答：两位论师的论典意义不同，因此不需要协调。此外，胜主论师说圣教量是比量，这也是依据圣教而说，因此无有矛盾。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཐ་སྙད་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཐ་སྙད་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་མེད་དེ།ཀུན་དུ་ཚོལ་ཞིང་གཞལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བཞི་དང་ལྡན་པས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་ཡང་དག་པའི་ ཕུང་པོ་དང་སྦྱར་ན་ཀུན་དུ་ཚོལ་ཞིང་གཞལ་བ་ཕྲ་མོ་ཡོད་དེ།མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་རགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་སྔ་མའི་རྣམ་པ་གསུམ་མེད་པ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ལས་ཡང་དག་ པར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་བཤད་དོ།།དེས་ན་ཐ་སྙད་མེད་པའི་དོན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་རིགས་པ་དེས་དོན་དམ་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་འཕགས་ངས་དོན་དམ་པ་ནི་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་རྩོད་པར་སྨྲ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ ལྔ་པ་རྩོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ བདག་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་འཛིན་པའོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྩོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་ནི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཡུལ་ལྔ་པོ་རྣམས་སེམས་པའི་ཕྱིར་རྩོད་པར་གྱུར་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པས་ལྟ་བ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྩོད་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །མཛོད་ ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན།ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཟག་བཅས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ། འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྩཝ་དང་སོག་མའི་མེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལྔས་ ཉེ་བར་ལེན་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ལྗོན་ཤིང་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདིར་ཆོས་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་ཡོད་པ་ཡང་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྩོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་འཁྲུག་ཅིང་ གཡོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་།བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྩོད་པ་རྗེས་སུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། རྩོད་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་རྩོད་པ་དང་། ཕུང་པོའི་རྩོད་པ་དང་། འཐབ་པའི་རྩོད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་རྩོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དོ། །ཕུང་པོའི་རྩོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཆི་བའོ། །འཐབ་པའི་རྩོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་སྨ་འབེབས་ཤིང་ཚིག་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

从论典解释中与教法相结合来看，名言与差别是依界而分别，即：欲界具有四种名言。色界则无差别分别，因为无有遍寻度量之故。无色界则一切皆无。如是解说，欲界具有见等四种名言。色界中若与蕴相结合，则有微细的遍寻度量，说'无'是就粗相而言。无色界中前三种相无，仅是言说相遇而已。识则因其自性极其微细故略说。因此，无名言的含义是指言说相遇。是故，应知法胜以此理趣了知胜义谛超越一切寻思所行相，此为第二结语。
仅是言说相遇而已。又复法胜说我所说胜义谛是诸诤论语言真实断绝，寻思是诤论语言所行境界，此以下显示第五诸诤论悉皆寂灭相。此亦以解释与结语二者显示，此是解释。
其中诤论语言是指：以我与我所见对五蕴执著实有我。真如则离我与我所执，非我见等烦恼所行境界故，称为诸诤论语言真实断绝。从阳正谛论师的注释中说诤论有二种：第一是在家人因思维五境而起诤论。第二是出家人因互不相容而生诸见而起诤论。
若与俱舍论相结合，偈颂中说：'有漏称取蕴，亦说有诤斗。'此中注释说：烦恼称为取蕴。因从取生故称取蕴，如草薪火。或因蕴依赖于取故称取蕴，如王臣。或因五蕴生起取故称取蕴，如花果树。此处虽有极胜妙法亦称有诤斗。
烦恼称为诤论，因扰乱善法故，因害自他故，因增长诤论故称有诤斗，如同有漏。从大毗婆沙论中说：诤论有三种：烦恼诤论、蕴诤论、斗诤论。烦恼诤论即一百零八烦恼。蕴诤论即死亡。斗诤论即有情互相诽谤言语不和。从种种心论中亦与此义相顺而说。

།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་རྩོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། ཇི་ལྟར་ན་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན། འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅིའི་ཕྱིར་འཐབ་པ་དང་བཅས་པར་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ བརྟེན་ནས་མཚོན་ཆ་ལེན་པ་དང་།ཆད་པས་གཅོད་པ་དང་། འཐབ་རྩོད་དང་། མཚང་འདྲུ་བ་དང་། རྩོད་པ་དང་། འགྱེད་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་དེ་དང་འབྲེལ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་དེས་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་ རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་།དེའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འཐབ་པ་དང་བཅས་པར་ལྟའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཇི་སྙེད་པ་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལས་ དེའི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ཡང་།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཟག་པ་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཟག་པ་དང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟག་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཟག་པས་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཟག་པའི་ཤུགས་དང་མཐུན་པའི་དབང་གིས་ཡང་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་གཞན་གྱི་ ཆོས་ས་གཞན་གྱི་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པར་གྱུར་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་པས་ ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་དེའི་གཉེན་པོ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཟག་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སྔོན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཁམས་བཅོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་གསུམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི ས་དང་སྦྱར་ན།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་འཐབ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན། རྣམ་གྲངས་མང་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་སྦྱར་བ་རྣམས་དང་འཆིང་བ་རྣམས་དང་། བག་ལ་ཉལ་རྣམས་ ཞེས་བྱ་བ་དང་།འཐབ་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་འཕགས་རིགས་པ་དེས་ན་དོན་དམ་པའི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་ བསྡུ་བ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཆོས་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ཚ་བ་དང་ཁ་བའི་རོ་ལ་བརྟེན་པས་ནི་སྦྲང་རྩིའི་རོའམ། ཤ་ཁ་རའི་རོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའམ། རྗེས་སུ་དཔག་པའམ། མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་ བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདིར་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔ་འབྱུང་བ་དེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་སྦྱར་ནས། དཔེ་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་དེས་གོང་མའི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

从论典《阿毗达磨杂集》等中说道，争论的本性是贪欲、嗔恨和愚痴。因此，在其中说道：'如何是有诤？有诤者有几种？为何观察为有诤？'若问及此，则答：依于贪欲、嗔恨和愚痴的本性而生起持武器、处罚、斗争、揭短、争论和打斗等，由于是其本性、与其相关、被其束缚、随其相连、随顺于它、从其因而生，故观为有诤。有漏有多少，有诤也有那么多，如是而说。《阿毗达磨杂集》中也如是相顺而说。
其中关于'其本性'等的解释，应当如有漏品中所说般理解。因此，其中说道：所谓'有漏之本性'，是指诸漏的自性随顺于漏性，故称为有漏。'与漏相关'是指：如有漏的心和心所法，以及眼等，由于与漏相应，以及成为漏的所依，依次称为有漏。'为漏所缚'是指：有漏善法由于随顺漏的力量而显现后世，故称有漏。
'随漏相连'是指：其他地的法与其他地的诸漏的随眠相随相连。'随顺'是指：虽与顺决择分和烦恼随眠相连，但由于安立无漏自性而背离一切，并随顺其对治。'从漏因生'是指：阿罗汉的有漏蕴从往昔烦恼而生，故安立为取蕴。
十五界、十处、三界、二处分，圣道分和无为既非有为，也非有漏分，如是而说。若配合《瑜伽师地论》，则说一切烦恼都是有诤。因此，其中说道：'烦恼有何种异名？有诸多异名，即：诸结、诸缚、诸随眠'乃至'诸诤'等。
因此，应知法性超越了胜义分别和寻思行境的一切相，这是第二结语，仅是语言表述而已。法性应如是了知：譬如某人终其一生依于冷热味，则不能领会、推测或信解蜂蜜味或糖味。此下为第五以喻重述的广说。此中出现五种法，上师真谛将其配合五种乐，以五种比喻阐释了上述五种法。

། དེ་ལ་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་བདེ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་བདེ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བའོ། །བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་གོ་རིམས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས པའི་བདེ་བ་ནི་མཆོག་ཡང་དག་པ་ཡིན་ལ།བདེ་བ་གཞན་བཞི་པོ་དག་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། དད་པའི་དབང་པོའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་སྤངས་ པའི་བདེ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚོགས་ཡིན་ཏེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའི་ དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་བདེ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དྲན་པའི་དབང་པོ་ནི་བཞི་པོ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་ནས་ མངོན་པར་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གོ་རིམས་ཀྱི་དབང་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་བདག་དང་ཡོངས་སུ་གཙང་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །འདིར་མདོ་སྡེ་འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པའི་གནོད་པ་མེད་ པའི་བདེ་བས་བསྡུས་པའི་བདེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་མདོ་སྡེ་འདི་བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་བདེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་བདེ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་ གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་། སྤངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བདེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་མངའ་སྟེ། རབ་ཏུ་ཞི་བའི་བདེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པའི་བདེ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ འདིར་སྔར་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་དོན་བསྟན་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་ནི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་ མའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔའི་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རོ་མཆོག་ཏུ་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་དཔེ་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་དཔེ་དང་། འཕགས་པའི་མི་སྨྲ་བ་བཤད་པའི་དཔེ་དང་ཐ་ སྙད་དང་བྲལ་བ་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་དཔེ་དང་།རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་བདེ་བའི་དཔེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རོ་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་དཔེ་བསྟན་པའོ།

其中五种安乐是：出家安乐、远离安乐、寂静安乐、现证菩提安乐和涅槃安乐。在五种安乐的次第中，涅槃安乐是最殊胜真实的，其他四种安乐是由四种修行而成就的。
其中出家安乐是涅槃的因缘，依靠信根的力量而得以成就。远离安乐是涅槃的资粮，依靠精进根的力量而得以成就。寂静安乐是涅槃道的所依，因为它是涅槃的因缘，依靠禅定根的力量而得以成就。现证菩提安乐是涅槃的正道，依靠智慧根的力量而得以成就。念根是对这四者的观察，因为对一切都确信而忆念的缘故。
如是依靠四种修行的次第力量，将获得涅槃的常、乐、我、净。此经是依瑜伽师地等所说的无害安乐所摄的四种安乐分为五种安乐而解说的。
其中四种安乐是：出家安乐、远离安乐、寂静安乐和菩提安乐。菩提安乐分为两种：菩提安乐和涅槃安乐。因此，瑜伽师地论中说：'二种智慧和二种断除称为菩提'。善戒经和论典中也与此相符。
又大般涅槃经中说诸佛世尊具有两种安乐：寂静安乐和遍知安乐。因此，此处先说五种安乐的含义，然后解释经文。五种安乐的详细含义应当如相关论典中所说般了知。
其中对文义的解释也是依据五种安乐而说明上述五种特征的比喻，因此分为五种。即：出家最上味极乐的比喻、远离五欲乐的比喻、圣者默然的比喻、远离言说寂静的比喻、断除诤论语言的现证菩提安乐的比喻。这是首先显示出家最上味安乐的比喻。

།དེ་ལ་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གང་ཟག་གང་ལ་ལ་ཚེ་གཅིག་ཏུ་རྟག་པར་ཁ་བའི་རོ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་སྦྲང་རྩིའི་རོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་།རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། མོས་པར་མི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡུན་རིང་པོར་འཁོར་བ་ལ་གནས་ཤིང་རྟག་པར་འཇིག་རྟེན་པའི་འཁྲུག་ པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་རགས་པའི་རོ་ལ་བརྟེན་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་རོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའམ། རྗེས་སུ་དཔག་པའམ། མོས་པར་མི་ནུས་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡང་དག་པའི་དད་པས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་ རབ་ཏུ་བྱུང་ན་གཉེན་བཤེས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་བགེགས་དང་།ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བཀྲོལ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ ལས།ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕོངས་ཤིང་ཉམ་ང་བས་བཙོན་ར་དང་འདྲ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དེའི་དབང་གིས་འབྱུང་ངོ་། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བས་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེའི་དབང་གིས་འཕེལ་བར་ འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཁྱིམ་ན་གནས་པར་གྱུར་ན་ནམ་འཚོའི་བར་དུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྤྱད་པར་མི་ནུས་པས། དེང་བདག་གི་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དེ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་ནི་ལུས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་སེམས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པར་གནས་མོད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ།།ཁྱིམ་ན་གནས་ཀྱང་ཁམས་གསུམ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཆུང་མ་ཡོད་པར་སྟོན་ཀྱང་རྟག་པར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ།།དེ་ཉིད་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཚུལ་རྣམ་པ་བཞིས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་ལྡན་ལ་དགེ་སློང་ གི་ཡོན་ཏན་མེད་པ་དང་།དགེ་སློང་གི་སྤྱོད་ལམ་མེད་ལ་དགེ་སློང་གི་ཡོན་ཏན་དང་ཡང་ལྡན་པ་དང་། དགེ་སློང་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་ཡང་ལྡན་ལ་དགེ་སློང་གི་ཡོན་ཏན་དང་ཡང་ལྡན་པ་དང་། དགེ་སློང་གི་སྤྱོད་ལམ་ཡང་མེད་ལ་དགེ་སློང་གི་ཡོན་ཏན་ཡང་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དཔེ་འདི་གསུངས་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། མོས་པའི་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་རགས་པའི་རོ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་ཟད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་གསུམ་པོའི་བདག ཉིད་ཀྱང་ནང་གི་སོ་སོར་རིག་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རོ་གྱ་ནོམ་པ་ནི་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ཡང་འདི་དང་དོན་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཡུན་རིང་པོ་ནས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་མོས་པ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་ སུ་གདུང་བའི་མེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བས་ནི་ནང་གི་གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་དྲི་དང་། རོ་དང་རེག་བྱའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་བརྟག་པ་འམ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འམ། མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་བདེ་བ་ ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་བདེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་པ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ། དབེན་ པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བཤད་དོ།

比如说，对于所谓的补特伽罗等，就像某些人终其一生常常依赖雪的味道，无法体会、推测和想象蜂蜜的味道一样。同样，在家人长期住于轮回中，经常依赖世间的纷扰和粗重的痛苦味，也无法体会、推测和想象出家人的安乐、清净行为殊胜的味道。因此，瑜伽师地论中说，以正信从在家出家，是为了解脱亲友烦恼的障碍、在家的贫困和各种大苦，所以称为出离之乐。
另外，大般涅槃经中说：'在家生活极其贫困危险，如同牢狱，一切烦恼都由此而生。出家生活广大无边，如同虚空，一切善法都因此增长。如果住在家中，终其一生都无法修持清净的梵行，所以今天我剃除须发出家，要成就无上菩提。'
出家有两种：第一是身体出家，如前所述。第二是心的出家，如圣无垢称经中所说：'虽然是身着白衣的在家人，也能守护清净的沙门戒律行为。虽住在家，但不执著三界。虽示现有妻子，但常行极其清净的行为。'同经中又说：'发起无上正等正觉心，这就是出家，这就是具足戒。'
在《成实论》中以四种方式解释：即具有比丘威仪但无比丘功德者，无比丘威仪但具有比丘功德者，具有比丘威仪也具有比丘功德者，既无比丘威仪也无比丘功德者。
说此譬喻的含义是：世间的了知、推测和胜解三种智慧仅仅获得有漏行境的粗重味而已，无法获得出世间无漏三种智慧自性的内证如实殊胜味。堪布真实谛也作了相同意义的解释。
长期以来对欲贪有信解，被诸欲的烈火所烧灼的人，无法思维、推测或想象远离内在色、声、香、味、触等特征的极其寂静安乐。这是第二个舍弃五欲功德之乐的譬喻。这是四种安乐中的极寂静乐，因此瑜伽师地论中说：'远离诸欲，远离罪恶不善法，圆满初禅，从远离所生的喜乐称为极寂静乐。'

།དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལས་ནི་དཔེར་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ལ། བར་མ་གསུམ་མདོར་བསྡུས་པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚིག་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པས་སོ། །ཡང་ན་མདོར་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་ གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།།དཔེ་གཞན་གཉིས་ལས་ཚངས་པ་སྨོས་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་ལས་མི་མཐུན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཡུན་རིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་བར་ཡུན་རིང་པོར་གྱུར་པའོ། །འདོད་ པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལ་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འདིར་འདོད་པ་སྨོས་པ་ནི་དོན་གྱིས་མོས་པ་གཟུང་ངོ་། །འདོད་པའི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདོད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། །ཡུལ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ཞེས་བཤད དོ།།ཡོངས་སུ་གདུང་བའི་མེ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཡོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་དེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གདུང་བའི་མེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གང་ལ་ལ་ཞིག་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པར་ གྱུར་ན་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་མེས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་གདུང་ཞིང་ལུས་ལ་གནོད་པ་དང་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ཇི་ལྟར་མེས་ལུས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཉ་པ་ཏུ་པ་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བས་བསམ་པ་ བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་པས་ཤིན་ཏུ་མྱ་ངན་གྱིས་ནོན་ཅིང་ཡིད་ལ་གཅགས་པར་གྱུར་ཏེ།འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེའི་གདུང་བས་རང་ཉིད་བསྲེགས་ནས་འཆི་བའི་དུས་བྱས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདོད་པ་རྣམས་ནི་མེའི་གདུང་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་མེའི་གདུང་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདོད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་པ་ཡིན་པས། །འདོད་ཆགས་ལྔ་པོ་ཉིད་ལ་ཡོངས་སུ་གདུང་བའི་མེ་ཞེས་བཤད དེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདོད་པ་ལྔ་པོ་དག་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རླུང་ཁར་རྩཝའི་སྒྲོན་མ་ཐོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ནང་གི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།འདི་ནི་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པ་གཡེང་བ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ནང་ཞེས་བྱའོ། །ནང་གི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པའི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་བསྟན་ཏེ།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོངས་པས་ལུས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་ཀུན་དུ་བདེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་ དག་ཚང་བར་སྤངས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱང་།འདོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱི་མ་ཡང་བསྟན་པར་འགྱུར་བས་སོ། །སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་ཉེས་དམིགས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགའ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་ སེམས་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་ཟོ་མདོག་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

首先和最后说'譬如'这句话，中间三个简略说明，这是因为完全了知如来的语言。或者是为了建立简略的分类。在其他两个比喻中提到梵天，是因为译师们的想法不同。或者是因为印度的版本本身就有不同。
其中'长久'是指：在轮回中经历长久。'欲贪'是指对欲望的信解本性。'信解'是指对五种各自确定的信解本性。这里提到欲望是为了从意义上理解信解。
关于'为诸欲火所烧'这一说法，有两种解释：有些人说'诸欲'是指色等五种境。这五种境也不是单一的，因为能生起欲贪，所以对这五种境说为'诸欲'。烦恼之火就是对五种境的贪欲本身，因为能害出家人所以称为烦恼之火。因此在《般若波罗蜜多释》中说：'若有人对五种境生起执著，则会被烦恼之火所烧，损害身体，如同被火烧身一样。'
又在同论中广说：有一名叫尼亚波塔迦的人，因追求欲望而不如意，极为忧愁，心生执著，被贪欲之火所烧而死。如果按照这种解释，诸欲就是火的烦恼，因此说'欲火烦恼'，这是从主格的角度来解释的。
有些人说'诸欲'是指对五种境的贪著，因此将五种贪著本身解释为烦恼之火。因此在《瑜伽师地论》中说：'五欲燃烧如同风中持灯'，这是从六识执取的角度来解释的。
关于'内色等'，这是指内在的禅定，为了区别于外在的散乱相而称为'内'。远离内在色、声、香、味、触相的寂静安乐，这是说明初禅定中相应的乐受，因为断除对欲界五境的贪著，遍及全身而生起安乐，所以称为寂静安乐。
从真实义来说，虽然初禅定完全断除了五盖，但欲盖是最先的，提到第一个就表明了后面的内容。关于五盖的过患广说，应当如《般若波罗蜜多释》中所说般了知。
如果按照说一切有部的教义，入初禅定者只有喜而无乐。在此若按大乘教义，暂时的心乐称为喜，身体安适称为乐。

།དེ་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡང་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དཔེ་འདིའི་དོན་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ ལྟར་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་མོས་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་དབང་གིས་འདོད་པའི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གདུང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་བྲལ་བ།བསམ་གཏན་དང་པོའི་བདེ་བ་མི་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་གང་རྟོག་པ་ དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཀྱང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་མཚན་མ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཀུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་མོས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་དགའ་ཞིང་ མངོན་པར་ཞེན་པས་ནི།ནང་གི་རབ་ཏུ་དབེན་པ་འཕགས་པའི་མི་སྨྲ་བའི་བདེ་བ་ལ་བརྟག་པའམ། རྗེས་སུ་དཔག་པའམ། མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་འཕགས་པ་མི་སྨྲ་བའི་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་དཔེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་རབ་ཏུ་དབེན་ པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་གསུང་རབ་རྣམས་ལས་འདུ་བྱེད་ རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་དང་པོ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་ནང་གི་དབུགས་རྒྱུ་བས་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཞུགས་པ་ན་རབ་ཏུ་སེལ་ཏོ། ། གཉིས་པ་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་ངག་གི་འདུ་བྱེད་སློང་བས་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པས་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་དག་ལས་དེ་སྐད་བཤད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ས་པ རྣམས་ལ་རྟོག་པ་དང་།དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ཙམ་དུ་ངག་སློང་བ་དག་ནི་ས་འོག་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་པས་སོ། །གསུམ་པ་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མེད་ན། སེམས་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་འགོག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་འདིར་ནི་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ ལ་རྟོག་པ་དང་།དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངག་སློང་བར་མི་བྱེད་ལ་ངག་མི་སློང་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དབེན་པ་འཕགས་པའི་མི་སྨྲ་བའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དག་འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ ཞེན་པའི་ཕྱིར།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་འཕགས་པའི་མི་སྨྲ་བའི་བདེ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་སྟོབས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་ན་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཉིད་རབ་ཏུ་དབེན་ པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྟོན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡུན་རིང་པོ་ནས་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་མོས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་ལ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་པས་ནི་། ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ ཡང་དག་པར་ཆད་པ།འཇིག་ཚོགས་འགོག་པ། གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འམ། རྗེས་སུ་དཔག་པའམ་མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ཐ་སྙད་རྣམས་དང་བྲལ་བ། རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བདེ་བའི་དཔེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བདེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

因此从论典的详细解释中说道：'初禅也称为乐'。这个比喻的含义是这样的：就像由于对欲贪的爱好而生起力量，因为对五种欲境生起贪欲的痛苦，所以远离五种欲妙而不能获得初禅的安乐。同样地，那些具有寻伺的人也不能通达远离色等相的无相真如。
长期以来对言谈感兴趣，喜好并执著世间的言谈者，无法思维、推测或信解内在远离的圣者寂默之乐。这是第三个'圣者寂默远离的比喻'。这是从四个方面来说的远离之乐。因此，瑜伽师地论中说：'第二禅以上的三摩地，寻伺寂静，这就称为远离之乐'。
如是在经典中说有三种行：第一，身行是这样的：由于内外呼吸运行而成就身行，所以称为身行，入第四禅时即断除。第二，语行是这样的：寻伺能发起语言，所以称为语行，由第二禅断除，大小乘教法中都如是说，因为二禅以上地中没有寻伺。凡是发语言都是依靠下地而说的。
第三，心行是这样的：受、想等作为心行的助伴，这称为心行。如果没有心所，心就不会造作，所以在入灭尽定时即止息心行。这里是就语行而言，因为二禅以上没有寻伺，不发起语言，因不发语言故称为远离的圣者寂默之乐。
这是说：就像具有寻伺者因喜好并执著世间言谈，所以不能通达二禅以上圣者的寂默之乐。同样地，具有寻伺者由于寻伺的力量而行于言说的境界，所以不能显示离言的法性、远离的真如。
长期以来对见闻、分别、了知的言说有兴趣，喜好并执著世间言说者，不能思维、推测或信解一切言说永断、我见寂灭、究竟涅槃。这是第四个'远离一切言说的远离乐的比喻'，这是四种乐中的菩提之乐。
因此瑜伽师地论中说：'永远远离一切烦恼，对所应知的诸法如实圆满证悟，这称为菩提之乐。'

།གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གནོད་པ་མེད་པའི་བདེ་བས་ནི་ཐ་མའི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་བསྡུས་ཏེ།མ་འོངས་པ་ན་དོན་དམ་པར་སྡུག་བསྔལ་འདི་གཏན་དུ་ཞི་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་མཐུན་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ ལེན་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་སྔ་མ་ལས་བཤད་ པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་འགོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ཕྱི་མ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་མདོ་སྡེ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འགོག་པར་གཟུང་གི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་ལྟར། འགོག་པ་སྨོས་ལ་ ཤེས་པ་གཟུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཐ་སྙད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་སྙད་བཞི་པོ་དག་ཉིད་དོ། །འཇིག་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འཇིག་པའི་དོན་དང་། བསགས་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་གྲུབ་པ་དང་། ལུང་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི ས་དང་།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རབ་ཏུ་དབེན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དོན་ཏོ། །མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ།དང་པོ་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་སྤངས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་འགོག་པ་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །ཕུང་ པོ་ལྔའི་ལུས་གཏན་དུ་འགོག་པའི་ཕྱིར་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ།། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ཐེག་པ་གང་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། འཕགས་པ་བྱམས་པས་བསྟན་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་ལ་ཡང་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོད་ པར་བཤད་དེ།ཕྱིས་འོག་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །འདིའི་དོན་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ཡུན་རིང་པོར་འཁོར་བའི་ཐ་སྙད་ལ་མོས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ལ་དགའ་བ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་གིས་གཏན་དུ་ཞི་བའི་བདེ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ། གང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་སྙད་ཡང་དག་པར་ཆད་པའི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་གང་ཟག་ལ་ལ ཞིག་ཡུན་རིང་པོ་ནས་བདག་གིར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ལ་མོས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་པས་ནི།བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དག་གིས་བདག་གིར་འཛིན་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་དང་། བྲལ་བར་བརྟག་པ་འམ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་འམ། མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཤིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་བདེ་བའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་བདེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་ཉིད་དོ།

又从彼论中说无害之乐即摄集最终圆满菩提之乐，为了未来究竟止息此苦，以及为了现见法中与世间相应的烦恼分位的一切习气永远寂灭，故称为乐。若对照瑜伽师地论，所说菩提之乐亦有二种：第一唯是智而非灭，如前所引教中所说。第二唯是灭而非智，如后所引教中所说。此处若对照此经，应取灭而非智，如阿阇黎真谛所说，说灭而不取智。
言'名言'即是上说见、闻、分别、了知四种名言。'有身'如五蕴品释中所说，即坏义与积聚义。广说如《显示种种心论》、《俱舍论》、《如理相应》、《真实成就》、《一经流出》、《瑜伽师地论》、《广释》、《大乘集论释》一分不同及《大般涅槃经》中所说。
其中'涅槃'者，即是极为远离圆满之义。此涅槃亦具二种义：第一永断一切见等名言。第二永灭有身，此即涅槃，此是无余涅槃。因永灭五蕴身故称为永般涅槃。
若问此涅槃是依何乘而说，若对照圣弥勒所说教典，说三乘皆有无余涅槃，后当分别。此义如是说：如长久耽著轮回名言、喜好世间名言、执著者不能通达永寂之乐，如是有寻有伺者亦因行于名言境界而不能通达胜义相即名言永断之境。
此法应如是知：譬如有人长久以来具种种我执诤论语，喜好世间诤论语而执著，则于北俱卢洲无我执、离诤论语不能思维、推度或信解，此是第五舍离诤论语而现证圆满菩提乐之譬喻。此即五种乐中之菩提乐。

།དེའི་ཕྱིར་རྣལ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ་འདི་ཤེས་པ་གཟུང་གི་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་སློབ་ དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་ལྟར་འགོག་པ་གཟུང་ཞིང་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་།འདི་ལྟར་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ལ་མོས་པ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བདག་གིར་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཕ་མ་དང་། ཆུང་མ་དང་། བུ་དང་། ཕུ་ནུ་དང་། གྲོས་གྲོགས་རྣམས་དང་། བང་མཛོད་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་དངོས་པོ་དག་ལ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྩོད་པ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག གིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས།དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་རྩོད་པའི་ཡུལ་དང་བྲལ་བ་ལ་བརྟག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་འཕགས་ རྟོག་གེ་པ་དག་གིས་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་བརྟག་པའམ་རྗེས་སུ་དཔག་པའམ།མོས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ དག་གི་མཚན་ཉིད་རྩིང་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དཔེ་དང་དོན་སྦྱར་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་[(]གྱིས་[,]ཀྱིས་[)]དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་ བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་ནས། ད་ནི་ ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །སོ་སོ་རང་རིག་མཚན་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །བརྗོད་དུ་མེད་ཅིང་ཐ་ སྙད་ཡོངས་ཆད་པ།།རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཉེར་ཞི་དོན་དམ་བདེན། །རྟོག་གེ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལས་འདས་མཚན་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་རྣམ་པར་ ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཏོ།།ཐ་མའི་ཚིག་གཅིག་གིས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྤྱིར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་རང་རིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་ཟློས་པའོ། །མཚན་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་ཟློས་པའོ། །བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པ་ཟློས་ པའོ།།ཐ་སྙད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་ཟློས་པའོ། །རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཉེར་ཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་ཟློས་པའོ། །དོན་དམ་བདེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྤྱིར་བསྟན་པའི་དོན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་ བཞི་པ།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་[(]གྱིས་[,]ཀྱིས་[)]ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ ཆོས་རྣམས་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ།

因此，在瑜伽师地论中说，永远远离一切烦恼，对于应当了知的事物如实通达证悟，这就称为菩提之乐。这是说明了知所取的灭谛并非如此，也不是如阿阇黎真谛所说的那样执取灭谛而非了知。
如此，喜好诤论言说的人们，对于世间所执取的父母、妻子、儿女、兄弟、朋友以及库藏等执取的事物贪爱执著，因此无法理解北俱卢洲众生对妻子等的执取诤论。同样，具有寻伺的人们也因为行于烦恼诤论言说等境界，无法观察远离烦恼等诤论境界的胜义谛相。
同样，诸逻辑学家也无法观察、推理或信解超越一切寻伺行境的胜义谛相，这是第六个譬喻与意义的结合。因为寻伺的特征是粗重的，所以无法通达胜义谛相。譬喻与意义的结合应如前所述理解。
然后世尊为了正确宣说此义而说此偈颂。从这里开始，是说明超越诸逻辑行境的特征，分为两部分：长行广说和偈颂略说。在此之前已完成长行广说，现在开始偈颂略说。
这又分为两部分：宣说偈颂的意趣和正确解释偈颂。这是第一部分。'自内证无相行境界，不可言说言词永断，诤论言说寂灭胜义谛，超越一切诸逻辑之相'，这是第二部分正确解释偈颂。
这又分为两部分：前三句分别显示五种特征，最后一句总说五种特征。其中'自内证'是重述第一特征，'无相行境'是重述第二特征，'不可言说'是重述第三特征，'言词永断'是重述第四特征，'诤论言说寂灭'是重述第五特征。'胜义谛'等是总说五种特征的意义，这只是符号的会合而已。
第十四品。然后菩萨摩诃萨极清净慧对世尊如是说道：'世尊，稀有！世尊善说。'从这里开始，是第三部分，说明诸法超越差别与无差别性的特征。这也以两种方式宣说：长行广说和偈颂略说。

།ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་ རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང་། དཔེས་བསྟན་པ་དང་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་ ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་དང་། རྩོད་པ་མང་པོ་བསྟན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་གསོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལེགས་ པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་ཡང་།ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་དང་། ལེགས་པར་གསུངས་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཚེའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་ མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་དག་བློ་གྲོས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ འདི་ས་དགུ་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པས།གཞན་དག་གིས་དྲིས་པ་ལན་ལེགས་པར་འདེབས་ཤིང་རྟག་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་དང་ལྡན་ཞིང་། གཞན་དག་གི་བློ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་དག་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའོ། །དེ་ཡང་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་ངོ་མཚར་དང་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་གཉིས་ཀ་དང་སྤྱིར་སྦྱར་བར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་ པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།རྒྱུ་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཉེས་གཤིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བཟོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་ཞིང་གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་གདུལ་བའི་ཐབས་ ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་།མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་དེའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གིས་ཡོན་ཏན་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ ཏན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པས་འགལ་བ་མེད་དོ།།བཏགས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་འབྲུ་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་རྟོགས་པར་སླ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཆོས་དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་སླ་བར་གྱུར་པའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ལེགས་པར་གསུངས པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་ལེགས་ པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

以单句广作详细解释也分为五种：菩萨作请问，以'其后'等词以下显示如来作正确回答，以譬喻显示，以譬喻和义理相配，以及结尾。这是请问本身。
这也以三种方式显示：赞叹如来善说，显示诸多争论，以及陈述自己的疑惑。
对如来善说的赞叹又以两种方式显示：赞叹善说和略说善说。这是第一种。
其中'其后'是在请问之时。'菩萨极清净慧'是从功德而得名，由于正智和后得智是无漏善，远离烦恼，所以称为'极清净慧'。
在《解深密经》中也有与此相符的内容。在《解释词义经》中称为'菩萨清净慧'。在论师真实谛的注释中解释说：'此菩萨住于第九地，能善于回答他人提问，常转法轮，住于清净慧的境界。又因具有极清净慧，为令他人生起清净慧，故称清净慧。'详细内容如该论所说。
如是诸佛世尊具有两种功德：即利益自己和利益他人。为表达利益自己的赞叹而说'世尊稀有'。为表达利益他人的赞叹而说'世尊善说'。
若对照《瑜伽师地论》，'稀有'和'善说'二词是通指利益自他二者。因此，在该论中说：'应知此五是稀有殊胜法：对无因众生亲善，为众生利益而于轮回中忍受无量苦，善巧通达调伏具重烦恼难调众生的方便，通达最难证悟的真实义而随顺，以及具有不可思议威力。'
由菩萨们以功德解释佛陀的功德，故无相违。能通达假名。
其中'善说'，如《瑜伽师地论》中所说：'世尊说法以二因故为善说：由于善分别文句，以及由于易于理解。'即是说对难以理解的法，由世尊解说而变得容易通达。
又在该论中说：'善说是由于符合道理，以及具足殊胜功德。'
又在该论中说：'由四种相，如来所说教法称为善说。'详细内容如该论所说。

།འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས།རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་ན་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་ བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ ན་ཤེས་རབ་གསུམ་དང་སྦྱར་ན།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སྤྱོད་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའོ། །ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའོ། །གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་གཉིས་ཀར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ། །གཞན་ཡང་ ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཡང་ཐེག་པ་གཉིས་དང་ལས་དང་པོ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒོམ་པའི་ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གསུམ་པ་མཆོག་ཏུ་བཟང་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཆོས་ ཀྱི་དབྱིངས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་དང་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དང་།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཡིན་ལ་ཐོས་པའི་ ཤེས་རབ་ནི་རྩིང་ཞིང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བར་མི་ནུས་སོ།།དོན་དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་པས་གཞལ་བར་མི་ནུས་སོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་ཀྱང་བགྲོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་འདི་ན་བདག་གིས་ས་ཕྱོགས་ཞིག་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་དག་གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་བསམ་ ཞིང་སྤྱོད་པ་དག་མཐོང་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྩོད་པ་མང་པོ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་རྩོད་པར་གྱུར་པ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ ལས།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ན་བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མི་མཇེད་འདི་འམ་ཡང་ན་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་རོ། །དཔེ་གཞན་གཉིས་ལས་ནི་ཚིག་འདི་མ་ཚང་ངོ་། །ས་ཕྱོགས་ཞིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་གྱི་ཞིང་ཡོངས་ སུ་དག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།མོས་པ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འདུལ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ནི་སའི་མདུན་རོལ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པ་ལས།མོས་པར་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ནི་བསྐལ་པ་དང་གྲངས་མེད་པ་དང་པོར་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྡུས་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། མོས་པ་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ལ་མིང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ ལྟ་སྟེ།དད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུའོ།

也就是说，世尊宣说胜义谛的性相是极其微细、极其甚深的，超越诸法一体性与差别性的性相，是难以通达的。这是第二部分善说的略说。
如是，世尊在《无上处教示经》等中，从'胜义谛的性相'到'难以通达'等作如是宣说。
论师《真实性论释》中说：或者依三种智慧而言，因为凡夫不能了知故称为极其微细；因为二乘不能了知故称为极其甚深；因为入地前的菩萨不能现见故称为难以通达。
或者配合三种智慧：因为与真如行相不一故为极其微细；因为非异故为极其甚深；因为通达一异二者故为难以通达。
复次，因为非闻所生慧的境界故称为极其微细；因为非思所生慧的境界故称为极其甚深；因为非凡夫、二乘及初学菩萨修所生慧的境界故称为难以通达。
若配合论师真实性的解释，三种中第三种最为殊胜，因此《般若波罗蜜多经》中说：真如和法界是出世间智慧、后得智和无分别智的境界，非三种智慧的境界。为什么呢？因为真实性相的智慧极其甚深且极其微细，而闻所生慧粗浅且不甚深故不能见到。
因为是胜义故不能以思维衡量；因为是出世间法故也不能以修行到达。
世尊，我在某处见到许多菩萨集聚一处，他们安住在随信行地，思维胜义谛的性相以及诸行的一性和异性。
这是第二部分显示诸多诤论。此分为两部分：总说集聚诤论和分别显示三种观察。这是第一部分。
'我在此'是指在娑婆世界或瞻部洲。其他两个版本中没有这句话。'某处'是指王舍城等处，而非清净刹土，因为是随信行菩萨的教化处。
随信行地是指入地前第一个无数劫的阶段，因此《大乘集论》中说：'随信行补特伽罗于第一无数劫圆满。'
又《大乘集异论》中说：随信行补特伽罗有四种名称，即：十种信、十种解、十种行、十种回向。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་ན་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་བཞིའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོས་བསྒོམས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ས་འདིའི མིང་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།དང་པོ་ནི་སྨོན་པས་མོས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་དད་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས བསྟན་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།བཞི་པ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་མོས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འབྱུང་བའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལེའུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ས་འདིའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་པོར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདིའི་མིང་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྤྱིའི་མིང་ཡིད་ཀྱིས་མོས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདུན་པ་དང་། དད་པ་དང་། མོས་པ་རྣམས་ལས་ཆོས་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡིད་ཀྱི་མོས་པ ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དང་པོ་ནི་སྨོན་ཅིང་མོས་པ་སྟེ། མོས་པ་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་འདུན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་ པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་མོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདུན་པ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་དད་པས་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཅུ་གཅིག་དགེ་བ་ལ་དད་པའི་བདག་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་ མཚོར་ནི་དད་པས་འཇུག་པར་ནུས་སོ།།ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྒྲོལ་བར་ནུས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།མོས་པས་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པས། མོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྤྱོད་པ་རྣམས་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དང་པོ་མོས་པ་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་མོས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་འདི་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ས་འདི་ལ་ད་དུང་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པས་རྩོད་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པར གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འཁོར་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་མཆི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་འབྱེད་ དེ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཆོས་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་དོན་དམ་པ་ཡེ་ཤེས་དམ་པས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པས་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱ་བ་མེད་པས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་ དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་པ་མ་ལགས་ཀྱི། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་དོ་ཞེས་མཆི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྟོན་པ་གཉིས་པས་བརྟགས་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ལས་ གུད་ན་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་བའོ།

由于菩萨们在圣道上有四种修行，故有四种补特伽罗，如同预流道之前有四种修行一样。此四者之种子即是胜解行地，以第一无数劫修行圆满而成就。
此地略有四种名称：第一称为愿胜解地，如《大乘集论》一种不同说法及《解深密经》中所说。第二称为信行地，如《解深密经》中所说。第三称为胜解行地，如《大乘集论》、《瑜伽师地论》、《摄地经》及《善戒经》中所说。第四称为意胜解地，如《瑜伽师地论》中所说的清净意乐品等。
为何此地有多种异名？略说此地名有二种：第一是总名，称为意胜解，即欲、信、胜解等为一法体性，故《瑜伽师地论》等中说为意胜解。
第二是别名，此又分三种。第一是愿胜解，是胜解相应的异名。五境各别决定是欲的体性，故《唯识论》中说胜解即是欲。第二称为信行，是十一善法中信的自性，故《般若经释》中说：'于佛法大海，以信能入，以慧能度。'第三称为胜解行，是五境各别决定中胜解的体性，故无性菩萨所造《大乘集论释》中说：'所谓胜解行者，由未现证真如，依胜解而精进修诸行。'
又彼论中说：'最初获得胜解，即是于诸地中获得极胜解，由此于他所说法，决定执为如实。'由于此地尚未现证真如，故有如是诤论，此是结语。
其中有些菩萨如是说：'胜义谛相与诸行相无有差别'等，这是显示第二种三种观察的分别。其中分为三种，这是第一种。诸法之外别无胜义，以是胜智所缘故称胜义，无世俗智所缘故非世俗。
有些菩萨又如是说：'胜义谛相与诸行相非无差别，胜义谛相是异于诸行相的'，这是第二种观察，即说诸法之外另有胜义自性。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་ཐེ་ཚོམ་དང་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་རྣམས་ལས་གང་ནི་མེད་པར་མཆི་བ་ལགས། གང་ནི་ཤོ་བེ་མཆི་བ་ལགས། །གང་ནི་ཚུལ་ བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལགས།གང་ནི་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་བགྱིད་པ་ལགས་ཞེས་མཆི་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་མཆི། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ མཚན་ཉིད་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་མཆི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྟོན་པ་གསུམ་པས་བརྟགས་པ་སྟེ།གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནར་ཟད་པས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བརྟགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ བརྟགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པའི་རིགས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་བ་ནི། མི་མཐུན་པས་སྐུར་པ་ཡིན་ལ་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ཞེས་ཟེར་བ་ནི་སྤྲོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི། མདོར་བསྡུ་བ་གཞག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟླས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་གཞིག་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་གསུངས་པའི་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་གཉིས་པོ་འདི་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཅུ་ལས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདིའི་གཉེན་པོ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག གཉེན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས།གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལས། གཟུགས་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡུལ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ ལས་གཟུགས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་གཉིས་སོ་སོ་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པའི་ ཆོས་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་གཟུགས་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ།དེ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་གྱི། ཇི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་ འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དེ་ལ་གཟུགས་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་ བཤད་དེ།འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པས་སོ། །གཟུགས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གཞིག་པ་ཡིན་ནོ།

有些菩萨生起怀疑和疑虑，说道：'这些菩萨中，哪些是不存在的？哪些是存在的？哪些是如法行持的？哪些是不如法行持的？'有些人说：'胜义谛的特征与诸行的特征无有差别。'有些人说：'胜义谛的特征与诸行的特征无有区别。'这是第三种观点，仅仅是对前述两种观点产生疑虑而已，并非另外存在其他观点。
在此应当有四种观点：即一性、异性、非二者，为什么呢？说'既非一又非异'是不合理的诽谤，说'既非一又非异'是戏论的缘故。此经的密意是为了建立总结和通过对比而理解。
首先要破除一性和异性，此处所说的执著一性和异性这两者，就是十种散乱中的执著一性和异性。如是对一性和异性的分别，其对治在诸论典中有不同的解释。如世亲论师在《大乘集论释》中说：为对治执著一性的散乱，经中说：'色与空性非异，为什么呢？若依他起性与圆成实性成为一性，则依他起性应当如同圆成实性一样成为清净境，这是不合理的。'
为对治执著异性的散乱，经中说：'色不离空性，为什么呢？若这二者成为各别差异，则法与法性也应成为差异，若说有差异性，这也不合理，如无常法与无常性的关系一样。'若配合遍计所执性来说，则色也是空性，空性也是色。为什么呢？遍计所执的色不可得，那个就是空性，也是不可得的，不像依他起性与圆成实性那样不可言说。'
在《大乘集论释》的另一种不同解释中也与此相符。若对照无性论师所造的《集论释》，其中'色与空性非异'的解释与世亲论师所造的释论相符，即破除执著依他起色与圆成实空性为一性。'色不离空性'等文是就遍计所执而言，是为了破除执著圆成实空性为一性。

།གཞན་ཡང་གཟུགས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། ཀུན་བརྟགས་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་དགོངས ནས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་དེ་དེ་དག་གཞིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་མདོ་སྡེའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །འདིར་མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་དེ།དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་དང་པོ་དང་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་འདི་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཐ་དད་པ་ ཡང་མ་ཡིན་ཐ་མི་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ཐ་དད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ། དེ་དང་འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པ་འམ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཉིད་ དུ་གྱུར་ལ།རྩ་བ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡང་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་རྟག་པ་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ ཏེ།འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པས་ཆོས་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན། ཆོས་དེ་དག་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །ཐ་མི་དད་ན་ནི་འདི་དག་དེ་དག་གི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ བའི་རིགས་ཏེ།དེས་ན་དཔེ་འདིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ། །བཅོམ་ འདས་བདག་གིས་དེ་དག་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བགྱིད་དེ།རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱིས་པ་རྨོངས་པ་མི་གསལ་བ་མི་མཁས་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ལགས་པར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་ལགས་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་འདུ་བྱེད་ རྣམས་དང་།གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་མ་འཚལ་བར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་བགྱིད་ལགས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ རིག་པའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པའོ།།རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་དག་ནི་མ་རིག་པའི་དབང་གི་ཕྱིར་དང་། རྨོངས་པའི་ཕྱིར་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་པར་གྱུར་ཏེ།དང་པོ་མི་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་དུང་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མི་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་དུང་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་དུང་ཀུན་ཤེས་པ་ དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེས་ན་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དོན་དམ་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་ གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱིས་པ་རྨོངས་པ་མི་གསལ་བ་མི་མཁས་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས་དོན་དམ་པའི་ བདེན་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་གཅིག་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ།

又说'色无异于空性'等，是就遍计所执色而言，观待遍计空性，破除彼等执为异体之见。《庄严经论》仅与经文相配，并无详细解释。此处经义是依他起自性为基础，就圆成实自性而言，破除执为一体与异体。此与世亲论师所说第一种解释相符，因此《唯识成就论》中说：'此圆成实与依他起自性，非异非不异。若是异体，则真如非彼之真实性。若非异体，则此自性应成无常，二者皆成清净或不清净境，根本智与后得智之功能亦应无差别。'
为何二种自性非异亦非一？如无常、无我等之理，若无常等与诸行等法异体，则彼等诸法应非无常等；若不异，则彼等非彼等之共相。由此喻显示圆成实自性与依他起自性非一非异。一异之广大分别，下文当说。
'世尊，我见彼等已作是念：善男子，此等皆是愚痴凡夫，不明不智，非如理行者，不能了知胜义谛相，极细极深，超越诸行一异之相。'如是启白者，是第三自说疑惑。其中'凡夫'表示无明自性，'愚痴'是从无明分别。
菩萨胜净慧作是念：'善男子，此等以无明力及愚痴故，有三种过失：一、不明，谓尚未得未知当知根；二、不智，谓尚未得已知根；三、非如理行，谓尚未得具知根。故未能现证真如一异非一异之胜义相。'
尔时，世尊告胜净慧菩萨摩诃萨言：'善男子，如是如是，如汝所说。善男子，彼等皆是愚痴凡夫，不明不智，非如理行者，不能通达胜义谛相，极细极深，超越诸行一异之相。'此下为第二如来正答。

།འདི་ཡང་རྣམ་ པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རུང་བ་ཉིད་དུ་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་པ་དང་། སླར་བརྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། ཡང་བསྣན་ཏེ་བརྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རུང་བ་ཉིད་དུ་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་པ་སྟེ།ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སླར་བརྟག་པ་སྟེ། ཅིའི་སླད་དུ་ཆུད་པར་མ་ གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དག་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པའམ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ མདོར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།ལན་འདི་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའམ། ཐ་དད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་ནི་དེ་རྟོགས་པའམ། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ པ་མ་ཡིན་ཏེ།སྐྱོན་མང་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །སྐྱོན་མང་པོའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཕྱིས་འོག་ནས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རྟོགས་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་དོན་དམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དེ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདུས་ མ་བྱས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ལྟ་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བགྱིད་པ་དང་།འཐོབ་པར་བགྱིད་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། ། ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་སུམ་དུ་བགྱིས་པ་དང་། འཐོབ་པའི་དོན་ལ་ཐ་དད་དུ་བགྱི་བ་ཅི་མཆིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མངོན སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་འཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་དེ་ཡང་རེ་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། འཕགས་པའི་ལམ་དེ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ལྟོས་ན་མུ་བཞི་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།སྐད་ཅིག་མ་མང་པོའི་མུ་བཞི་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གི་མུ་བཞིའོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོའི་མུ་བཞི་ཡང་དང་པོ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདེན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ དམིགས་པའི་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་ཚེ་འདུས་མ་བྱས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པ་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ལ་ལུས་ ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འགོག་པའི་བདེན་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་འདུས་མ་བྱས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་པ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ལུས་ དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འགོག་པའི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ཤེས་རབ་འདུས་མ་བྱས་ལ་དམིགས་ཤིང་འགོག་པ་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

此复分为五种：如来印可为适宜、再次观察、如来略说答复、再次增加观察、如来广为解说。
此为第一如来印可为适宜，对于重复语'如是如是'等解释，应如前文所说理解。
'何以故'是第二再次观察，意为何故未能通达。
'极清净慧，如是行于诸行者，非是通达胜义谛相，亦非现证胜义谛'是第三如来略说答复。
此答复之密意为：若执诸行与胜义谛为一或异者，皆非通达或现证，以具多过失故。多过失之相如后所说。
其中通达与现证之差别：凡是领悟胜义者称为通达；获得涅槃与菩提果者称为现证。
复次，无间道称为通达；解脱道亦称为通达，亦称为现证，以现证无为法故。
复次，后得智称为通达；真实自性智称为现证。
因此《圣般若波罗蜜多经》中说：'世尊，云何现证如是法界及获得之？世尊答：以出世间般若、后得智及无分别智现证之、获得之。'
'世尊，现证与获得之义有何差别？'世尊答：'以出世间般若如实见故称为现证，以后得智了知故称为获得。'
若依说一切有部宗义，此现证对无为法有二种四句：多刹那四句与一刹那四句。
其中多刹那四句：第一、身现证而慧未现证，即从三谛解脱道时，以现证无为故称身现证，以不缘灭智慧故称未慧现证。
第二、慧现证而身未现证，即灭谛无间道时，以缘无为故称慧现证，以未得灭故称身未现证。
第三、身慧俱现证，即缘灭谛解脱道时，慧缘无为且得灭故。

།བཞི་པ་ལུས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།བདེན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ཤེས་རབ་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གི་མུ་བཞི་ནི་རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ པའི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མུ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དང་པོ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་འཐོབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཏེ། འདི་ ལྟར་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ཅིག་ཅར་དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དགུ་ལས་ཕྱི་མའི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ཐོབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱེད་ཀྱང་ད་དུང་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ལུས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལས་སྔ་མའི་རྣམ་པ་དྲུག་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བདེན་པ་བཞིའི་མཐོང་བས་སྤང་བར བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པས་ཐོབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པའོ།།བཞི་པ་ལུས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ཐོབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་བསྣན་ཏེ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཟབ་པར་གྱུར་པ་གཏན་ཚིགས་བརྟག་པའོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བས་སྟོན་ཏེ་།འདི་ཡང་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་ནི་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་ པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་ པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་དོ།།གསུམ་པ་ནི་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་འདུ་བྱེད་ཐ་དད་པ་མེད་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་དང་ ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་དོ།།རྣམ་གྲངས་དང་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མི་མཐུན་པར་བཤད་པས་འཛིན་པའི་འཇིག་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བཤད་པས་འཛིན་པའི་འཇིག་པའོ། །མི་མཐུན་པར་བཤད་པས་རྣམ་པར་འཇིག་པ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པ་དང་། སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་མི་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པའོ། །གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་འཇིག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་ སྨོས་པ་དང་།ཡང་དག་པར་གཞིག་པ་སྟེ། འདི་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྨོས་པ་ཉིད་དོ། །འདིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཡིན་པར་ཡང་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གཉིས་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ཡང་དག་ པར་གཞིག་པའོ།།དེ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བདེན་པའི་ཚུལ་མཐོང་བར་གྱུར་པའི་སྐྱོན་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་ནོ། །འདི་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བདེན་པའི་ཚུལ་མཐོང་བའི་སྐྱོན་བསྟན་ པ་ཉིད་དོ།

第四，身和智慧二者都未现证的是这样：当缘于三谛无间道时，智慧缘于灭谛而未获得灭谛的缘故。其中一刹那的四句是：且如在以法智于灭谛获得一来果时，一刹那中有四种情况，即：
第一，身已现证而智慧未现证的是这样：上二界是以见所断烦恼断除而获得的无为法，如是在获得果位时顿时获得彼故。
第二，智慧未现证的是这样：欲界九品中后三品修所断烦恼断除而获得的无为法，虽以智慧所缘，但尚未获得故。
第三，身和智慧二者都已现证的是这样：欲界修所断中前六品，以及欲界四谛见所断烦恼断除而获得的无为法。
第四，身和智慧二者都未现证的是这样：上二界修所断烦恼断除而获得的无为法。
所谓'为何如此'是加上第四的观察，即观察为何如此甚深的理由。
极清净慧，若胜义谛相与诸行相无有差别时，从此以下是第五如来广说，此亦以三种方式宣说，故从彼分为三种。其中第一是依于三种过失和五种过失破除执著一性和异性。
第二是从'极清净慧，若胜义谛相与诸行相无有差别时'以下，依于共相清净破除执著一性和异性。
第三是从'极清净慧，若胜义谛相与诸行相无有差别时'以下，依于诸行无差别和无我等破除执著一性和异性。
第一种方式又分为二：以不相顺说破除执著和以随顺说破除执著。以不相顺说破除又分为二：依于三种过失破除执著一性，以及依于五种过失破除执著异性。
破除执著一性又以二种方式宣说：说示和正破。此是说示执著一性。'此中一切凡夫皆应成见谛'等，是第二以三种过失正破执著一性。
其中三种过失是：凡夫见谛理的过失、获得涅槃的过失、获得无上菩提的过失。此是显示凡夫见谛理的过失。

།འདི་ལྟ་སྟེ། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་ན་འོ་ན་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གཟུགས་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱང་བདེན་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ། གཟུགས་ཉིད་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ རྣམས་བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ འཕགས་པའི་ལམ་མོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པ་དང་། མི་གནས་པ་སྟེ། ཕྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། འདིར་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་ མི་གནས་པ་དང་།རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་སྦྱར་ཏེ་གཟོད་མ་ནས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་མེད་པ་ནི་ལུས་འགགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདིར་ལྷག་མ་མེད་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་བཀག་ནས་ལྷག་མ་མེད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐབས་ ཀྱི་ལམ་སྨོས་པས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ།།དེའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པའོ།།གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ བའི་རིགས་ཏེ་གཞན་དུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེས་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་དེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྨོས་པ་དང་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །འདིར་ནི་རྣམ་པར་གཞིག་པར་དགོངས་ནས་སྔར་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། གལ་ཏེ་མ་འདྲེས་པར་ཐ་དད པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བདེན་པ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་སྟོན་ཏོ། །སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་བདེན་ པ་མཐོང་བ་རྣམས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་མི་སྤོང་བའི་སྐྱོན་དང་།མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བའི་སྐྱོན་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བའི་སྐྱོན་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་སྐྱོན་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའི་སྐྱོན་ཏོ།།འདི་ནི་དང་པོ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་མི་སྤོང་བའི་སྐྱོན་བསྟན་པའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །མཚན་མ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་སྟེ་འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡང་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུ་བྱེད་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་འགག་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་མི་གནས་པའོ། །མཚན་མ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།

比如说，如果认为诸行本身就是真实的道理，那么凡夫见到色法时也应成为见到真谛，因为色法本身就是真实义的缘故。其次，凡夫也将获得无上方便极乐涅槃，这是第二，显示凡夫也获得涅槃的过失。'无上方便'是指道谛，即无漏圣道。
'涅槃'有四种：自性清净、有余依、无余依和不住。后面将详细分别。此处是与有余依、不住和自性清净相联系，因为这些本来就存在。无余依是因为身体已灭。或者，此处是与无余依相联系，因为遮遣有余依而获得无余依。提到方便道是显示涅槃果。因此说'无上方便极乐涅槃'。
'将现证无上正等正觉'是第三，显示凡夫也获得无上菩提的过失。如果无差别，则凡夫了知色等诸行的相，也应了知胜义谛的相，因为诸行的相与胜义谛无差别的缘故。因此将成为现证无上正觉的过失。应知由于现证和获得，所以不是一体，这是语义。
'如果胜义谛相与诸行相是有差别'以下，是第二依五种过失破除执著差别性。这也有两种：说明和破斥。此处是为了破斥而先说执著差别性，即：如果胜义谛与诸行相是不混杂的差别，则将有五种过失，这是其义。
'见谛者也不会完全明了诸行相'以下，是第二分别显示五种过失。五种过失是：见谛者不断诸行相的过失、不解脱相缚的过失、不解脱随眠缚的过失、现证涅槃的过失、不现证无上菩提的过失。
这是第一显示不断诸行相的过失。关于'诸行相'，诸行即是能缘见的行相的识。相是相的行相，这称为诸行相。这是依主释的解释。或者，关于'诸行相'，诸行即是有生灭、变异不住。相是自性的相。

།རྣམ་པར་ གཞིག་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་འོ་ན་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་ཐ་དད་ པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འོན་ཀྱང་སྤོང་བར་ཡང་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བའི་ཚེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་བསྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་མངོན་དུ་ མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ཞེས་བཤད་ཀྱི་ཇི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པ་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའི་ སྐབས་ན་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།འདི་དག་རྣམ་རིག་ཙམ་ཉིད་ཅེས། །དེ་སྙམ་དུ་ནི་དམིགས་ནས་སུ། །ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་མདུན་འཇོག་ན། །དེ་ནི་ཙམ་ལ་མི་གནས་སོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ ལྟར་དེ་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ད་དུང་མ་སྤངས་ཏེ།མཚན་མ་དང་བཅས་པས་སེམས་ཙམ་དུ་རྟོག་པ་དང་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སེམས་ ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་མ་སྤངས་ཤིང་འཆིང་བ་གཉིས་ལས་མ་གྲོལ་བས་ཞེས་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མཚན་མའི་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྟོང་པ་དང་།ཡོད་པའི་ མཚན་མའི་རྣམ་པ་ལ་སྤྱིར་མཚན་མ་ཞེས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་མི་བྱེད་ན་ནི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་མི་གྲོལ་བའི་ སྐྱོན་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།འདིར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དམིགས་པའི་མཚན་མ་ལ་རང་དབང་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་། མཚན་མའི་རྣམ་པ་ལ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདེན་པ་མཐོང་ བ་དེ་དག་མཚན་མའི་འཆིང་བ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་མ་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གསུམ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་མི་གྲོལ་བའི་སྐྱོན་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལ་རང་དབང་ མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་རྣམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་བའོ།།འཆིང་བ་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་ན་རེ་འདི་ལ་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ ཅིག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་ལ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་འབྱུང་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ རྣམས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པར་འདྲ་བར་གྱུར་པར་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་ལ་མ་རིག་པའི་དབང་གི་ཕྱིར་ནི་གཟུགས་དང་།སེམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ་། །བཤད་པ་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མ་ ཉིད་འཆིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ལས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་རགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཡང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

分析是这样说的：如果胜义谛的相与诸行的相是一个完全不同的东西的话，那么见到真谛的人们也会完全舍弃诸行的相，因为胜义谛与诸行是不同的缘故。然而由于也在舍弃，因此说明也不是不同的。
当见到胜义谛时如何舍弃依他起相呢？由于修习真如，以及种种相不现前的缘故，所以说是完全清除，而不是如同遍计所执那样由于无自性的缘故而说是完全清除。
如何证明这一点呢？在《唯识成就论》中，在说明四种善根的时候，在加行位的偈颂中说道：'了知唯是识，作意于此已，若有所安立，彼不住唯识。'这在其注释中说：'如是彼尚未断空相与有相二种，由于有相而执著唯心，并且有所缘故。'详细内容如彼论中所说。
又在《瑜伽师地论》中说：'心极寂止的第四禅定中，顺决择分位的人们尚未断除法相，未解脱二种束缚。'因此这里所说的'相的完全清除'，应当了知是指总的说空相与有相的形相为相。
如果不清除诸行的相，就不会从相的束缚中解脱，这是说明第二种相的束缚不得解脱的过失。
这里由于未通达如幻事物，以及对心心所缘相未得自在的缘故，所以说相的形态为相的束缚。
由于见谛的那些人未从相的束缚中解脱，所以不会从随眠的束缚中解脱，这是说明第三种从随眠束缚中不得解脱的过失。即由于对相的束缚未得自在，所以不会从诸随眠的束缚中解脱。
这两种束缚的各别解释不同。玄奘法师说：'对此印度诸论师有两种解释：有些人说小乘部派认为相的形态是相的束缚。即由于有漏法的因相形态的力量，以见的形态的心等对有漏诸法如幻等不了解非有而似有，由于无明的缘故，执著色、心等诸法为真实有。'
若配合解释，相即是束缚，所以称为相的束缚。在六种解释中，这是依业遍执的解释。从彼因相形态中有能束缚的烦恼，那就是随眠的束缚，因为是粗重的缘故。这也是依业遍执的解释，应当如前理解。

།འདིའི་དོན་མདོར་བསྡུས་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མའི་ འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དམིགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། །དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ། ཕྱི་ རོལ་གྱི་མཚན་མའི་འཆིང་བས་འཆིང་བ་དང་།ནང་གི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བས་བཅིངས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ནི་འདི་སྐད་ དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་པོ་དག་གི་མཐུའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམས་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ལ་མཚན་མའི་འཆིང བ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ་།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱིས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་འདི་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཐུས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལས་སུ་མི་རུང་བར་བྱེད་པས། འདི་ཉིད་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདིར་ནི་སྔ་མ་གཟུང གི་ཕྱི་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་ས་བོན་དང་དབང་པོའོ། །འཆིང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་མའི་རྣམ་པའི་ས་བོན་ནོ། །གཞན་ཡང་མངོན་དུ་བྱུང་བའི་མཚན་མ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ འཆིང་བ་གཉིས་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་འདི་སྐད་དུ། སྲིད་པ་ལས་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྐབས་ནས་། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འབྱུང་བ་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ རྣམས་འཆིང་བར་བྱེད་དེ།མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་ལ་མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་འདི་ཉིད་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ལ་མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་མཚན་མ་ནི་དབྱིབས་ཀྱི་ མཚན་མ་ལ་དབྱིབས་ཀྱི་མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བཤད་པས།རྐྱེན་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ལྕི་ཡང་བསྟན་པ་ཡང་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ནའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་ཉོན་ མོངས་པ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཡང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལྕི་བ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནི་མཚན་མ་དང་།།གནས་ངན་ལེན་གྱི་བདག་ཉིད་དོ།

此义略说为：所缘取的因相之相为相的束缚。能缘取的见的相和贪等烦恼为随眠的束缚，如是宣说。
因此，瑜伽师地论中说：'了知阿赖耶识，了知为外相的束缚所束缚，及为内随眠的束缚所束缚'，详细如彼论所说。
有些人说相的束缚是染污意的自性，此说明如是：染污意相应的四种烦恼力故，与六识相应的诸烦恼之相，因未通达如幻事般，故说染污意为相的束缚。
若配合此说，相即是因相之相为染污意所束缚的性相，因为是相的束缚故，称为相的束缚。从六种解释中，依主释而解释。
随眠的束缚亦有二种：第一，与六识相应的烦恼称为随眠，此义如上所说。第二，由烦恼障和所知障二力，使有漏五蕴等法不堪能，此即称为随眠的束缚。此处取前者，不取后者。
有些人说：所谓随眠是诸烦恼见相的种子和根。束缚是烦恼相的种子。又，具现行相者亦是二束缚。
若配合三种无自性论，其中说：解脱有经中说：'遍计所执自性是相的烦恼，依他起自性是随眠的烦恼。'
又彼论中于辨别相的烦恼和随眠烦恼处说：'遍计所执自性生起时，以二种烦恼束缚诸有情：相的烦恼和随眠的烦恼。其中相的烦恼是遍计所执自性，随眠的烦恼是依他起自性。如是安立烦恼，是因执著依他起自性为遍计所执性而安立。'
此论释中说：'说遍计所执为相的烦恼者，相即形相之相，说为形相的烦恼，即是作为缘的烦恼。依他起自性是真实烦恼。其中说轻重者，遍计所执自性唯是烦恼之缘，故说为烦恼，因此称为轻。依他起自性是真实烦恼自性，故说为重。'
论释中与此相顺而说，故彼中说：'彼依他起自性是相和随眠的自性。'

།ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བཤད་ཅེ་ན། རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཕན་ཚུན་རྐྱེན་བྱས་ན་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་མཚན་མས་རྐྱེན་བྱས་ནས་ནི་གནས་ངན་ལེན་བསྐྱེད་ལ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྐྱེན་བྱས་ནས་ནི་ཡང་མཚན་མ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་མདུད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་མའི་མདུད་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་མདུད་པའོ། །དེ་ལ་མཚན་མའི་མདུད་པ ནི་དགྲོལ་བར་དཀའ་བའོ།།གནས་ངན་ལེན་གྱི་མདུད་པ་ནི་དགག་པར་དཀའ་བའོ། །སེམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མཚན་མའི་མདུད་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདིའི་དབང་གིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་ནི་གནས་ ངན་ལེན་གྱི་མདུད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ནམ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ན་མཚན་མའི་མདུད་པ་གདོད་གྲོལ་བར་གྱུར་ཏེ། མཚན་མའི་མདུད་པ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མདུད་པ་ཡང་དེའི་ཟླ་ལ་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་ དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།མཚན་མའི་མདུད་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་ཐམས་ཅད་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ བྱས་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར།ལྟ་བ་དང་མཚན་མ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་རྟོག་པར་བྱས་པས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་གསར་འགྱུར་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ལས་ནི་ཚིག་འདི་མི་འབྱུང་ངོ་།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཆིང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཚན་མའི་མདུད་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་མདུད་པ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ ཀྱི་འཆིང་བ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དབང་གིས་སྤོང་ བའི་ཕྱིར་རོ།།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་སརྦ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལམ་གྱི་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམས་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ འཆིང་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དོན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་གཞན་ནས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཆིང་བ་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་མཐོང་བས་བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པ་ཉིད་དེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མི་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་ བསྟན་པ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་བཅོ་ལྔ་པ། བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་འདིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བཤད་པའི་རིགས་པས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན པ་འཇིག་པར་མཛད་དོ།

若问为何说是依他起自性？由于这两种相互为缘而生的缘故。即如此，由相为缘而生习气，由习气为缘又生相，如是所说。
复次，若对照《大乘集论》一种注释，其中说结有二种：相的结缚和习气的结缚。其中相的结缚难以解开，习气的结缚难以遮止。心对法境的分别称为相的结缚。由此分别力而生贪嗔等烦恼，称为习气的结缚。当获得无分别智时，相的结缚方得解开，由相的结缚不生，习气的结缚也随之止息，如是所说。
从真谛法师的注释中说：相的结缚是分别识的执取，即如此，由于六识皆执着外境实有，不了知一切唯心所造，故而执着见解和相状。由一切分别而生贪嗔等，是从无中生，如是所说。
在《大乘集论》新译本和世亲论师所造论中并未出现此文。在《解深密经》中则出现'种种相系缚'和'习气系缚'。
复次，于彼经中也出现'相结'和'习气结'。在真谛法师的笔记中说：五识的境界即是相系缚，意识的境界即是习气系缚。
复次，种种相系缚即是分别的自性，习气系缚即是依他起自性。复次，一切苦谛称为种种相系缚，因为由解脱力而断。一切集谛称为习气系缚，因为由道所灭，如是所说。详细内容如彼处所说。
在《解深密意经》中则出现'相系缚'和'烦恼系缚'。广大义的分别应如其他处所说而了知。
由于未从二缚解脱，故见谛者不能获得无上方便极乐涅槃，此为第四显示不得涅槃之过失，应如上理解。
'亦不能现前圆满证得无上正等菩提'，此为第五显示不得无上菩提之过失，应如上理解。
第十五品。从'极清净慧者，凡夫非见谛'以下，是第二随顺说理破除执着一性和异性。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་མེད་པ་སྨོས་པས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དེ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ དེ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ།།རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པ་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །སྐྱོན་རྣམ་པ་ གསུམ་མེད་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་བདེན་པ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདིའི་དོན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ནར་གྱུར་བཞིན་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པ་ མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ་།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བླ་ན་ མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གཞིག་པ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མཚན་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བས།གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གཞིག་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་གོང་དུ་མི་མཐུན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ བཤད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན། རིགས་པ་དེས་ཐམས་ཅད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ པ་མ་ཡིན་པས་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།འདི་ལྟར་གོང་དུ་མི་མཐུན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཤད་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དང་། འཛིན་པའི་དོན་དེ་དག་ནི་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་འདིར་བདེན་པ་མཐོང་བ་དེ་དག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་མ་བསལ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཞེས བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི།གཉིས་པ་སྐྱོན་མེད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བཤད་པའི་རིགས་པས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་སྐྱོན་མེད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སེལ་བ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམས་པར་གཞིག་པའོ། །འདི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ དངོས་པོ་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བདེན་པ་མཐོང་བའི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ཡིན་གྱི། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་འཆིང་བ་བསལ་བར་ འགྱུར་བར་བསྟན་པ་སྟེ།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདེན་པ་མཐོང་བ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་ རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྒྲིབ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

此复分为二种：以说无三种过失而破执为一性，以及从'极清净慧'以下，依无五种过失而破执为异性。此二种亦应从上述相反之理而了知。
说明无三种过失亦以二种方式宣说：即详细解说与总结。此为详细解说。
详细解说无三种过失亦分为三种：此为第一说明非见真谛，其义仅为相遇语助词而已。'唯是凡夫之时，不能获得无上方便极乐涅槃'，此为第二说明不能得涅槃，经中仅为相遇语助词而已。'亦不能现前圆满证得无上正等正觉'，此为第三说明不能得无上菩提而破执为一性，仅为相遇语助词而已。
'是故说胜义谛相与诸行相异无相者不应理'等，为第二总结而破执为一性。此亦有二种：总的总结与重述观察而总结。此为第一，即如上述不相顺及相顺之说明故，执为一性不应理，此为语义。
若有人说：'胜义谛相与诸行相无有差别'，应知以此理趣非是一切如法行持，而是如实正行。此为第二重述观察而总结。即如上述不相顺及相顺二种说明故执为一性，及所执之义不符合正行与正理，此为其义。
'极清净慧，此中见谛者，非是未断诸行之相，而是已断'以下，为第二依无五种过失而以相顺说理破执为异性之过失。此亦有二种：详细解说与总结，此为详细解说。
详细解说亦以五种无过分为五种：此为第一以说明断除相而破执为异性。即诸圣者如实通达诸法如幻等无有实性故。
'见谛者非是未解脱诸相系缚，而是已解脱'，此为第二说明将断除无相系缚，即如实通达无差别相故。
'见谛者非是未解脱随眠系缚，而是已解脱'，此为第三解脱随眠系缚，即已断除相系缚故。因已解脱二障故。

།བླ་ན་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ བསྟན་ཏེ།འཆིང་བ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྔ་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་ཟད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཐ་དད་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རིགས་པས་ སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་།།བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ན། རིགས་པ་དེས་སརྦ་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ པས་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ།མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཐ་ཚིག་གོ།།བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི། ཇི་ལྟར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ། དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་འདི་ཡང་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་འཇིག་པར་མཛད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་ པར་བཤད་པ་དང་།མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མི་མཐུན་པས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་པ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་། དང་པོ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ། ཇི་ ལྟར་གཟུགས་ནི་མཐོང་བའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།འདི་ལྟར་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ མེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གཞིག་པ་འདིར་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་འོ་ན་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།འདུ་བྱེད་དེ་དག་དང་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

说'将见到无上方便极乐涅槃'是第四宣说现证涅槃，因为断除了两种束缚。说'将现前证悟无上正等正觉'是第五宣说将获得无上菩提，因为断尽了诸障。
因此，说'胜义谛相与诸行相一异之相不合理'等，是第二总结宣说差异过失。这又分两种：以理总结和重述观察而总结，这是第一种。
若有人说'胜义谛相与诸行相是一异'，应知此人不如理行持，不能如实了知真实之理。这是第二种重述观察而总结。如前所说，由五种过失，胜义谛相不应说为异，此为结语。
极清净慧，若胜义谛相与诸行相无差异，则如诸行相属于杂染相，胜义相也将属于杂染相。以下是三种分类中的第二种，依清净共相破除执著一异。这又分两种：详释和总结。
详释又分两种：以不相顺详释和以相顺详释。第一种又分两种：依杂染相破除执一，依共相破除执异。这是第一种，即胜义谛将成为杂染，因为与诸行相无异而如杂染，此为结语。
极清净慧，若胜义谛相与诸行相是一异，则一切相的共相就不是胜义谛相。这是第二种依共相破除执著胜义谛为异。
一切法具有两种相：第一是自相，如色以见为相等，乃至识以了别为相。因为不遍一切故称自相。第二是共相，即一切法无我性等。因为真如遍及一切胜义法故称共相。
在此破除执异中，若胜义谛相异于诸行相，则不成为诸行的共相，因为与彼等极为异故。

།བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་འདིར་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དོན་དམ་ པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྣམ་པར་བཤད་པའི་རིགས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་སྟེ། མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ ཉིད་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རིགས་པས་གཉིས་ཀའི་མཇུག་ཅིག་ཅར་བསྡུ་བ་དང་། བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་མཇུག་ཅིག་ཅར་བསྡུ་ བའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལ་དེ་དག་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན། རིགས་པ་དེ་ཐམས་ ཅད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པས།ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་བཤད་པ་བཟླས་ཏེ། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གལ་ ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་གྲངས་གསུམ་པ་འདུ་བྱེད་ཐ་དད་པ་མེད་པ་དང་།བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་ བའོ།།རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། མི་མཐུན་པར་བཤད་པས་སྐྱོན་བསྟན་པ་དང་། བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བཤད་པས་སྐྱོན་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འདོད་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པར་འདོད་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །ཐ་དད་པ་མེད་པར་འདོད་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། འདུ་བྱེད་ རྣམས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འདོད་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་།ཡང་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་ཕུང་པོ་དང་ སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི།།ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

具有极其清净智慧者，此处胜义相不属于烦恼相，诸行的共相即是胜义谛相，这是第二随顺解说一性与差别执著的破除，应当如经中所说般了知。
因此，说胜义谛相无异于诸行相的特征是不合理的，说胜义谛相与诸行相一性差别相也是不合理的等等，这是第二一性与差别执著教说的总结。
这也分为两种：以理同时总结两者，以及说明观察后重述总结。这是同时总结两者。
若彼等如是说：'胜义谛相与诸行相无差别'，或说'胜义谛相与诸行相一性差别'，应知彼等一切理趣皆非如法行持，非如实而作。这是第二说明观察后重述一性与差别执著的总结。
具有极其清净智慧者，若胜义谛相与诸行相无差别，则如胜义谛相与诸行相无差异般，一切诸行相亦应无差异。
此下是第三种，依诸行无差别及无我等，显示破除一性与差别执著。这也分为两种：破除与总结。
破除也显示两种：以不相顺说示过失，以'具有极其清净智慧者'等随顺说示过失。
第一也分为两种：依二种相破除无差别执著之过失，依二种相破除有差别执著之过失。
显示破除无差别执著过失也以两种显示：依诸行差别破除无差别执著过失，依寻求胜义破除无差别执著。
这是第一，即若胜义谛与蕴处等无差别，则蕴等亦应无蕴等差别之意。

།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་ཇི་ལྟར་ཐོས་ པ་དང་ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་དུས་གཞན་དུ་ཡང་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་ཡང་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འདོད་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞིག་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་གལ་ ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་དེ་དག་གི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ཟིན་པས་ཕྱིས་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་མི་རིགས་ན། ཡང་དོན་དམ་པ་ ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་ པ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཙམ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི། གཉིས་པ་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཅིག་པ་དང་ ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བདག་མེད་པ་ཙམ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པས་ཐ་དད་པར་འདོད་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཙམ་མོ། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དང་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་ནི འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཙམ་དང་།རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞན་ཡང་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པས་ཐ་དད་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་ཡང་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མིང་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་གཟུགས་བརྙན་ཡོངས་སུ་བསལ་བས་མཚན་མ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན་མཚན་མ་རྣམས་མངོན་དུ་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ལ་མཚན་མ་རྣམས་ མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་མངོན་དུ་སྣང་བར་མ་གྱུར་པས།དེའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་བྱའོ། །གལ་ཏེ་འོག་ནས་བཤད་པ་ལྟར་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་ འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ།མཚན་ཉིད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་ཡང་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་གཉིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཡོངས་ཀྱིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དེས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མཐོང་བའི་ཚེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་བའི་མི་རིགས་ལ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བའི་ཚེ་ཡང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྒྲིབ་པར་མི་ འགྱུར་བའི་རིགས་སོ་ཞེའོ།

瑜伽行者对诸行如所见、如所闻、如所分别、如所识之后，于其他时也不会寻求胜义谛。这是第二，依于寻求胜义而显示破除无差别执著之过失。
如是，若胜义谛与诸行之相无有差别，则如所见等境界，如其所见而已了知其义，则后来寻求胜义不应理。然而又有寻求胜义，故当知非是一性。
见闻分别识之义如前所说。若胜义谛之相与诸行之相有差别，则诸行仅是无我及无自性所分别者，即非胜义谛之相。
此以下是第二破除依无我等而执一性与差别。此亦有二：依仅是无我等而破除执著差别，及以别相非成立而破除执著差别。
此是初者，如是世尊说：'一切法唯是无我，一切法唯是无自性。'是故胜义与一切行亦非差别。若是差别，则非仅以诸行无我及无自性所分别。
复次，同时将成立差别之相，如是烦恼相与清净相。此是第二以别相非成立而破除执著差别之见。
对此经文各有不同解释：有说'复次同时将成立差别之相'等，是遣除名等事物影像而现证无相真如。故现证无相时诸相不现前，诸相现前时无相不显现，是故不应安立为同时成立。
若如下说是一向差别者，则应同时成立差别之相，因为相各别故，如色声等。
有说：复次，同时将成立烦恼与清净二法差别之相。何以故？因胜义与诸行有别，故见最胜清净时亦不应断烦恼，见烦恼时亦不应障碍清净。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དོན་དམ་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་ནི། དུས་གཅིག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། འོན་ཀྱང་མདོ་སྡེ་དག་ལས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ནི་དོན་དམ་པའོ། །དོན་དམ་པ་ནི་ཀུན རྫོབ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ།ཡོངས་ཀྱིས་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡོད་པ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་འདི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་བྱེ་བྲག་ ཡོད་པ་ཡིན་གྱི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྣམ་པར་བཤད་པའི་རིགས་པས།གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་ དེ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་དེ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །དང་པོའི་མཚན་ཉིད་དེ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་བདག་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ ནས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་དེ་འཇིག་པར་མཛད་པའོ།།རྣལ་འབྱོར་པ་དག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་དུས་གཞན་དུ་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ པ་ཡང་དོན་དམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཙམ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་ལ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པར་མཛད་པ་སྟོན་ཏེ།འདི་ནི་དང་པོ་བདག་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་གྱིས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའོ། །གཞན་ཡང་དུས་གཅིག་ཏུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་ བ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པ་སྟེ། མདོ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཙམ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རིགས་པས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རིགས་པས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་མཇུག་སྤྱིར་བསྡུ་བའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་དམ་པའི བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེའམ།ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་རིགས་པ་དེས་ཐམས་ཅད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པས། ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་སྨོས་ནས་ བཟླས་ཏེ་འཇུག་པ་གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་འཇིག་པར་མཛད་པ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།

有人说：如果胜义谛和诸行是不同的，那么在同一时间里，一切法的差别相就会成为本来就杂染，本来就清净，然而在诸经中说'彼等之体性自性本来清净'，因此应当了知诸行与胜义谛并非相异。
或者说世俗即是胜义，胜义即是世俗，不应这样说，因为二者完全不同。
论师对真实义的广泛解释因恐繁多而此处未说。
这极为清净的智慧，从'此诸行相皆有差别而非无差别'以下，是第二随顺解释的道理，破除执一和执异。
这也分为两种：依二种相而破除执非异，依二种相而破除执异。
第一相又从这两种中分为两种：这是首先依自性成为差别而破除执非异。
瑜伽师们对诸行如所见、如所闻、如所分别、如所了知而于异时寻求胜义，这第二种也是由于寻求胜义而破除执非异，仅是经中的表述而已。
又从'诸行仅是无我、仅是无自性所分别者即是胜义相'以下，是显示第二依二种相而破除执异，这是首先以仅无我所分别的意义破除执异。
又'同时杂染和清净二者差别相的差别相不成立'，是第二依非差别相而破除执异，如诸经中所说'一切法仅是自性清净故'。
因此，说胜义谛相与诸行相无异或说有异都不应理，以下是显示二种过失的总结。
这也分为两种：以理总结和重述观察而总结。
这是首先以理破除执一和执异的总结。
若有人说胜义谛相与诸行相无异或有异，应知以此理趣非是如理行持，非是如实而作。

།བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ མཚན་ཉིད་གཅིག་པའམ་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་འཇིག་པ་ དག་སྟོན་ཏེ།མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་དཔེར་ན་དུང་གི་དཀར་བ་ཉིད་ནི་དུང་དཀར་བ་གཅིག་པའམ། ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ ཏེ།དཔེ་རྣམ་པ་བཅུས་སྟོན་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཅུར་དབྱེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྣམ་པ་དྲུག་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་དང་པོ་གཉིས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཅིག་ནི་ སྒྲའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ།།དེའི་འོག་མ་གཅིག་ནི་དྲིའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཉིས་ནི་རོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཉིས་ནི་རེག་བྱའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ། །ཐ་མ་གཉིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ། །འདི་ནི་དང་པོ་དུང་གི་དཀར་བ་ གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །དུང་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་ཏེ། ཡུལ་བཞི་པོ་དག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཀར་བ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་དཔེར་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་དུང་དང་དཀར་ བ་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་བ་བཞིན་དུ་ཡུལ་བཞི་པོའི་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ ལས་གསུམ་པ་དཔེ་བརྗོད་པ་ནི།དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་རྟུལ་པོ་དག་གི་ཐབས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དོན་འབའ་ཞིག་བཤད་པ་ལ། དཔེ་རྣམ་པ་མ་བཞག་ན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉི་ཚེ་འཇུག་པར་ནུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དག་གིས་འཇུག་པར་མི་ནུས་སོ། །གལ་ཏེ་དཔེ་ དང་དོན་གཉིས་ཀ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བསྟན་ན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་།རྟུལ་པོ་གཉིས་ཀས་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚུལ་ཟབ་མོ་མཚོན་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་དཔེར་བསྟན་པ་ཡང་། གལ་ཏེ་རྣམ་པ་གཅིག་ཁོང་དུ་ ཆུད་ན་གཞན་ནི་ཟླས་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་སོ།།གལ་ཏེ་དཀར་བ་ཉིད་དང་དུང་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་གཟུགས་ཉི་ཚེ་དུང་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་ཡུལ་གཞན་གསུམ་པོ་དག་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་ནི་དུང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ། །གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ དཀར་བ་ཉིད་མིག་ཉི་ཚེའི་ཡུལ་ཡིན་པ་ལྟར་དུང་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ།།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་དཀར་བ་དེ་དངོས་པོ་གཞན་དག་ལ་ཁྱབ་པ་ལྟར་དུང་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། དུང་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དཀར་བ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་དག་ལ་ཁྱབ་པར་མི་འགྱུར་ རོ།།དེ་ལྟ་བུའི་དོན་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་དོ་ཞེ་ན་དེ་ཡང་དོན་དུ་མི་རུང་སྟེ། དཀར་བ་ཉིད་མཐོང་བ་ན་དུང་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་རིགས་ཏེ། བདག་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་དཀར་བ་ཉིད་ཀྱི་གནས་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དུང་དང་འབྲེལ་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སེར་པོ་ཉིད་གསེར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དུང་གི་དཀར་བ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསེར་གྱི་སེར་པོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གསེར་དང་སེར་པོ་ཉིད་ གཅིག་པ་ཉིད་དང་ཐ་དད་པའི་དཔེ་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

论典中宣说佛的自性、三种无自性、在瑜伽师地论中如果真如与相为一或异则有三种过失的道理、此外在论典中宣说佛的自性时，依据法和补特伽罗，显示破除胜义谛和世俗谛一体或异体的执著，因恐文繁此处未说。
智慧极其清净，譬如螺的白性与白螺是一或异的相难以安立，从此以下是第三部分举例说明的内容。以十种譬喻说明，故从此分为十种。
虽有十种，但按次第配合六境来解释。其中前二者是就色境而言，其后一者是就声境而言，其后一者是就香境而言，其后二者是就味境而言，其后二者是就触境而言，最后二者是就法境而言。
这是首先以螺的白性一体和异体为例来说明。螺是诸行相的譬喻，因为四境各异的缘故。白性是胜义谛的譬喻，因为遍及一切色的自性故。如同螺与白性不能说为一体，同样四境的色自性也因共相和别相有别故。又因共相和别相有别故，也不能说为异体，因为无有异体的自性故。
在阿阇黎真实谛的笔记中说，第三部分举例说明是为利根和钝根者开示方便。若仅说义理而不立诸譬喻，则唯利根者能入而钝根者不能入。若譬喻和义理二者圆满宣说，则利根和钝根二者皆能趣入，因此依非深奥事显示甚深法理。
此处举六境为例，是因为若能了知其一，则可类推其余。若说白性与螺是一体，则唯色是螺，其余三境的四大种应成非螺。
复次，如白性唯是眼境，则螺亦应如是。又如白性遍及其他事物，则螺亦应如是。然螺非如是，故白性亦不应如是遍及诸事物。因无如是义故，亦不可说为一体。
若说是异体，此义亦不应理。因见白性时应能知是螺，因为自性各异故。复次，白性将无所依，因为与螺无关联故。
黄性与金，乃至触境亦复如是，详如彼处所说。如螺的白性一般，金的黄性亦复如是，这是第二个金与黄性一体和异体的譬喻，应如前例理解。

།རྒྱུའོ་རྒྱུད་མངས་ཀྱི་སྒྲའི་སྙན་པ་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུའོ་རྒྱུད་མངས་ཀྱི་སྒྲ་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྒྱུའོ་རྒྱུད་མངས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། གཅིག་པ་དང་ ཐ་དད་པ་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ།འདི་ལྟར་སྒྲ་དང་སྙན་པ་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྒྲ་ནི་སྤྱིའོ། །སྙན་པ་ཉིད་བྱེ་བྲག་གོ། །ཡང་ན་སྒྲ་དང་སྙན་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཐ་དད་ པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་ནི་རྒྱུའོ་རྒྱུད་མངས་དང་སྒྲ་ལས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ་མདོ་དེ་དང་སྦྱར་ན་རྒྱུའོ་། །རྒྱུད་མངས་ནི་སྤྱིའི་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།སྒྲ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དག་དོན་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེ་ལས་ནི་པི་ཝང་དང་། སྒྲ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། ཀ་རུ་ནག་པོའི་དྲི་ཞིམ་པ་ཉིད་ཀྱང་ཨ་ཀ་རུ་ནག་པོ་དེ་དང་གཅིག་པའི་ མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ཨ་ཀ་རུ་དང་དྲི་ཞིམ་པ་གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ། ཨ་ཀ་རུ་དང་དྲི་ཞིམ་པ་ནི་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་ དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ།ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ན་ལེ་ཤམ་གྱི་ཚ་བ་ཉིད་ཀྱང་ན་ལེ་ཤམ་དེ་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ན་ལེ་ཤམ་དང་ཚ་བ་ཉིད་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ དཔེ་སྟེ།ན་ལེ་ཤམ་དང་ཚ་བ་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་པི་པི་ལིང་དང་ཚ་བ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །ན་ལེ་ཤམ་ དང་ཚ་བ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཨ་རུ་རའི་བསྐ་བ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཨ་རུ་ར་དང་བསྐ་བ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དཔེར་ན་ཤིང་བལ་གྱི་འདབ་མའི་འཇམ་པ་ཉིད་ཀྱང་ཤིང་བལ་གྱི་འདབ་མ་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་ཤིང་བལ་དང་འཇམ་པ་ཉིད་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ། དེ་ལ་ཤིང་བལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུད་དེ་བཤད་པ་ལས་ཤུ་དག་དང་། ལྕང་མའི་མེ་ཏོག་ལ་བྱའོ་ཞེའོ། །འདབ་མ་དང་འཇམ་པ་ཉིད གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ།སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་མར་ལ་མར་གྱི་སྙིང་ཁུ་ཡང་མར་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།བརྒྱད་པ་མར་དང་སྙིང་ཁུ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ། འདིར་སྙིང་ཁུ་ཉི་ཚེ་སྨོས་པ་ནི་རེག་བྱ་འཇམ་པ་ཉིད་བཟུང་བར་དགོངས་པའོ། །མར་དང་སྙིང་ཁུ་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་ མི་རུང་སྟེ།ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། མར་དང་སྙིང་ཁུ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རེག་བྱ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། རོ་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།

琵琶的悦耳声音与琵琶声音是一体还是有别的特征，这是难以确定的。这是第三个例子，说明琵琶声音既不是一体也不是有别的情况。就像声音和悦耳性不能说是一体，因为总相和别相是不同的。其中声音是总相，悦耳性是别相。又因为声音和悦耳性不能分开，所以也不能说是有别，因为没有分别的自性。
如果对照《解深密经》，其中分析琵琶和声音既不是一体也不是有别。依据该经，琵琶是总相，因为具有五种境界。声音是别相，因为是其中的一部分。《解释词义经》中也有相同的说法，其中提到琵琶和声音。
黑沉香的香气与黑沉香是一体还是有别的特征，这是难以确定的。这是第四个例子，说明沉香和香气既不是一体也不是有别。沉香和香气不能说是一体，因为总相和别相是不同的。也不能说是有别，因为没有分别的自性。
胡椒的辛辣性与胡椒是一体还是有别的特征，这是难以确定的。这是第五个例子，说明胡椒和辛辣性既不是一体也不是有别。胡椒和辛辣性不能说是一体，因为总相和别相是不同的。也不能说是有别，因为没有分别的自性。《解深密经》中提到胡椒和辛辣性。
如同胡椒和辛辣性一样，诃子的涩味也是如此。这是第六个例子，说明诃子和涩味既不是一体也不是有别，应如上述理解。
如棉花叶的柔软性与棉花叶是一体还是有别的特征，这是难以确定的。这是第七个例子，说明棉花和柔软性既不是一体也不是有别。其中棉花在论典解释中指白芷和柳树花。叶子和柔软性不能说是一体，因为总相和别相是不同的。也不能说是有别，因为没有分别的自性。
如酥油的精华与酥油是一体还是有别的特征，这是难以确定的。这是第八个例子，说明酥油和精华既不是一体也不是有别。这里单独提到精华是为了表达触觉的柔滑性。酥油和精华不能说是一体，因为总相和别相是不同的。也不能说是有别，因为没有分别的自性。根据上师真谛的笔记，所说的酥油和精华是指触觉，而不是指味道。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། ཚིག་ངེས་པར་ འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དཔེར་ན་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ལ་ སོགས་པ་དེ་དག་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དགུ་པ་དོན་དང་དངོས་པོ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་སྟེ། དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་འདུ་བྱེད་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ ཐམས་ཅད་དེ་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་སྟེ། དེ་ནི་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པ་ཉིད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་ བསྔལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་གནས་ངན་ལེན་དང་འབྲེལ་བས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བཤད་དེ།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྡུད་པའོ།།གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་ཡང་སྦྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་དབང་གིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འགྲོ་བ་ལེན་པས་ཡང་སྦྱོར་ཞེས་བྱའོ། །བདག་མེད་པའི་དོན་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དེ་སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །འདིར་ནི་སྔ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ཕྱི་མ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་གྱིས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གསུངས། སྨྲས་པ་ འདིར་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པས་ཁྱབ་པ་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ ནི་དེ་ལྟར་བཏབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདིར་མ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། དངོས་པོ་དང་དོན་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ ཕྱིར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །གྲུབ་པ་དེ་ལ་སྔ་མའོ། །རྟག་ཏུ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་ཡིན། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གཞན་དབང་ལས། །གཞན་མིན་གཞན་མ་ ཡིན་པ་མིན།།མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞིན་དུ་བརྗོད། །དེ་མ་མཐོང་བར་དེ་མི་མཐོང་། །ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་མི་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་དེའི་ ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་མི་རྟག་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པའམ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། འོ་ན་ནི་རྩ་བ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡང་བྱེ་བྲག་ མེད་པར་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་རྟག་པ་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཆོས་དེ་དག་མི་ རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ།།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་དག་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་དཔེ་འདིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གཞན་གྱི་དབང་དེ་དང་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

在《深密解脱经》和《解深密经》中也与此经相符。再者，比如一切有为法的无常性，一切有漏法的痛苦性，一切法的人无我性，这些与有为法等是一相还是异相，都难以安立。这是第九个非一非异的比喻。
其中，关于'一切有为法无常'，有为法是指一切有漏法，由于以四种相而变化，故称为无常。因此在《大般涅槃经》中说：'诸行无常，是生灭法。'
关于'一切有漏法皆苦'，是说有漏法与随眠相应故称为苦，如《阿毗达磨论》中所说。
关于'一切法人无我'中的'一切法'，是包括有为法和无为法。'人'是指相续，因为众生由善业和不善业的力量而一再受生，故称相续。无我的含义有二种：众生空性和法空性。此处是说明前者而非后者，因此说'人无我'。
实际上有四种含义。为何不说空性？答：此处是依三法印而说，即：一切有漏法皆苦，一切有为法无常，一切法无我。而空性不是这样遍及的，所以此处未说。
其中，无常等本性与有为法等不能说是一，因为事物和义不可分；也不能说是异，因为没有异体的自性。因此，在阿阇黎世亲所造的《三十颂》中说：'依他起自性，分别从缘生，圆成实于彼，常远离前性。故此即依他，非异亦非一，如说无常等，未见此不见。'
在此颂的注释中说：'圆成实与依他起非异非一。若是异，则真如就不是它的真实性；若是一，则此自性也成无常。这两者都将成为清净或不清净的所缘，如此根本智和后得智的功能也将无差别。'
问：'如何是两种自性非异非一？'答：'如同无常和无我等，若无常等与有为法等是异，则这些法就不应是无常等；若非异，则它们就不是共相。由此比喻说明圆成实与依他起非一非异。'

།ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་ནི་ གདོན་མི་ཟ་བར་ཚུལ་དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ།དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ལས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དེ་དང་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཡང་དེ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ སྡང་དང་།གཏི་མུག་དག་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐུན་ མོང་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟར་གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དམིགས་པར་བྱ་བའི་འཆིང་བ་གཉིས་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འདོད་ ཆགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།འདྲེས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་ཅེས་བརྗོད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་རེ་རེ་ལ་ཡང་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དེ།སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་འདོད་ལ། འདིར་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པའི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀུན་ རྟོགས་པར་འདྲ་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མོད་འདི་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཅེས་བསྡུས་པར་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པར་བཤད་ཅེ་ན་ ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཁོ་ནའི་ཡིན་གྱི་སྤྱིའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་དང་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་གཞན་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ཏུ་མ་ འདུས་སོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱེ་བྲག་དང་། སྤྱིའི་ཞེས་བཤད་དེ་། བྱེ་བྲག་གི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཕལ་ཆེར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་འདོད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་དེ་དག་གཞུང་གིས་བྱས་པ་མ་ ཡིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་སེམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྤྱིའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི། དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་བཅུ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཕལ་ཆེར་མདོ་སྡེ་པ་འདོད་པ་དང་མཐུན་པར་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི། གཟུགས་ ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་རིག་པས།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཆོས་ཀྱི་རེག་བྱ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་མིང་འཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདི་དང་སྦྱར་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པར་མངོན་ནོ།

法与法性必定是如此的道理，胜义谛和世俗谛是相互观待而有的缘故。又如贪欲的不寂静相和烦恼相，与贪欲是一相还是异相，这是难以安立的。如同贪欲一样，对于嗔恚和愚痴也应当如是了知，这是第十烦恼与相非一非异的譬喻。
贪欲、嗔恚和愚痴具有两种相：第一是自相，即贪欲、嗔恚等各自差别的缘故；第二是共相，即烦恼等是共同存在的缘故。共相也有两种：不寂静相是因为动摇的缘故；烦恼相是因为相应系缚和所缘系缚二者混合的缘故。
如是贪欲等的体性和相是有差别的缘故，不能说是一；因为混合的贪欲等是有差别的缘故，不能说是异。每一个贪欲、嗔恚等都具有不寂静相和烦恼相。
诸部派的教义中都承许是法处所摄，此处一切行等都是无常性等共相所作，如果配合这个道理，十二处都相同了知，为何此处说唯法处所摄呢？
说到这里，说一切有部认为：一切行和一切无常等虽然都是十二处所摄，但是法处仅是别相而非共相。这样，受、想、行、三种无为法以及无表色这七法，不摄在其他十二处中。
经部宗的教义中说法处有两种：别相和共相。别相法处大多与说一切有部相同。其中别相是他们教义所说的非色非心。共相法处是他们教义中说十二处一切都是法处，因为是意识所缘的对境。
此处若配合大乘教法，大多与经部宗相同，说共相和别相二者都称为法处。因此在《唯识成就论》中说：色等五识唯了别色等，故称为色等识。法识因为了别一切法的共相和别相，故称为法识。又因为了别法处触，故得法识之名。
配合这个，在大乘论典中显示法处具有两种。

།འདིར་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་གཏོགས་པ་ ཡིན་ཏེ།མདོ་སྡེ་འདི་ལས་རེ་ཞིག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་ རྣམ་དག་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གདགས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་ དག་ངས་ནི་ཇི་ལྟར་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ།ཟབ་པ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་ཀྱང་གཞན་དག་ལ་བསྙད་ཅིང་རབ་ཏུ་བསྟན། རྣམ་པར་བཤད། རྣམ་པར་གདགས་པར་བྱས། གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། ཕ་རོལ་གྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན དགོས་སོ།།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་དོན་དམ་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་ལྟར་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་གཞན་དག་ལ་བསྙད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་ དམ་པ་དེ་ཡང་དད་པ་བཅུའི་མདུན་རོལ་གྱི་ཕྱི་རོལ་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པས་དེ་དག་གིས་བསྙད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་།དེ་དག་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །སའི་མདུན་རོལ་གྱི་འདི་པའི་སོ་ སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལས་འདས་པས།ཚིག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། བསམ་པས་རེག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་པ་མན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ས་ལས་འདས་པས་ ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།བསམ་པས་རེག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་བརྗོད་པ་དང་། བསམ་པ་ཡང་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་དྲུག་གསུངས་པ་ཡིན་པས་ཅི་རིགས་ སུ་ཤེས་པར་བྱའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ གླེང་བསླང་བ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདུ་བྱེད་ཁམས་དང་དོན་དམ་མཚན་ཉིད་ནི། །གཅིག་དང་ཐ་དད་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། །གཅིག་དང་ཐ་དད་ཉིད་དུ་གང་རྟོགས་པ། །དེ་དག་ཚུལ་བཞིན་དུ་ནི་བཞུགས་མ་ཡིན། །སེམས་ཅན་མཚན་མས་བཅིངས་པ་གང་དག་ དང་།།གནས་ངན་ལེན་གྱིས་བཅིངས་པ་གང་ཡིན་པ། །ཞི་གནས་ལྷག་མཐོང་དག་ནི་གོམས་བྱས་ན། །དེ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ཚིག་གཉིས་ ཀྱིས་ནི་དོན་ཟབ་པ་ཉིད་དུ་བསྔགས་པ་ཉིད་དོ།།ཚིག་བར་མ་བཞིས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་སྐྱོན་དང་བཅས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཐ་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གང་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་དེ་དག་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུ་བྱེད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་ པར་གྱུར་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ།།ཁམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །འདི་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུས་བྱས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།

在此，就真实义而言，所说的'一切诸行'等，是属于十二处的。在此经中，暂且是就意识所缘及法处所摄的两种义而作，因此说彼等一切诸行等为法处。
同样，善净慧啊！胜义谛的相及诸行的相，不能安立为一相或异相。这是第四配合譬喻与义，仅是经中的语言表达而已。
善净慧啊！我如是现证极其微细、极其甚深、极其难解、超越一异相的胜义谛相而现证圆满菩提，现证圆满菩提后，也为他人宣说、开示、解释、安立、显明。这是第五总结，是断除他人疑惑，如来应当宣说。
对于如何通达极为甚深的胜义，为此而说如是超越一异相而现证圆满菩提后为他人宣说。
此胜义超越十信以前外道凡夫的境界，故彼等不能宣说，不能了知，因此说'极其微细'。
超越地前此宗凡夫之地，不可言说，不可思议，故说'极其甚深'。
超越等觉以下诸菩萨之地，不可言说，不可思议，故说'极其难解'。应当知道说此六句是为摄集三无数劫的言说与思维。
其后，世尊为正确显示此义而说此等偈颂。此下是第二'以偈颂略说'。此亦有二：引起偈颂及说偈颂略说，此是第一。
'诸行界及胜义相，离一异相为其相，若执一异诸众生，彼等不住于正理。众生为相所系缚，及为随眠所系缚，若修止观二法门，尔时当得解脱果。'此是第二说偈颂略说。
此亦分为三：初二句赞叹甚深义，中间四句显示执著有过失，最后二句显示修习瑜伽得果。
其中'诸行界'者，诸行即是变异有为诸行，界是自性义。此有两种解释：有人说有为的自性即是界。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པས། དེའི་ ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁམས་དོན་དམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་བར་མ་བཞིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཚུལ་ བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།འཆིང་བ་གཉིས་པོ་དག་གིས་བཅིངས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། འཆིང་བ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཐ་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་རྣལ་འབྱོར་པ་བསྒོམ་པ་དག་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། རྨོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་ན་གདོད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་དེ། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞི་བར་བྱེད་པས་ཞི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ་ཆོས་རྣམས་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་སྟེ།འོག་ནས་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྐབས་ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་སེམས་དང་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ སོ།།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་འདོད་ན་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་ན་གདོད་འཆིང་ བ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་མདོ་སྡེ་འདི་དང་དོན་མཐུན་པར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར། ཇི་ཙམ་གྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་ བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷག་མཐོང་ལ་གོམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་ན། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། མཚན་མའི་འཆིང་བས་སྐྱེ་བོ་བཅིངས་པ་དང་། །གནས་ངན་ལེན་དག་གིས་ཀྱང་གང་བཅིངས་པ། །ཞི་གནས་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་རབ་བསྒོམས་ནས་། །གཉིས་ཀ་ལས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ འགྱུར།།ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་དྲུག་པ། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །ཚིག་རྐྱང་པས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཀའ་སྩལ་སྨོས་པ་དང་། འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ལན་གསོལ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཀའ་སྩལ་སྨོས་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུས་དང་སྦྱར་ནས་བཀའ་སྩལ་སྨྲ་བ་པོ་སྨོས་པ་དང་། བཀའ་སྨྲ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེའི་ཚེ་ན་ཞེས་བྱ བ་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པའི་ཚེའམ། ཡང་ན་འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཚེ་ནའོ།

有人说：'诸行以真如为自性，因此称为行界'，这表明行界是胜义谛。
中间四句显示执著者有过失，即：执著一异的人，由于一切非如理，为二种束缚所束缚，二种束缚的含义如前所说。
最后两句显示修行者获得果位，即：不愚痴者，修习止观，方能获得解脱。止即是三摩地自性，因能止息散乱故称为止。观即是智慧自性，因能分别诸法故称为观，下文瑜伽分别品中将广为分别。
所谓解脱有有为解脱和无为解脱两种。有为解脱即心解脱和慧解脱两种。无为解脱即四种无为涅槃。
这是说，若欲断除二种束缚，须于三个无数劫中善修止观，方能从二种束缚中解脱。
瑜伽师地论中也与此经义相顺，故彼论说：'复次，诸烦恼如何断除？以何称为断除一切烦恼？即由修习止观故断除烦恼。从相缚解脱时，从随眠缚亦得解脱，是名断除一切烦恼。如世尊说：相缚系缚众生及随眠所缚，善修止观双运已，从二者得解脱。'
第十六卷。尔时，世尊告须菩提：'须菩提'以下，显示第四一切悉皆同一味相。此分为二：长行广说和偈颂略说。
长行广说又分三：如来宣说、尊者须菩提回答、世尊正说。此是如来宣说。
此又分二：结合时间说说法者和显示正说。此是第一。
'尔时'即世尊宣说真如同一味相之时，或者是尊者须菩提请问之时。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་དེའི་ཚེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཡོད་དེ་སངས་རྒྱས་འཇིག་ རྟེན་ན་བཞུགས་པའི་དུས་དང་།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་དུས་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་འཁོར་འདུས་པའི་དུས་དང་། ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་དུས་དང་། ས་བོན་བཏབ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དུས་དང་། རང་ གི་དོན་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དུས་དང་།ལོག་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་དོན་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དུས་དང་། འཁོར་བའི་བཙོན་ར་དམ་པོ་རྣམ་པར་གཞོམ་པའི་དུས་དང་། ཡང་དག་པའི་དོན་བཤད་པའི་དབང་གིས་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ སེམས་ཅན་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་དུས་དང་།ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་རིན་པོ་ཆེའི་བགོ་བཤའ་ནོད་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པ་འཁོར་རྣམས་ལ་བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་པས་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་རྣམས་ལ་བགོ་བཤའ་མཛད་པའི་དུས་ དང་།ཡང་དག་པར་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ན་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞིང་དོན་དམན་པ་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཚེ་ན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རབ་འབྱོར་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་དག་ལས། འདི་ལ་དང་པོ་བཙས་ པའི་ཚེ་ཁྱིམ་སྟོན་པར་གྱུར་པ་དང་།ཕ་མས་ཡ་མཚན་དུ་བཟུང་ནས་མཚན་མཁན་དག་ལ་སྨྲས་སོ། །མཚན་མཁན་དག་གིས་སྟོང་པར་སྟོན་པ་འདི་ནི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་བསྐྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་ཅེས་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་ པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་འདི་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རླུང་སྔོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།འདིར་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་རྒྱ་ཆེར་ནི་བརྗེད་བྱང་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་དག་ལས་འདི་སྐྱེ་བ་ གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་ས་ལ་གནས་པར་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་གསུང་རབ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཡིད་ཆེས་སུ་རུང་བའི་གསུང་རབ་ཉིད་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཡིན་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཆེར་སྐྱེས་པ་ན་ཕ་མ་ལ་ སངས་རྒྱས་སྤྱན་དྲང་བར་བསྐུལ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་ཏེ།རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐྱེལ་དུ་སོང་བ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བའི་སྲས་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ འཁོར་འདི་འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་འབའ་ཞིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ལ།འཁོར་གཞན་གསུམ་པོ་དག་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་རྣམས་ལ་བཀའ་མ་སྩལ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་འཁོར་གཞན་དག་ལ་བཀའ་མ་སྩལ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་ཡོད་དེ་།དང་པོ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མར་བསྐོར་བའི་ཚེ་དགེ་སློང་དག་སྔར་ལམ་དུ་ཞུགས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞམ་འབྲིང་བྱས་པ་ཡིན་ལ་འཁོར་གཞན་དག་ནི་ཕྱིས་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ལོན་པའི་དགེ་སློང་མས་དེང་ བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་འདི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ནམ་འཚོའི་བར་དུ་དགེ་སློང་ལ་གནས་བཅའ་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་དབང་པོའི་རང་བཞིན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྐྱེས་པ་ནི་དབང་པོ་རྣོ་ཞིང་རྟུལ་ཕོད་པ་ཡིན་ལ། བུད་མེད་ནི་མི་གསལ་ཞིང་ཞན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདུལ་བ་ལས་བུད་མེད་ལ་ཚིག་ལྔའམ་དྲུག་ལས་ལྷག་པར་ཆོས་བསྟན་ན་ལྟུང་བའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་ཚིག་ལྔ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ ལྔའོ།།ཚིག་དྲུག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །བུད་མེད་ལ་ཆོས་འཆད་པ་ན་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ལྷག་པའི་དོན་འཆད་དུ་མི་རུང་སྟེ། དབང་པོ་མི་གསལ་ཞིང་ཞན་པས་མང་དུ་འཛིན་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

从论师真谛的记录中说'尔时'有十一种情况：佛住世时、转法轮时、不断地成熟所化众生及眷属聚集时、闻思修时、播下种子而成熟解脱时、如实建立自利时、破除邪执建立义理时、摧毁轮回牢狱时、由于解说真实义而生欢喜并破除众生颠倒障碍时、真实瑜伽师获得珍宝分配时世尊如实分配佛法给眷属时、修习真实瑜伽时生起真实三昧和智慧并为了降伏劣义而说'尔时'。
关于'须菩提'，根据传说，他刚出生时家中显现祥瑞，父母感到稀有便告知相师。相师说此人善说空性且唯有善业无有生起，故名'须菩提'。论师真谛在《金刚般若记》中说，此人是东方世界蓝风佛的化身示现。详细内容如彼记中所说。
另据传说，有经典说他住于一生补处地。但未见可信的经典记载。有人说他是婆罗门之子，通过祈祷诸天而得。他长大后劝请父母迎请佛陀，如是作大供养，前往祇园送佛，因此获得阿罗汉果。有人说他是净音王之子。
为何此经唯对须菩提开示，而不对其他三众及菩萨众开示？根据论师真谛的记录有三个原因：第一，最初转法轮时，比丘们先入道并亲近承事佛陀，其他眷属是后来入道。第二，即使比丘尼受戒满百年也应向新受戒比丘顶礼。为什么？因为比丘戒律圆满，且终生需依止比丘。第三，根性殊胜，因为男子根性锐利勇猛，而女子不明利且软弱，因此律中说若对女人说超过五六句法则犯戒。
其中五句即是五蕴，六句即是六处。对女人说法不应超过蕴处的内容，因为根性不明利软弱，无法领受太多。

།འཁོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ བཀའ་མ་སྩལ་བ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་ན།དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །གཞན་ཡང་འདུལ་བ་དུམ་བུ་ལྔ་པ་ལས་ཚིག་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་རྟག་པའི་ བར་དུའོ།།ཚིག་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། རྣ་བ་དང་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་ལུས་དང་ཡིད་བདག་མེད་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས་འདུལ་བ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་མེད་དོ། །འདིར་འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་ སྩལ་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་ཡང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཉིས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ནས་ཆོས་འཆད་པར་མཛད་ལ་སློབ་མ་གཞན་དག་ལ་ནི་བཀའ་མ་སྩལ་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དང་།ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་བཀའ་མ་སྩལ། སྨྲས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་ ནི་རྟག་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཟག་པ་རྣམས་སྤངས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིད་ཆེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་འཆད་པར་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་པུཎྜ་རཱི་ཀའི་འགྲེལ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས། དོན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་མཛད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་བཀའ་མི་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། སློབ་མ་གཞན་དག་ལ་བཀའ་མ་སྩལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་འཆད་པར་མི་མཛད་པའི་གཏན་ཚིགས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བས་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དེ་དང་སྦྱར་ནས་། འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་འབའ་ཞིག་ལ་བཀའ་སྩལ་པར་སྟོན་པས་མདོ་སྡེ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ རིག་པར་བྱའོ།།ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་ཅིག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་མངོན་དུ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བརྡ་འཕྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པར་ཤེས། ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་ཅིག་མངོན་པའི་ ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པར་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཀས་སྨྲས་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་པུཎྜ་རཱི་ཀའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མ་ཐོབ་པར་ཐོབ་བོ་སྙམ་པ་དང་། མ་རྟོགས་པར་རྟོགས་སོ་སྙམ་པ་ དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འདིར་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་ བྱང་ལས།སྔ་མ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་འཕགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། ། གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་གསོར་མི་རུང་བ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་གང་ཟག་གསོར་རུང་བ་ལས་བརྩམས་ནས་སྨྲས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པའི་གང་ཟག་གི་སྤྱོད་པ་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་གི་སྤྱོད་པ་སྨྲས་པའོ། ། གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་གང་ཟག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་གང་ཟག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ་སྨྲས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་ལོག་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་གང་ཟག་སྨྲས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་གང་ཟག་སྨྲས་པའོ་ཞེས བཤད་དོ།

其他眷属菩萨未被授记的广大分别，有五种意义，因恐繁多此处未说。又于《律五分》中所说'五句'即是'色无常'乃至'受想行识无常'。'六句'即是'眼无我'乃至'耳鼻舌身意无我'。《律四分》等中则无此解释。
此处对圣者须菩提授记的解释，如《般若波罗蜜多注》中说：'圣者须菩提因二种因缘而被世尊授记说法，而其他弟子则未被授记。因为他已入无烦恼三昧，并且深入空性法故。'
若如是，为何不授记诸菩萨？答：如《般若波罗蜜多注》中说：'圣者须菩提常修空性三昧，已断诸漏，为令众生生起信心而被授记说法。'
又如《白莲注》品相品中说：'因五种意义，世尊授记声闻而不授记诸菩萨。'
又《般若波罗蜜多注》中广说菩萨及其他弟子未被授记，以及世尊自己不说法的理由，应当如是了知。结合该《般若波罗蜜多注》，显示唯独对圣者须菩提授记，此经中亦应如是了知。
'汝知众生界中有多少众生以增上慢被增上慢所执而作知解表示，汝知众生界中有多少众生离增上慢而作知解表示'，此是第二宣说授记本身之真实。
其中'增上慢者'，如《圣白莲经》中说：'未得谓得，未证谓证，是名增上慢。'《解深密经》中亦作如是说。
此处是依据有无增上慢而作两种说法。因此，如师《真实记》中说：'前者是依增上慢而说，后者是依无增上慢而说。又前者是依凡夫而说，后者是依圣者而说。又前者是依不可救者而说，后者是依可救补特伽罗而说。又前者说无果补特伽罗之行，后者说有果补特伽罗之行。又前者说颠倒补特伽罗，后者说不颠倒补特伽罗。又前者说决定邪聚补特伽罗，后者说决定正聚补特伽罗。'

།མདོའི་ཚིག་འདིའི་བཤད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པ་དང་ང་རྒྱལ་མེད་པ་རེ་རེ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་ཡོད་པ་བཤད་དེ། དེ་ལ་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བཅས་པའོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ལོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་བདག་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཐོ་བའི་སེམས་སོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་དངོས་པོའི་ནུས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་མཐོ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུ་ལས་དང་རྣམ་པར སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་བསྐྱེད་པའོ།།སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་གནས་བསྟན་པའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་པའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་མངོན་དུ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་བདག་ཉིད་བསྟན་པའོ། །ཤེས་པ་ བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པར་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་དངོས་པོའི་ནུས་པ་བསྟན་པའོ།།ང་རྒྱལ་མེད་པའི་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ། །ང་རྒྱལ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོའོ། ། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །ང་རྒྱལ་མེད་པའི་དངོས་པོའི་ནུས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ། །སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་རྒྱུ་དང་བདག ཉིད་བསྟན་ཏོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་པ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་འབྱུང་ལ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བདག་དང་བྲལ་བ་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བས་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ནི་ཚིག་གཉིས་ཚང་ བར་སྨོས་ལ།མདོ་འདི་ལས་ཚིག་གཅིག་ལས་མི་སྨོས་པ་ནི་དོན་གཉིས་ཏེ་བསྡུས་པས་དེའི་ཕྱིར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་གསུངས་སོ། །ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་དངོས་པོའི་ནུས་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་ཉུང་ཤས་ཅིག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་འཚལ་ལགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་ གྱིས་ལན་གསོལ་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཀས་སྨྲས་པ་ཕྱི་མའི་ལན་གསོལ་པ་དང་། བཀས་སྨྲས་པ་སྔ་མའི་ལན་གསོལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་ པའི་མཚན་ཉིད་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་མི་བསྐྱེད་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཉུང་ཤས་ཅིག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་འཚལ་ལགས་ཀྱི་ཞེས བྱ་བ་གསུངས་སོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་དེའི་མཚན་ཉིད་འཆད་ཤེས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་འཆད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མདོ་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་རེ་རེ་ནས་མཐར་ཕྱིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཆེན་པོའི་ནང་ནས་ལྗགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཆོས་འཆད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་འདི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ དབང་གིས་ཆོས་འཆད་པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ནི་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་ཡང་སྤངས་པའི་རིགས་སོ།

对于此经文的解释，依据大师杨达真巴的记录，有慢心者和无慢心者各有四种含义，解释如下：具慢心的四种情况是：慢心的所依是五取蕴；慢心的因是慢心的习气；慢心的本性是高傲的心；慢心的实际作用是由高傲心的慢心之因产生业和异熟等。
'所有众生'是显示慢心的所依；'具有慢心者'是显示慢心的因；'因为被慢心所执'是显示慢心的本性；'知晓有表达知识者'是显示慢心的实际作用。
无慢心的四种情况是：无慢心的所依是相续不断的五无漏蕴；无慢心的因是遍知未知的根；无慢心的本性是遍知根；无慢心的实际作用是具有遍知的根。
'所有众生'是显示无慢心的所依；'远离慢心'是显示无慢心的因和本性。
在《解深密经》中说'无慢心和不为慢心所转'，在《深密解脱经》中说'远离我执和远离慢心'，因此在那部经中完整说出两种说法，而在此经中只说一种说法是因为将两种含义合并，所以只说'远离慢心'。'知晓有表达知识者'是显示无慢心的实际作用。
然后，具寿善现向世尊如是禀白：'世尊，我见有情界中只有少数众生因远离慢心而知晓表达知识'，此下是第二部分，即圣者善现的回答。
这也分为两部分：对后说的回答和对前说的回答。这是第一部分，即初地以上的菩萨们如实通达一切平等性相的空性胜义谛，因此不生起慢心，而二乘和凡夫等则不然，所以说'我见只有少数众生因远离慢心而知晓表达知识'。
那么，如何能够了解和向菩萨们解说二乘的特征呢？答：因为佛陀加持的缘故，仅仅了知共同特征的概要，而非究竟通达每一个细节。
因此，在《般若波罗蜜多大品·广舌相品》中说善现向菩萨们说法是依靠佛陀的威力。圣者善现是依靠加持力而说法的。
如此，理应也断除法执。

།གལ་ཏེ་མ་སྤངས་པ་ན་ཇི་ལྟར་འཆད་པར་ནུས་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཡང་ཆུད་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་འཆད་པར་ཡང་ནུས་ཀྱི། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ མ་ཡིན་ན།ཆོས་སུ་འཛིན་པ་སྤངས་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ད་དུང་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་འདི་ཐེག་ པ་འོག་མ་པ་ཡིན་ན།ཇི་ལྟར་ལེན་གསོལ་ཅིང་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ན་གནས་པར་གྱུར་ཅེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའམ། ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལུས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཞིང་ ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དག་ན་བཀས་སྨྲས་པ་དང་ལན་དུ་གསོལ་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་ཚད་མ་མཆིས་གྲངས་མ་མཆིས་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པ་སྙེད་ཀྱི་སེམས་ཅན་དག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ མངོན་དུ་ཟིན་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་པ་དག་མཆིས་པར་འཚལ་ལགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བཀས་སྨྲས་པ་སྔ་མའི་ལན་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ་ལན་མདོར་གསོལ་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་བ་སྨོས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་གང་ཡིན་པ་གསོལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། བདག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་ཚད་མ་མཆིས་པ་སྙེད་ཀྱི་སེམས་ཅན་དག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་པ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པའི མཚན་ཉིད་ནི་ཕྱིས་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ།།འདིར་གསུངས་པའི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་གང་ཟག་རྣམ་པ་བཞིས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འབྲས་ བུ་འོག་མ་གསུམ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པ་ཡང་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་ནི་ལྔ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་བཞི་པོ་དག་ལའོ། །རྒྱུན་དུ་ ཞུགས་པ་ནི་བཞི་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་དང་པོ་མ་གཏོགས་པའོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་ནི་གསུམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་དང་པོ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བས་ནི་གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་དང་པོ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ ན་རེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་ནི་དགུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ཞུགས་པ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བཞི་པོ་དག་ལའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་བདུན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་དང་པོ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བར་ཞུགས་པས་དྲུག་ སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་སྔ་མའི་གསུམ་པོ་དག་མ་གཏོགས་པའོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་ལྔ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། སྔ་མ་བཞི་པོ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བས་ཞུགས་པས་བཞི་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་སྔ་མའི་ལྔ་པོ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པས་གསུམ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་སྔ་མའི་དྲུག་མ་གཏོགས་པའོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཞུགས་པས་གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་སྔ་མའི་བདུན་པོ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་དོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་ཕྱོགས་པ་ལ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པའི་དོན་མེད་དོ་ ཞེའོ།།སྤྱད་པ་དག་གིས་བཤད་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་འདོད་པ་དང་མཐུན་པས་འགལ་བ་མེད་དེ་སྡེ་པ་དེ་ལས་བརྟགས་པ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果未断除，那么如何能够解说呢？因为得到加持的缘故，明显地深信并且通达，也能解说空性。如果不是这样的话，就会具有断除执法的过失。因此在《般若波罗蜜多注释》中说：'因为尚未通达二乘法空性的道理。'
圣者须菩提如果是小乘者，那么如何能住于清净刹土中呢？因为得到佛陀加持的缘故而成就清净刹土，或者是佛陀的化身而非真实身，或者在不清净刹土中也可能有如此的问答。
'世尊，我知道在无量无数不可说的众生界中，有诸众生因慢心而被慢心所执而作知识宣说'以下是第二部分，即对前面佛说的回答。
这也分为三个部分：简要回答、说明自己所见、说明自己的想法。这是第一部分，意思是'我见到在无量众生界中，有诸众生依靠慢心而作知识宣说'。知识宣说的特征在后面说明。
这里所说的'具有慢心者'，各部解释不同。如果按照说一切有部的论典，四种补特伽罗会生起慢心，即：凡夫和三种较低果位者。如《大毗婆沙论》中对慢心的生起有三种不同的解释：
有些说：凡夫生起五种慢，即：对四种善根和四果。预流果者生起四种慢，除去第一种。一来果者生起三种慢，除去前两种。不还果者生起两种慢，除去前三种。阿罗汉则无慢心。
有些说：凡夫生起九种慢，即：对有漏善根、四向、四果。预流果者生起七种慢，除去前两种。一来向者生起六种慢，除去前三种。一来果者生起五种慢，除去前四种。不还向者生起四种慢，除去前五种。住不还果者生起三种慢，除去前六种。阿罗汉向者生起两种慢，除去前七种。阿罗汉则无慢心。对于趋向预流果者则无生起慢心的意义。
有部所说的圣者们也对特殊的有漏善法生起慢心，因此六种圣者如前所说般生起慢心，如彼论中广说。
经部师的观点与说一切有部相符，没有矛盾，因为在该部派中有诸多观点。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཕལ་ཆེར་སྡེ་པ་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་དང་མཐུན་ཏེ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་དང་སློབ་པ་དང་བཅས་པའི་འཕགས་པ་ དག་ལ་ཡོད་པར་བཤད་དེ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན།བདག་ཉིད་ཁེངས་ཤིང་གཞན་དག་ལ་རློམ་སེམས་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ང་ རྒྱལ་འདིའི་བྱེ་བྲག་དང་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བདག་དང་ཡོན་ཏན་ལས་སྐྱེས་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བར་རྟོགས་པ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པའི་གནས་ སྐབས་སུ་ཡང་ང་རྒྱལ་མངོན་དུ་འབྱུང་བས་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡང་དེས་འབྱུང་བ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ།།ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ནི། བསྟན་བཅོས་ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ལས་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ དང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་།ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་པའམ། མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚུངས་ པ་བས་བདག་ཆེ་བའམ།བདག་ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་བདག་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆེ་བ་བས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་ལྟ་བའི་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་པོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་ངོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན ལས་བཏུས་པ་དང་།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གང་ཟག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མ་བསམ་ གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པ་ཐོབ་པ་ལ་འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་པོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་ལས་ང་རྒྱལ་ནི་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་བདག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ དང་།བདག་དང་མཚུངས་པ་དང་བདག་པས་ཆུང་བ་དང་། བདག་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་པ་དང་། བདག་དང་མཚུངས་པ་ཡོད་པ་དང་། བདག་པས་དམའ་བ་ཡོད་པ་དང་། བདག་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པ་དང་། བདག་དང་མཚུངས་པ་མེད་པ་དང་བདག་པས་དམའ་བ་ མེད་དོ་སྙམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པའི་མིང་ཁོ་ན་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མདོ་སྡེ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བདག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཏོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ པ་དང་།བདག་པས་དམན་ནོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དགུ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དོ།

在此若与大乘教法相配，大多与两部宗义相符。所说增上慢存在于凡夫以及有学圣者等中，因此在《唯识成就论》中说：'何为我慢？其性相为自身骄傲并对他人心生轻蔑，是遮蔽无我慢及引生痛苦之所依。'
此我慢有九种差别与类别，即：三方面、我与功德所生。一切皆应以见道与修道断除。在圣者阶位中我慢也会显现，因此我慢之相由此生起并无相违。
七种我慢者，如《五蕴论》中说：'何为我慢？即：我慢、过慢、慢过慢、我心慢、增上慢、卑慢、邪慢。'
我慢者，即认为自己胜于劣者，或与相等者相等而心生骄傲。过慢者，即认为自己胜于相等者，或与胜者相等而心生骄傲。慢过慢者，即认为自己胜于胜者而心生骄傲。我心慢者，即对五取蕴执为我或我所而心生骄傲。增上慢者，即未得上位殊胜而认为已得而心生骄傲。卑慢者，即对远胜于己者认为自己仅略逊一筹而心生骄傲。邪慢者，即无功德而认为自己具有功德而心生骄傲。
《阿毗达磨集论》、《杂阿毗达磨集论》及《瑜伽师地论》中亦作如是说。《般若波罗蜜多释论》中说：'增上慢者，即佛弟子虽得禅定三昧，但未得圣果而认为已得而心生骄傲。'
所谓九种我慢，如《生智论》中说：'我慢有九种：即认为我最胜、我与他等、我比他劣、有胜于我者、有与我等者、有不如我者、无胜于我者、无与我等者、无不如我者。'
《论释》中虽仅提及三种我慢之名，故其中说：'经中所说三种我慢相，即认为我最胜的我慢相，认为与我等的我慢相，认为我劣的我慢相。'实际上是阐明九种含义，因此并无相违。

།ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་དང་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན་གནས་རྣམ་པ་ལྔ་ ལས་སྐྱེ་བར་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདིའི་[(]ཕྱེ་[,]བྱེ་[)]བྲག་ཀྱང་རྣམ་པ་བདུན་ནམ་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དེ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བདག་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་ལས་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ལས་ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ དང་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ངོ་།།ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་བདག་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཡོན་ཏན་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་སྟེ། འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རྣམ་ པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེའོ།། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་གི་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ནི་ང་རྒྱལ་སྐྱེའོ། །འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེའོ། །ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་སྐྱེའོ།།ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་དེ་ལས་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་འབྱུང་ངོ་། །ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་སྙམ་པ་ལས་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་འབྱུང་ངོ་།།ཡང་དག་པར་ཡོན་ཏན་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་བདག་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་པ་ལས་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་དགུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་སྦྱར་ན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་ནི་སྔ་མའི་ང་རྒྱལ་བདུན་གྱི་རྣམ་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལས་སོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ པོ་དེ་དག་གལ་ཏེ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན།དེ་ལ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོའི་གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དག་གོ། །བར་མ་གསུམ་ནི་ གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ངའི་ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དག་གོ།།ཐ་མ་གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ང་རྒྱལ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དེ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ་རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་གནས་བསྟན་པ་ལས་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་རེ་ཞིག་བདག་མཆོག་གོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ནི་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ ལས་སོ།།གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་དམན་པ་དང་མཚུངས་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་རྟོག་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་བཅོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་གནས་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་བདག་མཆོག་ གོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ནི་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དམན་པ་དག་ལས་བདག་ནི་ལྷག་གོ་སྙམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །མཚུངས་པ་དག་ལས་ནི་བདག་མཆོག་གོ་སྙམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དག་ལས་བདག་ནི་ མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།

关于七种和九种我慢，如果与唯识论相结合来说，是从五处生起的。因此，从彼论中分析此类差别有七种或九种，是从三个方面以及我与功德处所生起。
首先，在七种我慢中，我慢、过慢、慢过慢和卑慢是依靠三个方面而生起。我所慢是依靠我处而生起。邪慢和增上慢是依靠功德处而生起。依靠中等和殊胜的情况而生起过慢。
因此，在《杂阿毗达磨集论》中说，从低劣和中等两种情况生起我慢。从中等和殊胜的情况生起过慢。从殊胜的情况生起慢过慢。从低劣的情况生起卑慢。从执著五取蕴为我和我所而生起我所慢。从未得殊胜功德而认为已得殊胜功德而生起增上慢。从实际无功德而认为自己具有功德而生起邪慢。
关于九种我慢的分类也有两种解释。如果与《发智论》相结合，如《俱舍论》中所说，这九种是从前面七种我慢的类别中产生的，即从前述的我慢、过慢和卑慢中产生。如是这三种如果依靠见解而生起诸行，则各自成就三种特殊类别。
前三种依次是过慢、我慢和卑慢。中间三种依次是卑慢、我所慢和过慢。最后三种依次是我慢、过慢和卑慢。详细内容如《大毗婆沙论》中所说。
如果与《方品论》中所说的我慢类别相结合，其中首先认为自己最胜的我慢类别是从三种我慢中产生，即从我慢、过慢和慢过慢中产生。这三种是由于对低劣、平等和殊胜境界的分别而有差别。
因此，在《大毗婆沙论》中与《方品论》相结合而说，认为自己最胜的我慢有三种：认为自己胜过低劣者的称为我慢，认为自己胜过平等者的称为过慢，认为自己胜过最胜者的称为慢过慢。

།ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་གཞན་བརྒྱད་ནི་ཅི་རིགས་པར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ནི་ཅི་རིགས་པར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་ པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ནི་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་གཉིས་སྡུད་པར་བྱེད་དེ།མཚུངས་པ་ལ་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ལ་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་ བྱའོ།།བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་གཅིག་སྡུད་པར་བྱེད་དེ། ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་དམན་ནོ་སྙམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་པ་དང་ དམན་པ་མེད་པ་ཡང་བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་པ་དང་འདྲ་བར་བཤད་པར་བྱའོ།།མཚུངས་པ་ཡོད་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པ་ནི་བདག་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དང་འདྲ་བར་བཤད་པར་བྱའོ། །དམན་པ་ཡོད་པ་དང་མཚུངས་པ་མེད་པ་ནི་བདག་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་འདྲ་བར་བཤད་ དོ།།རྣམ་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །གསུམ་ནི་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །གསུམ་ནི་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་དང་དགུ་ལས་ མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་སྦྱར་རོ།།འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཡོད་པར་བཤད་དེ་འདི་ལྟར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་རོ་སྙམ་དུ་ མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་སློབ་པ་དག་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཡོད་པར་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པུཎྜ་རཱི་ ཀའི་མདོ་ལས་ཡང་དག་པར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པས་གང་དེ་སྐད་བཤད་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་ན་དེ་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་གཏོགས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་ཀྱང་ཤེས་བྱའི་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་དམ་པའི་ཆོས་པུཎྜ་རཱི་ཀ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་ཀྱི་འདི་ནི་ཤེས་བྱ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཡོད་ཅེས་བཤད་པ་དང་མེད་ཅེས་བཤད་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ འགལ་བ་མེད་དོ།།ས་བདུན་མན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་འདི་ལ་བཤད་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མི་སྐྱེད་དེ། དོན་དམ་པའི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ལ་བྱུང་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། །མདོ་སྡེ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཆེད་དུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མའི་ས་བདུན་པོ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ང་རྒྱལ་ཉི་ཚེ་འབྱུང་བར་མ་ཟད་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་མངོན་དུ འབྱུང་སྟེ།ས་རེ་རེ་ལ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་མཆོག་དང་དམན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་ཐུགས་སུ་ཆུད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདུལ་བ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ དྲུང་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕུང་པོ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།འདི་སྙེད་ཅིག་ནི་ལོག་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་སྙེད་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་སྙེད་ཅིག་ནི་མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་ བུའོ།

如经中所说，应当如理解说其他八种我慢的形相。关于此，对于'应当如理解说八种我慢的形相'，依于中等和大的形相而摄集两种我慢的形相，即'认为与我相等'的我慢形相：对于相等者执著为相等，此即称为我慢；对于殊胜者执著为相等，此即称为过慢。
依于大的形相而摄集一种我慢的形相，即'认为我低劣'的我慢：对于极为殊胜者认为自己稍微低劣，此即称为卑慢。对于有最胜者和无低劣者，也应如'认为我低劣'一样解说。
对于有相等者和无最胜者，应如'认为与我相等'一样解说。对于有低劣者和无相等者，应如'我最胜'一样解说。在这九种形相中，三种依于三种形相，三种依于中等和大的形相，三种依于大的形相，应如前理解。
此处所说的'具有我慢'，是从七种和九种我慢中，与增上我慢相配。对此也有三种不同的解说：法师真谛说凡夫有增上我慢，因为有所缘的瑜伽师会生起'这是真实瑜伽'的增上我慢。
有些人说凡夫和二乘有学都有增上我慢，因为阿罗汉已断烦恼障。因此，《妙法莲华经》中说：'若已真正证得阿罗汉而不信此说，是为无有是处。'
有些人说阿罗汉也包括在内，为什么呢？因为虽无烦恼我慢，但具有所知我慢。若如此，《妙法莲华经》中所说如何理解？答：那是就烦恼而言，这是依所知而说，所以说有和说无并不相违。
问：七地以下的菩萨等是否生起增上我慢？答：对此有三种解说：有人说初地以上不生增上我慢，因为已得胜义一味相。有人说七地以下生起也无过失，如经中所说'为了特别生起'。有人说前七地不仅生起烦恼障的我慢，也会显现所知障的我慢，因为每一地之间互相观待有胜有劣。
问：佛是否通达一切众生的究竟？答：如《大毗婆沙论》中所说：'在律中，世尊在菩提树下将众生安立为三聚：此许多是邪定聚，此许多是正定聚，此许多是不定聚。'

།སེམས་ཅན་གྱི་ཚད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ནི་དཔག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས། གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི།ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གཞག་ནུས་པར་འགྱུར་བས་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ནི་ དཔག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས།སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་བརྙེས་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དེ་དེ་ཡང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྙེས་པ་ཡིན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྙེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་གུད་ན་མེད་ པས་དེ་ལྟར་བརྙེས་པར་གྱུར་པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡོད་པས་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་ཉན་ཐོས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུས་ ཐོས་པ་ཡིན་ལ།སངས་རྒྱས་ནི་སློབ་དཔོན་མི་མངའ་བར་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་པས་འདི་ནི་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་ལོ་སྟོང་ཚུན་ཆད་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་གཞན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དང་དུས་གཞན་དག་གི་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་དེ་ལས་དྲིས་ལན་དག་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་མ་ ལུས་པར་མཁྱེན་པར་རུང་ངམ།གལ་ཏེ་མཁྱེན་ན་ནི་སེམས་ཅན་ལ་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མི་མཁྱེན་ན་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མོས་པ་རྣམས་མི་མཁྱེན་པར་འགྱུར་རོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ གྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཆོས་ནི་མ་ལུས་པར་མཁྱེན་པར་རུང་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བདེན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་སངས་རྒྱས་ནི་མཆོག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ མཁྱེན་ཅིང་མཐའ་བརྙེས་པ་མ་ཡིན་ན།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་མ་ལུས་པར་མཁྱེན་ཞེས་གསུངས། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གང་ཟག་ཅེས་ཀྱང་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ནི་ཡང་དག་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གང་ཟག་ ཀྱང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་མཐའ་མེད་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་མཐའ་མེད་དེ། དཔེར་ན་སྒོ་ཆེ་བའི་ཕྱི་ཁ་གབ་ཀྱང་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མཁྱེན་པ་ལ་ནི་མཐའ་ཡོད་ལ་སེམས་ཅན་ལ་ནི་མཐའ་མེད་ན་ནི་ཀླན་ཀ་འདི་ཡོད་པར་འགྱུར་གྱི་འདིར་ མཁྱེན་པ་དང་སེམས་ཅན་གཉི་ག་ཡང་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་འདི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་གཉི་ག་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་ནི་གཞན་པའི་ལུང་བསྟན་པ་དག་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་བཅུ་བཞི་པོ་དེ་དག་ ནི་མི་བདེན་ཞིང་ཕན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་གྱུར་ན། འོ་ན་ནི་སེམས་ཅན་ལ་མཐའ་ཡོད་པར་ ཡང་འགྱུར་ལ།བཀྲེས་པ་དང་གྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ།

是依据有情的数量而安立还是依据法而安立？如果是依据有情而安立，为何说'有情海无边际不可测量'？如果是依据法而安立，那么声闻也能安立，那佛与声闻有什么不共之处？
有人说是依据有情而安立。若如此，为何说'有情海无边际不可测量'？
答：佛虽已证得有情海边际，也无过失。这是以共相而证得，而非以别相证得。如是，一切有情不出四生之外，故而证得。
有人说是依据法而安立。若如此，声闻也能安立，那佛与声闻有什么不共之处？
答：声闻是从佛因而闻法，而佛无师自悟而安立，这就是不共之处。
有人说，三千大千世界以及千年以内的，是依据有情而安立的。其他世界以及其他时间的，是依据法而安立的。若对照《般若波罗蜜多释》，其中也有问答：
是否能遍知一切有情之心？若能遍知，则有情应有边际。若不能遍知，如何能知一切有情之心的意乐？为何称佛为一切智者？
答：能遍知有情之心及心所法。为什么？如经中所说：'在诸实语者中，佛最殊胜'。
若不能遍知一切有情之心且未证得边际，世尊为何说'遍知无余'？也不应称为一切智者。然而，世尊之语是真实谛，必定有一切智者。
又，因有情无边际，遍知一切相智也无边际。譬如大门外的屋檐也大。
若智有边际而有情无边际，则有此过失。但此处智与有情二者皆无边际，故你的诘难不成立。
又，'有边际'与'无边际'二者都是佛法之外的记别，如说十四不可记事皆不真实且无益，故不成为诘难，详如彼处所说。
又，彼处说：若菩萨能圆满一切有情的愿望，则有情应有边际，且应无饥寒等苦受。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ནས་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཞེས་བྱ་བ་ ཡང་མིང་གིས་ཐམས་ཅད་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འཕགས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་གི་མདོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་འཆི་བས་སྐྲག་གྱུར་པས། །ལྕག་དབྱིག་ན་ཚས་མི་འཇིགས་གང་ཡང་མེད། །བདག་གི་ཉམས་ནི་གང་ཡིན་དཔེར་ ཞོག་ལ།།གསད་པར་མི་བྱ་ལྕག་གིས་གཞུ་མི་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལྕག་དབྱིག་གི་ན་ཚས་འཇིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་མོད་ཀྱི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྕག་དབྱིག་གི་ན་ཚ་མེད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ སེམས་ཅན་ལུས་ཡོད་ཀྱང་ལྕག་དབྱིག་གི་ན་ཚ་མེད་དོ།།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ལ་ཡང་ལྕག་དབྱིག་གི་ན་ཚ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ་འདིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡང་གང་ལྕག་གིས་གཞུ་བའི་རིགས་པ་ལས་དགོངས་ནས་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་ དག་པའི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་དུས་གཅིག་ན་དགོན་པ་ནགས་ཁྲོད་ཆེན་པོ་ཞིག་ན་མཆིས་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་བ་སྨོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བདག་དང་ གཞན་གྱི་གནས་བསྟན་པ་དང་བདག་གིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པའོ།།འདིས་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཤིང་མང་པོ་ཚོགས་ཤིང་འདུས་པའི་ཚེ་ནགས་ཁྲོད་ཅེས་བྱའོ། །དགོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་ དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ།དང་པོ་སྒྲ་ལས་དབེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒྲ་རྣམས་དེར་མི་གྲག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་བཅད་གཏུབས་ཀྱི་གནས་ལས་དབེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིང་ཐུན་རྣམས་དེར་མི་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་འཐབ་རྩོད་ ཀྱི་གནས་ལས་དབེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དགེ་བའི་ཆོས་འཁྲུག་པར་བྱེད་པས་འཐབ་རྩོད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གནས་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཏུ་གནས་པར་གྱུར་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་འཐབ་རྩོད་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱང་གྲགས་ གཅིག་ཕན་ཆད་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་སྟོང་ཕན་ཆད་ཀྱི་བར་དེ་ནི་དགོན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ལ་གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ཚད་མའི་སྡེ་པ་དག་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ལ་གཞུ་སྟོང་ཡོད་དོ་ ཞེས་ཟེར་ཏེ།གཞུ་གང་ལ་ནི་འདོམ་ཕྱེད་དང་དོ་ཡོད་པ་འདོམ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱའོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི་ཁྲུ་བཞི་ལ་གཞུ་གང་ངོ་། །གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གོ། །རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཕན་ཆད་ནི་དགོན་པའི་གནས་ཞེས་ བྱའོ།།བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཁྲུ་བཞི་ལ་གཞུ་གང་ངོ་། །གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ནི་དགོན་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཕན་ཆད་ནི་བས་མཐའ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བས། དེ་ བས་ན་གཞུ་ལྔ་བརྒྱས་ནི་ཡུལ་མཉམ་ཀའི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་མཉམ་ཀ་ནི་ས་གཞི་མཉམ་པར་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཐག་ཉེ་ཡང་སྒྲ་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་ལ་བྱང་ཕྱོགས་ནི་མཐོ་དམན་ཆེ་ཞིང་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱང་གྲགས་ ཆེ་བ་ཡིན་ནོ།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འདིའི་ཚད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཕྲ་རབ་རྡུལ་དང་རྡུལ་ཕྲན་གསེར་ཆུ་དང་། །རི་བོང་ལུག་དང་གླང་དང་ཉི་ཟེར་རྡུལ། །སྲོ་མ་ཤིག་དང་ནས་དང་སོར་མོའི་ཚིགས། །ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ བདུན་འགྱུར་བསྐྱེད་པར་བྱ།།སོར་ཚིགས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དག་ལ་ཁྲུ། །ཁྲུ་བཞི་དག་ནི་གཞུ་ཡི་ཚད་ཡིན་ཏེ། །དེ་ལྔ་བརྒྱ་དག་ལ་ནི་རྒྱང་གྲགས་སོ། །དེ་བརྒྱད་ལ་ནི་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ།

为什么这样说呢？为了使一切众生圆满所愿，远离痛苦获得安乐。所说的'一切圆满'也只是名义上的一切，而非真实的一切。如《圣法句经》偈颂中所说：'一切皆因死亡而恐惧，鞭杖病痛无不畏惧。以己度他应当思维，不应杀生不应鞭打。'虽然说一切都害怕鞭杖病痛，但无色界众生因为无身体故无鞭杖病痛。色界众生虽有身体但无鞭杖病痛。欲界众生中也有不受鞭杖病痛的。此处说'一切'是就应当受鞭打的对象而言，并非真实的一切。
'世尊，我曾一时住在一处大旷野森林中'等，这是说明第二自身所见。这又分为两部分：说明自身与他人的处所，以及从'我见彼等比丘'以下说明显示他人的认知。
这里是说明自身的处所。众多树木聚集之处称为森林。关于'旷野'，堪布真实贤解释有三种含义：第一远离声音，即不闻城市之声；第二远离砍伐之处，即木材不运至此；第三远离争斗之处，即一切烦恼扰乱善法称为争斗，若住此等处所则能降伏烦恼，故称远离争斗。
从一俱卢舍以上至百千由旬之间称为旷野。说一切有部认为一俱卢舍有五百弓，正量部认为一俱卢舍有一千弓。一弓长一又二分之一寻，即一千五百寻。《阿毗达磨论》说四肘为一弓，五百弓为一俱卢舍，二又二分之一俱卢舍以上称为旷野处。北方一俱卢舍成就等等。
《大毗婆沙论》说四肘为一弓，五百弓为旷野处，此外称为边际。因此五百弓构成平地一俱卢舍。为什么呢？因为平地虽近城市但听不到声音，而北方因地势高低起伏声音可闻，故北方俱卢舍较大。
《俱舍论》中广泛分别其量，故其偈颂说：'极微尘微金水尘，兔羊牛隙尘，虮麦指节尘，后后增七倍。二十四指节，为一肘四肘，说名为一弓，五百弓俱卢，八俱卢舍为，一瑜缮那量。'

།ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ལ། སོར་མོའི་ ཚིགས་ནི་ཐ་མ་ཡིན་པས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་བདུན་འགྱུར་གྱིས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བདུན་ལ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གོ། །རྡུལ་ཕྲན་བདུན་ལ་ནི་གསེར་རྡུལ་གཅིག་གོ། །གསེར་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་ཆུ་རྡུལ་གཅིག་གོ། །ཆུ་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་རི་བོང་ གི་རྡུལ་གཅིག་གོ།།རི་[(]བང་[,]བོང་[)]གི་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་ལུག་རྡུལ་གཅིག་གོ། །ལུག་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་གླང་རྡུལ་གཅིག་གོ། །གླང་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་གཅིག་གོ། །ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་བདུན་ལ་ནི་སྲོ་མ་གཅིག་གོ། །སྲོ་མ་བདུན་ལ་ནི་ཤིག་གཅིག་གོ། །ཤིག་བདུན་ལ་ནི་ ནས་འབྲུ་གཅིག་གོ།།ནས་འབྲུ་བདུན་ལ་ནི་སོར་མོའི་ཚིགས་གཅིག་གོ། །སོར་མོའི་ཚིགས་གསུམ་ལ་ནི་སོར་གཅིག་གོ། །སོར་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཞེང་དུ་གཞིབས་པ་ལས་ནི་ཁྲུ་གང་ངོ་། །ཁྲུ་བཞི་ཆུར་བསྒྲེང་བ་ལ་གཞུ་གང་ངོ་། །གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ཆུར་བསྒྲེང་བ་ལ་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གོ། ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ནི་གྲོང་ནས་དགོན་པར་འགྲོ་བའི་བར་གྱི་ལམ་གྱི་ཚད་དོ། །རྒྱང་གྲགས་བརྒྱད་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།གྲོང་ཁྱེར་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ལས་འདས་པ་དེ་ནི་དགོན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གནས་པ་བཅུའི་བསྟན་བཅོས་ལས། འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལས་རིང་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དགོན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལས་དབེན་པའི་གནས་མལ་དགོན་པ་དང་།ནགས་འདབ་དང་། བས་མཐའ་གང་དག་ཡིན་པ་དག་ཏུ་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་དགོན་པ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དགོན་པའི་ཆོས་ནི་འདུ་འཛི་ལས་དབེན་ཞིང་རབ་ ཏུ་དབེན་པ་ན་གནས་པའོ།།དེ་ལ་རབ་ཏུ་དབེན་པ་ནི་མང་པོས་གནོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། བག་མེད་པའི་གནས་ལས་དབེན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཉེ་ན་ཡང་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ཙམ་ལས་མི་ཉེ་བར་ཡུན་རིང་པོར་ལུས་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕན་འདོགས་པའོ། །དེ་ལྟར་དབེན་པར་གྱུར་ནས་སེམས་ཀྱང་འདོད་ པ་ལྔའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ལས་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་བར་གྱུར་པ་ནི་དགོན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །དེ་ན་དགེ་སློང་རབ་ཏུ་མང་པོ་དག་ཅིག་ཀྱང་ནགས་ཁྲོད་དེ་ལ་བརྟེན་ཅིང་བདག་གི་ཉེན་ཀོར་ན་ གནས་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་གཉིས་པ་གཞན་མང་པོ་གནས་པའི་གནས་བསྟན་ཏོ།།དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་དྲང་སྲོང་རྡོ་རྗེས་སློང་བ་དང་། སྡིག་པ་འཇོམས་པ་དང་། བདུད་སྐྲག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པར་བཤད་དེ་དང་པོ་ནི་སློང་བ་སྟེ།ཡོངས་སུ་དག་པས་འཚོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཁས་འཚོ་བ་རྣམ་པ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁས་འཚོ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་གིས་སྨན་ སྦྱོར་བ་དང་།འབྲུ་རྣམས་རྨེད་པ་དང་། སྐྱེད་ཤིང་ལ་སོགས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པས་འཚོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁ་ཐུར་དུ་ལྟ་བས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་གིས་གཟའ་སྐར་དང་ཉི་ཟླ་དང་རླུང་དང་ཆར་པ་དང་གློག་འགྱུར་བ་དང་། ལྕེ་འབབ་པ་ལས་རབ་ཏུ་རྟོག་ ཅིང་ཡོངས་སུ་དག་པས་འཚོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁ་གྱེན་དུ་ལྟ་བས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་གིས་སྨིན་གཉེར་གྱིས་མཐུ་སྟོན་པ་དང་། ཕྱོགས་བཞིར་ཕོ་ཉར་འགྲོ་བ་དང་ཁ་གསག་དང་། མང་དུ་ཚོལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པས་འཚོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁ་ཕྱོགས་སུ་ ལྟ་བས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་གིས་སྔགས་དང་མཁྱུད་དཔྱད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསླབས་ནས་ལེགས་ཉེས་རྣམས་སྟོན་ཅིང་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པས་འཚོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁས་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ།

如是所说。在此注释中说道：极微尘是最初的，手指关节是最后的，后后者以七倍递增，应当了知。即是：七极微尘为一微尘。七微尘为一金尘。七金尘为一水尘。七水尘为一兔尘。七兔尘为一羊尘。七羊尘为一牛尘。七牛尘为一日光尘。七日光尘为一游尘。七游尘为一虮。七虮为一麦粒。七麦粒为一指节。三指节为一指。二十四指横列为一肘。四肘直伸为一弓。五百弓直伸为一由旬。一由旬是从村落到阿兰若处的道路距离。八由旬为一俱卢舍。
如是所说，广大分别解释是如《大毗婆沙论》中所说。阿僧伽论师所造《大乘集论释》中说：'远离城市，超过一由旬者，称为阿兰若。'《十住论》中说：'远离喧闹言谈者，称为阿兰若。'《瑜伽师地论》中说：'于远离村落城邑的住处、阿兰若、林边及边际等处安住者，称为阿兰若住者。'
《头陀经》中亦说：'阿兰若法即是远离喧闹而住于极为寂静处。其中极为寂静是远离众多扰害及放逸之处。如是虽近但不近于一由旬之内，长期对身体极为有益。如是成为寂静已，心也远离五欲五盖，称为阿兰若。'圣者《般若波罗蜜多释》中亦如是说。
'于此有众多比丘依止彼林间而住于我的周围'此句显示第二多人所住之处。'比丘'者，如师长金刚仙人所说：'是乞求者、摧毁罪恶者、令魔惊惧者。'《般若波罗蜜多释》中说具五种含义：第一是乞求，因以清净活命故。
因此，彼论中说：'远离四种邪命故称为清净。四种邪命是：出家者以配制药物、耕种五谷、种植树木等不清净活命者，称为下口食。出家者观察星宿、日月、风雨、闪电变化、舌相等不清净活命者，称为仰口食。出家者以皱眉示威、四方传信、谄媚、多方寻求不清净活命者，称为方口食。出家者学习各种咒语、占卜，显示吉凶等不清净活命者，称为维口食。'

།གཉིས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་དགེ་ སློང་ཞེས་བྱའོ།།གསུམ་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་གི་མིང་ངོ་། །བཞི་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསྲུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལྔ་པ་ནི་བདུད་སྐྲག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་པའི་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དགེ་སློང་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སློང་བའི་དགེ་སློང་དང་། བདག་ ཉིད་ཁས་འཆེ་བའི་དགེ་སློང་དང་།མིང་གི་དགེ་སློང་དང་། ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པའི་དགེ་སློང་དང་། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་རྒྱུ་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ནི་བདུད་ སྐྲག་པར་བྱེད་པ་དང་སློང་བ་དང་།སྡིག་པ་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པའི་ཚེ་བདུད་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་རོ། །སློང་བ་ནི་མཆོད་འོས་སུ་འགྱུར་རོ། །སྡིག་པ་འཇོམས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བདག་གི་དགེ་སློང་དེ་དག་སྔ་དྲོའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཕན་ཚུན་ནས་འདུས་ཏེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་གནས་ནས་སོ་སོ་ནས་མཚན་མ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཅན་གྱི་ཆོས་སྟོན་པས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་པ་དག་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་གཞན་དག་གི ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བརྟགས་པ་རྣམས་སྤྱིར་སྨོས་པ་དང་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བརྟགས་པ་སྤྱིར་སྨོས་པ་སྟེ། འོག་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལ་ བརྟེན་ཏེ།ཤེས་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་གྱུར་ནས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་དོན་དུ་འདོད་ཀྱི། ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རིག་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟོན་པར་ཡང་མི་བྱེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་བར་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ བྱེ་བྲག་དང་།གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་དམ་པར་བརྟགས་ནས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདིར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྦྱར་ན་དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དོན་ ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་ བཅོས་ལས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ་ལྟ་བ་དང་།རྐྱེན་དང་དངོས་པོའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ས་རྣམ་པ་བཅུའོ་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་ བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་དེ་དག་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་ པ་བཅུ་གསུམ་བཤད་དེ།སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་བཟུང་ནས་དམིགས་སུ་མེད་པ་རོ་གཅིག་པའི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་ནས་མཐར་ཕྱིན་པའི་དོན་དམ་པ་རྟོགས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་གྱུར་པའོ། །དགེ་སློང་དེ་ དག་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་ལ་གནས་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་སྔ་མའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་ དུ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

第二是因为已经降伏烦恼而称为比丘。第三是出家之人的名称。第四是指守护清净戒律。第五是指令魔恐惧。
瑜伽师地论中说：比丘有五种：乞食比丘、自称比丘、名字比丘、降伏烦恼比丘、白四羯磨受具足戒比丘。
依据阿阇黎真实记忆论，在因位时称为令魔恐惧、乞食和降伏罪恶。到达果位时，令魔恐惧者成为阿罗汉，乞食者成为应供，降伏罪恶者称为不生。
我的那些比丘们在清晨时分相互聚集，安住于有所缘的证悟中，各自以种种相状说法，进行知识交流。
这以下是说明二者对他人进行知识交流。这又分为两种：总说所观察和分别解说所观察。这是第一种。这是第一种总说所观察，如下所说。
依于五蕴等，产生种种知识后，意欲缘取彼等，而不以一味空性法的智慧显示胜义谛。同样，对八支圣道等自性差别及对治等，执著为胜义而生起增上慢，故此处提及。
关于'证悟'一词，若依瑜伽师地论解释：'其中，凡是决定义，即是证悟义'。
俱舍论中则说：'凡是现前明见诸谛境界，即名为证悟'。
此证悟在诸论中解释不同。俱舍论中说证悟有三种，即见、缘及事物差别。有些论中说有六种，如瑜伽师地论所说。有些论中说有十地，如《阿毗达磨集论》和《杂阿毗达磨集论》所说。
此处所说'有所缘的证悟'是指：那些比丘依据初转法轮，解说十三种法门，执著文字表面意义，不了解无所缘一味空性的胜义，生起增上慢，认为已通达究竟胜义。
若问这些比丘依何种证悟而进行知识交流？答：总的来说是依见道、修道、无学道和前行。因此，经中后面说'获得念住'乃至'获得八支圣道'等。

། །།བམ་པོ་བཅུ་བདུན་པ། དེ་ན་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོའི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ཟད་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོའི འགོག་པ་ཐོབ་པ་དང་།ཕུང་པོའི་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཁས་པས་བརྟག་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་དྲུག་ལ་ བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་།ཁ་ཅིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་རྣམ་པ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པའོ། །འདིར་ནི་དང་པོར་མཁས་པས་བརྟག་པར་བྱ་ བའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏེ།མཁས་པར་བྱ་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་ཟས་རྣམ་པ་བཞི་དང་། བདེན་པ་བཞི་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཁམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་མོད་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རོ་གཅིག་པའི་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་རྟོགས་པ་ན་གདོད་ མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན་དགེ་སློང་དེ་དག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དམིགས་པ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་ཕྱིར་འདིར་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།།སྒོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་ཀྱང་རྣམ་ པ་ལྔར་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ།ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་རྣམ་པ་བཞི་དང་། བདེན་པ་བཞི་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཚིག་དྲུག་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིག་དྲུག་པོ་འདི་དག་ བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་དམ།འོན་ཏེ་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་མཚམས་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་མ་དམིགས་པ་ལ་ཆོས་རྟོགས་པ་ ཞེས་སྟོན་ཏོ།།དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་དམིགས་པ་ལ་ཆོས་རྟོགས་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་བརྟགས་པ་ཐ་དད་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །འདིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་སྒོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་དག་དང་མཐུན་ པའི་ཕྱིར་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་ན་སྒོ་གཅིག་ལ་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཚིག་དྲུག་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་པ་དང་བྱེ་ བྲག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།དེ་ལ་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་པ་ནི་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་ཚིག་ལྔ་ལས་མི་འབྱུང་བས་ཚིག་དང་པོ་མ་ཚང་སྟེ། ལྔ་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕུང་པོ་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕུང་པོ་འཇིག་པའི་མཚན་ ཉིད་དང་ཕུང་པོ་འགོག་པའི་ཆོས་དང་།ཕུང་པོ་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བའི་ཆོས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཚིག་དྲུག་ཚང་བར་འབྱུང་སྟེ་དོན་འདི་དང་མཐུན་ནོ།

第十七品。有些人为了获得蕴、获得蕴相、获得蕴生、获得蕴尽、获得蕴灭、获得现证蕴灭而作知识表示，从此以下是第二分别观察的宣说。此又分为二种：依止六种智者所观察境而作知识表示的宣说，以及从'有些人获得念住'以下，依止七种菩提分瑜伽门而作知识表示的宣说。
此处首先宣说依止六种智者所观察境而作知识表示。六种应成智者之法即是：蕴、处、缘起、四食、四谛、十八界。实际上，处和界法已经包含了一切法，但由于众生根性不同，故依蕴等分为六门。
若是真实义的证悟，应当是通达一味胜义谛理才称为证悟，然而那些比丘具有增上慢，认为缘取蕴等相即是真实义的证悟，因此此处说六种观察。虽有六门，可摄为五种：宣说五蕴、以及处、缘起、四食、四谛、十八界的宣说。
这是首先解释五蕴的六句。此六句是一种观察的相，还是成为六种观察呢？答：从《解深密经》和《分别缘起经》中说：'有些比丘于蕴相缘取而说是通达法'，'有些比丘于蕴生缘取而说是通达法'等，因此这六句显然是不同的观察。
此处从此经中每一门都说'有些'，因与彼相顺，应知分为六种观察。或者若作为一门一种观察亦无相违。对此六句的解释也以二种方式宣说：说明句数多少及分别其特征。
其中说明数量多少时，若对照《解深密经》，彼中仅出现五句，缺少第一句。五句为：蕴相、蕴生相、蕴灭相、蕴灭法、现证蕴灭法。从《解深密经》中则完整出现六句，与此义相顺。

།དེ་ལ་ཚིག་དྲུག་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་དང་། ཕུང་པོའི་རྣམ་ པར་འགྱུར་བ་དང་།ཕུང་པོ་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བའི་ལམ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་ལས། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་ལ་རོ་གཅིག་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་པར་ བྱ་བ་ཡིན་ན།དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། གནས་བརྟན་པའི་སྡེ་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ངོ་ཞེས་ཟེར། འདི་ཡང་དག་པའི་ཚད་མའི་སྡེ་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་ཁོ་ནར་ཟད་དོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་རོ་གཅིག་པའི་དོན་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་སྟོན་པ་ཆེན་པོས་གསུངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་པས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཕུང་ པོ་ལས་ཆོས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རོ་གཅིག་པའི་དོན་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པར་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཡོད་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་དོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་འདིའི་དབང་གིས་ནི། ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྐྱེ་ལ་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པའོ།།དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་ཕུང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། བརྟག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་དམ། ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཚན་ཉིད་དམ། དུས་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དམ། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་བདེན་པ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་དམ་། ཁམས གསུམ་པའི་མཚན་ཉིད་དམ།ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དམ། རྣམ་པར་གཞག་པའི་ལུང་བསྟན་པའི་ མཚན་ཉིད་དམ།གཟུགས་རྣམ་པ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་དམ། རྒྱུན་དང་བཅས་པ་དང་རྒྱུན་མེད་པ་དང་། གཟུགས་དང་སེམས་དང་། གཟུགས་དང་སེམས་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་རིག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་ འདི་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་རོ་གཅིག་པའི་རིག་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རིག་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་འཛིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད། འཛིན་པ་འདིའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་ངོ་། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་མངོན་ པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པའོ།།དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གསུམ་པ་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་པའོ། ། འཛིན་པ་འདིའི་དབང་གིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པའོ། །དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དམིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཞི་པ་ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི ལྟར་འགག་པ་མེད་པ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དོ་སྙམ་པའི་འཛིན་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་།།འཛིན་པའི་དབང་གིས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པའོ།

其中六句是：蕴、蕴的特征、蕴的生起、蕴的变化、蕴的灭尽以及现证蕴灭的道路。
其中所谓别相特征，根据阿阇黎真谛所说，虽然五蕴等八万法门应当了知为一味之义，那么其特征是什么样的呢？若依上座部，则说有八万四千法门。若依正量部，则说仅有八万法门。答曰：依于法的六种特征而说明一味之义。
其中有些比丘执著蕴的所缘，即是执著自己所获得的语言表达，这是第一，执著五蕴实有，不能通达大师所说的意义，由于执著文字表面意义而认为除蕴外别无他法，如是未能通达一味之义，故生起'五蕴确实存在'的执著，以及'不存在'的执著。由此执著的力量，产生颠倒，由颠倒的力量，生起我慢。
有些比丘了知并缘取蕴的特征，这是第二，说明五蕴的特征，即观察的特征、正法的特征、功德的特征、过患的特征、因缘的特征、三时的特征、生住灭的特征、苦等四谛的特征、三界的特征、无漏界的特征、一向记别的特征、分别记别的特征、反问记别的特征、安立记别的特征、四种色法的特征、有相续与无相续、色与心、色与非心的特征等，凡是与蕴相关的如是种种智慧，即称为蕴的特征。如是由于未能通达一味的智慧，故生起'这是真实智慧'的执著。由此执著之因，生起颠倒。由于颠倒，生起我慢。
有些比丘了知并缘取蕴的生起，这是第三，说明生起的特征，如是由于不知因果一味性，故执著五蕴确实有生起。由此执著的力量生起颠倒，由于颠倒故生起我慢。
有些比丘缘取蕴的变化，这是第四，说明蕴的变化特征，如是由于不知无灭一味性，故生起'确实有变化'的执著。由执著的力量生起颠倒，由于颠倒故生起我慢。

།དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ ནི་ཕུང་པོའི་འགོག་པ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་སྙམ་པའི་འཛིན་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་། །འཛིན་པ་འདིའི་དབང་གིས་ན་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་འབྱུང་ལ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་བའོ། །དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོ་འགོག་པའི་ལམ་རྟོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དྲུག་པ་ཕུང་པོ་འགོག་པའི་ལམ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡུལ་དང་ཤེས་པ་རོ་གཅིག་པ་ ཉིད་དུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ལམ་ཡོད་དོ་སྙམ་པའི་འཛིན་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་།།འཛིན་པའི་དབང་གིས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ལ་དོན་རྣམ་ པ་དྲུག་དང་ལྡན་པས་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་དེ་ལས་ཚིག་དང་པོས་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་གཉིས་པས་ནི་དོན་དང་ཚུལ་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པ་སྟེ། བཏགས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཆོས་དང་། དུས་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་མཐུན་པ སྔར་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་དུ་ན་བདག་མེད་པར་གཅིག་པའོ།།ཚིག་གསུམ་པས་ནི་དགག་པར་བྱ་བ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པ་སྟེ་། དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་བཞི་པས་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཚིག་ལྔ་པས་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །ཚིག་དྲུག་པས་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །སྐྱེ་ མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཡོད་པར་སྦྱར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཕུང་པོ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་རྟོགས་པ་སྤྱིར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །ཕུང་ པོའི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོའི་རང་གི་ངོ་བོའི་མཚན་ཉིད་དང་།བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་སྟེ། ཚིག་འདི་གཉིས་ནི་སྤྱི་ཡིན་པས་ཚིག་འོག་མ་ཀུན་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་མིང་བརྡ་ཙམ་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་ པོ་ཞེས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གང་བདག་ཉིད་དང་བཅས་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གཟུགས་དང་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་གི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར རྟག་པ་དང་།མི་རྟག་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་མི་རྟག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མོད་ ལས་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་།འགོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་དག་ལས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་སྟེ། བྱུང་ནས་ཟད་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

有些比丘通达并缘取蕴的灭，这是第五显示蕴的特征，如是由于不知清净为一味的缘故，生起'清净确实存在'的执著。由此执著的力量而生颠倒，由于颠倒而生起增上慢。
有些比丘通达蕴灭之道，这是第六显示蕴灭之道，如是由于不知境和识为一味的缘故，生起'获得真实灭的道确实存在'的执著。由执著的力量而生颠倒，由于颠倒而生起增上慢。
如同以具足六种义理的五蕴法门显示六种一味性一样，十二处等一切法门也应当如是配合。
另一种解释方式是：第一句显示世俗分的行相，因为五蕴仅是世俗言说而已，别无他义。第二句显示义理和法则分的行相，虽有如前所说的假立、真实法、三世等种种不同特征，但在真实法则中是同一无我。第三句显示所断分的行相，这是集谛，因为是烦恼和业。第四句显示所知分的行相，这是苦谛。第五句显示所得分的行相，这是灭谛。第六句显示所修分的行相，这是道谛。处等也应当如是配合这六种。
此处的解释并非如此，其中'获得蕴'是总说通达五蕴法门，这是总说的文句。'获得蕴相'是获得蕴的自性相和差别相，这两句是总说，应当与后面所有文句配合，因此下文经中说'仅以名言安立为色蕴的自性相或差别相'乃至'永断色蕴及遍知色蕴的自性相或差别相'。
其中'自性'是指任何具有自体的法称为自性，如色蕴、受蕴等。分别自性的差别义理称为差别相，如常、无常、有漏、无漏等。'获得蕴生'和'蕴尽'这两句显示生灭无常的瑜伽，因此下文经中说'蕴的生起特征和灭尽特征'，其他经中也说'诸行无常，是生灭法故'。

།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་སྟེ།གདོན་མི་ཟ་བར་བྱུང་ན་ཟད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཕུང་པོ་འགོག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཕུང་པོ་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་ བདེན་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་སྤངས་ན་[(]འགག་[,]འགོག་[)]པའི་བདེན་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ལམ་གྱི་དབང་གིས་ཕུང་པོ་སྤངས་ནས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདི་དང་འདྲ་བར་བཤད་ པར་བྱའོ།།ཕུང་པོ་ལྔའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ཕུང་པོ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ། ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་མཆེད་ཐོབ་པ་དང་། །ཁ་ཅིག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཐོབ་ པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཚིག་དྲུག་ཡོད་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་ འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཟས་ཐོབ་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་ཟད་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཟས་འགོག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཟས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ གསུམ་པ་ཟས་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཚིག་དྲུག་སྦྱར་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཟས་རྣམ་པ་བཞིའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་བདེན་པ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པའི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པ་གཏན་དུ་སྤངས་པ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པ་བསྒོམ་པ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི པ་བདེན་པ་བཞིའི་སྒོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཚིག་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་དང་པོ་གཉིས་ནི་སྤྱི་ཡིན་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱི་མ་བཞི་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ དང་།འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་ རིག་ཅིང་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་།ལམ་གྱི་བདེན་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་བཤད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་གནས་ཡིན་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བསལ་བས་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ་། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པར་གསུངས་ པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ད་དུང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་།རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པར་བཤད་དགོས་སོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་ སུམ་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མི་སྐྲག་ཅིང་དགའ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེའི་འོག་ཏུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ།

又在《瑜伽师地论》中说道：'诸行无常，因为必定生起则与灭尽相应。'
'获得蕴灭'和'获得现证蕴灭'这两个词，是用来说明灭谛和道谛两者。因为断除苦谛和集谛而获得灭谛，以及依靠道的力量断除诸蕴而现证灭谛。
十二处等也应当如此解释。
五蕴的广义分别解释应当如《相品》中所说般了知。
如同某些人为获得蕴，同样地某些人为获得处，某些人为获得缘起也是如此。这是第二部分阐述处和缘起，每一项都有六个词语，应当如蕴一样了知。处和缘起的含义如《相品》中所说。
又有某些人为获得食、获得食相、获得食生、获得食尽、获得食灭、获得现证食灭而传授知识。这是第三部分阐述依据四食门而传授知识，应用六个词语并作解释，应当如前面一样了知。四食的分别解释应当如《相品》中所说般了知。
又有某些人为获得谛、获得谛相、获得遍知谛、获得永断谛、获得现证谛、获得修习谛而传授知识。这是第四部分阐述依据四谛门而传授知识，六种词语中前两种是总说，应当如前面一样了知。后四种依次是遍知苦、永断集、现证灭、修习道。
若对照《瑜伽师地论》，其中为何说苦谛应当遍知、集谛应当永断、灭谛应当证知现证、道谛应当修习呢？答曰：苦谛是四颠倒的所依，为了去除颠倒而应当遍知。集谛虽已说为苦谛，但因仍与集谛相关联，所以需要说明集谛应当断除。现证是已现证的意思，因为现见灭谛而不恐惧且生起欢喜，所以其后说明灭谛是应当现证的。

།ལམ་གོམས་པར་བྱས་ནས་གདོད་ཇི་སྐད་སྨོས་པའི་དོན་གསུམ་པོ་དག་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐ་མར་ལམ་ གྱི་བདེན་པ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བདེན་པ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བ་འབའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བཤད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་ སྐད་དུ་མདོ་སྡེ་དག་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བར་གསུངས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བསྟན་ཞེ་ན།བཙུན་པ་རྩིབས་ན་རེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བར་ གསུངས་པ་འམ།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་འབྱུང་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་[(]སྡང་[,]སྤང་[)]བར་གསུངས་པའམ། ཡང་ན་ཀུན་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འགོག་པ་ཁོ་ན་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་གསུངས་པའམ། ཡང་ན་འགོག་པ་འབའ་ཞིག་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཐོབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལམ་ཁོ་ན་བསྒོམ་པར་གསུངས་པའམ། ཡང་ན ལམ་འབའ་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།འདིས་ནི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ལ། ཆོས་མངོན་པ་ལས་བཤད་པ་ནི་ ངེས་པའི་དོན་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་གྲངས་མང་པོས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བདེན་པ་བཞིའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཁམས་ཐོབ་ པ་དང་།ཁམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཉིད་དང་། ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཁམས་འགོག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཁམས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བགྱི་བ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་ བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ།།ཚིག་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས་དང་པོ་གཉིས་དང་། ཐ་མ་གཉིས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཚིག་བྱ་བ་གཉིས་ནི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་མང་བས་སྣ་ ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།།གྲངས་གཅིག་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ལུང་སྣ་ཚོགས་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་མིག་གི་ ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན།ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་སྣ་ཚོགས་དང་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་སྟོན་ཏོ་། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལས་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཐ་དད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་གཞན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བར་ཡང་གཞན་པའོ།།དེ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མང་པོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་འབྱུང་བ་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་ པ་དང་།ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ཕན་ཚུན་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ།

修习道路之后，才能成就前述三种意义，因此最后解说道谛是应当修习的。三谛虽然都应当遍知，为何只说遍知苦谛呢？答：这在《大毗婆沙论》中说到：'经中只说遍知苦谛，为何在阿毗达磨中说遍知一切法？'尊者妙音说：'世尊说只遍知苦，或者说只有苦应当遍知，因此阿毗达磨中说一切法都应当遍知。世尊说只断集，或者说只有集应当断除，因此阿毗达磨中说有漏法应当断除。世尊说只现证灭，或者说只有灭应当现证，因此阿毗达磨中说依止所得现证而说善法应当现证。世尊说只修道，或者说只有道应当修习，因此阿毗达磨中说一切有为善法应当修习。'这表明经中所说非了义，阿毗达磨中所说是了义。这在该论中以多种方式广说。
四谛的广义分别应当如相应的特征所说来理解。又有人说为了获得界、获得界相、获得界的种种性、获得非一性、获得界的灭、获得现证界灭而说示知识，这是第五种依十八界而说示知识。这六种说法中，前两种和后两种如前所述可以理解。中间两种是分别解说。
由于种类极多故称为种种。因为数量超过一个所以称为非一性。因此在《相应部》中，世尊对比丘们说：'什么是种种界？即十八界：眼界、色界、眼识界乃至意界、法界、意识界，这就是种种界。'若对照《瑜伽师地论》，是依五蕴来说明种种和非一性的差别义。因此在该论中说：'蕴的自性差别是什么？即色蕴是一种，如是乃至识蕴又是另一种。蕴的多种自性是什么？即色蕴不是一种，而是由多种差别显现，因为有大种及所造色的差别，以及过去、未来、现在等种种差别的缘故。'又在该论中说：'什么是种种界性？即十八界彼此性相各异。'

།ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་དེ་དག་ཉིད་སེམས་སྣ་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་གནས་པ་ཉིད་དོ། །ཁམས་ཚད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་གཉི་ག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ཁམས་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་དུ་མར་ཤེས་པའོ།།དེ་དག་གི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པ་ནི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པའོ། །དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ས་དང་། གང་ཟག་དང་། རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་ཤེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐོབ་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་བསྒོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་རྟོགས་པའི་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགེ་སློང་དེ་དག་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་ཁོ་ན་ལ་དོན་དམ་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཡུལ་ལོ་ཞེས་དམིགས་པ་ མ་ཡིན་གྱི།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་བར་བརྟགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། དགེ་སློང་ཁ་ ཅིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པས་རང་གི་ཐོབ་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་འདི་ལྟར་དགེ་སློང་དེ་དག་དྲན་པ་ ཉེ་བར་གཞག་པའི་མཚན་མ་བཟུང་ནས་ཆོས་རྟོགས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ ཆད་ཀྱིས་ཟླས་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གིས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པའོ། །འདི་དང་པོ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་ བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་ལུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལ་དམིགས་པ་ལ་དྲན་ པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེ་ན།ཤེས་རབ་ནི་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་འདི་སྐད་དུ། ཤེས་རབ་ནི་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་དབང་ གིས་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་དྲན་པ་ཡུལ་གནས་པར་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དག་གསལ་བར་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འདི་ ལྟར་དྲན་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་རང་གི་བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ།

什么是非一界？即是说，由于这些界本身以无量多样心的差别而安住。什么是无量界？即是说，这两者合一称为无量界。
又从彼处说：了知十八界者，即是知多界。了知彼等诸相差别，即是知种种界。了知彼等差别，即是了知界、趣、地、补特伽罗及种种差别。十八界的含义如相应论中所说。
又有些人为获得念住、获得念住相、念住对治、显示违品、获得修习念住、获得未生念住令生、已生念住令住、不退、再生、增长广大而作知识表示。此下是第二部分，依三十七菩提分而作知识表示。
对此有两种解释：有人说，前面蕴等法是依所证境而作知识表示，后面念住等是依所证行而作知识表示。
有人说，那些比丘不仅缘于蕴等法六种相为胜义现证之境，也于念住、正断等法六种相观察为真实现证之行境。因此解深密经中说：'有些比丘通达并缘念住及念住相等而表示自己的证得。'又如深密解脱经中说：'如是彼等比丘执持念住相而通达法。'详细内容如彼处所说。
此亦分三部分而说：以念住作知识表示，从'有些'以下文句以正断、神足、根力、觉支作知识表示，以八圣道支作知识表示。
此中首先是依四念住而作知识表示。其中念住是指：四念住即身、受、心、法。
如正理论中说：为何缘慧称为念住？因为以念力摄持而安住故。如俱舍论中说：毗婆沙师们说：'因为以念力摄持，以力而安住故。'就真实义而言，是以慧力令念住于境，因为如实见者能清晰忆念故。
如大毗婆沙论中说：以念力遍除自性故称为念住。

།དེ་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ཡིན་ཏེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དབང་གིས་དེ་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་དམིགས་པ་ལ་ཡང་དག་པར་གནས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཞེ་ན། སྨྲས པ།གང་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པར་བྱེད་པ་དང་། གང་གིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་ པར་བྱེད་ཅེ་ན།དེ་ལ་ཤེས་རབ་དང་དྲན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྡུད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་འདྲེས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་འདོད་པ་དང་སྦྱར་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤེས་རབ་དང་དྲན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མདོ་དག་ལས་དམན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ དང་བཅས་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཤེས་རབ་དང་། དྲན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཏེ།ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡོད། ཟག་ པ་མེད་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་མདོ་ཚིག་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཚིག་བདུན་འབྱུང་སྟེ། ཚིག་དྲུག་པ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ ཉེ་བར་གཞག་པ་སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་མི་བསྐྱུད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཚིག་རྣམ་པ་བཅུར་ཕྱེ་ནས་སྟོན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། མདོ་ལས་དགེ་སློང་ ཁ་ཅིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཅུས་ཅི་ཞིག་སྟོན་པར་མཛད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། དོན་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་བཅུ་པོ་འདི་དག་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་དང་པོ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ ཡུལ་གྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ།།གཉིས་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ། །གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་ལམ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ བཞི་བསྟན་ཏོ།།བཞི་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་འདྲེས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་ བར་གཞག་པའི་སྦྱོར་བའི་ལམ་མོ།།དྲུག་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བཟོད་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གོ།

关于这个，自己的本体就是具有漏的五蕴，为了以念住的力量来广大增长它而说。在《圣般若波罗蜜多注释》中说：'随顺智慧并且如实安住于所缘境是念住。'在《瑜伽师地论》中说：'什么是念住的含义？答：所缘念住和能缘念住称为念住。其中，何为所缘念住？是对所缘境的念住。何为能缘念住？以智慧和正念摄持三昧，这是自性念住。除此之外，与之相应的心和心所法是杂念住。'
关于自性的分别，若结合说一切有部的观点，则说是智慧的自性。若结合大乘教法，则说是正念和智慧的本体。因此，在《杂阿毗达磨集论》中说：'念住的自性是智慧和正念。由于世尊经中有所谓下劣等随观，以及说具有念住，故依次第而说。'在《瑜伽师地论》中说：'以智慧和正念正确摄持三昧是自性念住。'
又在彼论中说：'此亦有三种：闻所生、思所生和修所生。闻所生和思所生唯是有漏，修所生则有有漏和无漏两种。'
关于文句义的解释有六种经文。在《解深密经》中出现七句，将第六句分为两种，即：'念住生起、安住和修习的特征不退失。'在《决定义经》中，阳德贤论师分为十句来说明。因此在阳德贤论师的笔记中说：'经中以某些比丘念住所缘等十句说明什么呢？答：为显示十种义而说此十句。第一句'了知并缘念住'是境念住。第二句'念住相'是自性念住。第三句'念住违品'说明念住道的违品四颠倒。第四句'念住对治道'说明对治道，因为是杂念住对治四颠倒的缘故。第五句'念住修习'是念住加行道。第六句'了知并缘未生念住生起'是无间道，即八忍。'

།བདུན་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྐྱེས་པ་གནས་པ་རྟོགས་ཤིང་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་རྣམ་ པར་འགྲེལ་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གོ། །བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱི་བར་དག་གོ། །དགུ་པ་འཕེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་སློབ་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་འོག་གི་སེམས་སོ། ། བཅུ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ལམ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་སེམས་ལུང་བསྟན་པ་དང་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ཇི་ལྟར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་ཚིག བཅུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ།ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་རེ་རེ་ཡང་ཚིག་དྲུག་ཡོད་པར་སྦྱར་ཏེ། དང་པོའི་ཚིག་གཉིས་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཚིག་འོག་མ་བཞི་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་གཉེན་པོ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐོབ་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་དག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་པོ་དག་གི་གཉེན པོར་གྱུར་པར་བསྟན་ཏོ་།།འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་ལུས་ལ་མི་གཙང་བ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པས་གཙང་བ་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་ཚོར་བ་ལ་བདེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་ པ་ཡིན་ནོ།།སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས། སེམས་མི་རྟག་པ་ཉིད་བསྒོམ་པས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ་པ་ཐོབ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་བཤད་པ་ཡིན་ ཏེ།བསྒོམ་པ་བཞི་པོ་དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་བསྒོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་དང་། འཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པ་ སྐྱེད་པར་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྒོམ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། བསྟན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། གཉེན་པོའི་བསྒོམ་པ་དང་། ཐག་བསྲིང་བའི་བསྒོམ་པའོ་འདི་ལྟར་ བསྒོམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན།ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། རྙེད་དང་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་གཉིས་དག་ནི། །དགེ་བ་འདུས་བྱས་ཆོས་རྟེན་རྣམ་པར་གཞག་།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། གཉེན་པོ་ཐག་ བསྲིང་བསྒོམ་པ་གཞག་པ་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཐོབ་པ་དང་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་གཉིས་ནི་དགེ་བ་འདུས་བྱས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གཉི་གའོ། །གཉེན་པོ་དང་ཐག་ བསྲིང་བའི་བསྒོམ་པ་གཉིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར།ཟག་པ་དང་དགེ་བ་ནི་དགེ་བ་བཞི་ཆར་དང་ལྡན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་གཞན་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སོ་སོ་ནས་སྔ་མ་དང་། ཕྱི་མ་ གཉིས་ཀྱི་བསྒོམ་པ་དག་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

第七'念住生起安住了知所缘'是分别解说道，即是那八种智。第八'不退'是修道，乃至金刚喻心。第九'增长'是无学道，是金刚喻心之后的心。第十'圆满'是神通道，以三种轮利益有情，即：神通、记心、正说等。
如同四念住有十句，同样也应当配合从四正断乃至八支圣道，如是出现，详细如彼处所说。此处解说并非如此，每一法门都配合有六句。前二句应知如同蕴，后四句与蕴等不同。
其中'念住对治与不相顺分获得'是说明四念住是四颠倒的对治。即：以身念住修习身不净性，是清净颠倒的对治；以受念住修习受无乐性，是乐颠倒的对治；以心念住修习心无常性，是常颠倒的对治；以法念住修习法无我性，是我颠倒的对治。详细如《瑜伽师地论》中所说。
'获得念住修习'等三句是依据四种修习而解说四念住。根据说一切有部的教义，这四种修习是：现前念住是加行修习，也称为获得修习，能生起未来的获得和将获得的行相，这就是获得修习。
因此，《俱舍论》中说：'修习有四种：获得修习、串习修习、对治修习、远离修习。'这四种修习依何法而建立呢？颂曰：'得修及习修二种，依善有为法安立，有漏法上立，对治远离修。'
在其注释中说：'得修和习修二者依善有为法，未来者唯得修，现在者二俱。对治修和远离修二者依有漏法。有漏善法具四修，无漏有为和其他有漏法依次各具前二修和后二修。'详细分别如《正理论》和《大毗婆沙论》中所说。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ནས་ སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་ལས་ བརྩམས་ནས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཡང་ལམ་བསྒོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། གསལ་བའི་བསྒོམ་པ་དང་། གཉེན་ པོའི་བསྒོམ་པའོ།།འཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའོ། །བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་ཉམས་པ་དང་། ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་བ་ དང་།སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གང་བསྒོམ་པའོ། །གསལ་བའི་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་གང་བསྒོམ་པའོ། །གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གང་ བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་ལྟར་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་པོ་དག་དང་སྦྱར་ཞིང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་ ནི་དང་པོའི་བསྒོམ་པ་གཉིས་འབའ་ཞིག་དྲན་པ་གཞག་པ་བསྒོམ་པར་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་སྒོ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པ་གཉིས་མདོར་བསྟན་པའོ། །མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །སྐྱེས་པ་ གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟན་པའི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་མ་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདིར་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་ཁོ་ནར་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱི། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་གསལ་བར་མི་ སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་བཞི་ཆར་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ། སྔར་གཉེན་པོ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བསྒོམ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ དགེ་བའི་ཆོས་མ་བསྐྱེད་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ད་དུང་མ་ཐོབ་པའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྐྱོན་མེད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་དག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་སྟོན་ ཏེ།འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་བསྟན་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་བརྗེད་པ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཕྱིར་ཞིང་ འབྱུང་བ་དང་།འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་དོ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། །མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། །བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། །གོང་མའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་པས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། །ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ རིམས་བཞིན་དུ་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ཆོག་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་བདུན་གྱི་མིང་སྨོས་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།

此处与大乘教法相对照时各自不相符合。在《阿毗达磨集论》和《杂阿毗达磨集论》中，依据四种修习而教导修习念住等法，又从四正断开始宣说四种修习。因此，在该论中又说，修道的差别略说有四种：即获得修习、依止修习、明显修习和对治修习。
获得修习是指为了生起未生起的善法而修习。依止修习是指为了已生起的善法能住、不退、再生、增长和断除而修习。明显修习是指为了断除已生起的罪恶不善法而修习。对治修习是指为了使未生起的罪恶不善法不生起而修习。
如是这四种差别，应当随宜与四正断相配合解释。《瑜伽师地论》中也与此相符而宣说。若与此经相配合，则仅说前两种修习是修习念住。
其中'获得念住之门'是略说两种修习。'未生而生'是分别详说获得修习。'已生而住'等是分别详说依止修习。
若问为何不说后两种修习？答：此处仅说修习善法，不明显说罪恶不善法的缘故。或者也具足全部四种，因为在前面说对治的部分已经包含了另外两种修习。
'获得未生念住生起'若与论释相配合，其中'为生起未生善法'是指尚未获得。'善法'是指从闻、思、修所生的三种智慧，因为是无过失的意义所以称为善。'为了生起'是指为了获得这些。
'为获得已生念住住、不退、再生、增长广大'，这是说明依止修习。这在诸论中各自解释不同，在论释中说有七种：为了已生善法住、不忘、修习、圆满、再生、增长和广大。
因此在该论中解释：'已生'是指已经获得。'住'是指以所获得的智慧。'不忘'是指以思所生智慧。'修习圆满'是指以修所生智慧。前三句说明以极善守护而获得的诸善法。'再生、增长和广大'是依次说明对这些不生起知足的缘故。
在《瑜伽师地论》中仅提到这七种名称，而没有详细解释。

།ཁ་ཅིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་ དག་པའི་སྤོང་བ་ཐོབ་པ་དང་།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཐོབ་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཐོབ་པ་དང་། སྟོབས་རྣམས་ཐོབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཐོབ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྒོ་ལྔ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་ལ་ཚིག་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཡང་ཚིག་དྲུག་ཡོད་པར་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྒོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དང་པོ་ནི་ ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ སྐྱེས་པ་རྣམ་གནས་པ་དང་།མི་བརྗེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་བསྒོམ་པས་སྤོང་བའི་གནས་སྐབས་སུ། བརྩོན་འགྲུས་འདིའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལེ་ལོ་ སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཡང་དག་པའི་མཆོག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ནན་ཏན་གྱི་ནང་ན་འདི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་ འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལོག་པའི་ཆོས་འཛིན་ཅིང་ཡང་དག་པའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པ་བཞིས་ ནན་ཏན་དང་།འབད་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་ཀུན་ལས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་ གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་འདུན་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་དང་། དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་ སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ལ། རྐང་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ངོ་བོ་ནི་བཅུ་གསུམ་སྟེ་འདུན་པ་དང་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་ སྨྲ་བ་དག་ན་རེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་འདུན་པ་དང་། སེམས་ཀྱིས་བསྣན་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བཅུ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། །གཞན་ཡང་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ངས་ཁྱེད་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་ཞིང་གཅིག་ལས་མང་པོར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །རྐང་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདིར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ནི་རྐང་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་ བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།རྫུ་འཕྲུལ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

有些人为了获得念住，如是同样有些人为了获得正断、神足、诸根、诸力、觉支等，这是第二部分对五门的详细解释。如同念住有六句，同样正断、神足、诸根、诸力、觉支等也都有六句，应当如前理解。
其中五门是：首先是四正断，即为断除已生起的罪恶不善法，为不生起未生起的罪恶不善法，为生起未生起的善法，为已生起的善法住、不忘等。
《俱舍论》中说：'为何称精进为正断？因为在正修行断除的阶段，以此精进力断除懈怠的缘故。或者称为正胜，因为在正确的身语意精进中，此为最胜。'《正理论》和《大毗婆沙论》中也有相同的解释。
《圣般若波罗蜜多释》中说：'因为断除邪法而趋向正道，故称正断。'又说：'因以四种精进心生起精进和勤勉，故称正断。'
关于本质的分别，一切大小乘教法中都说是精进的本质。
神足即是四神足：欲、精进、心、观三摩地。《俱舍论》中说：'为何将三摩地安立为神足？因为是殊胜功德的所依故。'
有些论师说：'神通是三摩地，足即是欲等。觉支的本质是十三种，因为由欲和心所生。'
毗婆沙师说：'在十一觉支之上加上欲和心，故成十三事。'
又经中说：'我为你们说神足等，神通即是经历种种神通境界，能一变多等，乃至广说。足即是欲等四种三摩地。'
在此世尊说三摩地的果为神通，欲等三摩地称为足。《正理论》中大多与此相同。
又《大毗婆沙论》中说：'因为是殊胜功德的所依，故称神足。'详细内容如彼论所说。

།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ ལས།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དམིགས་པ་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་པོ་དག་གིས་དུས་སུ་སེམས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཡེང་བས། འདི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་ སྡུད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ལ་སོགས་པས་སྨོན་པ་རྣམས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།ཅིའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། གང་ལ་རྐང་པ་ཡོད་པ་དེས་འགྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་དང་། ཕ་རོལ་གནོན་པར་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། གང་ལ་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་ཀྱང་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཡོད་ཅིང་།དེ་དེ་ལྟར་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། དྲང་པོར་གྱུར་པ་དང་། ལས་སུ་རུང་བར་གནས་པ་དང་། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་།རེག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་དང་། ཕ་རོལ་གནོན་པར་ནུས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དེ་དག་རྫུ་འཕྲུལ་དམ་པ་དང་། འབྱོར་པ་དམ་པ་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་རྫུ་ འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་ཀུན་ལས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་རྣམས་དང་། སྟོབས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དབང་པོ་ ལྔ་དང་།སྟོབས་ལྔ་སྟེ། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དག་གོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྔར་ནི་དབང་པོ་ཞེས་བསྟན་ལ། ཕྱིས་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་ དག་ཆུང་ངུ་དང་།ཆེན་པོའི་རྣམ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་ནུས་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་ སོགས་པ་ལ་དབང་པོ་དང་སྟོབས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་འདི་དག་ལ་སྔར་ནི་དབང་པོ་ཞེས་བསྟན་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་ནི་སྟོབས་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན། ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་ དག་གི་ཆུང་ངུ་དང་།ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སྔ་ཕྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པའི་ཆུང་ངུའི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཐུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་ནུས་ལ།ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ནི་འདི་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར། སྟོབས་ཀྱི་མིང་འཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། མཐུ་དང་ནུས་པ་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཆོམས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཤེས་པ་ཆུང་ངུའི་སེམས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་རྣོན་པོའི་སེམས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ཤེས་པ་ལ་དབང་བ་དང་། ཐབས་ཀྱིས་སྟོབས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་ལྔ་འཕེལ་བར་གྱུར་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་དང་། སེམས་ཅན་སྒྲོལ་ཞིང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་དག་གིས་འཇིག་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

又在《圣般若波罗蜜多释》中说：'由于摄心一境，安住于所缘境中，故称为如意足。'
又在彼论中说：'由于四正断时心等散乱，如是以三摩地摄心，故称为如意足。'
又在彼论中说：'由于以智慧和三摩地力等获得所愿，故称为如意足。'详细内容如彼论所说。
在《瑜伽师地论》中说：'为何称为神足？答：譬如有足者能行、能返、能胜彼岸，如是若有此等法，及圆满具足彼等三摩地，如是心得清净、得明净、无烦恼、离随烦恼、正直、堪能、获得不动时，为获得、触证出世间法故，能行、能返、能胜彼岸。即此等出世间法是殊胜神变、殊胜成就，故称为神足。'详细内容见彼论。
关于本性，在分别大小乘一切教法中，说是三摩地的本性。
所谓诸根和诸力，即五根和五力：信、精进、念、定、慧。
在《俱舍论》中说：'为何先说信等为根，后说为力？因为此五法依小、大二相的前后，又因能胜、不能胜而立。'
在《正理论》中说：'为何信等称为根和力？因为得自在故，难以降伏故。为何此五法先说为根后说为力？因依此五法小、大二相而分前后，又因能胜、不能胜而住，又因小相信等力微弱故能为违品所胜，大相则与此相反，故得力名。'
又在《大毗婆沙论》中说：'由于有威力、能力、自在，故称为根；由于难以降伏，故称为力。'
在《圣般若波罗蜜多释》中说：'由钝根心所得故称为根，由利根心所得故称为力。又由了知有情根性得自在及以方便得力故称为根。五力增长后能摧破烦恼、度化有情、获得无生法忍，故称为力。又由天子魔及外道不能摧坏，故称为力。'详细内容如彼论所说。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དབང་བྱེད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོམས་པར དཀའ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་ ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི།ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་པོ་དྲན་པ་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་ པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའམ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་རྟོགས་པར་ནུས་པའི་ ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གཅིག་ནི་ཡིན་ལ་དྲུག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། དྲུག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་གཞོལ་བས་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའམ། ཡང་ཁ་ཅིག་ ན་རེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་དྲུག་ནི་ཡིན་ལ་གཅིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡིན་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གཞན་དྲུག་པོ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཡན་ལག་ཡིན་གྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལམ་ཡང་ཡིན་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མི་སློབ་པའི་དེ་ཁོ་ནའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་དངོས་པོ་འདི་བདུན་གྱིས་ཕྱིན་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བསྒོམ་ པའི་ལམ་གྱི་ནུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ནུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། ཡན་ལག་འདི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པར་ཞུགས་པའི་གང་ ཟག་གིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡན་ལག་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་རྣམས་ལས། ཤེས་རབ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་ པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།

从《瑜伽师地论》中说，因为具有主宰的意义所以称为根。因为难以摧毁的意义所以称为力，详细内容如该论中所说。从论典的解释以及《阿毗达磨杂集论》等中也与《瑜伽师地论》所说的意义相符。
其中关于自性的分别，在大小乘诸论典中都说是信等五法的自性。其中所谓觉支是这样的：七觉支即念、择法、精进、喜、轻安、定、舍觉支。
《大毗婆沙论》中说：'因为成为真实觉悟的助伴所以称为觉支。'什么是觉支的含义呢？因为能觉悟所以称为觉支，或者因为成为觉悟的支分所以称为觉支。有些人这样说：'因为能够觉悟所以称为觉支。'
如果这样的话，一个是而六个不是时，回答说：六个是觉支，因为随顺觉悟而依主要的意义，称为觉支。或者有些人说：'因为是觉支所以称为觉支。'如果这样的话，六个是而一个不是时，回答说：择法既是觉悟也是觉支。其他六法是觉支而不是觉悟，如同正见既是道也是道支一样。详细内容如该论中所说。
在《正理论》中也与《大毗婆沙论》所说的意义相符。在《圣般若波罗蜜多释》中说：'因为通过这七法能到达无学真实觉悟，所以称为支分。'又在该论中说：'因为是修道的功能所以称为觉悟，因为是见道的功能所以称为支分。'
又在《辨中边论》中说：'因为这些支分成为觉悟的助伴所以称为觉支。'这表明觉支是在见道位的阶段。在《瑜伽师地论》中也说：'因为无过失地趣入真实的补特伽罗开显如实了知的智慧支分，所以称为觉支。'
其中关于自性的分别，在大小乘教法中说是智慧、精进、念、定、喜、轻安、舍的自性。

།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་ པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་གཉེན་པོ་དང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་བསྒོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་ བརྒྱད་པའི་སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་།མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ། ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གསུམ་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་གཉེན་པོ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་བརྒྱད་དོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་ལོག་པ་བརྒྱད་དེ། གཞན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང དག་པའི་ངག་དང་།ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཚོལ་ཞིང་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་འདིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་ཞིང་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན གཅིག་ནི་ཡིན་ལ་བདུན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་བདུན་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ། ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་ བཤད་དོ་།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བདུན་ནི་ཡིན་ལ་གཅིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ལམ་ཡང་ཡིན་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཡིན་གྱི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བྱང་ ཆུབ་ཀྱང་ཡིན།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ལ། གཞན་དྲུག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་གྱི། བྱང་ཆུབ་ནི་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་འདི་ནི་བདེ་བ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་ཡིན་པས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་འདི་གང་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་སློབ་པ་བཞི་མཐོང་བ་རྣམས་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འདུས་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ། ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཐར་ཕྱིན་པར་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ཆོས་དྲུག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ སུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་ཆོས་བདུན་གྱི་བདག་ཉིད་དེ། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གཉིས་ནི་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ནི་དྲུག་གོ་ཞེས་ཟེར། ཁ་ཅིག་ནི་བདུན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དོན་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བརྒྱད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་ཡང་དག་ པའི་ངག་དང་།ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

又有一些人为了获得八支圣道、获得八支圣道的相、获得八支圣道的对治和违品、获得八支圣道的修习、获得八支圣道未生起者令生起、获得八支圣道已生起者令住、不退失、再次生起、增长广大而作知识传授。这是第三依八支圣道而作知识传授。
其中对治是八正道。违品是八邪道。其余如前所说。八支圣道即是：正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。
《大毗婆沙论》中说：什么是道支的含义？因为遍求趣入故称为道支。因为作为道支故称为道支。有人这样说：'因为以此遍求趣入故称为道支'。若如此，则一是而七非。答：七是道支，随顺于道，依主要而说为道支。
又有人说：'因为是道支故说为道支'。若如此，则七是而一非。答：正见既是道又是道支，其余是道支而非道。如择法是菩提亦是菩提分，其余六是菩提分而非菩提。
《般若波罗蜜多释》中说：此法是安乐、圆满，能入无为涅槃城，故行此法者称为道。
《瑜伽师地论》中说：为何称为八支圣道？答：因为四种有学圣者以具足八支的正道，能断尽一切烦恼无余，现证究竟解脱，故称为八支圣道。
关于自性差别，诸说不同。《俱舍论》中说以六法为自性，正语、正业、正命同属戒故。诸毗婆沙师说是七法自性，因为身语二业不相离故。《如实理论》中亦如是说。
《大毗婆沙论》中有三种说法：有说六，有说七，义同《俱舍论》所说。有说八，因为正命非即是正语、正业故。

།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་ དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་།ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། ཆོས་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་ལས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་། ལམ་ གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་གནས་སྐབས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་སྦྱར་ན། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །བསྒོམ་པའི་ གནས་སྐབས་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །དཔྱད་པ་དག་གི་ཡང་དག་པའི་དོན་ནི་བཤད་པ་སྔ་མ་ཡང་ དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བཤད་པ་གཅིག་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡོད་དོ། །འཕགས་ པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམ་པའི་གཉི་ག་ལ་ཡོད་དོ་ཞེའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཕལ་ཆེར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་ པོ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། དབུས་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་མོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་གཉིས་ཀར་གཏོགས་སོ། །གཞན་བདུན་ནི་བསྒོམ་པ་ཁོ་ནའོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལས། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཁོ་ནར་རྣམ་པར་ གཞག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ།གཞན་གྱི་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དོན་རྒྱར་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་དེ་དག་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་བགྱིད་དེ། ཚེ་ དང་ལྡན་པ་འདི་དག་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་གནས་ཤིང་སོ་སོ་ནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པས་ཤེས་པ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བགྱིད་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་སྨོས པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་བཟླས་ཏེ་གསོལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་ པ་མདོར་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་མངོན་དུ་ཟིན་པའི་སླད་དུ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་མ་འཚལ་བ་ཤ་སྟག་ལགས་སོ་སྙམ་བགྱིད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་བཟླས་ཏེ་གསོལ་བའོ།།དེའི་སླད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གསུམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་ བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་མདོ་ཙམ་དུ་བསྔགས་པ་དང་། བསྔགས་པར་བྱ་བའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། གཞན་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

从论典《阿毗达磨集论》中说道：道支的自性是这样的：正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定，这八法是业的自性。
菩提七支和八正道依据什么情况而宣说呢？答：如果对照《大毗婆沙论》来说，有两种解释：有人说在见道位安立八正道，在修道位安立菩提支。有人说见道称为菩提支，修道称为八正道。经过详细考察，前一种解释是正确的。
《俱舍论》也有两种解释：一种与《大毗婆沙论》所说相同。另一种说菩提七支在见道位，八正道在见道和修道两者都有。
如果对照大乘论典，《般若波罗蜜多释论》有两种解释：大部分与《大毗婆沙论》所说相同。《阿毗达磨集论》和《辨中边论》说：菩提七支在见道位，八正道在修道位。
《广释论》说：菩提七支是见道。在八正道中，正见属于见道和修道两者，其余七支唯属修道。
《瑜伽师地论》说：菩提七支在见道位。在八正道中，正语、正业、正命唯在修道位安立。其他的解释则没有。
关于圣道的广义分别，应当如性相论中所说般了知。
世尊，我见到这些后如是思维：具寿们住于有所缘的证悟中，以种种相分别说法，使知识得以传授。
这以下是第三部分，阐述自己的想法。这又分为三部分：略说自己的想法、重复陈述自己的想法、赞叹世尊功德。这是第一部分略说自己的想法。
我想：'具寿们都是慢心者，由于被慢心所执，都不了知胜义谛一味相。'这是第二部分重复陈述自己的想法。
'因此，世尊真是稀有难得，世尊所说真是善说'等等，这是第三部分赞叹世尊功德。这又分三部分：略赞善说、说明所赞法、显示非他境界。这是第一部分。

།བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ།དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ། ཟབ་པ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ། ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་བསྔགས་པར་བྱ་བའི་བསྟན་ པ་སྨོས་པ་སྟེ།ཕྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་སྔར་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ལགས་ན། འདི་ལས་སླད་རོལ་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསུམ་པ་གཞན་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་གཉིས་དང་། མུ་སྟེགས་རྣམས་ཀྱིས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདིར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། །།བམ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་པ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི། གསུམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།སྔར་བཤད་པ་རྣམས་བདེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གང་བསམས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་བདེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། གང་བསྔགས་པར་བྱ་བ་དེ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གང་བསམས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་བདེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ ཡིན་ནོ།།རབ་འབྱོར་ངས་ནི་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ་ཟབ་པ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་ རྒྱས་ནས་ཀྱང་།གཞན་དག་ལ་བསྙད་ཅིང་རབ་ཏུ་བསྟན། རྣམ་པར་བཤད། གདགས་པར་བྱས། གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གང་བསྔགས་པར་བྱ་བ་དེ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་བཞིན་དུ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ལ་སོགས་པ་རོ་གཅིག་པའི་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དག་ལ་ཡང་གོ་བར་མཛད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་སྔ་མ་ནི་བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་སྤྱིར བསྔགས་པའོ།།ཕྱི་མ་ནི་བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྔགས་པ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་གཉིས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་གཉིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་བརྟག་པའོ། །རབ་འབྱོར་ངས་ནི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་དག་ པའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་དང་། དཔེ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །ཆོས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་རོ་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རབ་འབྱོར་དགེ་སློང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཁྱབ་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རབ་འབྱོར་ཇི ལྟར་ཕུང་པོ་དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དེ་ལ་དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ།

世尊如是说道：'胜义的体性是极其微细的、极其深奥的、极其难以通达的、一切皆为一味的体性'这句话，是第二部分所说的赞叹教法。微细等词的含义如前文所述。
即便是已入世尊圣教的比丘，要完全通达胜义谛一味的体性也极其困难，更何况后来的外道们呢？这是第三部分，显示非他人的境界。
也就是说，二乘和外道们不能理解一味的体性，这些人都是生起增上慢者。
第十八品。尔时，世尊告诉具寿善现：'如是如是'这以下的内容，是第三部分，显示世尊的如实解说。
首先证实前说诸法为真实，从'何以故'以下，则是从极微细处开始广泛解说。
第一部分又分为两类：显示所思维的事物为真实，以及显示所赞叹的内容成为真实。这是第一类显示所思维的事物为真实，因为不是只有一种证悟，所以重复说'如是如是'。
善现，我已现证极其微细、极其深奥、极其难以通达、一切皆为一味体性的胜义谛，证悟之后也为他人宣说、开示、解释、建立、显明。这是第二类显示所赞叹的内容成为真实。
意思是：如你所赞叹所说的那样，不仅通达了极微细等一味胜义的本质，也使他人理解了。
另一种解释方式是：前者是总的赞叹自利利他，后者是分别详述自利利他的赞叹。因为要表达自利利他的赞叹，所以重复说'如是如是'。
'何以故'等，是第二部分从极微细处开始的广泛解说。这又分为考察和广说两部分，这是第一部分考察。
'善现，我已显示一切蕴中清净所缘即是胜义谛'等，是第二部分广说。这又分三部分：法、喻、合喻。
法又分三类：从清净所缘开始显示一味的体性；从'善现，瑜伽行比丘'以下，从三种遍满义开始显示一味的体性；从'善现，如是诸蕴'以下，解说远离三种过失的一味体性。
其中第一类又分为两部分：解说和总结。

།རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པའི དབང་དུ་མཛད་ནས།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པ་ སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཕུང་པོ་ནི་ལྔ་སྟེ། གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་ཟག་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་འདི་ སྐད་དུ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡོད་དེ།དེ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཡུལ་འདི་ལ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་ པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས།རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ནི། །རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད། །དགེ་དང་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད། །ཐམས་ཅད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་གཅིག་པ་དང་ ཐ་དད་པ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། མདོ་ལས་སྔར་གོང་དུ་ཚིག་འདི་ལྟ་བུ་གསུངས་པ་མེད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཞེས་གསུངས། མདོ་སྡེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་དང་། མདོ་སྡེ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུངས་སོ། །ངས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་དང་། བདེན་པ་དང་། ཁམས་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ། རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་དམིགས་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་དོན་གྱིས་ཆོས་ རྣམས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་དེ་ཡང་། ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། རོ་གཅིག་ པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་ པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས།རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཕུང་པོ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ནས། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་གི་བར་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ བཤད་པའོ།

解说也分为两种：依据清净所缘而说明胜义谛，以及从'彼清净所缘'等以下阐述清净所缘一味之相。依据清净所缘而说明胜义谛也分为两种：以蕴的清净所缘说明胜义谛，以及以处等的清净所缘说明胜义谛，此为第一种。其中关于'一切蕴'，蕴有五种，因为不是唯一的，所以说'一切'。或者，因为有漏和无漏等不是唯一的，所以说'一切'。这是说，蕴等中有胜义谛，这也称为清净所缘，因为依靠缘此境而获得心的清净。因此，在《释论颂》中说：'清净所缘者，恒时无变异，善与乐自性，一切皆成就。'在此论释中说：'应知胜义谛因离一异性而为清净所缘。为何如此？因为依靠缘境而获得心清净'，详细内容如彼论所说。
若经中之前未说此语，为何说'已遍说'？在诸《般若波罗蜜多经》和无量经中已说如是。我已遍说处、缘起、食、谛、界、念住、正断、神足、根、力、觉支、道支等一切中，凡是清净所缘者即是胜义谛。这是第二种以处等的清净所缘说明胜义谛的解说。为何如此？因为胜义谛的意义遍及诸法。
'彼清净所缘于一切蕴中是一味相及无差别相'等以下，是第二种依据清净所缘而说明一味相。这也分为两种：以诸蕴为始说明一味相，以及解说处等的一味相。这是第一种从诸蕴的清净所缘开始说明一味相，因为诸蕴的清净所缘是无差别相，而无差别义即是一味相。
如同蕴一样，从一切处乃至道支等一切皆是一味相及无差别相，这是第二种解说处等的一味相。

།དེའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་རིགས་པ་དེས་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རོ་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྔར་གོང་དུ་ཕུང་ པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་།དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་རིགས་པ་དེས་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རབ་འབྱོར་དགེ་ སློང་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྟོགས་ནས། ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་དང་བདེན་པ་དང་། ཁམས་དང་། དྲན་པ་ ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་ མི་བྱེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས།རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། གསུམ་པོ་འདི་དག་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལ་རོ་གཅིག་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར བཤད་པ་དང་།མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པས། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི་མིང་བཅུ་གཉིས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ དང་།ཆོས་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ངེས་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་གནས་པ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ པའི་དབྱིངས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་གཞན་དག་ལས་འབྱུང་བ་ནི་འདིར་བརྗོད་ཀྱིས་མི་རྫོགས་སོ། །འདིར་རེ་ཞིག་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དེ་མི་བདེན་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དེ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དེ། གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་ རྟག་པར་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །སྔར་གོང་དུ་ཡང་དག་པའི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་མ་བསྟན་ཏམ་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་དེ་བཞིན་ ཉིད་ཅེས་བརྗོད་ཅེ་ན།རྒོལ་བ་འདིའི་ལན་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། མེད་པར་འདོད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་ལ། ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དགག་ པའི་ཕྱིར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་སྒྱུ་མ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡང་དག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡེ་ཤེས་དམ་པའོ། །དོན་ནི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཏོ།

因此须菩提，应当了知，以此道理，胜义谛是一味相。这是第二胜义谛一味的结语。如是，前面所说蕴等诸法清净所缘，与胜义谛相无有差别的道理，故胜义谛相是遍一切的意思。
须菩提，比丘瑜伽师于一蕴如是性、胜义及法无我性善通达已，不复于彼余蕴、处、缘起、食、谛、界、念住、正断、神足、根、力、觉支、道支等各别寻求如是性、胜义及法无我性。
此下是第三普遍义三种差别宣说一味相。其中普遍义三种，即如是性、胜义及法无我性。此三遍于蕴等诸法，故说此三为一味。此亦以二种方式宣说：解说及结语。解说亦有二种：不相顺解说及相顺解说，此是第一。
如是胜义谛具有种种义，故于圣般若波罗蜜多经中说十二名：即如是性、法界、法性、真如性、不变异性、平等性、离过性、法定性、法住性、实际、虚空界及不可思议界。如是于其他教法中所说，此处难以穷尽。
此中且从三种义宣说一味相。其中如是性者，如唯识成就论中所说：'如是'表示真实性，显示非不真实。'性'表示常性，显示无变异。如是真实性，于一切位常如其性故名如是性，此是无变异真实义。
前面不是已说真实胜义谛离言说耶？为何此处说如是性？对此问难，如唯识成就论中所说：如是性亦是假立名称，为遮无故说有，为遮有性执故说空性。为令不执非真实幻化性故说真实，为显义无颠倒故说如是性。
其中胜义者，'胜'即殊胜智慧，'义'即境界义。

།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་། དོན་དམ་པའི་ བདེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡེ་ཤེས་དམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་།རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དོན་དམ་པ་འདི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་དོན་རྣམས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཆོས་བདག་ མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལྟར་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ནི་མཚན་ཉིད་ དེ་མ་ཡིན་པ་དེས་ནི་ཕུང་པོ་དང་།ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་བདག་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལ་བྱེ་ བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། བསྟན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན། བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བདག་གིར་ལྟ་བ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ནད་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །རང་དབང་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། འདི་ལ་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། བདག་གིར་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་སྟོང་པའི་རྣམ་པ་སྒོམ་མོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པ་བསྒོམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་བཤད་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དེ།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་གཉིས་དང་མཐུན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས། དབང་བྱེད་པའི་བདག་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །བདག་གི་མཚན་ཉིད་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བདག་གིར་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་སྟོང་པའི་རྣམ་པ་བསྒོམ་མོ།།བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་བདག་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པ་བསྒོམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྫས་སུ་མི་མཐོང་བ་ནི་སྟོང་པ་ཞེས་ བྱའོ།།བདག་མི་མཐོང་བ་ནི་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་རིགས་པ་དེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པ་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་སྟེ། འདི་ལ་ ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཡོད་པའོ་ཞེས་རིགས་པ་དེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གང་ན་ཅི་ཞིག་མེད་ཅེ་ན། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། ཐེར་ཟུག་དང་། མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་བདག་དང་། བདག་གི་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རིགས་པ་དེས་དེ་དག་ཀུན་སྟོང་པའོ། །དེ་ལ་ལྷག་མ་ཡོད་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། གང་ལ་བདག་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་བདག་ནི་མེད་ཀྱི་བདག་མེད་པ ཉིད་ཡོད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་མི་རྟག་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མི་རྟག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་རྟག་པའོ།

如是，此真如是以两种殊胜智慧所缘之境的对象，故称为胜义谛。因此，在论典解释中说：'应知胜义谛是圆成实性。'
为何称此七种真如为胜义谛？答：因为是两种殊胜智慧所缘故。即：出世间智慧和后得世间智慧。此胜义因无戏论故，非其他智慧之境。其余诸义如二谛教中所说。
其中，所谓法无我性，如《阿毗达磨集论》中说：'云何无我相？谓如诸执我论者所计我相，蕴界处非如是相，由彼蕴界处无我相故，说为无我相。'《阿毗达磨杂集论》中亦如是说。
问：空性与无我有何差别？答：诸论中各有不同解释。若配合《俱舍论》，有四种不同解释：其中说'由与我所见相违故空，由与我见相违故非我。'
又于彼论中说：'由离病夫故空，由无自在故非我。'
又于彼论中说：'此中由无我故空，由自体非我故非我。'
又于彼论中说：'为对治我所见故修空行相，为对治我见故修非我行相。'
《大毗婆沙论》中亦有二种解释，与《俱舍论》中所说二事相顺。
《如理论》中说：'由无主宰故空，由与我相不相顺故非我。'
《般若波罗蜜多释论》中说：'不见实体性故名空，不见我故名无我。'
《阿毗达磨集论》中说：'云何空相？谓若于此，由此而空，即以此理，正观为空。若于此中所余有物，即由此理，如实知有，是名善入空性。'
何处无何物？谓于蕴界处中无常、坚、恒、不变之我及我所等法，由此理故彼一切空。
其中何为所余有物？谓于彼处无我性，如是我虽无，然无我性是有，是名空性。
复次，《实性成就论》中引《法印经》说：'瑜伽师应观色无常及空性。其中无常者，谓色以自性无常。'

།སྟོང་པ་ནི་ཇི་ལྟར་བུམ་པའི་ནང་ན་ཆུ་མེད་པས། བུམ་པ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཤེས་པའི་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང ནས་འཕགས་པའི་སྤྱོད་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས།སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། སྟོང་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། བདག་མེད་པའི་སྤྱོད་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པ་ནི་སྟོང་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ནི་བདག་མེད་པའི་ སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཤེས་པས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་ངེས་པར་རྟོགས་པས། མངོན་པར་རྟོགས་པར་ བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། འདི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕུང་པོ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཐ་དད་ པའི་དགག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཕུང་པོ་གཞན་ལ་སོགས་པ་དགག་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕུང་པོ་འདི་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཕུང་པོ་འདི་གཅིག་ཁོ་ནའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་ པ་དང་།ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་རྟོགས་ པས།མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་དང་། ཆོས་གཉིས་བདག་མེད་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། གཞན་ ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་པ་འདི་དག་གིས་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ངེས་པར་རྟོགས་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ། གཞན་ནི་དང་པོ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་གཞན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །གོང་མ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་འདི་འབའ་ཞིག་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལ་བཤད པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ ཀྱང་བཤད་པ་རྣམ་པ་དགུར་འགྱུར་ཏེ།ཡང་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་ཚིག་བདེན་པ་མ་ཡིན་པས་བཤད་ པའི་དོན་མདོར་བསྡུ་ན།མདོའི་ཚིག་སྔ་མ་ནི་ཆོས་གཞན་ལ་དོན་དམ་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་སྒྲུབ་པས། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་ བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་མདོའི་ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་བྱས་པ་ལས། མདོའི་ཚིག་སྔ་མ་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་རྟོགས་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ནི་ངེས་པར་རྟོགས་པས་མངོན་པར་ རྟོགས་པར་བྱེད་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་གསུམ་ཐ་དད་པ་ཡང་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་གསུམ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ ཕྱིར་རོ།

空性就如同瓶中无水，称为空瓶一样，因为五蕴中无有知觉的我，所以称为空性，如是所说。又从彼经中圣者行为品中说：行为有二种，即空性的行为和无我的行为。于五蕴中不见有情，称为空性的行为。见五蕴本性为空，称为无我的行为。
随顺真如和胜义谛的真实性，以无二智而安住的缘故，以一味相的特征于胜义谛中决定通达，而现前证悟，这是第二随顺分别说明一味相的特征。
对此经文的解释各有不同，有人说：'唯此'的意思是，一切都是唯一蕴，为了显示遮遣差别故说'唯二'，是遮遣其他蕴等。'此'字是显示唯此一蕴。
这是说，唯此一蕴的真如、胜义、有无二者的无我法境三种，由无分别智安住的缘故，以后得智对彼等一切决定通达一味相的特征而现前证悟，因此应知真如是一味相的特征。
有人说：'无二智'是指人法二无我智，其余如前。
有人说：瑜伽师以三种无分别智安住的缘故，由此等智于一切处决定通达一味相而现前证悟。其余如初说，或如前说。
上述诸说略说有三种解释：有人说唯此法是一味真如，此中有三种解释如前所知。有人说唯此一蕴是真如，此中有三种解释如上所知。如上所说亦成九种解释。
或说凡是真如性即是一蕴，此中有三种解释如上所知。虽有如是解释，但语非真实，略说解释的意义：前经文是为寻求其他法是胜义故称为不随顺分别说。此经文是成立唯寻求一蕴，故称为随顺分别说。
从阳德真实论师对此二经文的解释中，前经文解释为通达三种境界。后经文解释为由决定通达而现前证悟。
此三差别若配合小乘教法，因为无漏三根有差别的缘故，这是见道、修道和无学道位的差别故。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱུང་བའི་ཆོས་ཡོད་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་རིགས་པ་དེས་ཀྱང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་ མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་དང་། བདེན་པ་དང་། ཁམས་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི གསུམ་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ ཏེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།[་(]འཇུག་[,]མཇུག་[)]བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་ འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ།ཕུང་པོ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ ཡིན་ཏེ།རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡང་བཙལ་བ་དང་། མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་། ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི། དེས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཞིང་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན ན་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འདུས་བྱས་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དོན་དམ་པ་ཡིན་ན་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཞན་ཞིག་ཡོངས་སུ་བཙལ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་རྣམ་ པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་དམ་པ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དང་། རབ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་དོན་དམ་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་ གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་གང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སྐྱོན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དང་། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འདུས་བྱས་སུ་གྱུར་པ་དང་། དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་ པ་དང་།དོན་དམ་པ་གཞན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་དང་སྦྱར་ན། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ལ་སོགས་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ཙམ་དུ་སྐྱེ་བ་དང་བཅས་པ་དག་ནི་ངེས་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མགོ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དོན་གཞན་ནི་འོག་ ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།

在此若与大乘教法相配，每一地都有入、住、出三种法，应当按次第配合。因此，须菩提，以此道理也应当了知胜义谛是一味相的特征，这是第二结语，仅是标示而已。
须菩提，如同诸蕴互为差别相，如同处、缘起、食、谛、界、念住、正断、神足、根、力、觉支、道支等互为差别相一样，这以下是第三部分，阐明离三种过失而具一味相的解说。
如是，由于真如等离开因等三种过失，故成就一味性。这也以二种方式显示：解说与结语。解说又分为二种：显示蕴等互为差别相，以及分别真如无差别相，这是第一种。
经文也分为两部分来显示：显示诸蕴互为差别相，以及显示处等互为差别相。如是由于蕴等相互差别，故有三种过失：因为从因而生，因为是有为相而变异，因为非胜义而需寻求，且非究竟。
若诸法的真如、胜义、法无我性也是差别相的话，则真如、胜义、法无我性也将成为有因且从因而生。若是从因而生，则成为有为法。若是有为法，则非胜义。若是胜义，则需寻求另一胜义谛。以下是第二部分，分别真如无差别相。
这也分为两种：显示胜义有三种过失，以及从'须菩提'以下以相顺解说显示胜义离三种过失，这是第一种。
经文也分为两部分：说明差别相，以及显示三种过失。三种过失如前所说。或者说有五种过失：有因、从因生、成为有为、非胜义、寻求其他胜义。
若配合此经文，由于如镜智等从因而生，故为有为所摄，显示非胜义谛。因此，在近光论师等的注释中说：圆满报身是无常的，因为凡是有生的必定会灭，故一向如是宣说。有些人说是常。其他义理在下文广为分别。

།རབ་འབྱོར་གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་མི་བྱ་བས། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱང་མ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པ་ཡིན་པ་དང་། དོན་དམ་པ་འདི་ཐོབ་ནས། དོན་ དམ་པའི་བདེན་པ་གཞན་ཡོངས་སུ་བཙལ་མི་དགོས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་དོན་དམ་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་དམ་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་ཡང་དག་ པར་བཤད་པ་དང་།རྟག་པ་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡང་རིགས་པས་བསྒྲུབ་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ནི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་ བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་ཡང་རུང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྣམ་པར་གནས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་ཡང་རིགས་པས་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ཡང་དོན་དམ་པ་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་རྟག་པ་དང་། ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་། འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་ཡང་རུང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྣམ་པར་གནས་ ཤིང་།ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་། མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་མེད་པར་གྱུར་པའོ་། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཐེར་ཟུག་དང་། རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཆོས་གནས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་ བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་། སྔ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐེར་ཟུག་ཅེས་བྱ་སྟེ་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་གདོད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་གྱི་བར་དང་། ཐ་མའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་དོན་གྱི་ཚུལ་ འདི་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ།སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་འོག་ཏུ་ཡང་དོན་གྱི་ཚུལ་ལ་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་གནས་པ་སྟེ། ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་ བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གཞི་བྱེད་པས།སེམས་ཅན་རྣམས་འདིའི་དབང་གིས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འདྲེན་ཅིང་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་བར་མ་རྣམས་སུ་དབྱིངས་ནི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ གཞི་བྱེད་དེ།སྤྱོད་པ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་འདྲེན་ཅིང་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་གནས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། ལམ་གྱི་ཐ་མའི་གནས་སྐབས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་ནས་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟག་པར་གནས་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་འདི་ལས་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གཟོད་མ་ནས་སྔར་ཡང་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པས། རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིས་ཀྱང་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ པས།ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དུས་འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྣམ་པར་གནས་པ་འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། །དཔེ་གཞན་གཉིས་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་ གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། གནས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ།

由于如此性、胜义、法无我性不说为有因，所以非从因生，也非有为法故是胜义，获得此胜义后，不必另外寻求胜义谛等等，这是以第二随顺的方式解说胜义离三种过失。
这也有两种：正确解说胜义离三种过失，以及从'常常想'以下以理证成。这是第一种，即由于差别有三种过失，应知胜义是一味相而离三种过失的意思。
'常常时和恒恒时，如来出世与否，诸法之法性、法界安立安住确实存在'，这是第二种以理证成。这也是说胜义一味如此性，在常时和恒时，如来出世与否，一切法之法性即安住于法界中，且无种种变化与相。
解深密经中说从'恒常'到'法界与法住'。如师真谛释中说：'在道前阶段，由本自性有故称恒，非佛出世后始有故。在道中与道末阶段，由此义理无灭故称常，即佛出世后义理亦无尽故。
'法性'即自性住于佛体性中，在道前阶段作为菩提心之基，由此众生获得发心故。'法界'即引生佛体性，在道中诸阶段，界作为诸行之基，引生无量行故。'法住'即到达佛地阶段所得，在道末阶段到达涅槃后法体性常住故。'
此经中说'常常时和恒恒时'，是说一味如此性本来前亦非一故称'常常时'，后亦非一故称'恒恒时'，在如是诸时中诸法之法性安住于法界中。
此诸法之法性安住于法界中也有二义，配合其他二喻则分为三种：诸法之法性、法界安立及安住性安立。
无著菩萨所造《大乘集论释》中分为二种而说：诸法之法性安立与法界安立。其中'安立为五种'是异名安立。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཆོས་གནས་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་གྲགས་པའི་རིགས་པ་གང་ཡིན་པ དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ།།ཇི་ལྟར་གྲགས་པ་དེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རིགས་པའི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ནི་ཆོས་གནས་པའོ། །ཆོས་གནས་པ་དེའི་རྒྱུ་ཆོས་ཉིད་དེ་ཡིན་པས་ན། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་ནི་རྟེན་[(]ཅང་[,]ཅིང་[)]འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དེ་སྨོས་པས།དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དག་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དེ་དག་ལ་ཚིག་འདི་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་། དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ ཚིག་གསུམ་བཤད་པའི་དོན་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་རིགས་པ་དེས་ཀྱང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །རབ་འབྱོར་དཔེར་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཡིན་པ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་ནམ་མཁའ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དཔེས་བསྟན་པའོ།།རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དང་། རྒྱུར་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། གཉིས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡོད་པ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ལྟ་བ་གསུམ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གསུམ་པ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་[(]ཞང་[,]ཞིང་[)]འཇིག་པ་འདི་ལྟ སྟེ།སྔ་མའི་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་འཇིག་པ་དང་བཅས་པས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་ཐ་དད་པའི་ མཚན་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ།།ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུར་བྱས་པའི་མཚན་མ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་འཇིག་པ་ཡང་མེད་པས་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚན་ཉིད་འདི་གསུམ་དང་ལྡན་པས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། མཚན་ཉིད ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའོ།།དོན་དམ་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པ་སྣ་ཚོགས་གི་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན་ན་ཡོད་ཀྱང་།དེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྣ་ཚོགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། རོ་གཅིག་གོ།

在瑜伽师地论中分为三种来说明，即：法性、法界和法住。其中，所谓安住即是法住，因此在瑜伽师地论中，凡是从无始以来所传承的缘起道理，那就是法性。如所传承的无颠倒的道理文字的建立，那就是法住。由于法住的因是法性，因此称之为界。在瑜伽师地论中提到缘起，是为了说明义的本性。或者说在那部论中说明缘起具有这三个词，并非说明义的本性，然而对于解释这三个词的意义并无差别。因此，须菩提，应当以此道理了知胜义谛是具有一味相的特征，这是第二结论，仅是约定俗成而已。
须菩提，譬如种种不同相貌、各异特征的色法中，虚空是无相、无分别、无变异的，是具有一味相的特征。从这里开始是第二以喻说明。'种种不同相貌'是指色蕴有三种：第一是四大种及所造的特征；第二是有对可见、有对不可见、无对不可见三种差别的特征；第三是变异坏灭，即前两种相都具有变异坏灭性，故称为变异坏灭的特征。由于具有这三种相，所以说'种种不同相貌'。或者也称为'异相'。
虚空中没有其他所造相，故称'无相'。由于在有对可见等种种色法中无有差别，故称'无分别'，'分别'是差别的异名。解深密经中说由于无差别故也无变异坏灭，称为'无变异'。由于具有这三种特征，故称为'一味相'。
同样，对于本性各异、特征不同的一切法，应当如是了知胜义谛是具有一味相的特征，这是第三将喻义相合。其中'本性各异和特征不同'是因为自相有差别的缘故。在深密解脱经中则说'自相'和'差别'，即说一切法具有两种特征：自性和差别。胜义谛由于一切法的自相无差别，故称为'一味'。因此在佛地经中说：譬如虚空遍在一切种种色法中，却不可言说，也非种种，是一味的。

།དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་། ཤེས་བྱ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན་ནས་ ཡོད་ཀྱང་དེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།།རོ་གཅིག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འཇུག་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་གཅིག་པ་ ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟན་པའི་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་ མཚན་ཉིད་དོན་དམ་འདི།།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་དད་མེད་པར་གསུངས། །གང་ཞིག་དེ་ལ་ཐ་དད་རྣམ་རྟོག་པ། །དེ་ནི་ངེས་རྨོངས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཉིད་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གསུངས་པས་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །ཕྱི་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་རྨོངས་པ་དག་ཐ་དད་པར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་། དོན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་དང་པོའི་རྐང་པ་དང་པོ་གཅིག་གིས་ནི་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བསྟན་ཏོ། །འོག་མས་ནི་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་དོན དམ་འདི།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་དད་མེད་པར་གསུངས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐ་དད་མེད་པ་ཉིད་ནི་རོ་གཅིག་པའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་འོག་མའི་དང་པོས་ནི་ཐ་དད་པར་བརྟགས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་ཐ་མས་ནི་ བརྟགས་པའི་གནས་བསྟན་ཏོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་རྐྱང་པ་ཡང་འབྱུང་སྟེ། དེ་དཔེ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ པས་དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་འདི་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་དེ་མི་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་མཇུག་ཏུ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཚིག་དེ་ཡང་། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་ པའི་བརྗེད་བྱང་ལས།ཚིག་ཕྱི་མ་འདི་དག་ནི་བསྟན་པ་གནས་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པས་ལེའུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མཇུག་གི་བསྟན་པ་གནས་པར་གཏོགས་པའི་ཚིག་འདིར་གཞག་པ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་བཤད་པ་འདི་ཡང་ མདོ་སྡེ་འདི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།མདོ་སྡེའི་མཇུག་གི་ཚིག་མངོན་པར་བསྟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ཐ་མར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་གསུངས་པ། །ཐམས་ ཅད་རོ་གཅིག་མཚན་ཉིད་དེ།།དོན་དམ་པ་ལ་གུད་ན་མེད། །ཐ་དད་མཐོང་བའི་ང་རྒྱལ་ཡིན། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རོ་གཅིག་པས། །སངས་ རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཉམ་ཉིད་གསུངས།།གང་ཞིག་དེ་ལ་ཐ་དད་འཛིན། །དེ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་དང་མི་མཐུན་པ། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་མཐོང་བར་དཀའ། །འདོད་ཆགས་གཏི་མུག་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར། །ལྟ་བ་ཅན་གྱིས་རྟོགས་མི་ནུས། །ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་གསུམ་པའོ།

同样地，如来们的法界清净，虽然遍及一切所知的种种相，但不能以言语表达，也不能以种种表达，是一味的。如《佛地经论》中说：'依他起自性与真如圆成实自性趋入相同的缘故称为一味。又因遍计所执所分别的真如无有差别的缘故称为一味。'
其后，世尊为了如实显示此义而说此偈颂，此下是第二'以偈颂略说'。此复有二：宣说偈颂的引言，及说二偈略说。此是第一。
'一切一味胜义相，诸佛宣说无差别，若人于此分别异，彼定愚痴增上慢。'此是第二以偈颂略说。
此亦分为二：前一偈半说由佛平等宣说而赞叹一味相。后二句分别愚者执著差别，并显示义理甚深。
其中第一偈半的第一句显示一味相遍及诸蕴等一切。下句显示胜义相，即诸佛平等宣说。或者'胜义此，诸佛说无差别'中，无差别即是一味之义。
后半偈的第一句显示分别差别的区分。最后一句显示分别的处所。
此偈若对照《解深密经》，彼中有一偈，及'赞叹世尊所说'的单句。因为此非定本，所以此《解深密经》和《深密解脱经》中没有后偈。
又末尾出现'赞叹'等词，阿阇黎真谛的笺记中说：'此后诸句属于教法住世部分。'故不属于此品内，而是安置于末尾教法住世部分的文句，此说法也与此经不相符合，因为经末'赞叹'之词是最后出现的文殊菩萨所说。
《深密解脱经》中说：'如来所说法，一切一味相，胜义无别异，见异是慢心。'
《解深密经》中出现两偈：'以法一味相，诸佛说平等，若人于中执差别，彼具增上慢。轮回因不顺，极细难可见，贪痴所蔽故，见者不能知。'
此为《解深密经》心意识相品第三。

། །།བམ་པོ་བཅུ་དགུ་པ། ལེའུ་འདི་གཅིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ བསྟན་ཏེ།ལེའུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མིང་ལ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟ་སྟེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་དེ་དང་དེ་དག་ལས་སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དོན་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། བསགས་པས་ན་སེམས་སོ། །སེམས་པས་ན་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་པས་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྟེ།།འདི་ནི་དོན་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅུར་ཡང་བསྡུ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གཙོ་བོའི་རྗེས་སུ་བྱ་སྟེ་བསྟན་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་ནས་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བ་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་དམིགས་ཤིང་རྟག་པར་ངེས་པར་སེམས་པས་བདག་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་ཐ་དད་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་རགས་པར་ གཡོ་བ་དང་།བར་དུ་ཆོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་ཡང་ན་དབྱིབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་ལེའུ་འདིའི་གཞུང་ གིས་སྤྱིའི་མིང་གི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པས།འདིར་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེའི་ཕྱིར་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ན་། །ཡང་ན་འདིར་བྱེ་བྲག་གི་མིང་གི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཟང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་། ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཡངས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་སེམས་དང་ཡིད དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལས་དོན་དམ་པ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བཤད་ཟིན་ ནས།ད་འདི་མན་ཆད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱལ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །རྒྱལ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་། རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། །ཞུ་བ་གསོལ་བའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། བསྟན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ གྲོས་ཡངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།བློ་གྲོས་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། བློ་གྲོས་ཡངས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཆོས་བཤད་པས། ཆོས་བཤད་པའི་གང་ཟག་གི་ནང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་ དག་བློ་གྲོས་ཡངས་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་དང་མི་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་བློ་གྲོས་ཡངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ལས་མིང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པ་དང་།ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་ལག་དང་འབྲེལ་པའི་གཏམ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་ཤེས་པ་གང་ཡང་ མེད་པས་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

第十九卷。对此一品的详细解释分两个方面来说明：解释此品的名称，以及解释经文的内容。
关于'心、意、识的特征'，心、意、识的名称有总体和个别之分，如在《唯识成就论》中所说：'世尊在诸经中说心、意、识三者意义不同：由积集故名心，由思量故名意，由了别故名识，这是三种不同的意义。'
虽然这三种意义可以归纳为八十种识，但若按主要的来说明，阿赖耶识称为心，因为它积集诸法种子并使诸法生起。
染污意称为意，因为它缘于八识，经常思量执著我等自性。其余六识称为识，因为它们对六种不同境界粗动且间断地了别运行。
其中'特征'是指自性的特征或形相的特征。品的含义如前所述。
虽有两种门径，但此品经文是显示总名的三种意义，在此是依主要的意义而说明，因此讲述第八识。或者在此是显示别名的三种意义，虽然有这两种解释，但前一种解释较好，因此称为'心、意、识特征品'。
尔时，菩萨摩诃萨广慧白世尊言：'世尊，如世尊所说善巧心、意、识秘密的菩萨'这以下是关于遍计所执境界中的胜义谛和世俗谛两种。在此之前已经解释了胜义谛，从这里开始显示世俗谛。
这也分两部分来说明：以单句广泛解释和以偈颂简要显示。广泛解释又分为两部分：请问和如实回答。请问又分两部分：陈述请问本身和依据所说而请问，这是第一部分。
其中菩萨广慧，是从智慧而得名。如师真谛的记录中说：'广慧在世尊面前说法，在说法的人中，其他菩萨不具有如此广慧的功德，此菩萨从广慧法门而立名。'
在《佛地经论》中说：'因为通达深广圆满，极为明了，故名广慧。'
在《般若波罗蜜多释》中解释：'因为对出家人和在家人的各种论典相关言论无所不知，故名广慧。'

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཚད་མེད་པ་དང་། མཐའ་ཡས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཡངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་དང་།ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་ན།ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་ལགས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན། དེ་དག་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་ མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་ལགས།དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གང་ཞུ་བ་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་གང་ཞུ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་སྨོས་པའོ།།ཞུ་བ་འདི་གསོལ་བ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ཅི་ཙམ་གྱིས་ན་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་ཞུས་པ་སྟེ།དེ་ནི་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་དེ་དག་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་ ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་ལྟ་བུ་དག་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།།ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ ཏེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་བསྔགས་ཤིང་བཤད་པར་སྣང་བ་དང་། བློ་གྲོས་ཡངས་པ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་བསྔགས་པ་དང་། བཤད་པར་ བཀས་གནང་བའོ།།ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་བསྔགས་པ་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྤྱི་བསྟན་པ་སྟེ། གང་ཞུས་པའི་དོན་དེ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ ནོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དགེ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྙན་པ་བརྗོད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཚིག་ཡིད་ཆེས་སུ་རུང་བས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཞུ་བ་ གསོལ་པས།འཁོར་མང་པོའི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་ཅིང་ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་གོས་མ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དོན་ཟབ་མོ་འདི་ལྟ་བུ་འདྲི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྔགས་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པ་ལ་བསྔགས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་ པར་བསྔགས་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།

从《瑜伽师地论》中说：'由于智慧是无量无边的境界，故称为广大智慧'。如是，世尊说通达心、意、识秘密义理如实者，称为智者菩萨。
若说'通达心、意、识秘密的菩萨'，以何为度而称为通达心、意、识秘密的菩萨？如来以何为度而称彼等为通达心、意、识秘密的菩萨？
如是请问，是第二从教法开始的请问。此经文分为两部分：陈述所问之事，以及从'以何为度'以下阐述所问之事的文句。
此请问有两种意趣：其中第一'以何为度而称为通达心、意、识秘密的菩萨'是请问菩萨的阶位，这是从教法中所说的义理。第二'如来以何为度而称彼等为通达心、意、识秘密的菩萨'，是说如来依何等菩萨而施设教法的意思。其中'施设'是'解说'的意思。
尔时，世尊告广慧菩萨摩诃萨言。从'善哉善哉'以下，是第二如请问而作正确回答。此亦分为二：赞叹请问而显示将说法，以及从'广慧当知'以下如请问而正确宣说。
第一又分为二：赞叹请问和开许宣说。赞叹请问又分为二：总说和别说。此是第一总说，由于所问义理甚深广大利益，故重复说'善哉善哉'。
《十地经论》中说：'善哉者，是因为所说诸法具足善妙圆满故。'《瑜伽师地论》中解释：'善哉者，是为了表达诸圣者的赞叹。'
《般若波罗蜜多释》中说：'善哉善哉者，是宣说功德之美称。'又于彼论中说：'因为以可信之语向如来请问，能断除众多眷属的疑惑且有大利益，故说善哉。'
《无上处教经》中亦说：'虽有烦恼而不染著者，是为善哉。'
'广慧，汝于此向如来问如是甚深义'等，是显示第二别别赞叹。此亦分为二：赞叹问甚深义及赞叹请问有功德，此是第一。

།ཁྱོད་སྐྱེ་བོ་ཚད་མེད་པ་དག་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་བདེ་བ་དང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་འདྲི་བར་ སེམས་སམ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་ཕན་ཡོན་གྱི་སྤྱི་བསྟན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཕན་ཡོན་གྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །དེ་དག་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས།ཇི་སྐད་དུ་ད་ལྟར་ཕན་འདོགས་པ་ནི་བདེ་བའོ། །མ་འོངས་པ་ན་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཕན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྡིག་པ་དང་བྲལ་ བ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དགེ་བ་སྡུད་པ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསོད་ནམས་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་པ་ ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་གྱ་ནོམ་པ་དག་གིས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པ་སྟེ། དགེ་བའི་རྒྱུ་བསྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེ་ བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སྡིག་པ་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བ་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདྲེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བ་སྦྱིན་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་འཇིག་རྟེན་དེ་གང་གི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སོ། །ལྷ་དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཕུང་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་གང་ཟག་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འཇིག་རྟེན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ཕུང་པོ་ལྔའི་འཇིག་རྟེན་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ནི་བསྟན་པའི་ཕན་འདོགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔའི་སེམས་ཅན་འབའ་ཞིག་བསྟན་ པའམ་ཡང་ན་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ།འཁོར་གྱི་ནང་ནས་གོ་ཞིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་ནི་དེ་མ་བསྟན། །ཞེས་ མ་གསུངས་སམ་ཞེ་ན།ཅིའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་ལྷ་དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། སྨྲས་པ། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་དོན་མང་སྟེ། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་སྡིག་པ་ལས་བྲལ་ཞིང་དགེ་བ་ལ་གཟུད་པར་མཛད་ན་ནི། རིགས་པ་ཡོད་པ་དང་། རིགས་པ་མེད་པ་ཡང་སྡུད་པར་མཛད་ལ། གལ་ཏེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་གཟུད་པར་མཛད་ན་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཅན་དང་། །རིགས་མ་ངེས་པའི་ཆེད་ཁོ་ནར་གསུངས་པར་མཛད་པས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་། ངས་ཁྱོད་ལ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཤད་པར་བཀས་གནང་བའོ། །དེ་ལ་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་འདི་ལྟ་བུ་ངེས་པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བསྐུལ་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

你为了无量众生的利益和安乐，以及对世间的慈悲，为了天、人、非天等的利益，为了获得利益和安乐，而想要询问这个吗？这是第二部分，说明请求询问有功德利益。这也分两方面来说明：总说功德利益，以及从'对世间慈悲'以下说明功德利益的差别。
其中'利益和安乐'，如《圣佛地经论》中所说：'现在给予帮助是安乐，未来给予帮助是利益。世间的是安乐，出世间的是利益。远离罪恶是安乐，积集善业是利益。福德是安乐，智慧是利益。'
另外，在无著菩萨所造的《大乘集论释》中分五种来说明。因此在该论中这样说：'以清净法界和殊胜智慧，安立一切众生的利益和安乐。其中，令行善因的是利益，令得乐果的是安乐。另外，令离恶业的是利益，令集善业的是安乐。另外，从苦中拔济的是利益，给予善业的是安乐。现世、来世，以及世间、出世间等也应当如是理解。'
'对世间慈悲'等说明有两种功德利益。其中'世间'是指五蕴世间，是成就其身体的法。'天、人'等是指由五蕴所成的补特伽罗，是依五蕴假立的。
《圣般若波罗蜜多释》中说：'世间有三种：器世间、五蕴世间和有情世间。'这里是分别开示教法的利益，因此只说五蕴众生，或者说所要利益的众生称为世间，在众中能理解通达的主要对象就是天、人等。
偈颂中说：'我未对愚者说此。'那么为什么说对世间慈悲和天、人等？答：说教法的密意有多种含义，如此，若要令离恶趣向善，则摄受有种性和无种性者；若要引导至无上正等菩提，则唯为菩萨种性者和不定种性者而说。
'你要善听，我将为你解说心、意、识的秘密义'，这是第二部分开许为其解说。其中'善听'，如师功德施在注释中说：'善听是指心专注于所缘。'《瑜伽师地论》中说：'善听是指劝勉要确实听闻如是相的法。'

།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་ བྱ་སྟེ།འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཁོར་བ་འདི་ན་སེམས་ཅན་གང་དང་གང་དག་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཡང་ན་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་སམ། ཡང་ན་མངལ་ནས་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་རྫུས་ ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟོན་ཏེ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྔར་རྣམ་པར་ཤེས པ་བརྒྱད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ནས།དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་བསྟན་ཏེ། གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་ཉུང་བསྟན་པ་དང་། ངེས་ཚིག་རྣམ་པར་ བཤད་པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གནས་དང་དབང་པོ་བསྟན་པ་དང་། དམིགས་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་མ་དང་མཚུངས་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་ཉུང་བསྟན་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ནི་དྲུག་ཁོ་ན་ཞེས་འབྱུང་གི་།བདུན་དང་བརྒྱད་ཅེས་ནི་མི་སྟོན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་སོགས་པས། རྣམ་པར་ཤེས་པ ནི་དྲུག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བཤད་དེ་།དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་བྷ་བྱས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་དབུ་མའི་སྙིང་པོའི་ནང་ནས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདུད་རྩི་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་གུད་ན་གཞན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་དེ། མིག་ ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གིས་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར།ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་དང་མཚུངས་སོ་ཞེས་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་ གིས་ནི།འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཚང་བར་རྣམ་པར་འཇོག་པས་གཞུང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བོ་དྷེ་ལེའུ་ཅིས་བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས།སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཏེ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་ཡང་དམིགས་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཏེ།དད་པ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡིན་པའི་ཕྱིར།ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མཛོད་ཅེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དགུའི་དོན་རྣམ་པར་ འཇོག་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དགུའི་ལེའུ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ནི་ཕལ་ཆེར་བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་ལས་བཤད་པ་དང་ཡང་མཐུན་ནོ། །བདུན་པ་ནི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྟེ།བརྒྱད་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པས། ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ནའི་སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་གྱི་། ཆོས་ཀྱི་འཛིན་པ་ནི་མེད་དེ། ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་བོ། །བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་ངོ་བོ་ ཉིད་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ནི།སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའོ།

广大智慧应当如是了知：在六道轮回中，任何众生属于各类众生种类，或从卵生，或从胎生，或从湿生，或从化生，身体肢节生起出现。此下是如第二请问所答的如实宣说，心、意、识即是八识，因此此处先说明八识差别，其后解说心、意、识差别的性相。
此又略说以六种义显示：显示数量多少、解释词义、显示体性、显示处所与根、显示所缘境、显示与诸心所相应。
其中显示数量多少者，声闻藏中唯说六识，不说七识八识，详细如彼中所说。此中若配合大乘教说，有二种解释：其一，龙树等论师说唯有六识。因此在论师婆毗耶所造中观心要论中，真实甘露入品中说：'除六识外别无阿赖耶识，因为不摄于眼等六识中，如同空花。'是故应知依彼等论典唯立六识。
其二，依圣弥勒论典，依圣金光明经等，圆满安立八识，依此论典印度诸论师有三种解释：第一，论师菩提流支依唯识成就论，安立二种心。其一为法性心，即真如体性，虽说真如心之体性为心，但非有所缘。其二为相应心，即与信、贪等诸心所相应。如是解释：'由是唯识意之体性故，由是唯识之体性故，虽说意与识亦无相违'，此为语义。
第二，论师真谛依决定藏论安立九识之义，如九识品中所说。其中所说九识者，眼等六识大体与其他论典所说相同。第七为染污识，第八执我我所，唯有烦恼障，无法执，决定不能成佛。第八为阿赖耶识，此亦有三种。有说初自性阿赖耶具足成佛之义。

།གཉིས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཀུན་གཞི་ནི། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དབང་པོ་དོན་ དང་བདག་རྣམ་རིག་།སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས། །དེ་དང་འདྲ་བར་སྐྱེ་ཞེས་བྱུང་བས་བསྟན་བཅོས་འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བརྒྱད་པ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་ཀུན་ནས་ཉོན མོངས་པའི་ཀུན་གཞི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བཞི་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་ཆོས་སུ་འཛིན་གྱི། གང་ཟག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་བློ་བརྟེན་གྱི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་སྐད་དུ་འཆད་དོ། །དགུ་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཅིག་ལ་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པས། དང་པོ་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ནི་ དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ།གཟོད་མ་ནས་རིག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགུ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མཛོད་ཀྱི་ནང་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགུ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །གསུམ་ པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཁོ་ན་རྣམ་པར་འཇོག་གི་།དགུ་ཞེས་ནི་མི་འཆད་དེ། སློབ་དཔོན་བྷ་བྱའི་གཞུང་གཞིག་པའི་ཕྱིར། འདི་སྐད་དུ་ཚད་མ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ཉིད་ལ་རང་གི་ལུང་དང་འགལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ཀུན་ལས་བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོའི་ལེའུ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དྲུག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བརྡ་སྤྲད་དེ་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མདོ་དག་ ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བའི་དོན་གྱི་སྒོ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་དབང་པོ་དྲུག་གི་རྗེས་སུ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཡང་དག་པར་ན་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དོ་། །ཅི་སློབ་ དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་གམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཡང་དག་པར་ན་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ཡང་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་མོད་ཀྱི། རབ་ཏུ་དགའ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ དག་ལས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དྲུག་གོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དགུའོ་ཞེས་བཤད་པ་ ཡང་།བར་དང་རི་རབ་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་སྐྱོན་མང་དུ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པ་བསྟན་པ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་གྱི། བདུན་པ་མ་ཡིན་ པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པ་ནི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ཉིད་མདོ་སྡེ་ཉིད་འགལ་ཏེ། ས་བརྒྱད་ པ་ཡན་ཆད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པས་སོ།

第二、异熟阿赖耶识缘于十八界。因此，在《辨中边论颂》中说：'缘于根境及自我，显现识从彼而生'，依据此等论典，说第八识缘于十八界。
第三、染污阿赖耶识缘于真如境而生起四种我慢。这是执为法而非执为人，依据师子贤论师的论典如是解释。
第九是无垢识，即真如自性。真如自性一体具有二义：第一是所缘境，即真如、实际等。第二是能缘义，即无垢识，亦称本觉，详如《九识广说》及《抉择藏论》中九识品所说。
第三、玄奘法师依据《楞伽经》等及法护论师的论典，唯立八识而不说九识，为破清辨论师之说。如是说道：'此量论立破自违教过，如是一切《楞伽经》等经中说第八即是阿赖耶识。'
若尔，何故《般若波罗蜜多大品经》等说唯有六识？法护论师在《唯识成就论》中解释说：'诸经说六识者，是随转门。或依六根而说六识，实际上识有八种。'
若问龙树论师是否唯立六识？答：实际上龙树论师虽然承许有第七识和第八识，但因安住大涅槃极喜地，故在彼等论中说六识，是为显示《般若波罗蜜多大品经》等之密意，故无相违。
真谛三藏说有九识，于此有诸多过失。其中关于第七识的说法有二过：第一，'执受'是第八识的异名而非第七识，故此等经中说：'第八识名执受识'。第二是义理相违，说具烦恼障违背经典，因为经中说八地以上有染污意。

།སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་གནས་གྱུར་པས། ཡེ་ཤེས་བཞི་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ བཤད་པའི་དོན་དང་འགལ་བར་གྱུར་པས་།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ ལེའུར་བྱས་པ་གསར་འགྱུར་ལས།རྣམ་ཤེས་དོན་དང་སེམས་ཅན་དང་། །བདག་དང་རྣམ་རིག་ལྟ་བུར་སྣང་། །ཡུལ་འདི་ངེས་པར་ཡོད་མ་ཡིན། །ཡུལ་མེད་ཕྱིར་ནི་རྣམ་ཤེས་མེད། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་དེ་ལ་དོན་ ལྟ་བུར་སྣང་བ་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་ཅན་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་གྱི་ཡུལ་ལྟ་བུར་དབང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །བདག་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་།རྟག་པར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དྲུག་པོ་དག་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་རགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་། །དེའི་ཕྱིར་བརྒྱད་པ་ནི་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང དག་བདེན་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་།ལུང་གི་ཁུངས་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་ཡིད་བརྟན་དུ་རུང་བ་ཡང་མེད་ལ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱན་ལས། བསྟན་ པ་དག་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ་དེ་ཉིད་ལས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དྲི་མེད་རྣམ་ཤེས་ནི། །ཤིན་ཏུ་དག་ཅིང་ཟག་མེད་དབྱིངས་ཡིན་པས། །སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ། །མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་མཚུངས་པར་ལྡན། །ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགུའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ངེས་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་སྟེ། བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ གྲངས་སྨོས་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །སྤྱིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་འདི་ནི་གྲངས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ གི་མིང་ནི།མིང་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་ བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བདུན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། རྟག་ཏུ་ངེས་པར་སེམས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དག་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ བཤད་དེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། ཡིད་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།

所说'不能成就佛果'的说法，与《经庄严论》等论典中所说'八识转依而成就四智'的意义相违。说阿赖耶识能生起执法，缘取十八界等说法也不合理。
又《辨中边论》新译中说：'识似义及有情，似我及了别，此境定非有，境无故识无。'
此论释中说：'似义显现，即是显现为色等境之事物。似有情显现，即是显现为自他境界的五根体性。似我显现，即是由于染污意与我执迷惑等相应的缘故。似了别显现，即是其余六识因为具有粗显了别相的缘故。'详细内容在该论中已说明。
因此应知第八识不缘虑思等，详细分别如《唯识成就论》中所说。
又，阿阇黎真谛所说'无垢识缘于自体'之说，既无经典依据，也无可信之理由。且与《如来功德庄严论》所说相违。彼论云：'如来无垢识，极清净无漏，解脱一切障，等同大圆镜。'此应如经中所说而了知。其中'无垢识'即是清净分的阿赖耶识。
又《决定藏论》即是瑜伽师地论，彼论中说无'九识品'。
其中词义解释有二：总说及别说。'八识'是总称，'八'是数量，'识'即了别。以总体性相区别于六识，此是带数的解释。
其中别名即是眼等六识，皆依主释而解释。如依眼之识即名眼识。如是乃至依意之识即名意识。
第七染污意，如《唯识成就论》中说：'由于恒常思虑，异于其他诸识'。配合此说，意即是识故，名为意识，此是业用归属的解释。

།བརྒྱད་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྦེད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྦ་བར་ བྱ་བ་དང་སྦས་པ་འཛིན་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་སྦས་པ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་བུ་ལ་སྦས་པ་དང་། ཡུལ་འཛིན་པ་ལ་སྦས་པ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་རེ་ཞིག་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཕྱགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་ ལྟོས་ནས་འབྱུང་བས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པའི་ཕྱིར།ཇི་ཙམ་དུ་བརྟགས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་དག་ནི། ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ། །ཡང་དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་གྱི་ དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།དོན་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བདག་ཉིད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལས་ནི་ཐམས་ ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ།ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་མ་ཐག་པའི་འགག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་སྔ་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ ཕྱོགས་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་བྱེད་དོ།།དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དང་། བརྒྱད་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་གནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་བརྒྱད་པོ་དག་གི་གནས་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡོད་དེ་དེ་ལ་དང་པོ་རྒྱུའི་རྐྱེན་གྱི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་མངོན་དུ་བསྐྱེད་པའི་ས་བོན་རྣམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་དང་པོའི་རྒྱུའི་ རྐྱེན་གྱི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།རང་གི་ས་བོན་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གནས་འདི་ལ་ལྟོས་ནས་རང་གི་རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་བྲལ་ན། ངེས་པར་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་གོ་འབྱེད་པའི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐད་ཅིག་ མ་སྔ་མ་རང་གི་རྣམ་པ་འགགས་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ནི་གོ་འབྱེད་པའི་གནས་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་ འགགས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་དེ།སེམས་དང་སེམས་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་གནས་འདི་ལ་ལྟོས་པས་གོ་འབྱེད་པའི་གནས་དང་བྲལ་ན་ངེས་པར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་དེ་ཡང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་མཚུངས་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་གནས་བཞི་བཞི་ཡོད་དེ།དེ་ལ་ཡུལ་མཚུངས་པའི་དབང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་རང་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དམིགས་པར་མཚུངས་པའོ།

第八阿赖耶识具有能藏、所藏和执藏的含义，依次为：果藏于因中，因藏于果中，藏于境执持中。详细内容如《唯识成就论》和《大乘集论》中所说。
其中，自性的阐述暂且依据两种内容来说明，即依据三种自性和三种法来阐述。
若依三种自性来分析八识，则一切皆摄于三性中：由于诸虚妄分别合为一体而趋向于真如故，由于依赖因缘而生故一切皆是依他起性，由于随所分别心而存在故是遍计所执性。
因此，《唯识成就论》中说：'识的自性略说有二种：非真实的，即遍计所执；真实的，即圆成实性。另外，自性有二种：世俗谛，即依他起性；胜义谛，即圆成实性。'
依三法而说自性者，于五蕴中，八识皆是识蕴的自性。于十二处中，一切皆摄于意处，因为一切皆有等无间灭所依的意义。于十八界中，前五识皆是各自识界和意界的一部分。第六、第七和第八识三者皆是意识界和意界的一部分。
其中，处所的分类，八识各有三种处所。首先，因缘处所即是能生起八识的种子，因此《唯识成就论》中说：'第一因缘处所即是诸有为法的自种子，一切若离此处所则必定不生起自因缘故。'
第二开导处所即是前一刹那自相的灭。八识互相观待的前一刹那作为开导处所，因此《唯识成就论》中说：'等无间缘处所即是刚灭的意，心及心所法观待此处所，若离开导处所则必定不转起故。'
第三是俱有处所，由于诸识的俱有处所不同，前五识各有四处所：相应根即是眼等五根对应各自的识。分别根即是五识对意识的所缘相应。

།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དབང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ། །རྩ་བའི་ གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། དེས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ནི་ངེས་པར་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་དབང་པོ་གཟུགས་ ཅན་ལྔ་དང་།རྣམ་པ་དྲུག་དང་། བདུན་དང་། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ལས་གཅིག་མ་ཚང་ན་ངེས་པར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་མཚུངས་པའི་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། རྩ་བའི་གནས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་པའི གནས་ནི་གཉིས་ཁོ་ནའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་དང་། བརྒྱད་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་མ་ཚང་ན་ངེས་པར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་ངེས་པར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ཀྱང་གཅིག་ ཁོ་ན་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་པའི་གནས་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་མེད་ན། ངེས་པར་མི་འཇུག་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྟག་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་གོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅར་ཡང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་གནས་པར་ནི་བྱེ་ བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ།།དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ནི། སྒོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དག་གིས་དམིགས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་དམིགས་ པ་དང་།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་བསྟན་པའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི། ཡུལ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་རེ་རེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་དམིགས་ ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་པའི་བར་དུ་སྟེ།འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཁོ་ནའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ དེ་ལས་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་རྣམ་པ་ལྔ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་དམིགས་པར་མཛད་དེ་། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐུགས་སྤྲུལ་པའི་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པས་ སེམས་ཅན་རྣམས་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་།འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དོན་རྣམས་སོ་སོར་མྱོང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ་ཞེའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ པོ་ཀུན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ།བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་ཀྱང་མཐུན་པར་དེ་སྐད་བཤད་དོ།

烦恼和清净的根本是这样的：即是染污意。根本所依是这样的：即是阿赖耶识。因此在《唯识成就论》中说：'因此五识的俱有依必定有四种，即是：五种有色根、第六识、第七识和第八识中任何一个缺少则必定不转起的缘故，以及所缘相同、分别、烦恼、清净和根本所依各不相同的缘故。'
意识的俱有依唯有二种，因此在《唯识成就论》中说：'意识的俱有依唯有二种，即是第七识和第八识中任何一个缺少则必定不转起的缘故。'
染污意的俱有依唯有一种，因此在《唯识成就论》中说：'染污意的俱有依唯有一种，若无阿赖耶识则必定不转起的缘故。'
阿赖耶识的俱有依也唯有一种，因此在《唯识成就论》中说：'阿赖耶识的俱有依也唯有一种，即是染污意。若无此识，则必定不转起的缘故。'诸论中说阿赖耶识恒常与染污意俱行的缘故。
八识皆可安住于有漏和无漏中，并无任何差别。其中所缘境的宣说，每一门中各有四种，即是：五识的所缘、意识的所缘、染污意的所缘和阿赖耶识的所缘。
有漏五识唯缘五种境中的一种，即是：从眼识缘色到身识缘触，这唯是现量。关于无漏位，在《唯识成就论》中有两位论师的解释：因此其中说，有人说与成所作智相应的心行相唯缘五种现量，因为《庄严经论》中说：'如来五根皆能趣入五境的缘故。'
有人说能缘三世诸法差别，因为在《佛地经》中说：'成所作智以三种意化业，了知诸有情心行差别，并能各别领受过去、未来、现在诸义。'
有漏意识能缘十八界一切，诸论中也一致如是说。

།གནས་གྱུར་པའི་དུས་སུ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་དམིགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྟེ་བའི་རྣམ་པ་ལ་ དམིགས་ཤིང་བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དེ།བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་སྦྱར་ན། བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བརྒྱད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་དམིགས་པར་མཛད་དེ། ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་མཛད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དོན་དམ་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་ཀུན་ལ་དམིགས་པར་མཛད་དེ། འཕགས་པ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས།མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུས་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བདག་དང་གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་ཤིང་གཞན་དག་ གི་མོས་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཚད་མེད་པར་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཇུག་སྟེ། ནང་གི་ལེན་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་རྣམ་ པར་རིག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་དང་། དབང་པོ་དང་ བཅས་པའི་ཡུལ་ལའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སྔ་མ་གསུམ་གྱི་སྟེང་དུ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་ཡང་དག་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་བསྣན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་ དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་ཡང་དག་པའི་གཟུགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་ཅེ་ན། བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ལ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡང་དག་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པས།གལ་ཏེ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དམིགས་པར་བྱེད་ན་ནི། ཡང་དག་པའི་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་དམིགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ན་ཡང་། ཡང་དག་པའི་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ དམིགས་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པས།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་གྱི། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

在转依时也缘虑一切诸法。因此，在《唯识成就论》中说道：与妙观察智相应的心的行相，是无碍地缘虑一切诸法的自相和共相。
有漏的烦恼意，缘虑阿赖耶识的中心行相并执著为我和法，一切论典中也如是宣说。
关于烦恼意，若对照《唯识成就论》，有三种不同的说法。因此，在该论中：关于与平等性智相应的心的行相，有人说是缘虑第八清净识，如同烦恼意缘虑阿赖耶识一样。
有人说只缘虑真如境，因为缘虑一切诸法的平等性。
有人说缘虑胜义和世俗的一切境，因为在《圣佛地经》中说：'平等性智以十种平等性通达。'
又在《庄严经论》中说：'缘虑众生的自他平等性，并随他人的意乐显现无量佛像。'
关于有漏阿赖耶识的行境，诸论典中说法不一。《瑜伽师地论》中说有二种。
因此，在该论中略说：阿赖耶识以二种所缘而转，即了别内执受和了别外器世间的无间断行相。
在《唯识成就论》中说缘虑三种境，即：外器世间、有漏种子、及有根身境。
又在该论中说缘虑四种境。即在前三种之上，加上法处所摄的实色。
总之，此识的所缘境是：有漏种子、色处、及法处所摄的实色。
若问：为何此识不缘虑心等？《唯识成就论》中说：异熟识的所缘必定有真实功能，若也缘虑心等，则无真实功能，因为心等的因相不能被缘虑。
若缘虑无为等，也将无真实功能，所以异熟识不缘虑心等。
关于无漏阿赖耶识，在《唯识成就论》中有两位论师的说法。因此，在该论中：关于与大圆镜智相应的心的行相，有人说是以真如为境而无分别，不是后得智的行相境界，因为不能了知。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་ནི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།དེའི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དག་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་འདི་ནི་ངེས་པར་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་དང་། སྐུ་དང་ཞིང་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཡུལ་བཏགས་པའམ། རྫས་སུ་ཡོད་པའམ། འདུས་བྱས་སམ། འདུས་མ་བྱས་སམ་དུས་གསུམ་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་ཡང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་དེ་ཡང་དག་པའི་དོན་དང་ སྦྱར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སུམ་བཅུ་རྩ་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ལྔ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་དང་། བཅུ་ གཅིག་དགེ་བ་དང་།རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བཅུ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྲིང་ལས་གཉིས་དང་། ཆེན་པོ་ལས་བརྒྱད་དོ། །དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་ དག་ལ་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པའི་དོན་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡོད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་ལ་ཡང་ཟོ་མདོག་བདེ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་ཤིན་ཏུ་ སྦྱངས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་ཀྱང་མཐུན་པར་སྟོན་པས་ཐ་དད་པའི་དོན་མེད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལས། སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཅོ་བརྒྱད་ཁོ་ན་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མའི་ཆོས་དགུ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བརྒྱད་དང་། ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་སྔ་མའི་ཆོས་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྔ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་པོ་དག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་བཞི་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ བ་དང་།བདག་ལ་སྲེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་མེད་པར་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པ་ནི། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་དང་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལྔ་དང་དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཚེ་རྟོག་དཔྱོད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ་སྨན་དང་ནད་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

有人说道：心的这种形相是缘取一切法，因为在论典《经庄严论》中说明：'如镜智缘取一切境'，并且在《圣佛地经》中说：'依止如来如镜智之坛城，显现处及其境之识影'。此外，这必定缘取无漏种子以及身、刹土等影像。
八识缘取假立、实有、有为、无为、三世等差别，应当如《唯识成就论》等所说而了知。
关于与多少心所相应的说明，如《唯识成就论》中法护论师所说，若配合真实义，则从五十一心所法中，有漏五识与三十四心所相应。即：五遍行、五别境、十一善、根本烦恼中的贪、嗔、痴三种，以及近烦恼中的十种，即中品二种和大品八种。对于这十一种善法，两位论师有不同解释。
因此在《唯识成就论》中，有人说：'五识唯具十种自性散乱，因为无轻安的缘故。'有人说：'五识也有轻安，因为由定所生善也有悦意安乐，并且与成所作智相应时必定有轻安的缘故。'其他无心所的说明，应如诸论中广说而了知。
有漏意识与五十一心所相应，诸论中说法一致，无有差别。有漏染污意，依法护论师所说的真实义，唯与十八心所相应。
因此在《唯识成就论》中说：'与此意识相应的心所有十八种，即：前九法、近烦恼八种，以及别境中的慧。'其中前九法是指：五遍行及四烦恼。四烦恼即：我痴、我见、我慢、我爱。其他无心所的说明，应如诸论中所说而了知。
第八无漏识与二十一心所相应，即：五遍行、五别境、十一善。其中差别是，妙观察智在因位时与寻伺相应，因为对于药物、疾病等尚未得自在的缘故。

། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་བྱོན་པའི་ཚེ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མི་མངའ་སྟེ་རྟོག་པ་མི་མངའ་བར་ཡང་མཛད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི དོན་ནི་རྒྱ་ཆེར་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་གཞན་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་བསྟན་པ་དང་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ཀྱིས་གསང་བ་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་སྔར་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་སྟོན་པར་མཛད་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་པོའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་བསྟན་པ་དང་། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ པར་འབྱེད་པ་དང་།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་མིང་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དབང་གིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། གཞན་ཡང་འཁོར་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ བ་ནི།བག་ཆགས་རྣམས་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། བག་ཆགས་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་དང་། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་སོ་ཞེས་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ས་བོན་ལ་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་མོད་ཀྱི་འདིར་ནི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་འབྱུང་བ་ལ་གནས་པ་དང་། ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ས་ བོན་ནི་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་འདིར་མདོ་ཙམ་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། ངེས་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ བསྟན་པ་དང་།འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ངེས་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིད་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་ངོ་། །གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གྲངས་སྨོས་པའོ།།བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ལ་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ། །བརྒྱད་པ་ལ་ཡོད་པའི་ས་བོན་གྱི་བག་ཆགས་ཆ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་གྲངས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ བཤད་པའོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བག་ཆགས་རྣམས་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སོ་ སོ་ཐ་དད་པའི་ཉེ་བའི་ས་བོན་ནོ།།མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་མཚོན་པའི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་དོན་བརྗོད་པའི་སྒྲའི་བྱེ་བྲག་གོ། །ཡུལ་མཚོན་པའི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ།།བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་དང་བདག་གིར་བཟུང་བའི་ས་བོན་ནོ།

当来到佛位时，没有寻思和观察，虽无寻思，但能成就诸事业。广大分别如诸论典中所说。心、意、识的含义，如其他广大性相论典中所说般当知。其词义解释分为二种：阐述心意识秘密义以及'如是广大智慧'以下阐明通达秘密并回答前述二种请问。
初者亦以二种阐述：阐明阿赖耶识诸多异名差别，以及从'广大智慧取识'以下阐明诸识俱起差别。初者复以四种阐述：阐明识种子、分别取识、阐明阿赖耶识、阐明心名。此为初者识种子解说，其中'一切种子'即三种习气，此说明如是由阿赖耶识执持三种习气力，而结生相续不断。
因此，在《唯识成就论》中说：'轮回结生，是从诸习气所生。此习气略说有三种。即：言说习气、我执习气、有支习气。'种子识亦有二种：初者，为识所执持种子名为种子识；二者，执持种子之识名为种子识。
虽有如是二种，此处正说执持种子之识，因为住于身支大种中，及执持种子故，且为其所执持之种子是三种习气故。此处当略说彼三种习气，彼三种习气复当以四门分别：解释词义、阐明体性、阐明生果差别、以四缘分别。
其中初者词义解释以总别阐明。其中'三种习气'是总称。'三'是数量。'习气'是言说习气。因为是第八识中种子习气分，故名习气。此从六种解释中为带数解释。
其中别名如《唯识成就论》中说：'诸习气略说有三种。其中言说习气，即是各别有为法之近因种子。言说亦有二种：表示义之言说，即表义声之差别；表示境之言说，即通达境之心心所法。我执习气，即是以非如实执著我我所之种子。'

།བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་བསྒོམ་པས་ སྤང་བར་བྱ་བའི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའོ།།ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་སྟེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ས་བོན་གྱིས་ སེམས་ཅན་རྣམས་བདག་དང་གཞན་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱེད་པའོ།།སྲེད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདྲེན་པའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ནོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ ཏེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་འདྲེན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །མི་དགེ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མ་ཡིན་པ་འདྲེན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ བཅོས་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་ཡན་ ལག་གི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་ བོན་ནི་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པས་ས་བོན་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་ན་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྒོ་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ས་བོན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཟག་པ་མེད་ པའི་ས་བོན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕུང་པོར་བསྡུས་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་ མ་གཏོགས་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱང་། ཕུང་པོ་ལྔའི་སྒོ་ནས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།སྲེད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡིད་ཀྱི་སེམས་པའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ ཉིད་བསྟན་ནས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་ཆོས་བརྒྱའི་སྒོ་ནས་ཆོས་བརྒྱའི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་བྱེད་དེ།ཆོས་བརྒྱ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་ནི་ ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་ཤེས་རབ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་ལས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ནི་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལས་གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཆོས་གཉིས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ལས་སེམས་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།ངག་དང་སེམས་པའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

我执有两种：俱生我执是通过修行断除的我和我所执。遍计所执我执是通过见道断除的我和我所执。由这两种我执熏习而成的种子使众生分别我与他。
爱支的习气即是三界异熟牵引业的种子。有支也有两种：有漏善业是能引生可意果报的业。不善业是能引生不可意果报的业，如是所说。应当如论典中所说那样了知三种习气的特征。
三种习气都是依据主要方面而作解释，即因为是言说习气的种子，同样也因为是有支习气的种子。
其中体性的说明如前所述，由两种言说熏习的种子即是言说习气。由两种我执熏习的种子即是我执习气。同样，由善业和不善业熏习的种子即是有支习气。种子即是如是分别，仅是种子而非现行。
说明三法的体性：言说习气从五蕴门中是一分种子即五蕴体性，除无漏种子外都同样摄于蕴中。从处界门中也是一分即十二处种子和十八界种子的体性，除无漏种子外应知如蕴。
我执习气从五蕴门中摄于行蕴一分。从处界门中也是法处和法界一分的体性。
爱支习气从五蕴门中是色蕴和行蕴二者的体性，因为是色蕴，意思业种子为行蕴所摄故。从处界门中是色处、声处、法处和色界、声界、法界一分的体性。
说明法数的体性：言说习气从百法门中是百法种子体性的影像，因为这一切百法都是熏习种子。
我执习气从所缘决定中是慧，从十烦恼中是萨迦耶见的体性。
有支习气从十一种色法中是色、声二法，从心所中是思的体性，因为是语业和思业。

།དེ་ལ་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྤྱིར་ཆོས་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་འབྲས་ བུ་སྐྱེད་པར་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལ་སྤྱིར་ཆོས་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བསྟན་ པ་ཡང་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་སྤྱིར་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཆོས་དགུ་བཅུ་རྩ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཟུགས་བརྙན་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདུས་མ་ བྱས་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།གཟུགས་བརྙན་ནི་མི་མཚུངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་འདུས་མ་བྱས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ལས་ བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།གཞན་གྱི་དབང་གི་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཡང་དག་པར་ན་འདུས་བྱས་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སོ་སོ་ཐ་དད་ པའི་ཉེ་བའི་ས་བོན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ནི་བདག་ཉིད་ཡོད་པས་ས་བོན་ལས་སྐྱེ་ཞེས་བྱར་རུང་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པ་མེད་ན། ཇི་ལྟར་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། ཡང་ དག་པའི་དོན་དུ་ན་བཏགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བཏགས་པའི་ཆོས་ནི་མེད་པ་དང་འདྲ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བཏགས་པའི་ཆོས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་ པའི་དོན་གྱིས་ན་བཏགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།འོན་ཀྱང་བརྟགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་རྗེས་སུ་བཏགས་པའི་ས་བོན་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས། མིང་ དང་རྒྱུ་མཚན་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ བརྒྱའི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ།སྔར་བསྟན་པའི་འདུས་མ་བྱས་དང་བཏགས་པའི་ཆོས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དེ་ལ་ལུས་དང་། ལུས་ཅན་དང་། ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེས་ཉེ་བར་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དུས་ཀྱི་ རྣམ་པར་རིག་པ་དང་།གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་དང་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པའི་བྱེ་ བྲག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དང་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

关于为了产生果报而说明差别也有两种：如《唯识成就论》中所说的，总的从诸法开始宣说产生果报，以及如《大乘集论》中所说的，从十一种识开始分别产生果报。
其中，总的从诸法开始宣说产生果报是：言说习气能产生八种法，其中差别即是那九十四法的自性和影像都是由言说所生。
六种无为法的自性和影像是不相同的，六种自性不是从种子所生，因为圆成实无为是无生之义。六种影像是从言说所生，因为依他起无为实际上是有为法，因为依因缘而生。《唯识成就论》中说言说习气是有为法各别的近因种子。
有为法中实有之法由自性存在故可说从种子生，若非相应法无真实自性，如何说从因生？真实义中，假法不从种子生，因此《唯识成就论》中说假法如无，因为非因缘故。由假法非因缘之义，假法也非所生，然而假法是随实有而假立的种子，因为从因缘所生故，《唯识成就论》中说名、因相、分别三种习气。
我见习气能生自他身体百法差别。有支习气能生百法善趣恶趣业。前说无为法和假法如前应知。
其中，从十一种识开始分别产生果报，如《大乘集论》中所说：其中身、有身、食者之识，及所受用识，受用识，时识，数识，处识，言说识，这些是从言说习气种子所生。自他差别识是从我见习气种子所生。善趣、恶趣、死生之识是从有支习气种子所生，如彼广说。

།དེ་ལ་རྐྱེན་བཞིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡང་དག་པ་ཡིན་ལ་བག་ཆགས་གཞན་གཉིས་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དུས་ཀྱི་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།མངོན་པར་བརྗོད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོའི་རྒྱུ་རྐྱེན་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ དང་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ནི་འབྲས་བུ་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་བདག་པོའི་རྐྱེན་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་བམ་པོ་བརྒྱད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་དང་། དེར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ ནས་སྐྱེ་བ་ལན་པའི་བྱེ་བྲག་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། མི་ཞེས་གསུངས་ པ་ལྟ་བུའོ།།འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་འདི་ཡང་སོ་སོའི་གཞུང་གིས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། མདོ་སྡེ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་ ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་དང་མིའོ་ཞེས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སྡེ་པ་གཞན་ཁ་ཅིག་ལྷ་མ་ཡིན་ནི་འགྲོ་བ་དྲུག་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། དེ་དག་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་ བར་མི་བྱ་སྟེ།མདོ་སྡེ་ལས་ནི་འགྲོ་བ་ནི་ལྔ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ལྷ་མ་ཡིན་འགྲོ་བ་གང་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་ འབྱུང་སྟེ།ཁ་ཅིག་ནི་ལྷའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དཔྱད་པ་དག་གི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལས་ནི་ཡི་དགས་ཀྱི་འགྲོ་བས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་སྡེ་པ་དག་ཀྱང་འགྲོ་བ་ལྔ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ལས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་གི་ལས་དང་མ་ངེས་པའི་ལས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ བ་ཡིན་ནོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ལ་ལར་ནི་ལྔ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་དང་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ལྷ་མ་ཡིན་འགྲོ་བ་གང་གིས་ བསྡུས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱི་རིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། རེས་འགའ་ནི་ལྷ་དང་། རེས་འགའ་ནི་ཡི་དགས་དང་། རེས་འགའ་ནི་དུད་འགྲོའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་ ངེས་པར་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ལ་ལར་ནི་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་དང་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་སྔར་གཞག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་ ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱང་ལྷའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པ་ཁོ་ནར་བལྟ་བར་བྱའོ།

对于以四缘分别而言，言说习气是因缘，其他两种习气是增上缘。因此，如论典《唯识成就》和《时分唯识成就》中所说：'由二种言说熏习而成就的种子，即是诸有为法各自的因缘'。
又于彼论中说：'我执和有支习气，是诸异熟果的增上缘'。如《广解》中《唯识成就论》第八品注释中所说。
对于种子识的阐述可分为两种：一是从有情蕴开始阐述身体支分的生起，二是从'于彼'以下，广泛分别阐述从种子识开始的生有差别。
这是第一种。其中六道，如下文经中所说：'地狱、畜生、饿鬼、天、阿修罗、人'。
对于这六道，各部派的解释不同。说一切有部认为只有五道，因此在《大毗婆沙论》中说：'如经中所说五道，即：地狱、畜生、饿鬼、天、人'。
又于彼论中说：'某些其他部派主张阿修罗是第六道。他们不应如此说，因为经中明确说只有五道。'如《广解》中所说。
若问：'那么阿修罗属于哪一道？'答：《大毗婆沙论》中有两种说法：有些说属于天道所摄，而在详细考察的真实义中说是属于饿鬼道所摄。
《正理论》和《俱舍论》中的说法大多与《大毗婆沙论》相符。
经部师也说只有五道。因此在《真实性成就论》中说：'业有六种，即五道之业和不定业'。
若依大乘教法，某些经中说只有五道，如《佛地经》和《无垢称经》等中所说。
若问：'那么阿修罗属于哪一道？'答：如《佛地经释》中说：'阿修罗众的类别不定，有时属天道，有时属饿鬼道，有时属畜生道所摄，因此此处未作确定说明'。
某些经中说有六道，如此经和《华严经》等中所说。
若对照《瑜伽师地论》，前述安立是真实义。因此，彼论中说应当视阿修罗唯属天道所摄。

།འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་སྒྱུ་ཅན་འདྲིད་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་སྒྱུ་གཡོའི་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་རྣམས་བཞིན་དུ་དཀར་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་དུ་མ་ གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཆེད་འགའ་མདོ་གཞན་དག་ལས་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པའི་བསྟན་པས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཡང་དག་པར་ན་ལྷའི་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གནས་པ་ཆགས་ན། འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ དང་།དུད་འགྲོ་རྣམས་དང་། ཡི་དགས་རྣམས་དང་། ལྷ་རྣམས་དང་། མི་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དྲུག་ཏུ་གཞག་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་དམ་པའི་ཆོས་པུཎྜ་རཱི་ཀ་ལས་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་སེམས་ཅན་ཡོད་པར་གསུངས་པས་དོན་གྱིས་དགོངས་པ་རྣམས་བརྟགས་ན་འགྲོ་བ་དྲུག་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ཀྱང་འགྲོ་བ་དྲུག་ཡོད་དེ། དགེ་བ་ལ་ཡང རབ་དང་།འབྲིང་དང་ཐ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བདེ་འགྲོ་གསུམ་པོ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ཡོད། མི་དགེ་བ་ཡང་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་ཡོད་པར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དགས་དང་། དུད་འགྲོའི་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསལ་བར་གསུངས་པ་མེད་དེ། འགྲོ་བ་ལྔ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་འགྲོ་བ་ལྔ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འགྲོ་བ་ནི་དྲུག་ཡོད་པ་ཡིན་པར་རིགས་ཏེ། དེ་ཅིའི ཕྱིར་ཞེ་ན།ངན་སོང་གསུམ་ནི་གཅིག་ཏུ་སྡིག་པ་བྱས་པའི་གནས་ཡིན་པས་གང་གིས་དགེ་བ་ནི་ཆེར་བྱས་ལ། སྡིག་པ་ཆུང་ངུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་སྐྱེ་གནས་ཐ་དད་པའི་རིགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་དྲུག་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཤིན་ རྗེ་འགྲོ་བ་གང་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཡི་དགས་ཀྱི་འགྲོ་བས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་བཅོས་གདགས་པ་བྱས་པ་ལས། ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་ཡི་དགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་རྒྱལ་ པོའི་མིང་གཤིན་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། འཛམ་བུའི་གླིང་འདིའི་འོག་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱ་འདས་པ་ན་གཤིན་རྗེའི་ཁམས་ཡོད་དེ་དེ་ནི་ཡི་དགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་གྱེས་ནས་གཞན་ན་ གནས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་སེམས་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་བདག་པོར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ རྣམས་ན་གཤིན་རྗེའི་རྒྱལ་པོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་སྒོ་ང་དང་། མངལ་དང་དྲོད་གཤེར་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་གང་དག་སྒོ་ངའི་སྦུབས་མངོན་པར་བརྟོལ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ངང་པ་དང་། ཁྲུང་ཁྲུང་དང་། རྨ་བྱ་དང་། ནེ་ཙོ་དང་། རི་སྐེགས་ལ་སོགས་པའོ། །མངལ་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས ཅན་གང་དག་ཤ་མོས་ཀུན་ནས་གཡོགས་ཤིང་ཤ་མོ་བརྟོལ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། བོང་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་དྲོད་ གཤེར་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྲིན་བུ་དང་། གྲོག་སྤུར་དང་། ཕྱེ་མ་ལེབ་དང་། ཤིང་སྲིན་ལ་སོགས་པའོ།

然而他们具有欺骗诱惑之心，虚伪欺诈的成分很大。因此，就像诸天一样，他们不是白法之器。因此在某些经典中以不同众生的教法来教导，实际上是天道众生。
又在同经中说：'如是世间安住形成时，会出现五道众生：地狱众生、畜生、饿鬼、天人和人。'
若对照《圣般若波罗蜜多释》，则说明六道才是正确的含义。因此在该经中说：'依《大乘妙法莲华经》中说有六道众生，依义理观察，确实有六道。又依善恶分别，也有六道。由于善有上中下三品，故有天、人、阿修罗三善道。由于不善也有上中下三品，故有地狱、饿鬼、畜生三恶道。'如该经中广说。
又在该经中，世尊并未明确说只有五道。说有五道是如说一切有部宣说有五道一样。又六道是合理的，为什么呢？三恶道是纯粹造作恶业的处所，若有人多行善业而造少许恶业，则生于所谓阿修罗的不同生处，因此应说有六道。
若问阎罗属于何道所摄？答：依《大毗婆沙论》说，是饿鬼道所摄。因此在该论中引《施设论》说：'如现在饿鬼世间的国王名为阎罗。'又在该论中说：'在阎浮提下五百由旬处有阎罗界，是一切饿鬼的根本住处，从那里分散到其他处所。'
《瑜伽师地论》则说是地狱道所摄。因此该论说：'任何众生以染污业成为主宰者，即生为地狱中的阎罗王。'
其中，卵生、胎生、湿生、化生是四种生类。《瑜伽师地论》中说：'何为卵生？即是破卵而出生的众生，如鹅、鹤、孔雀、鹦鹉、雉鸡等。何为胎生？即是被胎膜包裹而破膜而出的众生，如象、马、牛、驴等。何为湿生？即是依靠任何温湿而生的众生，如虫子、蚂蚁、蝴蝶、木虫等。'

།རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ ཚང་བར་སྐྱེ་བའམ།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་རྣམས་དང་། ལྷ་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། མི་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་ པ་ནི་བསྟན་བཅོས་གཞུང་བསྟན་པ་དང་།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྔར་འགྲོ་བ་དྲུག་བཤད་ཟིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། བསྟན་བཅོས་གདགས་པ་བྱས་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིས་ནི་འདི་སྐད་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ཀྱི་། འགྲོ་བ་ལྔས་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་མ་བསྡུས་ཤེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ དག་གོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བས་རིགས་པ་དེས་ན་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་སྐྱེ་བ་རིལ་མ་བསྡུས་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒོ་ང་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བ་བཞི་པོ་དག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་འགྲོ་བ་དྲུག་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དགེ་བ་དང་སྡིག་པ་སྐྱེས་པ་ལེན་པའི་བྱེ་བྲག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པའོ་། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་མ་བསྟན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཁམས་ནི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་ཡང་གཏོགས་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། འགྲོ་བ་དྲུག་དང་། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་གཞན་དག་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ། འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཁོར་བ་འདི་ནས་སེམས་ཅན་གང་དང་གང་དག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་ལུས་སྤངས་པ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལུས་ལེན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ལེན་པ་ དེ་ཡང་རིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འགྲོ་བ་དྲུག་གི་ལུས་དང་། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་ལུས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བར་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་རིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་གཏོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལུས་ལེན་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྟན་པའོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གི་འགྲེལ་པ་ལས།སྒོ་ངའི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། །གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རགས་པ་དང་ཕྲ་བའི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྐྱེ་ཞིང་ འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི།སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་པ། དེར་དང་པོ་ཁོ་ན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་ཅིང་ཕན་ཚུན་འདུས་པ་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་། ཡངས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི། གཉིས་པ་ས་བོན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་བྱེ་བྲག་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ་། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། ས་བོན་རྣམ་པར་ཤེས པ་ལེན་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་བསྟན་པ་དང་། ཕན་ཚུན་འདུས་པ་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་། ཡངས་ པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ།

什么是化生的生处？由业力而生的众生，或者具足六处而生，或者六处中任何一处不具足的众生。这些是什么呢？即是地狱众生、天众生、旁生、饿鬼以及部分人类。如《广解》论、《俱舍论》、《如理论》和《大毗婆沙论》中所说，应当如是了知。
既然前面已经说过六道，为何又说四生？答：如《俱舍论》中引述《施设论》说：'四生包含五道，但五道并不完全包含四生。哪些未被包含？即是中有。'基于这个道理，由于没有完全包含天等六道的生处，所以又正确宣说了卵生等四生。
若如此，为何又说六道？答：为了显示善业与恶业受生的差别而说六道。若如此，为何不说界？答：因为界也包含非有情，所以此处未说。
在《阿阇黎真谛记》中也与此义相符。六道与四生的含义应当如其他论典中所说的性相那样理解。
对此经文的解释有两种：有人说，'从此六道轮回中任何众生'是指舍弃身体的众生；'属于某某众生类'是分别取身。取身又分两类：六道之身和四生之身。按照这种解释，身体肢节的生起包含前述两类。
有人说所有取身都是四生。'属于某某众生类'是总说，'卵生处'等是分别详说四生。因此，在《金刚仙论》中说：'卵生处等是受生的差别，有形等是粗细的差别。'按照这种解释，所说的身体肢节生起是从四生的角度来说的。
第二十品。从'其中最初一切种子心与识成熟，互相和合，增长广大'这段开始，是第二从种子识开始广说受生差别。这也分两种：显示受生阶段的差别，和显示依靠种子识二取。这是第一种，又分三方面：即显示种子识的成熟、显示互相和合、显示增长广大。

།དེར་དང་པོ་ཁོ་ནར་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་བསྟན་ཏེ། འགྲོ་བ་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དང་པོ་ཁོ་ནར་སྐྱེས་ པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན།ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སེམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བའོ། །དང་པོ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་མེར་མེར་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ཕ་མ་གཉིས་ཆགས་པར་གྱུར་ཏེ། འདོད་ཆགས་དྲག་པོའི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ན་མཇུག་ཁོ་ནར་ཁུ་བའི་སྐབས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་རྗེས་ལ་གཉི་ག་ལས་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་གི་ཐིགས་ པ་གཉིས་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་གཉི་གའི་ཁུ་བ་དང་། ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་དེ་གཉིས་མའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འདྲེས་པར་འགྱུར་ནས། དཔེར་ན་འོ་མ་བསྐོལ་བ་གྲངས་པའི་སྤྲིས་མ་བཞིན་དུ་སྤྲིས་མ་ལྟ་བུར་ཆགས་ནས་འདུས་ཤིང་འདུག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེར་ ས་བོན་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བསྡུས་པ་ལུས་ལན་པར་བྱེད་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། ཁུ་བ་དང་། ཁྲག་འདུས་ནས་སྤྲིས་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དམིགས་པ་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ དེ་འགགས་པར་འགྱུར་ལ།དེ་འགགས་པ་དེ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་དེའི་མཐུས་དེ་ལས་གཞན་པ་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཆ་ཕྲ་བ་དང་། འདྲེས་པ་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་འདུས་པ་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་ གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་དུས་སྐབས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མེར་མེར་པོའི་དུས་ཡིན་ནོ། །མེར་མེར་པོ་དེའི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་། །དབང་པོའི་ རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་།དབང་པོ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དབང་པོའི་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་རིམ་གྱིས་དབང་པོའི་རྟེན་རྣམས་ཀྱང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་དང་དེ་དག་གི་རྟེན་རྣམས་འབྱུང་བ་ལས་ལུས་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་ཅིང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། མེར མེར་པོའི་ཕྱོགས་གང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་དེའི་སྙིང་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཕྱོགས་གང་ནས་འཆི་འཕོ་བའི་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ ལས་ཁ་ཅིག་ན་རེ།ཁུ་བ་དང་ཁྲག་ཉིད་དབང་པོའི་རྟེན་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ་འདི་ལྟར་སྔར་དབང་པོ་མེད་དེ་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འགགས་ནས་ཡང་སྲིད་པ་ཕྱི་མའི་དབང་པོ་བར་ཆད་མེད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་སོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ ཁ་ཅིག་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་ལས་དང་། ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་ཆགས་གཞན་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། སློབ་དཔོན་སྔ་མའི་འདོད་པ་ལྟར་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་ བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ལས་ནི་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

首先，以'一切种子心'和'异熟识'这两个名称来说明种子识的成熟。在投生到这些趣处时，最初结生相续之际，一切种子识的心成熟。最初结生相续时，从种子识成熟而形成凝酪位，这称为结生相续。
因此，在《瑜伽师地论》中说：'当父母二人生起贪欲，在强烈贪欲的时刻，最后会出现精液的阶段。此后，必定从二者中流出精液和血液的滴点，这二者的精血滴点在母胎中相混合，就像煮沸的牛奶冷却后形成的凝酪一样凝结聚合。此时，摄持一切种子成熟的阿赖耶识进入其中。'
如何进入呢？与精血混合成凝酪状的同时，中有身颠倒执著而灭，当其灭时，同时由于一切种子识的力量，从此产生其他微细大种及与之相应的精血混合物及诸根。此时识的转变称为结生相续，这就是凝酪位的时期。
这个凝酪位的根大种也与身根同时生起。根所依的大种及根大种本身与身根也同时生起。此后，以这些根大种为因，眼根等逐渐形成。以那些根所依的大种为因，根所依处也逐渐形成。从诸根及其所依处的生起，整个身体得以形成获得。
又在同论中说：'识进入凝酪位的方位，即是当时的心脏部位。如是，识从何处死亡，最初即从彼处进入。'如是所说。
在《俱舍论》中，有些人说：'精血本身成为根所依，因为先前无根，与中有身同时灭已，后有根无间结生相续。'其他论师则说：'将生起其他大种，如同依靠业和身体而生其他有情一样。'
在《瑜伽师地论》中则如前论师所许而说。契合正理的论著则显示后说为正确义理，如彼论中广说。

།དེ་ལ་ཕན་ཚུན་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་སྐྱེ་བ་ལེན་ པའི་ཚེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་ཚུན་འདུས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་དེའི་མཐུས། དེ་ལས་གཞན་པ་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆ་ཕྲ་བ་དང་། དེ་དང་ མཐུན་པའི་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་འདུས་པ་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མེར་མེར་པོ་ཕན་ཚུན་འདུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། མའི་མངལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མེར་མེར་པོ་ཕན་ཚུན་འདུས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དེ་དག་དང་། གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཅེས བཤད་དེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་ཡངས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་སྔ་མའི་ཕན་ཚུན་འདུས་པའི་མཐུས་ མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་ན།དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ས་བོན་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་ཡངས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདུས་པའི་དབང་གིས་མིང་དང་། གཟུགས་རིམ་གྱིས་རྒྱས་ཤིང་འཕེལ་བ་དང་། ཡངས་པར་ གྱུར་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མེར་མེར་པོ་དེ་ཡང་ཡར་སྐྱེ་བའི་ཚེ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་གཉིས་ཀྱང་དེ་གཉི་ག་ཆེས་རྒྱ་ཆེར་འགྱུར་བས་མཚུངས་སྙམ་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་དེ་ཡང་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་གྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བར་བྱའོ། །དེ་ ལ་སའི་ཁམས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སྐྱེ་ཞིང་ཆེས་རྒྱ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ།།ཆུའི་ཁམས་ནི་དེ་ཉིད་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །མེའི་ཁམས་ནི་དེ་ཉིད་སྨིན་པར་བྱེད་དེ། འཛག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཚུལ་བསྟན་པར་བྱེད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་ཡན་ལག་རྣམ་པར་ འབྱེད་ཅིང་གནས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེའོ།།དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ཡང་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། མངལ་ན་གནས་པའི་དུས་བརྒྱད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དུས་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་མངལ་ན་གནས་པའི་དུས་བརྒྱད་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། དེའི་འོག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་མེར་མེར་འགྱུར། །དེ་ཡི་འོག་ཏུ་ནུར་ ནུར་འགྱུར།།ནུར་ནུར་པོ་ལས་ནར་ནར་འགྱུར། །ནར་ནར་པོ་ལས་གོར་གོར་འགྱུར། །གོར་གོར་པོ་ལས་རྐང་ལག་འགྱུ་། །སྐྲ་སྤུ་སེན་མོ་ལ་སོགས་འབྱུང་། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་ནི། །མཚན་རྣམས་མཐར་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་ བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མངལ་ན་གནས་པ་དེ་ལ་ཡང་དུས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ། དུས་རྣམ་པ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། མེར་མེར་པོའི་དུས་དང་། ནུར་ནུར་པོའི་དུས་དང་། ལྟར་ལྟར་པོའི་དུས་དང་། མཁྲང་གྱུར་ པའི་དུས་དང་།རྐང་ལག་འགྱུ་བའི་དུས་དང་། སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་འབྱུང་བའི་དུས་དང་། དབང་པོ་དོད་པའི་དུས་དང་། མཚན་དོད་པའི་དུས་སོ། །དེ་ལ་སྤྲིས་མ་ལྟ་བུས་གཡོགས་ལ། ནང་རླན་ཏེ་མེར་མེར་འདུག་པ་ནི་མེར་མེར་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཕྱི་ནང་བཅས་པར་སྤྲིས་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ། ཞོ་ལྟ་བུར་འདུག་ལ་ཤར་མ་གྱུར་པ་ནི་ནུར་ནུར་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཤར་ནི་གྱུར་ལ་སླ་བ་ནི་ལྟར་ལྟར་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སྐ་བར་གྱུར་ཏེ་མནམ་དུ་བཟོད་པ་ནི་མཁྲང་གྱུར་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ལས་ཤ་ལྷག་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ། ཡན ལག་དང་ཉིང་ལག་གི་མཚན་མ་བྱུང་བ་ནི་རྐང་ལག་འགྱུས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་སྐྲ་དང་བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་བྱུང་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ཡིན་ནོ།

关于'相互和合'这一词，有两种解释：有人说，最初受生时，识与根大种等相互和合。因此，在《瑜伽师地论》中说：'识为一切种子，由其力故，其余根大种微细分及与之相应的精血和合，具根等其他将生起。'
有人说，是识与羯剌蓝相互和合。因此在《大乘阿毗达磨集论》中说：'在母胎中，识与羯剌蓝相互和合。'在无性菩萨的注释中说：'异熟识与赤白二物及成就安乐合为一体。'在世亲菩萨所作的注释中也有相同的说法。
关于'增长广大'这一词，也有两种解释：有人说，由前述相互和合的力量，当羯剌蓝等次第增长时，根大种等种子增长广大。有人说，由和合的力量，名色次第增长广大。
因此在《瑜伽师地论》中说：'当羯剌蓝增长时，名与色二者同时增长，此生长持续至身体圆满。其中，以地界为因的色生起并增长广大。水界则摄持之。火界则使之成熟，示现不流散的状态。风界则分别支分并使之安住。'
这些阶位的建立有两种：胎内八位和总相八位。其中胎内八位即是羯剌蓝等。因此在《阿毗达磨杂集论》中说：'其后诸根次第生起，如缘起经中所说：最初成羯剌蓝，其后成頞部陀，由頞部陀成闭尸，由闭尸成键南，由键南生支节，发毛爪等生起，有色诸根及相逐渐出现。'
又在《瑜伽师地论》中说：'彼胎位中有八位：何等为八？一、羯剌蓝位；二、頞部陀位；三、闭尸位；四、键南位；五、支节位；六、发毛爪生位；七、根位；八、相位。其中，如膜裹而内润泽，状如凝酥，名羯剌蓝。内外如膜，犹如稠酪，未至坚硬，名頞部陀。稍坚而软，名闭尸。坚硬堪触，名键南。即从此处生肉团，支分相现，名为支节。发毛爪生，即是彼位。'

།དེ་ནས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་དབང་པོ་དོད་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་དེའི་གནས་ གསལ་བར་གྱུར་པ་ནི་མཚན་དོད་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དུས་དེ་དག་ཇི་སྲིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མངལ་ན་གནས་པ་དེ་ཡང་། ཞག་བདུན་ཕྲག་སུམ་ཅུ་ རྩ་བརྒྱད་ཀྱིས་མངལ་དུ་ཡན་ལག་དང་།ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ཞག་བཞི་ལོན་ན་བཙའ་བར་འགྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་མདོ་ལས། དེ་ནི་ཟླ་བ་དགུ་འམ། དེ་ལས་འདས་ན་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ རོ།།ཟླ་བ་བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་རྫོགས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཟླ་བ་དྲུག་གམ་བདུན་གྱིས་ནི་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་མ་ཚང་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་།མངལ་དུ་འཇུག་པའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དུས་བརྒྱད་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་བསྟན་བཅོས་ལས། ཇི་སྐད་དུ། དུས་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མངལ་ ན་གནས་པའི་དུས་དང་།བཙས་པའི་དུས་དང་། བྱིས་པའི་དུས་དང་། གཞོན་ནུའི་དུས་དང་། ལང་ཚོའི་དུས་དང་། དར་ལ་བབ་པའི་དུས་དང་། རྒས་པའི་དུས་དང་། འཁོགས་པའི་དུས་སོ། །དེ་ལ་མངལ་ན་གནས་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མེར་མེར་པོ་ ལ་སོགས་པའོ།།བཙས་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་ནི་འགོགས་པའི་དུས་མན་ཆད་དོ། །བྱིས་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འགྲོ་བ་དང་། རྩེ་མི་ནུས་པ་མན་ཆད་དོ། །གཞོན་ནུའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། །ལང་ཚོའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།འདོད་པ་སྤྱོད་པ་ནུས་ནས་ལོ་སུམ་ཅུ་མན་ཆད་དོ། །དར་ལ་བབ་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལོ་ལྔ་བཅུ་མན་ཆད་དོ། །རྒས་པའི་དུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལོ་བདུན་ཅུ་མན་ཆད་དོ། །དེ་ཡན་ཆད་ནི་འཁོགས་པའི་དུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ལེན་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ས་བོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ དབྱེ་བའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་བསྟན་ནས། འདི་མན་ཆད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྟེན་ དང་བཅས་པ་ལེན་པ་དང་།མཚན་མ་དང་། མིང་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པའི་སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་ལེན་པ་ལ་བརྟེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ལེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ།ཡུལ་དུ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། དང་པོ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། དེ་དག་གི་གནས་སུ་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་པ་ལེན་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་མཚན་མ་དང་། མིང་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་ གསུམ་གྱི་བག་ཆགས་ལ་ཡུལ་དུ་དམིགས་པ་ལེན་པར་བྱེད་དོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ། དམིགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལེན་པ་འདི་དག་ཀྱང་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཇུག་སྟེ།ནང་གི་ལེན་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ལེན་པ་རྣམ་པར་རིག་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་དང་། རྟེན་དང་དབང་པོའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནའོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་བག་ཆགས་ལེན་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ།

其后，眼等诸根成就，称为根位时期。其后，其处明显，称为相位时期。如是而说。如果问及：诸如凝酪位等这些时期需要多长时间才能圆满？答：如《瑜伽师地论》所说，胎中住位，经三十八个七日，于胎中具足一切肢节和支分。其后经四日即当出生。如世尊于《入胎经》中所说：'若九月或过九月则极圆满。八月虽圆满但非极圆满。六月或七月则不圆满，且肢体不全。'如是所说。广大分别则应如论典开示之道理及《入胎经》所说而知。
其中，总相之八时期，如《瑜伽师地论》中所说：'何为八时？即：住胎时、出生时、婴儿时、童年时、少年时、壮年时、老年时、耄耋时。其中，住胎时即如凝酪位等。出生时即从此往上至耄耋时以下。婴儿时即不能行走和玩耍以下。童年时即能做到这些。少年时即从能行欲事至三十岁以下。壮年时即五十岁以下。老年时即七十岁以下。此上即为耄耋时。'如是而说。
'二种执受'等，是说明第二种种子识依于二种执受。此又分为三种：数量宣说、依数立名、依界分别。此为第一种。在此之前已说诸根等依识而生长，此下说明识依于有色根等。
'依于有色根及所依执受，以及相、名、分别施设言说习气执受'是第二种依数立名。即如在受生阶段，异熟识对二种执受作为境界所缘：第一是五根及其处所色声香味触等正所依的执受；第二是缘取相、名、分别三法习气为境界的执受。除无漏种子外，因为非所缘故。
此等执受亦是所缘，因此《瑜伽师地论》中说：'总之，阿赖耶识以二种所缘而转：由了别内执受故，及了别外器世间相无间断相故。其中，了别内执受即是遍计所执自性执著习气及所依根色。此是在有色界中。无色界中则唯有习气执受而已。'

།དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་ རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བརྟེན་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་དང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནང་གི་ལེན་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཕྱིར། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ རིག་པ་སྟེ།དཔེར་ན་མར་མེ་འབར་བ་ན། སྙིང་པོ་དང་སྣུམ་གྱི་རྒྱུས་ནི་ནང་འཇུག་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱི་རོལ་དུ་ནི་འོད་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནང་གི་ལེན་པ་དམིགས་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་འབྱུང་བའི་ ཚུལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ས་བོན་དང་ དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཐུའི་ཕྱིར་རང་གི་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བ་ན་ནང་གི་གྱུར་པ་ནི་ས་བོན་དང་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལྟ་བུར་སྣང་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གྱུར་པ་ནི་སྣོད་ལྟ་བུར་རུང་སྟེ། གྱུར་པར་ སྣང་བ་དེ་ཉིད་རང་གི་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་བྱེད་དེ།ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ལེན་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ནི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་དང་དེ་དག་གི་རྟེན་ཡོངས་ སུ་བཟུངས་ནས་མི་འཇིག་ཅིང་རང་གི་རྟེན་དུ་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ས་བོན་ནི་བདག་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་དང་རྟེན་ཞེས་བྱའོ།།ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི། ཁམས་ བཅོ་བརྒྱད་ལས་དགུ་ནི་མ་ཟིན་པའོ།།གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་དོན་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཟིན་པའི་དོན་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཟིན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་ བའི་ཆོས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་གནས་སུ་གྱུར་པ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཕན་པ་དང་གནོད་པ་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་བཤད་པ་འབྱུང་ སྟེ།དང་པོ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དེ་ དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་།དབང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ལ། བྲལ་ན་ནི་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ལ་སོགས་པས་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་ མེད་དོ་ཞེའོ།།གཉིས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནོད་ཅིང་ཞིག་པར་གྱུར་ན་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ་དེ་ལས་བཟློག་པ་ལས་ནི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། རང་གི་ལུས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་ བྱའོ།།གསུམ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་བདག་ཉིད་ཡོད་པར་འཛིན་ཅིང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཐབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ།མདོ་ལས་ནི་གནས་འདིར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྦས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྗེས་སུ་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་གསུངས་པ་ཡོད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དེ། ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས་སོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ལེན་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པའི་བདག་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ལ་ཡང་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཤེས པ་སྐྱེས་ན་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ།

关于外在器世界的相状完全不间断的识别特征是这样的：由于识别所依的所缘以及由于识别阿赖耶识内在的执取，所以在一切时中不间断地识别器世界的特征。譬如灯火燃烧时，以灯芯和油的因缘在内部生起，而在外部则生起光明一样，阿赖耶识缘取内在的执取所缘和外在器世界的特征而生起的方式也应当如是观察。
又如在《唯识成就论》中说：阿赖耶识的所缘有三种：器世界、有漏种子以及具根身。由阿赖耶识的因缘力，当自体生起时，内在的变现如同具有种子和根的身体，外在的变现则如同器世界，那变现本身即成为自己的所缘相，因为是互相观待而生的。如在彼论中广说。
此处所说'执取'的含义是指遍持，即完全执持五根及其所依而不坏灭并作为自身所依，具有遍持种子即是自身所具有的所依。关于'执取'一词，在诸论中有不同解释。如《俱舍论》中说：'十八界中九无执，余者有二种。'这是依一义而说执取的含义。因此在彼论中解释说：何谓有执？即为心心所法所执持而成为所依处，称为有执，因为利害互相关联。如是广说。
在《正理论》中有三位论师的解释：第一与《俱舍论》所说相同，如《正理论释》中说：'若如是者，色等唯是无执，因为心心所法缘于彼等，且非根的体性故。若不如是，色等则不应离根，若离根则非有执，因为是心等所依，故无相违。'
第二是说毗婆沙师说：'若色法受损坏则生苦，与此相反则生乐，凡为自身所摄的即名为有执。'
第三是某些其他论师说：'众生执著自身为有，并且在一切时中以方便守护，即是……'如是广说。
若如是，则与经典所说相违，因为经中说：'此处为识所覆、为识所摄的即名为执取。'虽有如是说，但无相违，因为有执法略说有二种。其中第一是有执且有身见的自性执为实有者亦名有执，若生起清净智则能断除。

།གཉིས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱི་བར་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་མི་སྤོང་བ་སྟེ། འདི་ནི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ ལ་མདོ་ལས་ནི་ལེན་པ་དང་།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པས་བདག་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་དང་པོ་ནི་གནས་སུ་འཛིན་པ་ ལ་དགོངས་ནས་སོ།།སློབ་དཔོན་བར་མ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཐ་མ་ནི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ནོ། །དེ་ཡང་རང་གི་ལུས་ཀྱི་ བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཉིད་དེ། སློབ་དཔོན་གཉིས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ན་ལ་དེར་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་དང་པོ་དང་ཐ་མ་གཉིས་ནི་ དོན་གཞན་ཡང་བླངས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་གི་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་ རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ།།ཁ་ཅིག་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ནས་ལེན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཁམས་གཟུགས་ཅན་ལྔ་དང་། བཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།སྒྲ་མ་བསྟན་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ལེན་པ་ཞེས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་ངོ་བོར་གཟུང་བ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས།གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་མེད་ན་གནས་ལེན་པ་མི་དམིགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ལྔ་ནི་ལེན་པའོ། །ལྔ་ནི་ལེན་པ་དང་ལེན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ནི་གཅིག་ཏུ་ལེན་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་ ཏེ་འདི་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ངོ་བོར་གཟུང་བ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ནི་དོན་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་ལེན་པ་སྟོན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དང་། མི་གནས་པས་ཟིན་པའི་ གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདྲེས་པ་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་གཅིག་པའི་དོན་གྱིས་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདིས་རྟེན་བྱས་ནས་ཚོར་བ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཟིན་པའི་ཆོས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང བ་འཇུག་ཅིང་འགྲུབ་པ་དང་།བདེ་བའི་དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་དབང་གིས་གཟུགས་དེ་དག་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་འཇིག་པ་དང་། འདུལ་བར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། དེས་ན་ཟིན་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ། རེས་འགའ་ནི་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། རེས་འགའ་ནི་ཕན་འདོགས་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་ཕན་གནོད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།།མདོ་འདི་ལས་ལེན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དབང་པོའི་གནས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

第二是作为产生痛苦和快乐的因，直至涅槃都随之而行且不舍弃。这是从经典和论典中分别依据各个义理而阐述的。
其中经典中是针对执取和具有萨迦耶见而执著我体存在的意趣而说'具有执取'。论典中则解释为三种：第一论师是针对执著处所而说；中间论师是针对产生痛苦和快乐而说；最后论师是针对执著我体而说，这些都与论典相符合。
其中，凡是摄属于自身的即称为执取，这就是所谓的成为产生痛苦和快乐的因的含义。第二论师认为仅仅是产生痛苦和快乐。第一和最后两位论师则是取其他义理而阐述。
经典和论典的这些解释简要归纳起来成为四种解释，详细内容如彼处所说。此处若与大乘教法结合，有三种不同的解释。
有些人仅从产生痛苦和快乐而阐述执取，因此《阿毗达磨集论》中说：'五种色界和四界的一分称为有执受'，由于未说声界，应知是从产生痛苦和快乐而阐述执取。
有些人则说执为自性称为执取，因此《瑜伽师地论》中说：'若无阿赖耶识，则不可得执受处'等，又于彼论中说：'五是执受，五是执受非执受，其余唯是非执受'，依据这些等教法而说执为自性称为执取。
有些人则依据两种义理而说执取，如《瑜伽师地论》中说：'其中，为识所住和不住所执受的色，那么此识住是什么呢？即是与识相混合、成就和乐一义而转起的，以及由此为依而生起感受的。与此相反的应知为非执受'。
又于彼论中说：'执受法即是诸色法以及被心心所遍执，依止彼等而心心所转起、成就和成为乐一事。其中成就和乐一性是由心心所遍执的力量，使得那些色法相续不断且不坏灭、不调伏，因此对于有执受的诸色，有时成为损害，有时成为利益。那些心心所也随之成为损益。与此相反的称为非执受'等。
此经中所说的执取具有两种含义：阿赖耶识执著根处为自处，以及执持种子的自性。详细内容如诸论中所说。

།དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་ནི་ལེན་པ་གཉི་ག་དང་ལྡན་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་རྣམ་པ་གཉི་ག་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ གཞུང་གི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་མེད་པར་བཞེད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དག་ལྟར་ན་གཟུགས་ཅན་བཅུ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ཚང་བར་ཡོད་པར་འདོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་གྱི་ལས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་འཁོར་འདུས་པར་འོངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་དྲི་སྣོམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་སྐད་གསུངས་པ་འདི་དག་ནི་ཐམས ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་དབང་གིས་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་བླངས་ནས་འཇིག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ལ་ལེན་པ་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་དོན་ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལེན་པ་རྣམ་པར་བཤད་དེ།དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དག་མ་ཞིག་པར་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་བདག་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་ པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ འདི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བསྟན་པའི་ལེན་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་སྡུད་ཅིང་ལེན་པ་དང་། སྦེད་པར་བྱེད་པ་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བའི་དོན་གཅིག་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སྦེད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྦ་བར་བྱ་བ་དང་། སྦས་པ་འཛིན་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་སྦེད་པ་དང་། སྦ་བར་བྱ་བ་དང་། སྦས་པ་འཛིན་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་དང་། ཕན་ཚུན་རྐྱེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ནང་གི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཀྱང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འདིར་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་སྦེད་པའི་ཕྱིར་ དང་།གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་དག་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སྦེད་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཐ་དད་ པར་འགྱུར་བ་ཡང་དང་པོ་སྦེད་པར་བྱེད་པ་ནི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་སྦས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ས་བོན་གྱིས་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་བསྐྱེད་པ་སྟེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་སྦ་བར་བྱ་ བ་ནི་རྒྱུ་ས་བོན་འབྲས་བུ་ལ་སྦས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒོ་བར་བྱེད་པ་ལ་སྦས་པ་སྟེ།རྒྱུའི་ངོ་བོར་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་སྦེད་པའི་དོན་ནི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཅིང་སྦེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

关于此，色界具有两种执取，而无色界则两种都不具足，这是第三依界差别而分别。若与经文相配合，大乘论典认为无色界中无眼耳等十种色法界，而不像大众部那样认为具足十种色法和五识聚。因为在'往昔业显示经'中说：'无色界天众会集而来'，又在'正法白莲经'中说：'有顶天嗅香'，这些所说的一切都是法处所摄。
广慧，彼识亦名执取识。为何如此？因为此识随逐身体并执持之，这是第二解说执取识。如是，由此识之力随逐身体，执取诸根色法而不令坏灭，故说此识有执取。
在《大乘集论》中以二种义解说执取：由执持诸根色法不坏故，及由执持自体而取生故，如彼论中广说。在《唯识成就论》中以三种义显示：由彼论说，由于执持诸法种子、执持诸根色法处所、执持结生相续，故此识名为执取。此是二论所说的执取义。
亦名阿赖耶识。为何如此？因为识具有摄身、执取、藏、成就、安乐等一义，这是第三解说阿赖耶识。阿赖耶有三种含义：能藏、所藏、执藏。因此在《唯识成就论》中说：此识具有能藏、所藏、执藏之义，与诸杂染互为缘故，及诸有情执为内我故。
在《大乘集论》中亦以三种义显示：由彼论说，为何此识名阿赖耶识？由于生起烦恼分之一切法于此藏为果体故，复次此等诸识于因体相应故，又由诸有情执此识为自体故，名阿赖耶识。
能藏义有三种差别：第一能藏是果藏于因中，由识中种子生起七种显现识，因为离杂染果生起之因别无他故。第二所藏是因种子藏于果中，由熏习种子藏于显现识中，因为因体现成故。第三执我藏义是由于执持境界并藏之故。

།མདོ་ འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་དང་མི་མཐུན་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་དེ་དག་གནས་སུ་སྡུད་པས། སྦེད་པ་དེ་དག་དང་། རྟེན་གྱི་ལུས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་རྟེན་ལས་སྦས་ པས་དེའི་ཕྱིར་སྦེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་སྦེད་པའི་ནང་ན་དོན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ལུས་དེ་དག་ལས་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུད་པ་དང་སྦེད་པ་ཡིན་ལ།བདག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་དབང་གིས། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་བསགས་པ་དང་། འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཞི་པ་སེམས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་མང་པོ་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་བསགས་པ་བརྩམས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན བསགས་ནས་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གཉིས་པ་བསགས་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ས་བོན་རབ་ཏུ་བསགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བསྟན་བཅོས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས།ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་རྣམས་ཀུན་དུ་བསགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་ཀུན་དུ་བསགས་པ་དང་། འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་ པ་ནི་སྡུད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྡུད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་མདོ་སྡེ་འདི་དང་སྦྱར་ན། དོན་གཉིས་པ་ ལས་བརྩམས་ནས།དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། ཀུན་དུ་བསགས་པ་དང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་ཀུན་དུ་བསགས་པ་དང་འཕེལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་མིང་རྣམ་པ་བདུན་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ལས་བསྟན་པའི་མིང་བཞི་ལ་ཡང་གསུམ་གྱིས་བསྣན་ནའོ། །མིང་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཤེས་བྱའི་གནས་ཞེས་ ཀྱང་བྱ་སྟེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་པ་ལས། དང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་གསུང་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི ཆོས་རྣམས་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།།གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བརྟེན་པའི་གནས་ཏེ། སྒྲས་ནི་རྟེན་པར་བྱེད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་གཟུང་གི་།འདུས་མ་བྱས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པ་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་དེ་དག་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་རིགས་པར་ བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཀུན་གྱི་གནས་བྱེད་པར་སྟོན་ཏོ།

此经与论典不相符合。此识与诸根俱的诸身收摄于处所，以及彼等隐藏，及成就所依身，及安乐一性故。此即是显现识从所依隐藏，故称为隐藏。
此亦是隐藏中之一分义，故《深密解脱经》中说：由于执著彼等身故，及自性一致故。其中'执著'即是收摄与隐藏，'自性一致'即是成就与安乐一性之义。
亦称为心，其何故？由此识之力，色、声、香、味、触等一切积集及增长故。此是第四心义之解说。
此亦具多种义，初为积集开始，由积集诸法种子而生诸法故。如《唯识成就论》中所说：第二积集有二种义，由极积集诸法种子故，及如《大乘集论》中说：由遍熏习种种法之种子积集故。
第二是积集及增长外境六尘。第三称为收摄，由收摄种种所缘境故，如《深密解脱经》及《五蕴论》中所说。
此处若配合此经，是从第二义开始，故说为心。此亦具二种义：积集及增长。如是由色等之力，遍求境故而成积集及增长。
《唯识成就论》中出现七种名称，于此经所说四名之上又加三种。彼三种名称为何？如彼论中所说：亦称为所知依，由为杂染法及清净法之所依故。
此如《大乘集论》中所说：于所说十种殊胜圣教中，即是初'所依殊胜之圣教'。世亲论师所造释中说：由是所知故称所知，即是杂染及清净诸法，即三自性。'依'是因义。
无性论师释中亦说：由是所知故称所知。依即是所依处，词说能依即是杂染及清净有为法，非无为法，因为彼无依止义故。依即是阿赖耶识，由是彼等之因及引发彼等故，应随理解。
其中世亲论师显示阿赖耶识为三自性一切之所依。

།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གནས་བྱེད་ཀྱི། ཀུན་བརྟགས་དང་། ཡོངས་སུ་ གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་གནས་ནི་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆར་གཏོགས་པའི་གཞན་གྱི་དབང་གི་གནས་བྱེད་པས་སོ། །དེ་དག་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་གཞན་གྱི་ དབང་གི་གནས་བྱེད་པས་སོ།།ནིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་གཉིས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་སྤྱིའི་གནས་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྤྱིར་བསྟན་ཏོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན་ནི་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་གནས་ལས་བརྩམས་ པའི་ཕྱིར།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ན་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་ཏེ། སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འཁོར་ན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་འདྲེན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྱུར་ནས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་དུས་ཐ་དད་པ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ ཞེས་བྱའོ།།གསུམ་པ་ནི་རིས་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ནི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ལས་འདིར་ནི་གསུམ་པ་རིས་ ཐ་དད་པ་བཟུང་སྟེ།སྔ་མ་གཉིས་ནི་སྤྱིའི་མིང་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་དུ་ཡང་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ སྟེ།འདི་ནི་གྱ་ནོམ་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དྲི་མེད་རྣམ་ཤེས་ནི། །ཤིན་ཏུ་དག་ཅིང་ཟག་མེད་དབྱིངས་ཡིན་པས། །སྒྲིབ་པ ཐམས་ཅད་ལས་ནི་རྣམ་པར་དགྲོལ་།།མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་མཚུངས་པར་ལྡན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་ པོ་ཉི་ཤུ་གཅིག་པ།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གནས་དང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་འཇུག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། དོན་དང་དཔེ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ལེན་པའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པ་དང་།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་དང་། ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་མང་ཉུང་བསྟན་པའོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་ནི་རྩ་བ་ཡན་ལག་ལ་ ལྟོས་ནས་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ལ།ཕྱི་མ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ལྟོས་ནས་ལན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་དོན་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་སྟོན་ཏོ།

论师无性仅是依他起自性的安立者，而不是遍计所执和圆成实自性的安立者，如是显示。其中'因为是彼等之因'是指依他起安立属于杂染分。'因为引导彼等'是指依他起安立属于清净分。
若问为何此二论著相违？答：论师世亲从总体安立出发，故总说三种自性。无性则从近处安立出发，故唯就依他起自性而说，各别说一义故无相违。
又称异熟识，因为在轮回中能引生善恶业的异熟果。其中'异熟'有三种含义：第一、变异而成熟故称异熟；第二、在不同时间成熟故称异熟；第三、成熟不同类故称异熟。其因是善与不善，果是无记，故称异熟。
在三种中此处取第三种不同类，因为前二是通称，异熟也属于其他故。
又称无垢识，因为成为极清净无漏法之所依故。此即在最胜现证正等觉位时，与镜像智相应的心体称为无垢识。因为成为极清净智慧、三昧等无漏道法之所依，如《如来功德庄严经》中所说：'如来无垢识，极净无漏界，解脱一切障，与镜智相应。'
广说应如《唯识成就论释》中所说了知。
第二十一品
由广大意识执持识作所依及安立，故六识聚转起，即眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识。此下是第二显示诸识俱起差别。
此亦以三方面显示：义、喻及合喻义。初又分二：显示执持识与六识聚俱起，及从'广大意若'以下显示意识与五识俱起多少。
其中初者是就根本支分而分别俱起，后者是就五意识而显示俱起。《瑜伽师地论》等论中则从初义而显示俱起。

། འདིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་ལས་མ་བསྟན་པ་ནི། དང་པོ་དང་ཐ་མ་སྨོས་པས་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པ་ཅན གྱི་ཡིད་ཀྱང་བསྡུས་ནས་ཅིག་ཅར་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གལ་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལེན་ པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་དང་། གཟུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་ནས་མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་[(]ཤས་[,]ཤེས་[)]པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དུས་མཚུངས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་འགག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་གལ་གྱི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་བསྟན་པ་དང་། གཞན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ རིགས་པའི་སྒོ་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།བརྗོད་པ་གླེང་བསླང་བའི་དོན་དང་། རྣམ་པར་བསལ་ནས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དོན་ཏོ། །གོང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་ཞེས་མདོར་གསུངས་མོད་ཀྱི། ད་དུང་ལྔ་པོ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་ བར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ལ།ཡིད་ནི་ལྔ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བས་འདིར་དོན་དེ་ལྟ་བུ་དག་གིས་གླེང་བསླང་བའི་ཆེད་དུ་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བཤད་ན་དོན་མང་དུ་ཡོད་པ་ ལས་ཅིག་ཅར་རྫོགས་པར་མ་བཤད་དེ།དོན་གཞན་རྣམ་པར་བསལ་ནས་དོན་འདི་ཡོངས་སུ་གསུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ བཅས་པའི་མིག་ནི་བསྟན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་མིག་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ། །བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་དོན་སྟོན་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ལས ཀྱི་ནུས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་དུ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དུ་ནི་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ ལས།ཆོས་ནི་རྟེན་བཅས་གཞན་རྣམ་གཉིས། །རང་གི་ལས་ནི་མི་བྱེད་དེ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འདྲེས་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་ཆོས་གང་ཡང་དུས་གསུམ་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་མེད་དེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

此处未说明烦恼意的俱起道理，是因为说了最初和最后，就能成为意识，所以简略未说。因此，在《瑜伽师地论》等中，也包含烦恼意，说明其同时俱起。
首先以两种方式说明：略说俱起和依次第分别解说。这是首先略说，即由于有取识为依止，眼等六识聚从前到后渐次增长。
其中，具有识的眼和色作为缘，生起眼识。与眼识俱起，同时、同境，分别意识也灭。等等，这是第二依次第分别解说。
这分为两种：必定与意识俱起的眼识的说明，以及其他四识与意识俱起的说明。这是第一种，其中'其中'二字若与《理门论》相配，有两种含义：一是引起论述的含义，二是遮遣后总摄的含义。
虽然前文简略说明诸识俱起，但尚未分别说明五识必定依于意识，而意识不依于五识，因此为了引起这样的论述而说'其中'二字。
另外，若说明俱起，虽有众多含义，但未一次完全说明。为了遮遣其他义而完全说明此义，故说'其中'二字。
'具有识的眼'有两种：具有识的眼称为等同所依的眼，无识的眼称为与彼相等。从与彼相等中分别出来的，即是具有识的眼。
所依等同和与彼相等，在诸论中的解释各不相同。说一切有部依十八界而说明所依等同和彼所依等同的含义，即：在十八界中，具有业力者称为所依等同，无业力者称为与彼相等。
因此在《俱舍论》中问：'几是所依等同？几是彼所依等同？'颂云：'法具依余二，不作自业用。'
在此论释中说：'唯一法界是所依等同，即圣者的杂染心。'一切法界都是意识的对境，因此在《大毗婆沙论》中也说：'无有任何法不为三世所摄，因为是意识的对境。'详细内容如彼论所说。

།ཁམས་བཅུ་བདུན་པོ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཁམས་བཅུ་བདུན་པོ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ བསྟེན་པ་མི་མཚུངས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་གྱི་སོ་སོའི་དབང་པོ་དང་།ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཕུན་ཚུན་ལྟོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ནི་གཟུགས་ལ་ལྟོས་ལ། གཟུགས་ནི་མིག་ལ་ལྟོས་པ་ནས་ལུས་ནི་རེག་བྱ་ལ་ལྟོས་ལ། རེག་བྱ་ནི་ ལུས་ལ་ལྟོས་པའི་བར་དུའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་འབའ་ཞིག་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་འགྱུར་བས་དོན་ནི་གཞན་ཁམས་བཅུ་བདུན་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་དག་ནི་བསྟེན་པ་ མཚུངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དོན་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཏོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། རང་གི་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པར་རྣམ་པར་ གཞག་སྟེ།ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དག་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ངེས་པར་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་མི་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པས་ཁམས་བཅུ་བདུན་པོ་དག་ ཀྱང་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བར་མི་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་མིང་དུ་སྤྱིར་འདྲ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་སྔར་བསྟན་པ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཁམས་བཅུ་བདུན་པོ་གཞན་དག་ལ་ ཡང་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་།དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡོད་དེ། བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་ལས་ལ་གནས་ཤིང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་ལས་མི་བྱེད་པ་ནི་ དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་མིག་གི་ཁམས་ཀྱིས་མཐོང་བའམ། ལྟ་བའམ། ལྟ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རང་གི་ཁམས་ལ་རང་གི་ལས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་ པར་བྱའོ།།ཁ་ཆེའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགགས་པའམ། འགག་པར་འགྱུར་བའམ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ནུབ་ཕྱོགས་ པའི་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་འཆད་དེ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། ། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་མིག་གིས་མཐོང་བའམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་བཞི སྟེ།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་སོ་སོའི་དབང་པོ་ལ་ལྟོས་ནས་རང་གི་ལས་བྱེད་མི་བྱེད་པ་ལ་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མིག་གི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་དམིགས་ན་ཡང་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་ བྱ་ལ།གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ན་ཡང་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སློབ་དཔོན་དང་པོའི་བཤད་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་རྣམས་ལྟ་བའི་མིག་ཀྱང་སེམས་ཅན་ བདག་ཉིད་ལ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱ་ལ།སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་ནི་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ།

如果说十七界都是意识所缘，一切都是等住，而它没有等住，对此回答：十七界依于意识而安立不等住，是依于各自根境差别互相观待而安立的。比如：眼观待色，色观待眼，乃至身观待触，触观待身。
如果这样，意界仅观待法界而安立等住和它的等住，那么其他十七界所缘就成为不等住了。虽然道理是如此，但是意界和意识界因为能通达和了知一切法的缘故，依于自身作用而安立等住。就像眼等根具有见等功能一样，决定不安立它的等住。
有些论师说法界摄一切法，所以十七界也称为法，但不应如此说。虽然都共称为法，但因为法界是不同的，所以前面所说的才最符合道理。如是其他十七界也有等住和它的等住。
什么是等住和它的等住呢？即安住于自业并作自业者称为等住，不作自业者称为它的等住。其中，眼界见、观察或将要观察的是等住眼。如是乃至意界，每一界都应广说各自界的自业。
迦湿弥罗毗婆沙师说它的等住眼只有四种：即灭去而未见色、将灭、是不生法性。西方某些论师说有五种，将不生法性分为二种：即具有识而证悟和无识而证悟，乃至身界也应了知。它的等住唯是不生法性。
色界被眼所见或将见者，称为等住色。它的等住色有四种，乃至意界也应了知依各自根观待作不作自业而安立等住和它的等住。
若缘一个眼事也称为等住，缘一切其他也称为等住，它的等住也是如此。如是乃至意界的广说也应如是了知。《心品论》中也如是说。
《大毗婆沙论》中有三种说法：第一论师的解释与《俱舍论》相符。有些说见色的眼对自身众生称为等住眼，对其他众生称为它的等住眼。

།གཟུགས་རྣམས་མི་ལྟ་བའི་མིག་ཀྱང་སེམས་ཅན་བདག་ཉིད་ལ་ནི་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱ་ལ། སེམས་ ཅན་གཞན་དག་ལ་ཡང་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་རྣམས་ལྟ་བའི་མིག་ཀྱང་སེམས་ཅན་བདག་ཉིད་ལ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱ་ལ། སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ལ།དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་རྣམས་ལ་མི་ལྟ་བའི་མིག་ཀྱང་སེམས་ཅན་བདག་ཉིད་ལ་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཅེས་བྱ་ལ། སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་མིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། དེའི་བསྟེན་པ་ མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།དེ་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མིག་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ་། དེ་འདི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ ལས་བཤད་པ་དང་པོ་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་མིག་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུན་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་ བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ལ།གཟུགས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་མང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །སྒྲ་ནི་གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རུང་ན་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་གསུམ་ནི་དབང་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ན་གདོད་ལེན་པས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ལེན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པས་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ བཤད་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་པ་ཡོད་ཀྱང་ཐུན་མོང་བའི་དོན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྲི་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་གསུམ་ནི་གཅིག་དང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་སྣ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ བསྐྱེད་པར་རུང་གི་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་བཞིན་དུ་བཤད་དགོས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གིས་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ ལ།གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་ལ་མིག་གིས་ལྟ་བ་ནི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། མི་ལྟ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་གལ་ཏེ་མིག་གཅིག་གི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།གལ་ཏེ་གཅིག་གཞན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བ་ཆ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་ དང་།རེག་བྱའི་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དོན་དམ་པར་ནི་མིག་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གྲངས་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་འདི་ཡང་ན་ཁ་ཅིག་སོ་སོ་རང་གི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་བསྣམ་པ་དང་མྱང་བ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ དེ།དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་གང་བསྣམས་པ་དེ་ནི་བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་བསྣམས་སོ། །ཁྱོད་ ཀྱིས་རོ་གང་མྱངས་པ་དེ་ནི་བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་མྱངས་སོ།།ཁྱོད་ཀྱིས་རེག་བྱ་གང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དེ་ནི་བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བས་སོ།

不见诸色的眼睛对于有情自身来说称为同所依眼，对于其他有情也称为同所依眼。
又有人说，见诸色的眼睛对于有情自身来说称为同所依眼，而对其他有情既非同所依也非彼同所依。不见诸色的眼睛对于有情自身来说称为同所依眼，而对其他有情既非同所依也非彼同所依。
不应如此说，如同具眼一样，既非同所依也非彼同所依。应当这样说：在三种解释中，第一种解释是符合道理的，如彼中详细所说。
又如《俱舍论》中说，眼根因为是不共的，所以依一相续而建立同所依和彼同所依。色境因为是共同的，所以依多相续而建立同所依和彼同所依。如同色界一样，声、香、味、触界也是如此。
声与色相似，但香、味、触三者是在与根接触时才能领受，因为是不共的，所以一者领受而他者不能领受，因此应当如同眼等来解释，而不应如色一样解释。
虽有如此道理，但也有共同的意义。为什么呢？因为香等三界对于一者和其他者都能生起鼻等识，而眼等则不是这样，所以应当如色一样解释。
《心差别论》中也说：眼见色是有分别的，不见色是属于他分的。即是说，眼见色是有分别的，不见是属于他分的。其中差别是，若一眼是有分别的，则一切眼都是有分别的；若一眼是属于他分的，则一切眼都是属于他分的见色。
有分别的见不属于耳、鼻、舌、身，声、香、味、触也是如此。胜义中应如眼来解释，世俗数应如色来解释。
《大毗婆沙论》中说：声、香、味、触界也是如此，因为同所依和彼同所依的差别相似。此义又有人说，为了嗅闻、品尝和分别自身所具有的香、味、触而如此说。
香、味、触界在世俗谛中应如色界来解释，因为世间人这样说：'如你所嗅的香，我们也嗅到了；你所尝的味，我们也尝到了；你所分别的触，我们也分别了。'

།དོན་དམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ནི་མིག་གི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་ པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་གཅིག་གིས་གང་བསྣམས་པའི་དྲིའི་ཁམས་གཞན་གྱིས་བསྣམ་པར་མི་ནུས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གཅིག་གིས་གང་མྱངས་པའི་རོའི་ཁམས་གཞན་གྱིས་མྱང་བར་མི་ནུས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གཅིག་གིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་རེག་ བྱའི་ཁམས་གཞན་གྱིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་མི་ནུས་པས་སོ།།རེག་བྱའི་ཁམས་གཅིག་ལ་སེམས་ཅན་གཉིས་ཀྱི་ལུས་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་འདུག་པས་ཐུན་མོང་དུ་རེག་པར་གྱུར་པ་དེ་དོན་དམ་པར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་རེག་བྱའི་ཁམས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཙམ་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ལུས་གཉིས་རེག་པར་གྱུར་པ་སོ་སོ་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཐོབ་པ་ཡིན་གྱི་། ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་མིག་གི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དྲི་དང་རོའི་ཁམས་གཉིས ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་ཕ་རོལ་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲི་དང་རེག་བྱ་བསྣམ་པ་དང་། མྱང་བ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་སྤྱད་ཟིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤྱད་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།།འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་ནི་དོན་དམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མིག་གི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གཅིག་གིས་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་གཞན་གྱིས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོངས་སུ་སྤྱད་ཟིན་པའི་དྲི་དང་། རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་ན་མི་རུང་བ་མེད་དེ། དོན་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་འོངས་པ་ན་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་འཇུག་ཅིང་མང་པོ་ལ་སོགས་པས་ཐུན མོང་དུ་ཐོབ་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།དེ་ལ་དོན་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ན་ནི་འདི་སྐད་དུ་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །དོན་དམ་པའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མིག་གི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་ བྱའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དོན་ཕྱི་མ་དང་སྦྱར་ན་ནི་འདི་སྐད་དུ། དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཡོངས་སུ་སྤྱད་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤྱད་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།།དོན་དམ་པའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མིག་གི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་མ་སྤྱད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་ན་ཡང་འདི་མི་རུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ནི་ཐུན་མོང་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མིག་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་།དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ད་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཕན་ཚུན་ འདུས་ཤིང་འདྲེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་བྱེད་པའོ། །གཞན་ཡང་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་བྱ་མཚུངས་པར་སྐྱེས་པ་ལ། ཆ་འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལས་བཟློག་པ་ནི་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟེན་པ་ མཚུངས་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་།རྣམ་པ་མི་མཚུངས་པས་དེའི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

就胜义而言，香界、味界、触界应当如眼界般解说。即如一个有情所嗅到的香界，其他有情无法嗅到；一个有情所尝到的味界，其他有情无法品尝；一个有情所分别的触界，其他有情无法分别。
若问：当两个有情的身体从不同方向同时接触一个触界时，这在胜义中不是应当如色界般解说吗？答：如是，触界是由多个极微聚合而成，两个身体接触时各自从不同方向得到一部分，并非共同获得，因此从胜义来说应如眼界般解说。香界和味界也应当如是理解。
有些人说，对于他人和非有情的香、触的嗅闻、品尝和分别，在已经受用和正在受用时，就世俗而言应如色界般解说。因为世间人说这是共同获得的缘故，从胜义来说应如眼界般解说，因为一者受用时他者不见故。
对于已经受用的香、味、触界，依胜义而言如色界般解说并无不妥。这是因为未来存在，现在运行，且为众多等共同获得之义。
若与前义相配，则应如是说：香、味、触界依世俗义如色界般解说，依胜义义如眼界般解说。
若与后义相配，则应如是说：已经受用的香、味、触界，以及正在受用时，依世俗义如色界般解说，依胜义义如眼界般解说。未受用者，依胜义义如色界般解说，这样解说也无不妥。
因此诸论中也如是说。如色界一般，声界、香界、味界、触界也是如此。即香、味、触为共同所缘故，与六识（眼等）所依相同，其所依相同是生法和不生法故，应如意界般解说。
现在解说所依相同和彼所依相同的定义。如《俱舍论》中说有三种义，因此彼论中所依相同和彼所依相同的含义是什么？答：根、境、识三者互相和合混杂故称为分。或者说'分'即是作业。又'分'是指与触俱生，由有此分故称为所依相同。与此相反者即是彼所依相同，即非所依相同者的所依相同，以及形相不同的所依相同，称为彼所依相同。如《正理论》中也作如是相顺解说。

།བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ ཚོགས་བསྟན་པ་ལས་ཆ་དང་བཅས་པ་ལས་གཞན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་ལ་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཆ་དང་བཅས་པའི་དུས་རྫོགས་པ་ནི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་གི་ཁམས་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ལས་དང་བཅས་པ་དང་། ལས་མེད་པ་དེ་དག་ལས་ཀྱི་ཆ་ དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ།འོན་ཏེ་ལས་ཀྱི་མེད་པའི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཅེ་ན། ཆ་དང་བཅས་པ་དེ་ལས་མེད་པ་ཡང་ཡོད། ལས་ཀྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡོད། ཆ་དང་བཅས་པ་ཆ་གཉི་ག་དང་ལྡན་ཞིང་། ཆ་དང་བཅས་པར་ཕན་ཚུན་བསྟེན་པ་ཡོད་པར་ འཆད་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་སྡེ་པ་དག་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ནི་ད་དུང་གཞུང་ཡང་དག་པ་ཉིད་མཐོང་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་དག་དང་མཐུན་པར་འདོད་པར་བཤད་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་དོན་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། ནང་གི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་ སྟེ་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཡུལ་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དང་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ་སྟེ། རང་གི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་ནི་ཡུལ་མཚུངས་པ་ཉིད་ ཀྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་ལས་ཇི་ལྟར་ན་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་།དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ནི་དུ་ཞིག་།ཅིའི་ཕྱིར་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་རྟག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་དེ་དང་ འདྲ་བའི་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་རང་དང་འདྲ་བ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་བལྟའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་བསྟན་པ་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉི་ག་འདྲ་ཞིང་ཡུལ་རྣམས་ལ། རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བར་འཇུག་པའི་དོན་ལ་བསྟེན་པ་མཚུངས་པའི་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་རང འདྲ་བའི་རྣམ་པ་རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཕྲད་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་རང་གི་བདག་ཉིད་དབང་པོ་དང་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་ཞིང་དབང་པོ་དང་འདྲ་བའི་དོན་ལ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལྔའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ དག་ལས་དུ་ནི་མཚུངས་པ་ཡིན།དུ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིག་གི་ཁམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་གི་ཁམས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོས་ཟིན་པའི་ནང་གི་ཁམས་རྣམས་ལས་བསམ་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།།དམིགས་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

在论典《显示种种心》中关于有分和其他有分有何意义？答曰：完整的有分时称为有分。眼界二种中有业和无业，是属于业有分还是无业有分呢？有分中既有无业也有业有分。有分具有两种分，有分互相依止，也有如此解释。
关于经部师的观点，尚未见到正确的论典，与大乘宗观点相符的说法并无矛盾。此处若与大乘教法相结合，诸论典各自解释不同。在世亲论师所造《五蕴论》中，依据内五处显示等依止义，因此在彼论中问：等依止有几种？内五色处，由于与自识境共同的缘故。
与彼相等有几种？彼等由自识空，由于与自类相应的缘故。其中等依止是由于境相等的意义故为等依止。
在论典《阿毗达磨集论》和《阿毗达磨杂集论》中也与《五蕴论》所说义理相符。因此在《阿毗达磨集论》中如何是等依止和与彼相等？等依止和与彼相等有几种？为何观察等依止和与彼相等？由于不离识且与彼相似的根恒常生起于境故，以及离识且与自相似恒常生起故，应当观察等依止和与彼相等。
其中第一是等依止，由于根与识二者相似且恒常生于诸境故，根与识相似趣入义上说为等依止。第二是与彼相等，诸根离识且自相似相恒常生起故，根虽未与识相遇，但自体与根相似相恒常生起，在与根相似义上说为与彼相等。
这也是色蕴一分、有色界和五处一分是等依止和与彼相等。在论典《瑜伽师地论》中也依内五处而说。因此在彼论中问：十八界中几是相等？几是与彼相等？答曰：眼界具有识是相等，其余是与彼等相等。如眼界一样，乃至身界也是如此。
相等和与彼相等是就内根所摄诸内界而言，不是对色等外界而言。法界中有所缘者应当视为与意界相同，无所缘者则如色等相同。对具有识的耳等也应当如是了知。

།མིག་གི་རྣམ་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་ཡུལ་གཅིག་ལ་དམིགས་པར་བསྟན་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ བཅས་པའི་རྣ་བ་དང་།སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་དང་། རོ་དང་རེག་བྱ་དག་གིས་རྐྱེན་བྱས་ནས། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྗེས་ སུ་འཇུག་པ་དུས་མཚུངས་པ།སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་བཤད་པ་སྟེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ།།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འཇུག་ན་ནི། དེའི་དུས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་མང་ཉུང་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟེན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་བཞི་འམ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དམིགས་པ་གཅིག་ལ་མཐུན་པར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་བཞི་འམ་ལྔ་ཆར་འཇུག་པ་ན་ཡང་དེའི་དུས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་རྗེས་སུ་འཇུག་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་བསྟན་པའོ། །དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་མང་ཉུང་གི་རྗེས་སུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་།ལྷན་ཅིག་འཇུག་པས་གྲངས་ཀྱི་མང་ཉུང་ནི་ངེས་པ་མེད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་འབྱུང་། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དཔེ་འདི་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མ་ནོར་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དཔེར་ན་ཆུའི་ཀླུང་ཆེན་པོ་འབབ་པ་ལ་གལ་ཏེ་རླབས་གཅིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་རླབས་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་ འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། །ཆུའི་རླབས་མང་ཉུང་གི་དཔེ་དང་། མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་མང་ཉུང་གི་དཔེའོ། །དཔེ་སྔ་ཕྱི་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་ པ་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་སོ་སོ་ནས་ཐ་དད་དེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། ཇི་སྐད་དུ་ཆུ་རླབས་འབྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྐྱེ་འགག་མཚུངས་ པའི་དོན་གྱི་དཔེ་བསྟན་པའོ།།མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་ རེ་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་དེ།གཉི་ག་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པའི་དཔེར་བསྟེན་པ་ཡིན་པས་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།

'眼识与俱生随转'等词句是说明当眼识生起时，必定有分别意识同时随转并缘于同一境。具有识的耳、鼻、舌、身以及声、香、味、触等作为缘而生起耳、鼻、舌、身识，与耳、鼻、舌、身识俱生随转、时间相同、所缘相同的分别意识也随之生起，这是第二部分解释其他四识与意识俱生的内容，应如前理解。
广慧，如果当时仅有一个眼识生起，则此时也仅有一个分别意识与眼识俱生随转。以下内容是第二部分，分别解释五种意识俱生的多少。这又分为两部分：说明意识与眼识俱生，以及意识与眼等二、三、四或五识俱生。
这是首先说明意识与眼识俱生，因为它们缘于同一境。如果当时二、三、四或五识聚同时生起，则此时也仅有一个分别意识与五识聚俱生随转。这是第二部分，说明意识与眼等识俱生。所缘境的多少决定意识与眼等识俱生的数量，因此数量并不确定。
《解深密经》中称为'无分别意识'，《决定义经》中称为'分别意识'，由于与此例相符，应知'分别'之说法是正确的。
广慧，譬如大河流水，若有一波生起的缘近住，则只生起一波。以下是第二部分，举例详细解释。这又分为两个比喻：水波多少的比喻和镜中影像多少的比喻。前后两个比喻的差别，有不同的解释：
有人说两个比喻各有不同含义，如师yangdag bdenpa的笔记中说：'水波生起是比喻六识与根本识生灭相应的意义。镜面显现影像是比喻诸识生起虽是根本识自性，但并非转变为六识的比喻。'
有人说两个比喻的含义并无差别，都是用来比喻诸识俱生，如《瑜伽师地论》及其解释中所说。

།འདིར་ དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་མི་མཐུན་ཏེ།ལ་ལར་ནི་གནས་དང་གནས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ཡིན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་རྣམ་པར་གཞག་ པས་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན།མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གནས་ཡིན་ནོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་ པ་བདུན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ། །དཔེར་ན་ཆུའི་ཆུ་བོ་དང་རླབས་ལྟ་བུ་འམ་མེ་ལོང་དང་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་དང་གནས་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།ལ་ལར་ནི་བརྒྱད་པ་དང་བདུན་པོ་དག་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལ་ལས་ ནི་བརྒྱད་པ་དང་བདུན་པོ་དག་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་ངེས་པར་བརྗོད་དུ་ཡང་མི་རུང་ སྟེ།གནས་དང་རྐྱེན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་གཞན་ཡང་གཅིག་འགག་པའི་ཚེ། གཞན་མི་འགག་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྒོ་བ་དང་། བསྒོ་བར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་ཆུ་དང་ཆུ་བོའི་རླབས་ལྟ་བུར་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་།ངེས་པར་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ངེས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ ལྟ་བུའོ།།སྔར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་དམ་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ལ་ནི་སེམས་དང་ཐ་སྙད་ཆད་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས།སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཐ་དད་ལ། དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་པ་མེད་དེ། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ ཏེ།འདིར་མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་ལ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་དོན་ཡོད་པར་འོས་སོ། །ཡང་ན་མདོ་སྡེ་ལས་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཐ་དད་པས་དཔེ་སྔ་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དོན་གྱི་དཔེར་བསྟན་ པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆད་པ་དགག་ཅིང་འཇུག་པ་རྟག་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།དཔེ་ཕྱི་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། བདུན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཟད་མི་ཤེས་པའི་དོན་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྔ་མ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། རྐྱེན་གཅིག་ལས་རླབས་གཅིག་ འབྱུང་བའི་དཔེ་དང་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་རླབས་མང་པོ་འབྱུང་བའི་དཔེ་དང་།འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རང་གི་རྒྱུད་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མི་འགྱུར་བའི་དཔེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྐྱེན་གཅིག་ལས་རླབས་གཅིག་འབྱུང་བའི་དཔེའོ། །གལ་ཏེ་རླབས་གཉིས་སམ། གལ་ཏེ་རླབས་རབ་ཏུ་མང་པོ་དག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་རླབས་མང་པོ་དག་འབྱུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་རླབས་མང་པོ་འབྱུང་བའི་དཔེའོ།

此处所说的两个比喻，在诸论中也有不同的说法。有些论中说为了显示处所和能住的两种差别而说两个比喻，如在《瑜伽师地论》中说：'什么是以胜义道理安立而趣入？略说识有二种：阿赖耶识和转识。其中阿赖耶识是处所，转识是能住。转识又有七种，即从眼识乃至意识。譬如水流与波浪，或如明镜与影像。如是，这是以胜义道理安立处所和能住的差别。'
有些论中说是为了显示第八识和七识同时运转而说的，如在《瑜伽师地论》和《解释论》中所说。
有些论中说是为了显示第八识和七识无差别之义而说的，如在《唯识成就论》中说：'八种识的自性不可说是完全相同，因为处所、缘和相应都不同，而且一个灭时其他不灭，能熏和所熏的特征也各自不同。也不可说是完全不同，因为经中说八识如水和波浪般无差别，若完全不同则不成因果关系，又如幻化等无确定实体。'
如前所说，识的差别特征也是依世俗谛而非胜义谛，因为在真实胜义中心识和言说都已断绝。如《佛地经论》中说：'心、意、识八者以世俗相而有差别，以胜义相则无差别，因为无相和所相之基。'此处经典的意趣也应如上所说。
或者，经中说两个比喻的意趣不同：前喻是显示同时生起及因果相续不断的意义，如《唯识成就论》中说：'所谓相续是遮断灭而显示非常住的运转，如河流相续是因果法性。'详细内容如彼论所说。
后喻是显示同时生起、第七识成就及近行无尽的意义。前喻又以三方面显示：一缘生一波的比喻、多缘生多波的比喻，以及从'然而'以下显示自相续不断的比喻。这是第一个一缘生一波的比喻。'若有二波或多波生起之缘现前，则生多波'，这是第二个多缘生多波的比喻。

།འོན་ཀྱང་ཆུའི་ཀླུང་དེ་རང་གི་རྒྱུན་གྱིས་རྒྱུན་ཆད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་ཟད་པར མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རང་གི་རྒྱུན་ཆད་པར་མི་འགྱུར་བའི་དཔེའོ།།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོར་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས། །དབའ་རླབས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ནས་ནི། ། མངོན་དུ་བྱ་བར་རབ་འཇུག་ཀྱང་། །རྒྱུན་ནི་ཆད་པར་འགྱུར་མེད་ལྟར། །ཀུན་གཞི་རྒྱ་མཚོ་དེ་བཞིན་ཏེ། །ཡུལ་གྱི་རླུང་ནི་རབ་བསྐྱོད་པས། །རྣམ་ཤེས་དབའ་རླབས་རྟག་ཏུ་འབྱུང་། །བྱ་བ་དག་ནི་ཉེ་བར་འཇུག་།ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དཔེར་ན མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་།གལ་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་གཅིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་གཟུགས་བརྙན་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་མང་ཉུང་གི་དཔེ་ཞེས་བྱ་བ་ སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྐྱེན་གཅིག་ལས་གཟུགས་བརྙན་གཅིག་འབྱུང་བའི་དཔེ་དང་། རྐྱེན་མང་པོ་ལས་གཟུགས་བརྙན་མང་པོ་འབྱུང་བའི་དཔེ་དང་། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཟད་མི་ཤེས་པའི་དཔེ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་རྐྱེན་གཅིག་ལས་གཟུགས་བརྙན་ གཅིག་འབྱུང་བའི་དཔེ་བསྟན་པའོ།།གལ་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་གཉིས་སམ། གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་མང་པོ་དག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་གཟུགས་བརྙན་མང་པོ་དག་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་གཟུགས་བརྙན་མང་པོ་འབྱུང་བའི་ དཔེས་བསྟན་པའོ།།མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་དག་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དངོས་པོས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཟད་པར་མངོན་པར་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསུམ་པ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཟད་མི་ཤེས་པའི་དཔེས་བསྟན་པའོ། །མེ་ལོང་ གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་མེ་ལོང་ལས་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་ནི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པས་མེ་ལོང་ཉིད་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དངོས་པོར་འགྱུར་བ ནི་མ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ཡུལ་གྱི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་སྔ་མའི་ས་བོན་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོའི་ཕྱི་མའི་སྐྱེ་བའི་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འདིར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པ་སྟེ། ས་བོན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་དག་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་ པ་སྟེ།མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་ནི་སྣང་ལ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་དག་ཏུ་ནི་མ་གྱུར་པའོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ལ་མ་དགོངས་ནས་དེའི་ཕྱིར་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་གཟུགས་ བརྙན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པ་ལ་ཟད་པ་མེད་པར་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཟད་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལུང་ལས་ཆུ་བོའི་རླབས་ཉི་ཚེའི་དཔེ་སྨོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། དོན་དེ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དེ། མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མ་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་དཔེ རྣམ་པ་གཉིས་ཚང་བར་སྨོས་ཤེ་ན།རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་ལས་བྱེ་བྲག་འདི་ཡོད་པས་སོ།

然而那水流既不会因自身流动而中断，也不会完全耗尽，这是第三个说明自身流动不会中断的比喻。在《楞伽经》中也有与此相符的内容，因此偈颂中说：'如同大海因缘力，生起种种波浪已，虽然显现而趣入，然其流续不会断。如是藏识如大海，为境风所动摇时，识浪恒时而生起，趣入诸业而显现。'
又如极为清净的镜面，若有一个影像生起的因缘存在，则只会生起一个影像。这以下是第二个说明镜面影像多少的比喻。这又分为三种：一个因缘生一个影像的比喻，多个因缘生多个影像的比喻，以及受用无尽的比喻。这是第一个说明一个因缘生一个影像的比喻。
若有两个或极多影像生起的因缘存在，则会生起多个影像，这是第二个以多个因缘生多个影像的比喻所说明的。镜面既不会因影像的事物而改变，也不会显现受用耗尽，这是第三个以受用无尽的比喻所说明的。
关于'镜面不会转变为影像的事物'等，如阿阇黎真谛的记录中所说：'从镜中生起影像是依赖因缘的，镜子本身并不会转变成为影像的事物。六识依赖境界因缘而生起，也是从前六识的种子中生起后六识，根本识的自性并不会转变成为六识的事物。'
此处所说的转变识有两种含义：第一是作为因，即种子阿赖耶识转变而成就七识。第二是作为果，即现行阿赖耶识以自相而显现，但并未转变为眼等七识。此经中不是针对作为果的含义，因此说'镜面不会转变为影像的事物'。
又说镜面显示影像无有穷尽，其意趣是说明阿赖耶识产生果报无有穷尽。若问为何声闻乘经典中只提到河流波浪的个别比喻？答：这只是符号的对应而已，因为是简略所以未说明。若问为何在《解深密经》和《分别了义经》中完整提到两种比喻？这是因为印度原本就有这种区别。

།དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཆུ་ཀླུང་ལྟ་བུའི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གནས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་དེའི་དུས་སུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྐྱེན་གཅིག་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་འཇུག་པ་དང་། རྐྱེན་མང་པོ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མང་པོ་འཇུག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྐྱེན་གཅིག་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་འཇུག་པར་བསྟན་པའོ། །གལ་ཏེ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ཆར་གྱི་བར་དག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན། དེའི་དུས སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ཀྱང་ལྔ་ཆར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མང་པོར་འཇུག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པས། གནས་དང་རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་ལ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་བ་ལ་མཁས པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་མི་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གསང་བ་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་སྔར་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལན་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་ བཤད་པ་དང་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྔར་ཞུས་པའི་ལན་སྤྱིར་གསུངས་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། སའི་མདུན་རོལ་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་ས་ལ་གནས་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ་།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་ཆོས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་འབྲས་བུའི་ཆོས་རྒྱུ་ལ་གནས་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། གནས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུའི་ཆོས་གནས་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་པའི་འབྲས་བུ་རབ དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་གནས་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

同样地，以如江河般广大智慧的取识而安住和建立，若此时眼识生起的缘近住时，则此时唯一眼识趣入。以下是第三部分譬喻与义理的结合。这又分为两种：从一缘趣入一识，及从多缘趣入多识。此为首先宣说从一缘唯一识趣入。
若此时五识聚生起的缘近住时，则此时五识聚皆趣入，此为第二宣说从多缘多识趣入，应如前理解。
广大智慧者，如是菩萨以了知法住，由于安住和建立，故善巧于心意识之秘密。然而，如来并不仅以此称其为善巧一切心意识秘密的菩萨。以下是第二部分辨别秘密善巧，并以两种方式回答前问。
这又分为两种：如所问正确宣说，以及从'广大智慧者仅以此'以下总答前问。初者又以两种方式宣说：说明地前诸位非如来授记，及说明住地诸位是如来授记，此为第一。
其中'法住'是说一切有部宗义，由于了知果法住于因，故称法住。因此，《大毗婆沙论》中说：'何故称为知法住？答：法即是果，住即是因。了知果法所住之因即是知法住。如是了知三界上中下果所住之因，即称为知法住。'广说如彼论所述。

།མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་ཆོས་རྟག་ཏུ་གནས་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞུགས་ཀྱང་རུང་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་མི་བཞུགས་ཀྱང་རུང་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ནི་རྟག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་ལས་བརྩམས་ ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་དང་དོན་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གཞག་པ་དང་། བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་རྐྱེན་འདི་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པའི་གཏམ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ ཐོས་ནས།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལ་གནས་བཞིན་དུ་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ ཡང་དག་པར་སྡུག་བསྔལ་བར་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་།འགོག་པ་དང་། ལམ་ལ་ཡང་དག་པར་ལམ་ཡིན་པར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཇུག་ཅིང་མོས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པ་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་འདིར་གསུངས་པ་ཡང་དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ཆོས་གནས་པ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས། སེམས་དང་ཡིད་ དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཁོང་དུ་ཆུད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་ད་དུང་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་དམ་པ་མ་རྟོགས་པས། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་མི་འདོགས་ སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་ནང་གི་སོ་སོ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེན་པ་མི་མཐོང་། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་མཐོང་ལ། ཀུན་གཞི་ཡང་མི་མཐོང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་བསགས་ པ་ཡང་མི་མཐོང་སེམས་ཀྱང་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི།གཉིས་པ་ས་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་སྤྱིར་གསུངས་པ་དང་། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་གསུངས་པའོ།།ལན་སྤྱིར་གསུངས་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་བསྟན་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །གཉིས་པ་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་ གཞག་པ་ནི་ཞུས་པ་ཕྱི་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ ཤེས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ།

经部师们说，由于了知诸法恒常安住，故称为了知法住。因此，在《成实论》中说，了知诸法生处即是了知法住，如'以生为缘而有老死'，如是'以无明为缘而有行'等。不论如来住世与否，由于此自性恒常安住，故称为了知法住。
若此处与大乘教法相配，则如《论释》中说，所谓了知法住，即是从经典开始安立诸法门。
《瑜伽师地论》中也有与此相符的内容，因此在彼论中说：'云何应知了知法住？应当如世尊所安立、所宣说般无颠倒地了知。'
复次，彼论中说：'何为了知法住？即如有人听闻符合此缘性缘起的无颠倒言教后，虽住于凡夫地，但通过闻思修所生的如理作意，如实地了知缘起诸行的因果状态，如实地通达苦是真实苦，集、灭、道是真实道，以智慧趣入并深信。如是对诸法因果如实安住的了知，即名了知法住。'
此处所说的内容也实际上与《论释》和《瑜伽师地论》中所说相符合。
这是说，入地前的诸菩萨虽以了知法住力通达心、意、识的世俗差别，然而尚未证悟心、意、识的秘密胜义，因此世尊不称他们为善巧菩萨。
广慧，菩萨于内不见如实取，不见能取识，亦不见阿赖耶，不见阿赖耶识，不见积聚，不见心等，此下是说二地以上菩萨已得如来授记。
此亦有二种：总答二种请问，以及从'此即'以下分别解答二种请问。
总答中也分为二种含义：首先所说教法的内容是对前问的回答，其次依义安立教法是对后问的回答。
此亦以二种方式显示：依阿赖耶识而如实分别了知，及依十八界而如实显示了知，此是第一种。

།མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གལ་ཏེ་གོང་དུ་གསུངས་པ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་ སོགས་པར་མཐོང་ནས།དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཡིན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཟག་འདི་སེམས་དང་ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་ཤེས་པ་ཞེས་ལུང་སྟོན་པར་མི་མཛད་ལ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྔར་གསུངས་པ་ལྟར་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་མི་མཐོང་ན་ནི།གདོད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ཟག་འདི་སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བའི་དོན་ཤེས་པ་ཞེས་ལུང་སྟོན་པར་མཛད་དེ། འདིས་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ན་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་རྩ་བའི་གསང་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡན་ལག་ཀྱང་གདོད་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་ནང་སོ་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ ཉིད་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ནང་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ནི་སོ་སོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རྩ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ བརྟེན་ཅིང་ནང་གི་སོ་སོ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེན་པའི་ལས་ཀྱང་མི་མཐོང་ལ།ལེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཀུན་གཞི་དང་སེམས་ཀྱི་ལས་ དང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ནང་གི་སོ་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་ མའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་ནང་ཞེས་བྱ་ལ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སོ་སོ་ནས་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ནི་སོ་སོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནང་གི་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་ཤེས་པ་ ཞེས་བྱ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དེས་ནང་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་དང་། རྟོགས་པ་ དང་།རེག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན་དག་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་ན་ཡང་དག་པ་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་གཉི་ག་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལེན་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ལ་མི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མིག་དང་གཟུགས་དང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་། རྣ་བ་དང་། སྒྲ་དང་རྣ་བའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་།སྣ་དང་། དྲི་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་། ལྕེ་དང་། རོ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་། ལུས་དང་། རེག་བྱ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་། ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བསྟན་ཏེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་དོན དམ་པ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དེ་དག་ལ་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྔར་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་གསུངས་པའོ།

对于这段经文的解释，各方说法不一致。在《阿阇黎如实谛记》中说：菩萨如果如前所说那样见到识和色等，这是世俗谛的了知，所以世尊不会授记说此人了知心、意、识的秘密义。如果如前所说那样不见识的真实义，那么世尊才会授记说此人了知心、意、识的秘密义。这表明，如果了知非真实分别是不存在的，那就是真实的。
这样，如果通达了根本秘密，就会最终明白非真实分别的支分，因此经中如是说。又在同论中说：关于'内各别'，'内'是指如是，即法性的本质，因此称为'内'。'各别'是指随顺宣说真实性，称为'各别'。
这意思是说：住地菩萨依胜义谛根本智慧，由于通达内各别如是性的缘故，对于诸境界如实也不见取，如实也不见取的本性。这也表明了阿赖耶识、心的业和本性的差别也应当如是了知。
又'内各别'是指：取等诸法的自性中有自相和共相的道理。其中自相是现量所缘境，故称为'内'；诸法各自具有自相的缘故，称为'各别'。因此在《阿毗达磨集论》中说：'自内所证，是为义智'，这是指以现量了知自相。
又在《瑜伽师地论》中说：'依识言说是这样的：凡是由此内各别自证、了悟、触证现前，依此向他人言说者，即是识的言说。'若结合此处解释，真实和后得二者都如现量。
如实通达取的自相而离分别，故说'不见'，而非说无分别即是'不见'。
'不见眼、色及眼识，不见耳、声及耳识，不见鼻、香及鼻识，不见舌、味及舌识，不见身、触及身识，不见意、法及意识'，这是第二，依十八界显示如实了知，意思是说：由于不缘十八界，故称为智者菩萨。
这是指通达胜义的菩萨，如来也称他们为通达胜义的菩萨。这是第二，对前面所问两种问题分别作答。

།མདོའི་ཚིག་ འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།དང་པོ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྔར་བསྟན་པའི་བསྟན་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་སྨོས་ནས་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་ དེ་དག་ལ་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྔར་བསྟན་པའི་བསྟན་པ་གཞག་པ་སྨོས་ནས་ཞུས་པ་ཕྱི་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་ལ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གསང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་སྔར་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་གསུངས་པ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་ བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་གླེང་ བསླང་བའོ།།ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟར་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་ནི་དེ་མ་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །ཚིགས་ སུ་བཅད་པ་འདིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། ཟབ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཁས་པའི་བློས་ཀྱང་གཏིང་དཔག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཉན་ ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་མ་བསྟན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོངས་སུ་མི་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟ་འབབ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ ཅིག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟར་འབབ་པའོ།།བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་ནི་དེ་མ་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བ་སྟེ། བདག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དག་གིས་དེ་ལ་འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་པ་ དེ་སྲིད་དུ་རྣམ་པ་གཅིག་པ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པའོ། །ཟབ་ཅིང་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟར་འབབ། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་བོན་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟར་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པས་འཛིན་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་ལས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། དབང་པོ གཟུགས་ཅན་ལེན་ཅིང་གནས་བྱེད་པ་དང་།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དག་གི་གཏིང་དཔག་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་ པའི་[(]རགས་[,]རིགས་[)]ཅན་དག་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ས་བོན་ཡིན་པས་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱོད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླབས་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ཆུ་བོའི་ཀླུང་བཞིན་དུ་འབབ་པའོ།

经文分为两种：第一种是'精通胜义的菩萨'这一说法，是对前面所说的教法内容作为前一个问题的回答而宣说的。第二种是'如来也称呼他们为精通胜义的菩萨'这一说法，是对前面所说的教法建立作为后一个问题的回答而宣说的。
广慧，仅仅因为这样，所谓'通达一切心、意、识秘密的菩萨'，如来也仅仅因为这样而称呼他们为'通达一切心、意、识秘密的菩萨'，这是第二部分总结，并对前面两种提问作出回答，仅是经文本身的词义相合而已。
其后，世尊为了正确宣说此义，而说偈颂。从这里开始是第二部分，即用偈颂简要宣说。这又分为两部分：宣说偈颂的引言和偈颂本身的简要宣说。这是第一部分即宣说偈颂的引言。
'取识深且细，如流水般流，诸种子相续，为免执我见，不为愚者说。'这是第二部分即偈颂的简要宣说。
对这个偈颂的解释，在各论典中有不同说法。在无性菩萨所造的《大乘集论释》中说：'深'是因为即使世间智者也难以测量其深度；'细'是因为即使声闻也难以了知。因此不对声闻等说此识，因为他们不求证极其微细的一切智。'如流水般流诸种子'是说从一刹那到一刹那相续不断如河流般流动。'不为愚者说'是指对执著我见者不作分别说明，因为这些我见执著者会执著它为轮回期间恒常不变的一个我。
在世亲菩萨所造的注释中说：'取识'是显示异名。'深且细'是因为难以理解。'如流水般流诸种子'是因为次第运行，以及一切种子从一刹那到一刹那如河流般相续不断地运行。'若起我执则不宜'是说因为相续不断故会被分别执著。
在《唯识成就论》中护法论师的解释说：因为执持诸法种子、执受并安住色根、结生相续和执持，所以此识称为'取识'。因为无种姓的众生无法测量其深度故说为'深'。因为倾向寂灭的种姓者无法通达故说为'极细'。因为是一切法的真实种子，所以当遇缘触动时，识浪生起，恒常相续如河流般流动。

།བྱིས་པ་དག་ ནི་ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་སྟེ།དེ་དག་གི་འདི་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བདག་ཏུ་འཛིན་པར་གྱུར་ན་ངན་འགྲོ་རྣམས་སུ་ལྷུང་ཞིང་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བར་དགོངས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དགོངས་པ་ ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་བཞི་པའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་གཉིས་པ། ལེའུ་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོ་ཉིད་ཀྱི ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་ ངོ་བོ་མཚན་ཉིད་འཛིན་ཅིང་དཔེ་ལུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།།མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་མཚན་ཉིད་ནི་དབྱིབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་དབྱིབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་མདོར་བསྡུ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རེ་རེར་གྱུར་ཅིང་། ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཡང་ན་ཁ་ཅིག་ན་ རེ་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པའོ། །བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ནི་ལྔ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱས་པར་བྱ་ན་ཆོས་བརྒྱད་དེ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པའོ།།ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་སྔ་མ་གཉིས་ ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་གཉི་ག་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་མ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་མོད་ཀྱི། བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་སྟེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། འོག་ནས་ མདོ་ལས་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་དང་།གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ལེའུ་འདི་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རིགས་ པ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་བྱའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚལ་གྱིས་ཞུས་པའི་ལེའུ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ལས་ཐ་ དད་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཀྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ གསུངས་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཡུལ་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཞེས་ བསྟན་པ་ལ།དེ་ཡན་ཆད་དུ་དོན་དམ་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་ནས། འདི་མན་ཆད་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེ་ཡང་སྔར་ནི་ཡོད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ པོ་ཉིད་དོ།

小孩子们趋向于寂静，如果他们对此以分别执著为我，将堕入恶趣并障碍圣道，世尊考虑到这一点而分别不说。
这是《解深密经》中诸法相品第四。
第二十二卷。对此品的解释分为两部分：解释品名和解释经文的意义。
关于'诸法相品'的解释有两种：有人说三种自性不是单一的，所以说'诸'。一切法都是持自性相，以譬喻方式生起有情知的法。
相有如下：自性相，或者相是形相，如遍计等是一切法的形相，简言之，三种自性称为'诸'。这是就主要意义作解释，因为每一自性都不是全部。
或者有人说，所谓一切法略说有二种：有为和无为等。非略非广则有五种：心和心所法等。若广说则有八法：八识等。
因为这三种自性是一切法的自性相，所以称为'诸法相'。
若配合此解释，三种自性中前两种自性是从'诸相'的角度解释，因为两种自性都具足一切法。后面圆成实自性是就主要意义解释'诸法相'，因为它是一切法的相。
虽然有这两种解释，但后一种解释较好，因为与下文经中所说相顺且无矛盾。下文经中也说遍计和依他起为'诸'，而圆成实自性则说为'一切法平等真如'。
因为此品广说一切法相的道理，所以称为'诸法相品'。
在《解深密经》中称为'圣者菩萨功德藏所问品'，因为在印度的经本中有这样的不同。
尔时，功德藏菩萨向世尊如是请问：'世尊所说善巧诸法相的菩萨'等以下是第二部分，即正确解释经文的意义。
所应观察的对象有两种：胜义谛和世俗谛的对象，以及有和无的自性对象。在此之前已说明了胜义和世俗两种对象，此下说明有和无的自性对象，其中先说明有的自性，即三种自性。

།དེའི་འོག་ཏུ་ནི་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཉིད་དོ། །ལེའུ་གཉིས་པོ་དག་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མེད་པ་འཇོག་པར་མཛད་དེ། དེ་ཡང་ཡོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྩ་བ་ཡིན་པས་སྔར་སྟོན་པར་མཛད་ལ། མེད་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་སྟོན་པར་མཛད་དེ།རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཚིག་ལེ་འུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱིས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། དགོངས་ ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ལེའུ་འདི་གཅིག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གང་ཞུ་བ་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་པོ་དང་ལན གསུངས་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་གྱིས་གང་ཟག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་ཤིང་མང་པོ་ལས་ཚལ་དུ་གྱུར་པ་བཞིན་པས་ན་དཔེ་དང་དོན་གཉི་ ག་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདིར་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱུ་བསགས་པས་འདི་ནི་རྒྱུ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོན་ཏན་རྣམས་ ཀྱི་གཞི་རྣམ་པ་གཉིས་བསགས་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞུས་པའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་ པའོ།།མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟགས་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་བ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་ལགས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་དེ་དག་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་ལགས། དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་ལ་གསོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས སུ་དབྱེ་སྟེ་།གང་ཞུ་བ་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་དང་། ཅི་ཙམ་གྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་གང་གདགས་པ་ཞུ་བ་དང་། གང་ལ་ མཁས་པའི་མིང་འདོགས་པ་ཞུ་བའོ།།ཡང་ན་སྔ་མ་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཞུས་པའོ་། །ཕྱི་མ་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ཞུས་པའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ མན་ཆད་ནི།གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཞུས་པ་ལས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་བཤད་པར་གནས་པ་དང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ ཀྱིས་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པ་སྨོས་པ་དང་། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕན་ཡོན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་ པར་སྣང་བ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཁྱོད་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བོ་ཚད་མེད་པ་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། ལྷ་དང་མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་འདི་ ལྟར་དོན་ཟབ་མོ་འདྲི་བ་ནི་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ།

其后显示无自性，即是三种无自性。从两品中也是依有而安立无，由于有自性是根本故先显示，无自性是支分故后显示。因此理由，在阿阇黎世亲所造《三十颂》中说：'由三种自性，对于三无性，了知一切法，宣说为无性。'此品亦分为二：菩萨请问及如来如实宣说。
请问又分为二：说明所问之内容及如实请问，此为第一。此经文亦以二种显示：依时间而分别请问者与答者。
《解深密经》中说'功德林'者，如是由功德成熟有情，如同诸树成林，因举譬喻与义二者，故名功德林。此中'功德源'者，从无量劫积集功德因，此是从因立名，由积集福德智慧二种资粮功德之基故，名为功德源。
'善解诸法相菩萨'者，是说明所问之内容，'诸法相'者是显示所观察之法，'善解菩萨'者是显示能观察之补特伽罗。'云何名为善解诸法相菩萨？如来又以何故说彼等为善解诸法相菩萨？'作如是请问者，是第二如实请问。
此经文亦分为二：说明所问之内容，及以'云何'等词显示请问之语。请问亦有二种：请问菩萨何时安立及请问于何善解而立名。或者前者是请问能诠之义，后者是请问能诠之教。
'尔时世尊告功德源菩萨言'以下，是第二如来如实宣说。此亦以二种显示：对请问赞叹后而住于说法，及从'诸法相者'以下如请问而如实宣说。
初者又分三：说明请问，说明答复，宣说请问功德之赞叹及劝听显说，此为第一。'功德源，汝如是为无量众生利益安乐，悲愍世间，为天人阿修罗等义利安乐，如是向如来请问甚深义者，善哉'者，是第二宣说请问功德之赞叹。

།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བར་བསྔགས་པ་དང་། དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པའི་ལེགས་ པའི་བསྔགས་པ་སྟེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁྱོད་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་། ངས་ཁྱོད་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བརྟག་པར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། གཞན་ ཡང་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་གང་ཟག་ལས་བརྩམས་ནས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དོན་བསྟན་པ་དང་། དཔེས་བསྟན་པའོ། །དོན་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྣམ་ པ་གསུམ་སྟེ།སྒོ་བསྟན་ནས་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་ཞུ་ཞིང་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དང་པོ་ནི། རྒྱས་པ་བསྡུས་པ་སྟེ། བསྡུས་ པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའོ་།།རྒྱས་པ་ནི་ཆོས་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདིར་ཆོས་བརྒྱ་ལ་ལྟོས་ནས། དེའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུ་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་། དགོངས་པ་བསྡུས་པས་སྡུད་པ་ ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་མཚན་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་ཞུ་ཞིང་མིང་བཀོད་པ་ སྟེ།འདི་ཡང་སྔར་ནི་གྲངས་ཞུས་པ་དེའི་འོག་ཏུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་གྲངས་ཞུས་པའོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མིང་བཀོད་པའོ། །མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་དེ་ དག་གི་མིང་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་སྟེ། གསུམ་པ་ནི་གྲངས་སྨོས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཡང་མཚན་ཉིད་ནི་དབྱིངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་ གྲངས་དང་བཅས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཞིབ་ཏུ་ནི་གཞན་ནས་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དང་པོ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས།ཇི་ལྟར་ན་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཀུན་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་མེད་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་དམིགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིས་ནི་དྲིས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་ཅིག་ཅར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དྲིས་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་ལན བཏབ་པ་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ།

经文这句也分为两种：一是赞叹请求祈愿的功德殊胜，二是赞叹请问甚深义理的善妙，应如前所述般了知。
'你好好听着，我将为你解说诸法的性相'这句是第三劝听并允许宣说。
'如是，诸法性相略说有三种'以下这段是如第二般正确宣说答复。
这也分为两种：一是从所观察处着手分别诸法性相，二是从'复次功德根源'以下从所观察补特伽罗着手显示善巧菩萨。
第一又分为两种：显示义理和以喻显示。显示义理又分三种：从门而示说，请问数目立名，依次第分别解说。
这是第一，略说的解释也有两种：第一是广略，略即'一切法'，广即虽有诸法但略说有三种自性。此处是相对于百法而言，因此说'略说'。
第二是摄意略说，因此在《大乘集论》中说：'如是，所知性相略说有三种'。如无性论师在注释中说：'略说有三种者，即一切法略说有应遍知、应断除、应现证之差别故'。
'三者何等'是第二请问数目并立名，这也是先请问数目，后立名字。这是请问数目。
'遍计所执性相、依他起性相、圆成实性相'是第二立名。
这三种性相也有通名和别名。其中'三种性相'是通名，'三'是数目，'性相'是自体本性。又'性相'是界性相。从六种解释中，是依数目而作的解释。
详细内容应如其他显示性相之处所说般了知。
其中别名，第一是遍计所执性相。如《大乘集论》中说：'云何是遍计所执？何故名遍计所执？由意识遍计无量行相颠倒生起故名遍计所执。于无自性相中唯是遍计所缘故名遍计所执'。这是同时回答两个问题。或者是按次第回答两个问题。
世亲论师在注释中说：'无量行相者，即一切境界之行相性相。意识即是遍计者，即显示意识即是遍计。颠倒生起性相者，即非真实颠倒所缘境之性相。'

།རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་མེད་པ་ཞེས་བྱ བ་ནི།དེའི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་མེད་པའོ། །ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བརྟགས་པ་ཉི་ཚེ་ཡོད་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་།ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མཐའ་ཡས་པ་ཡུལ་དུ་སྣང་བ་སྟེ་། ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་གྱི་བདག་དང་། ཆོས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་ཁ་ཅིག་ནི། ཀུན་བརྟགས་པའི་བདག་དང་ཆོས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བཤད་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ནོར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཁ་ ཅིག་ན་རེ།ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ལས། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནོར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། རྒྱུ་མཚན་སྐྱེད་ པའི་རྒྱུའོ་ཞེའོ།།ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་ཀྱི། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ཉིད་ཀུན་བརྟགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ལ་བརྟགས་ པས་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་སམ།བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྟགས་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་སྤྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་དེ་ལ་ཡང་། །བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པས་བསྡུས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དག་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་དང་།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་གཞི་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་བརྟགས་པ་ས་བོན་ཡོད་ལ་དམིགས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདི་ནི་སློབ་དཔོན་བློ་བརྟན་གྱིས་བཤད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པས་བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་ པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་གཞུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དེ་ཁོ་ནའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཀུན བརྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བརྟགས་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་གཟུང་ངོ་།ཀུན་བརྟགས་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པའོ། །གལ་ཏེ་བརྟགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ན་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་ པ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

'无有自相'是指其本体真实无有。'唯分别所缘'是指由错误的识所分别而仅有的。在无性论师的注释中说：'无量相'是指以自我和诸法种种无边为境而显现，有人说是依他起的因缘的我和法，有人说是遍计所执的我和法。'意识分别'即是说，就是意识本身被说为分别。'颠倒生起相'即是说，错误的识作为所取能取义相生起的因，有人说是从遍计所执境界义相中，颠倒错误的识生起的因。有人说是遍计所执无量相和依他起相的见解和因相生起的因。
'遍计所执'即是说，分别义相本身即称为遍计所执自性，因为自相并非真实存在，而仅缘取遍计所执影像显现相，故称为遍计所执。在《唯识成就论》中说：由于分别故，义相即称为遍计，由于非真实分别所计度，于蕴界处等一切法中，计度为法或我之自性差别，总称为遍计所执自性。
对于这遍计所执，有两种解释：有人说，由八识及有漏心所摄持，因为于非真实分别中计度为自性，及显现如所取能取，以及于阿赖耶识中遍计所执自性非真实计度种子所缘，故如是说。这是安慧论师所解释的义理。又有人说，由第六识和第七识的心相执著我法是遍计所执，因此说唯意识是遍计所执。这是法护论师所说的宗义。
在《解深密经》中说有非真实分别相、因缘相和胜义相。在真谛译师所译的诸论中说有分别自性、依他起自性和真如自性。在《楞伽经》中说有非真实自性、缘起自性和成就自性，这是由于译师们的理解不同的缘故。
此处'遍计'若与所计义相结合则取遍执义，若说'遍计'则是就主格而言。若是就所计自性而言则是业遍执的解释，因为所计即是自性。

།གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དོན་སྣང་བའི་གནས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཅིའི་ཕྱིར་ན་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རང་ གི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་བྱེད་དོ།།སྐྱེས་ནས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་ལས་ལྷག་པར་བདག་ཉིད་གནས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རང་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་ལ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་ཐང་ཅིག་ཙམ་དུ་ཡང་གནས་པར་མི་ནུས་པས་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན ལས་སྐྱེ་བ་དང་།རང་གི་ས་བོན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་སྟེ། །འདིས་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེས་ནས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་ལས་ལྷག་པར་བདག་ཉིད་གནས་པར་མི་ནུས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་དེའི་བདག་ཉིད་གཞན་ ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པར་བསྟན་ཏེ།རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སློབ་དཔོན་མཆོག་གི་སྡེས་བཤད་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་སྐྱེས་ནས་སྐད་ཅིག་ཕན་ཆད་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གནས་པའི་དུས་རྣམ་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྟན་པའི་གཞུང་ལས་ནི་སྐྱེས་པ་ཉིད་ནི་སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་ཡང་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་གནས་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་ཞིང་འབྱུང་ བས་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ གི་དོན་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྫུན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། བརྫུན་པ་མེད་པའི་བློན་པོ་བཞིན་ནོ། །མཆོག་གི་དོན་གྱི་ཡོངས་ སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཆོག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྲུབ་ཅིང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།མདོར་བསྡུས་པས་དཔེ་ནི་མ་བསྟན་ཏེ། གཞན་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཕྱེ་བ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདིས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བརྟགས་པ་དང་། བདག་ཉིད་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཅིང་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། ནམ་མཁའ་དང་བདག་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། །འདིས་ནི་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཐོགས་པ་ དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།།གཉིས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ།

第二、所谓依他起性，如《大乘集论》中说：'若唯识性现为境相的依他起自性，其如何？为何称为依他起？由从自己习气种子所生，因此依于他缘。生已亦不能住于自体超过刹那，故称依他起。'如世亲论师所造的注释中说：'从自因缘所生，生已亦不能住于片刻，故称依他起。'
无性论师的注释中如是说：'从遍计所执言说熏习的种子所生，及依于自种子而生他法，故称依他起。此说明其自体依他而生。生已亦不能住于自体超过刹那，此说明其自体依他而住，因此缘故称为依他起。'
其中所谓'住'，若配合胜军论师所说之义，则解释为：'生已超过刹那，别时依于他相而住，称为住。'法护论师所说的论典中则显示：'生已即刹那具有作用，故说为义之住。'
有为诸法依因托缘而生、增长、出现，故称依他起。因此《三十论》中说：'依他起自性，分别从缘起。'如法护论师注释中说：'所谓依他起，因从缘起故称依他起。'
第三、所谓圆成实自性，如《大乘集论》中说：'因不变异故，因是清净所缘故，因是一切善法之最胜故，以最胜义故称为圆成实自性。'如世亲论师所造注释中说：'不变异故者，即无虚妄事，如不虚妄大臣。圆成实最胜义者，即是清净所缘故，最胜自性故，称为圆成实。'
无性论师注释中则说：'圆满成就，即真如自性。'略而言之未说譬喻，其余与世亲论师所说相同。《唯识成就论》中则说：'以空性为间隔分开诸法真如圆满与圆成，称为圆成实。此说明遍计与自性非虚妄，并从自相、共相、虚空、我等中分别。'
其中'以二空性分开'是自性略说，因具三种义故称圆成实。第一是圆满。此说明遍满义，从色之有碍等自相中分别。第二是圆成。

།འདིས་ནི་རྟག་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་དག་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱི་རྟག་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །འདིས་ནི་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། ནམ་མཁའ་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་བདག་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་དག་རྟག་ཏུ་ཁྱབ་པ་དང་རྟག་པར་སྟོན་པ་བྱེད་ཀྱང་བརྫུན་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་ཡང་མིང་འདི་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ལས་ནི་དང་པོར་ བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ཕྱི་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་མིང་ཐོབ་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བར་དུ་ཀུན་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི།གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །མཚན་ཉིད་དང་པོ་ཡང་ཞུས་པ་ དང་ལན་གྱིས་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཞུས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཇི་ཙམ་དུ་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ལྟར་ ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱང་།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མིང་དང་བརྡས་བདག་དང་། ཆོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་བདག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བའམ། ཡང་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་ པ་ལ་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་འདོགས་པ་དང་།ཁ་ཅིག་བརྟགས་པའི་བདག་གོ་ཡང་དག་པའི་བདག་གོ། །གཟུགས་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ། །བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ ལྟར་བརྡས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ དང་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྟགས་པས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དེས་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དམ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྟགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་དོན་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུས་པ་དང་ལན་གྱིས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཡོད་ལ། འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བས་དང པོ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་སྟེ། རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ དབང་དེ་ཡང་བརྗོད་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའོ།

这是说明常义，从共相的无常等性相中分别出来。虽然那些是共相，但因为没有常性。第三是诸法的真如。这是说明非虚妄，从虚空和外道的我等中分别出来。虽然那些显示为恒常遍满和常性，但因为是虚妄的缘故。
又在《唯识成就论》中说：'无漏的集聚永远远离颠倒，具有特殊力用遍满一切，也获得此名'。此经中仅说明前者，而不是后者。
对于获得名称的解释，一切都具有业的圆满执取的解释，从遍计所执到圆成实，一切都是自性的缘故。
'何为诸法的遍计所执相'以下，是第二依次分别解说三相，以分别解说三相本身分为三种。
第一相也以问答来说明，这是第一个问题。'即是对一切法以名言施设，随其自性和差别而假立名言'是第二个回答。
如是，虽然一切法都没有真实的自性，但随不真实的心以名言安立我和法的自性。如有些人说'我'，或者对色等安立我和法的自性本质，有些人说'假我'、'真我'、'色是可见的'、'色是不可见的'等，以此说明我和法的差别。
如是以言说安立自性和差别，世间众生随之假立名言。在《唯识成就论》中说：'由不真实而对蕴处界等遍计我和法的自性及差别，由于是不真实，所以其所遍计的自性或差别，总之称为遍计所执自性'。
关于自性和差别的广义解释，应当如《大乘集论释》中无著菩萨和无性菩萨所作，以及《瑜伽师地论》中所说的那样理解。
'何为诸法的依他起相'等说明第二依他起。这也是以问答来说明，这是提出问题。'即是一切法的缘起性，由此有故彼有，由此生故彼生，即是由无明缘行'乃至'如是纯大苦蕴集起'是第二个回答。
此经文也分为两种，第一是说明共相的本质，如是从缘起中生起一切烦恼、业和生的杂染，因为从缘而生，一切都称为依他起。依他起也可说有两种：杂染和清净。

།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཀུན་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་མང་པོ་གཞན་ ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རེ་ཞིག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མདོ་འདི་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ གྱི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དངོས་པོ་བསྟན་ནས། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ཚིག་སྔ་མ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིག་སྔ་མ་གཉིས་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཡོད་ལ་འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་གྱི་།མ་རིག་པ་ལས་གུད་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ཡན་ལག་རྣམས་བརྒྱུད་ཅིང་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡན་ལག་འདི་ཡོད་པས་ཡན་ལག་དེ་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ་ཡན་ ལག་དེ་སྐྱེས་པའི་དབང་གིས་ཡན་ལག་གཞན་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་སོ།།གཞན་ཡང་མཐའ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས། ད་ལྟར་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་། ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་སྐྱེས་པའི་ དབང་གིས་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྐྱེ་བར་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་སོ།།གཞན་ཡང་ཉེ་བར་བརྒྱུད་པའི་རྐྱེན་གཉིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་དེ་མ་ཐག་པ་ལས་འདུ་བྱེད་སྐྱེ་བའམ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེ་བས་སོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མ་རིག་པའི་ཡན་ལག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཡན་ལག་འབྱུང་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱིས་མ་རིག་པ་སྐྱེས་པ་ལས་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཡན་ལག་འབྱུང་བ་ནི་ཕན་ཚུན་སྟོབས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད ཡན་ལག་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མ་རིག་པ་འདུ་བྱེད་ལ་ལྟོས་པ་ནི་དེ་མ་ཐག་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །མ་རིག་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ ན་རེ།འདི་ལྟར་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་གཞིག་པའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སོ་སོ་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་གཞིག་པ་ཡོད་པ་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །སློབ་ དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཚིག་འདི་གཉིས་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཚིག་འདི་གཉིས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་དེ་དེ་ལྟར་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཡང་། མ་རིག་པའི་ དབང་གིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ཡོད་པ་ལས་འདི་འབྱུང་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། རྐྱེན་མ་སྤངས་པ་ལས་དེ་ལས་གཞན་པ་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ།

因此，在《唯识成就论》中说，有漏和无漏一切都是依他起性，因为都是依靠众多其他缘而生起。
偈颂中说是分别，'从缘生'这句话应当了知是显示染污分的依他起性，此经中也是如此显示染污，而不是清净。
其中'由此有故'等，是显示事物后再分别解说。其中前两句的差别，如说一切有部的《俱舍论》中所说：'为何世尊说前两句？答：为显示由此有故此有，由此生故此生，为了了知缘起决定性，由无明为缘而有诸行，离开无明则诸行不存在。'
又为显示诸支相续而生，即由此支存在则彼支存在，由彼支生起的力量其他诸支也生起而显示。
又为显示三际生起，即依止过去际而有现在际，由现在际生起的力量而生未来际而显示。
又为显示二种近续缘，即如是从无明等无间生起诸行，或由互相力量生起诸行。
有些人说：'无明支之后生起行支是称为从等无间生；由行生起无明后，在不可记心之后生起行支，是称为由互相力量生起行支。'
有些人说：'无明观待于行是称为从等无间生。'
又说：'无明观待于识等是称为由互相力量生。'
其他一些论师说：'如是此二句是为了破除无因论和常因论而说的。'如是出现，各别安立与破除，如彼论中所说。
诸论师解释这两句，是显示因果相续不断和生起，即如是依无明而诸行相续不断，如是相续不断也是由无明的力量而诸行生起。
如是也当广说互相生起，广大分别应当如正理论中所说而了知。
《瑜伽师地论》中也说：'为何说由此有故此生？答：为显示未断除缘而从彼生起其他的意义。'

།ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྐྱེན་མི་རྟག་པ་ ལས་དེ་ལས་གཞན་པ་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཡོ་བ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ནུས་པའི་ རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ།མཚན་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། ། འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་ཉི་ཚེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་རྐྱེན་གཡོ་བ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ བ་ཞེས་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དོན་བསྟན་ ཏེ།ཆོས་རྣམས་གཡོ་བ་མེད་ཅིང་མི་རྟག་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྐྱེན་གང་ཡང་རུང་བ་ལས་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པས་ཇི་སྐད་དུ། མ་རིག་པའི་མཐུའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བ་ནས་སྐྱེ་བའི་མཐུའི་ ཕྱིར་རྒ་ཤི་འབྱུང་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཞུས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་པ་ འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས།དེ་ལྟར་འབའ་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་བདག་དང་བདག་གི་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བསགས་པ་ལ་ཐོག་མ་དང་ ཐ་མ་མེད་པར་བསྟན་པའོ།།འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་གཞན་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆོས་འདི་དག་ལ་ནི་ རྩ་བ་ཡང་ཡོད།སྡོང་བུ་ཡང་ཡོད། ཡལ་ག་ཡང་ཡོད། ལོ་མ་ཡང་ཡོད། མེ་ཏོག་ཀྱང་ཡོད། འབྲས་བུ་ཡང་ཡོད་པས་ཤིང་ལྗོན་པ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རྩ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་དོ། །སྡོང་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་དང་ གཟུགས་སོ།།ཡལ་ག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །ལོ་མ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རེག་པ་དང་ཚོར་བའོ། །མེ་ཏོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྲིད་པ་དང་ལེན་པ་དང་སྲིད་པའོ། །འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ ལག་བཅུ་གཉིས་པོའི་ཆོས་ཀྱི་ཤིང་དེ་ཡང་ཁ་ཅིག་ལ་ནི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ཆགས་པ་ཡང་ཡོད།ཁ་ཅིག་ལ་ནི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་སློབ་པ་རྣམས་སོ། །མེ་ཏོག་ཀྱང་མེད་ འབྲས་བུ་ཡང་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལས་གང་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་ཡིན། གང་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མྱུ་གུ་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ ལྟ་བུ་ཡིན།གང་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཤིང་ལྟ་བུ་ཡིན། སྨྲས་པ། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་ཚོར་བའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་། སྲིད་ པ་ལས་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མྱུ་གུ་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ལྟ་བུར་བལྟ་བར་བྱའོ།

如果问为什么说'因为这个生起所以这个生'？回答说：因为从无常缘中生起其他的缘起之义。
如果问在《阿毗达磨杂集论》中有何特征？是这样的：因为从无动摇中生起，因为从无常缘中生起，因为从具力缘中生起，这就是缘起的特征。
因为这个特征，世尊说'此有故彼生，此生故彼生'，如'无明缘行'等广说。
'此有故彼生'是说明从无动摇缘中生起的意思，意思是说仅因缘存在而有果法存在，并没有任何使果生起的动摇因缘。
'此生故彼生'是说明从无常缘中生起的意思，因为任何法都不能从未生起的因中产生果。
'无明缘行'等是说明从具力缘中生起的意思。诸法虽然无动摇且无常，但并非从任何缘都能生起一切果。为什么呢？因为诸法的功能差别各异，如说'因无明力故行生起'乃至'因生力故老死生起'。
广说分别应如《圣弥勒菩萨所问论》中所说。
其中'唯有大苦蕴生起'，如《俱舍论》中说：'唯'字表示仅有诸行，并无我与我所。'大苦蕴'表示苦的积聚无始无终。'生起'表示诸苦蕴的生起。
在《大毗婆沙论》中又说：此十二缘起法有根、有干、有枝、有叶、有花、有果，如大树一般。其中根是无明和行，干是名色，枝是六处，叶是触和受，花是爱取有，果是生老死。
这十二缘起法树，有些具有花果，有些则无花果。有花果的是凡夫和有学，无花无果的是阿罗汉。
在《瑜伽师地论》中也说：在缘起中，什么是如苦芽？什么是如守护苦芽？什么是如苦树？答：无明、行缘识乃至受，是如苦芽。从受缘爱乃至有，是如守护苦芽。

།སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཤིང་ལྟ་བུར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་གྱི་ དབང་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་གྱུར་པ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པས་བསྡུས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་དང་ ལུས་ཅན་དང་ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་།དེས་ཉེ་བར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། བདག་དང་གཞན་ གྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་།བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དང་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་ལུས་ཅན་དང་། ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེས་ཉེ་བར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ཉེ་བར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དུས་དང་གྲངས་དང་ཡུལ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའོ། །བདག་དང་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའོ།།བདེ་འགྲོ་དང་། ངན་འགྲོ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས།འདི་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གོ། །ལུས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་གནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཟ་བ་པོ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ དེས་ཉེ་བར་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གོ། །དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་བའི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གསུམ་སྣང་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་གྲངས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི འདི་ལྟ་སྟེ།བགྲང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་ལ་སོགས་པ་བགྲང་བ་ལྟར་སྣང་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སྣོད་ ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་གྲོང་དང་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་ བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་སྙད་བཞི་པོ་དག་གོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་བྱའི་གནས་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྒྱུ་བྱེད་དོ།

如经中所说：'应当观生和死如苦树。'在《大乘阿毗达磨集论》中，依据十一种相说明依他起性。因此，在该论中说：'此中依他起相是什么？即是以阿赖耶识为种子，由遍计所执分别所摄的识。其相为何？即是身、身者、受者识，及彼所受用识，时识，数识，处识，言说识，自他差别识，善趣恶趣死生识。其中，身、身者、受者识，及彼所受用识，时、数、处、言说识，这些是从言说熏习种子所生。自他差别识是从我见熏习种子所生。善趣、恶趣、死生识是从有支熏习种子所生。'直至'此是依他起相'。
在世亲论师所作的注释中说：'所谓身，即是眼等五界。所谓身者，即是染污意。'在无性论师的注释中解释说：'眼等五识的所依处意界，即是身者识。'所谓受者，即是意界。在无性论师的注释中解释说：'意识的所依处意界，即是受者识。'
世亲论师说：'所受用识即是色等外六处。彼所受用识即是六识界。时识即是轮回相续不断的自性。'在无性论师的注释中说：'时识即是三时显现。'世亲论师说：'数识即是数量的自性。'在无性论师的注释中解释说：'即是一等数量显现。'世亲论师说：'处识即是器世间。'在无性论师的注释中说：'即如村落、园林等显现。'世亲论师说：'言说识即是见、闻、觉、知四种言说。如是，这一切识都是从所知处言说熏习差别而作为因。'

།བདག་དང་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།བྱེ་བྲག་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་པས་སྔར་བཤད་པའི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་བག་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྒྱུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་རྒྱུན་མ་ཆད་ པས་བདག་དང་བདག་གི་དང་།གཞན་དང་གཞན་གྱི་ཞེས་འཛིན་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི། འཁོར་བ་ན་འགྲོ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ཡང་སྔར་བཤད་པའི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ལྷ་དང་། མི་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་ཀྱི་ འཆི་འཕོ་དང་།སྐྱེ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་བའོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་འདི་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས། ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་ པ་ལས།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ནི་ལུས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟབ་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་ལུས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས པ་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དེ།དེ་ཉིད་ལ་ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་ནི་འདི་དང་མི་མཐུན་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟ་བ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལུས་ཅན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ། །ཟ་བ་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་རིག པ་འདི་དག་གི་གྲངས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་ནི་ངེས་ པ་མེད་དོ།།གོང་དུ་ནི་བཅུ་གཅིག་ཅེས་འབྱུང་ལ་འོག་ནས་ནི་བཅུ་གཉིས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དང་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་ རྣམ་པར་རིག་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་གྲངས་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མྱོང་བ་ལ་གྲངས་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་ འགྲོ་དང་འཆི་འཕོ་དང་།སྐྱེ་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅུ་གཉིས་སུ་གྱུར་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ནི། འདིའི་འགྲེལ་པ་མ་མཛད་པའི་ཕྱིར། བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པ་དང་ལན་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ བཞིན་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།

关于自我和他者差别的认知是这样的：依靠这个差别作为前面所说的我执习气差别的因，这样解释。在无性论师的注释中说：由于对身体等认知上的我执和我所执相续不断，所以有我和我所、他和他所等执著的差别。世亲论师说：善趣、恶趣以及死亡和出生的认知，是轮回中各种不同种类的众生，这也是前面所说的有支所熏习的种子差别。在无性论师的注释中说：显现为天、人、地狱众生、旁生、饿鬼的死亡和出生等。详细内容应当如世亲论师和无性论师所作注释中所说那样理解。
由于这些认知有差别，所以在无性论师的注释中又说：五种眼等识所依的意界称为有身认知。意识所依的意界即是深细认知。在无性论师的注释中说：所谓五种眼等识所依的意界是指阿赖耶识，意趣是说这就是有身认知。所谓意识所依的意界是指染污意，意趣是说这就是能食认知。世亲论师的解释与此不同，他说染污意是有身认知，阿赖耶识是能食认知。
为什么他的注释中说：有身即是染污意，能食即是意界？此外，这些认知的数目也有差别。在《大乘集论》的一种不同注释和《唯识成就论》中说有十一种。若对照《大乘集论》本身则不确定。上文说是十一种，下文又说是十二种。这是因为将善趣、恶趣、死亡和出生的认知分为两种，即善趣和恶趣的认知，以及死亡和出生的认知。
因此在该论中说：由于业果异熟无量，以及经历死亡和出生无量。在无性论师的注释中说：善趣、恶趣、死亡和出生，由于说'以及'二字，应知成为十二种。世亲论师因为没有作此注释，所以说是十一种也无矛盾。
问：诸法圆成实相是什么？以下是第三部分关于圆成实相的详细解释。这也分为两部分：提问和回答，这是提问。如'即是一切法平等性的真如'等，是第二部分回答。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་གོང་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ།།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་འདི་ཡང་། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདུས་ མ་བྱས་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྡུས་ཏེ་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདུས་བྱས་ཀྱིས་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་བསྡུས་ཏེ། ཡུལ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་ པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམ་པ་ བཞིས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །དྲི་མ་ དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་ཉིད་སྒྲིབ་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ་དེ་འཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་སྐྱེད་ པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གྱ་ནོམ་པ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་བསྟན་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ མཐུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བྱུང་བརྟེན་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་བསྟན། །བརྟགས་ ལ་བརྟེན་ནས་མེད་པ་བསྟན།།རྣམ་པར་དག་པ་བཞིར་བརྟེན་ནས། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བསྟན་པ་ཡིན། །རང་བཞིན་དང་ནི་དྲི་མ་བྲལ། །རྣམ་དག་ལམ་དང་དམིགས་པ་སྟེ། །རྣམ་དག་ཆོས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། །མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་དག་གིས་བསྡུས། ། ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་དོན་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་སྤྱིར་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་སྤྱིར་སྟོན་ཏོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྤྱིར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།གང་གིས་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་གཟུགས་སོ། །ཚོར་བའོ། །འདུ་ཤེས་སོ། །འདུ་བྱེད་དོ།

此复分为二种：宣说自性真实和宣说殊胜功能。此为第一，如上所说一切处一味如是自性。
若与《辨中边论》相配，圆成实性有二种，故彼论说此圆成实略有二种：以有无为与有为之差别故。无为摄持真如及涅槃，以无变异故名圆成实。有为摄持圣道，以于境无颠倒故名圆成实。
《大乘集论》中说圆成实有四种，故彼论说：云何应知圆成实性？应知以四种清净法显示。四种清净法即：自性清净，谓真如、空性、实际、无相、胜义及法界。离垢清净，谓彼离一切障垢。能得道之清净，谓一切菩提分法及波罗蜜多等。为生彼故所缘清净，谓以殊胜大乘正法所说，如是彼非遍计所执性，以是清净因故；亦非依他起性，以是法界极清净随顺因故。
此四种相摄一切清净法无余。此有二偈：'依缘起幻等，显依计无性，依四种清净，说名圆成实。自性及离垢，净道与所缘，一切清净法，四相所摄尽。'广说如世亲论师及无性论师所造释中所说当知。
此经中从三种法宣说三性之义。《辨中边论》及《唯识成就》中依四谛总说三性。《阿毗达磨集论》中依蕴处界三法总说三性。《圣般若波罗蜜多经》中从一切法总说三性，故无性论师释中说：'如世尊于般若波罗蜜多经中告慈氏菩萨言：由遍计于彼彼诸事相中，色受想行。'

།རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སེམས་དང་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་འདོགས་ཤིང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བཏགས་པ གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཀུན་བརྟགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དག་ཡིན་ནོ།།གང་གིས་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་ཙམ་མོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ ལ་བརྟེན་ཏེ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ནས་སྤྲོས་པ་བསྐྱེད་དེ་། བཏགས་པའི་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བཏགས་ནས་འདི་ནི་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་གཞག་ནས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་དེས་གཟུགས་ སུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་འདི་དག་ནི།།རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ གཟུགས་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་བརྟགས་པ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བཏགས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བརྟུན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་བཞིན་ ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་ལེགས་པར་བསམས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་གདོད་དེ་རྟོགས་སོ།།དེ་རྟོགས་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་གཉིས་ པ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་བསྐྱེད་པ་དང་། སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསམས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་མཐོང་ བའི་ལམ་གྱི་ཚེ་གདོད་དེ་རྟོགས་ལ།བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་ནས་གོང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ནུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་། འཆིང་བ་གཉིས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ནུས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་འདྲེན་ཅིང་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཚན་མ་དང གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་དག་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་གསུམ་དང་སྦྱར་རོ། །མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་དག་ངོ་ བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡངས་དོག་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།རེ་ཞིག་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་དག་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།གཞན་གྱི་དབང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།

从'识'到'一切佛法'之间，依于心、名称和想而施设言说，由遍计所执而对诸色的自性乃至一切佛法的自性所作的施设，这就是从遍计所执色乃至遍计所执一切佛法。对于那些相的特征的事物，仅仅依靠分别法而作分别，依于缘起性而建立，生起戏论，施设名称和想的言说，从'此是色'到'一切佛法'之间的这些，就是从分别色乃至分别一切佛法。
如来出现于世与否，法性安立、法界安立后，由彼遍计执而施设为色的缘故，这些分别色于恒常恒常之时、永恒永恒之时，说'此是真如'、'此是无自性'、'此是实际'，这就是称为法性色。由于遍计执而施设为一切佛法的缘故，这些称为分别一切佛法者，于恒常恒常之时、永恒永恒之时，乃至'此是法性一切佛法'，如经中广说。
对于此真如，诸菩萨以精进勤勉作为因缘，以如理作意及善加思维作为因缘，方能证悟。证悟之后，由于从上至上修习，乃至无上正等正觉圆满成就。这是第二显示殊胜功能。
如是，诸菩萨于此真如，在资粮道位时生起精进勤勉，在加行位时以无颠倒思维为因缘，于见道时方能证悟，依于修道从上至上修习，于究竟位时方得圆满。
《瑜伽师地论》中说明三种功能：显现清净的功能、解脱二缚的功能、引发并生起功德的功能。因此，该论中说：'为令清净，为从一切相及随眠缚得解脱，为成就一切功德'。这些依次与见道等三道相配。
这三种相的体性广狭，各自解释不同。且如配合师长真谛的解释，其中阿赖耶识是依他起性。眼等七识是遍计执性。依他起无生及遍计执无相即是圆成实性。另外，眼等八识是依他起性。

།དེ་དག་ ལ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ བརྒྱད་པོ་དག་གིས་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དང་།རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་ཡུལ་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་ལས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་དང་། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ རྣམས་ནི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་མཚུངས་ན་ཅིའི་ཕྱིར།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བཤད་ལ་། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་ལ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བཤད། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་དང་ཐ་མི་དད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བཤད། འདི་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་མང་དུ་ཡོད་དེ་བཤད་ཀྱིས་མི་རྫོགས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་བཤད་པ་རྣམས་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ཏེ་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། ། འདིར་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་། དང་པོ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་དང་ཆོས་ཡང་དག་པར་ཡོད པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པའི་ཆོས་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ཅིང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་བྱས་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་ ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི། རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་མི་འགྱུར་བར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་དང་ཆོས་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཀུན་དུ་བརྟགས་ པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །སྒོ་གོང་མ་གཉིས་པོ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་ རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་སྔ་མ་བསྟན་ལ།ཕྱི་མ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། ཇི་སྐད་དུ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ ནི་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཀྱང་། འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ཕྱི་མ་བསྟན་ལ། སྔ་མ་མ་ཡིན་པ་ ཡང་ཡོད་དེ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།ཇི་སྐད་དུ། ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པ་དུ་དག་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བཞིས་བསྡུས་སོ། །ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པ་དུ་དག་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།

对于那些似因相般显现的，称为遍计的自性；依他起自性无生和遍计无相，即是圆成实自性。此外，眼等八识所见的行相和因相，称为依他起自性。由非真实而执取对境的，称为遍计自性；依他起自性无生和遍计无相，即是圆成实自性。如此解说，但对前述两种义理若配合正理则不应如此，因为眼等八识和因相都同样从缘而生，为何唯独说阿赖耶识为依他起，而说眼等七识为遍计自性？若遍计无相和依他起无生与二自性无别，为何说它们是圆成实自性？对此等过失众多，难以说尽。其他解说因恐繁多，此处不述。
此处所示三种自性，若略说则有二门：第一是对杂染无颠倒地执取之门，即如非真实地执取我和法为真实存在，虽然彼等并不存在，但由非真实心安立故说为有，这一切称为遍计。一切杂染有漏法从缘而生者，称为依他起，因为依因托缘而生故。无漏有为即道谛及一切无为，称为圆成实，因为二者皆无颠倒故。
第二是执取不从缘生之门，即如非真实地执取我和法等，因为彼等非随心有故，称为遍计自性。一切有漏有为，称为依他起自性。一切法平等性真如因为是转依故，称为圆成实自性。此上二门在诸教中各别解说不同，有些圣教中说前者而非后者，如《楞伽经》中云：'大慧，真实智慧和真如因为不坏故，称为圆成实自性。'《辨中边论》中也与此相顺。有些圣教中说后者而非前者，如《瑜伽师地论》中云：'问：第二自性几所摄？答：四所摄。问：第三自性几所摄？答：一所摄。'如是而说。

།བསྟན་པ་ཁ་ཅིག་ ལས་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རེ་ཞིག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་བསྟན་པ་ཡིན་པར་བྱའོ་། །རྣམ་ པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི། ཀུན་ཀྱང་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཏོད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གཞན་གྱི་དབང་ཐམས་ཅད་ནི་འདིར་བསྟན་པའི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་མེད་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉིད་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་བརྟགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ པའི་ཚེ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་ཏེ།ཆ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི། ཕྱི་མ་བསྟན་གྱི་སྔ་མ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྔ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། ཕྱི་མ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དོན་གཉི་ག་དང ཡང་ལྡན་ཏེ་བཤད་པ་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་གསུམ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་མིག་ལ་རབ་རིབ་ ཀྱི་སྐྱོན་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི།གཉིས་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རབ་རིབ་དང་མིག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱིས་དཔེར་བསྟན་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཤེལ་ཁ་དོག་རྣམ་པར་བཞིར་སྣང་བའི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །དཔེ་དང་པོ་གསུམ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་དཔེ་དང་རབ་རིབ་ཀྱི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ ཀྱི་དཔེ་དང་།མིག་ཡོངས་སུ་དག་པར་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པའི་དཔེའོ། །རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དཔེ་སྨོས་པ་དང་། དཔེ་དང་། དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ། དཔེ་འདིའི་དོན་ནི་ འདི་སྐད་དུ།འདི་ལྟར་མིག་ལ་རབ་རིབ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ནི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དུས་མཚུངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པས་སྤུའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།སྤུའི་འཁོར་ལོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བརྟགས་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པར་ན་སྤུའི་འཁོར་ལོར་མེད་པ་སྟེ། འདི་ཉིད་ལ། རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་ཞེས་བཤད་པས་སྐྱོན་འདིས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་དང་ལྟོས་པ་ཉིད། སྤུའི་འཁོར་ལོའི་མཚན་ཉིད་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། རབ་རིབ་ཀྱི་མཚན་མ་སྣ ཚོགས་ལ་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་ཏེ།ཕྱིས་འོག་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ནི། སྐྱོན་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

有些论典中说具有两种情况，如《唯识成就论》中所说：'分别是从缘而生。'这首先是说明染污分的依他起，而清净分的依他起是圆成实的缘故。或者说，染污和清净的心及心所法，一切都称为遍计，因为缘虑所缘的缘故。其次，染污和清净的一切依他起都包含在此处所说的依他起中，因此《大乘集论》中说：'若无依他起，则染污和清净皆不得成就。'世亲论师在注释中说：'如是依他起性成为遍计时则成染污，无分别时则成清净，由具二分故，不成为一体性。'无性论师的注释中也与此相顺。此经中说的是后者而非前者，因为唯说真如为圆成实性的缘故。或者说的是前者而非后者，因为唯说染污法为缘起的缘故。或者说具有两种意义，因为前两种解释的缘故。广大分别应当如三自性教法中所说般了知。
第二十三品
善男子，譬如有眼翳病的人眼中有眼翳过患，如是应知遍计相亦复如是。此下是第二以譬喻重复说明。此亦分为二：以眼翳和清净眼境界三相为喻，以及从'善男子'以下以水晶显现四种颜色为喻。初三喻亦分三种：具眼翳过患之喻、种种眼翳相之喻、及清净眼见本性境界之喻。每一种又以二相说明：举喻及合喻。此是首先说明具眼翳过患之喻。
此喻之义是这样说的：如是由眼翳的力量，生起眼识和同时的意识，由此二识的力量，在两个刹那中由分别意识了知为毛轮等。彼毛轮亦有二种：第一是分别意识所计，实际上并无毛轮，即说此为眼翳过患，以此过患为遍计自性之喻。第二是分别意识的所依和所缘性，如同毛轮相，以种种眼翳相为依他起之喻，如后所说般了知。此处因以过患为遍计自性之喻，故说'遍计相亦复如是'。

།ཡང་ན་རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རབ་རིབ་ཉིད་ལ་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟར་བརྟགས་པའི་དབང་གིས་གཞན་གྱི་དབང་བསྐྱེད་པས། ཇི་ལྟར་རབ་རིབ་ཀྱི་དབང་གིས། སྤུའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས ལས།དཔེར་ན། མིག་ལ་རབ་རིབ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་པ་ལ་ནི། སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་རིབ་ཀྱི་མཚན་མ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་ཀྱི། གལ་ཏེ་དེའི་སྐྱོན་མེད་ན་ནི་མི་དམིགས་པ་བཞིན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ འཛིན་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་བསྟན་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། ནོར་བ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དཔེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །རབ་རིབ་དང་བཅས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས། སྤུའི་འཁོར་ལོ་ མཐོང་ངམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་སློབ་དཔོན་བློ་བརྟན་གྱི་གཞུང་གིས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ཀྱང་སྤུའི་འཁོར་ལོ་དང་། ཟླ་བ་གཉིས་པ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མིག་སེར་གྱི་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པའི་མིག་གི་དབང་པོ་ཉམས་པས་སྔོན་པོ་ལ་སེར་པོར་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ།མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གུ་ཎ་བྷཱ་བས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཉི་ཤུ་པའི་བརྗེད་བྱང་མཛད་པ་ལས། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཁ་ ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡང་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ལ་མི་དམིགས་པར་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དེ།ཡང་དག་པ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ པ་ཡང་དམིགས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས་ནོར་བའི་མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་། ནོར་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲེན་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ནོར་པ་མེད་པའི་མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་། ནོར་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ཟླ་བ་གཉིས་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདིར་སྐྱོན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཚིག་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ གསུམ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དཔེར་ན་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་དེ་ཉིད་ལ་རབ་རིབ་མང་པོའི་མཚན་མ་སྐྲའི་འཁོར་ལོ་འམ་སྦྲང་མའམ། ཏིལ་གྱི་འབྲུ་འམ། ཡང་ན་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ མ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་སྣང་བ་ལྟ་བུར་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་པ་རབ་རིབ་ཀྱི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དཔེ་བསྟན་པའོ།

或者所谓眼翳之过患，即是说眼翳本身的过患。这是这样说的：如此由分别的力量而生起依他起性，就像由眼翳的力量而显现毛发轮等一样。因此在《瑜伽师地论》中说：譬如眼睛有眼翳等过患时，便会直接缘取头发缠结等眼翳的相，如果没有这种过患则不会缘取，仅仅是自性而已，并没有颠倒执著。
为什么要显示依他起性执著体性的譬喻呢？答：为了显示无错谬圆成实的譬喻，所以没有过失。具有眼翳的眼识是否见到毛发轮呢？答：印度诸论师有两种解释：
第一，依据师子贤论师的论典，眼等五识也缘取毛发轮和第二月等。因此如《阿毗达磨集论》中说：'如同被黄眼病所染，眼根损坏而见青色为黄色一样。'
第二，法护论师说眼等识从真实境生起，因为是现量故。因此在功德光所造的《唯识二十论记》中有两种解释：其中有人说五识唯缘真实境，因此《阿毗达磨经》中说：'眼等识无有不缘真实境而生起者。意识有两种所缘：真实境和非真实境。'由此应知五识唯缘真实境。
有人说五识也缘非真实境，因此诸经中说：'错乱的眼根和眼识也能引生错乱的意识。无错乱的眼根和眼识也能引生无错乱的意识。'因此五识能见第二月和空中花等。此处所说过患等这些词应如前所说知晓三种。
譬如对于有眼翳的补特伽罗，显现许多眼翳之相，如毛发轮、苍蝇、芝麻粒，或者青、黄、红、白等差别之相，应当了知依他起相的特征也是如此。这是第二个显示眼翳种种相的譬喻。

།གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ རབ་རིབ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ལ་སྐྲའི་འཁོར་ལོ་ལྟ་བུའི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་།ཡང་དག་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེ་བསྟན་ཏེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་ཡོད་པ་འདྲ་བར་སྣང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།དཔེར་ན་མིག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གང་ཟག་མིག་གི་རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པས་མིག་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནོར་པ་མེད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུར་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མིག་ ཡོངས་སུ་དག་པས་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་མིག་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེས་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། སྤུའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་ པ་རབ་རིབ་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་གཞན་གྱི་དབང་ལ་འཛིན་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་ནི། གལ་ ཏེ་ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན།ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞིང་། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོར་ལོག་པར་འཛིན་པས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཤེལ་ཁ་དོག་རྣམ་པ་བཞིར་སྣང་བའི་དཔེས་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དཔེས་བསྟན་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་བསྟན་པའོ། །དཔེས་བསྟན་པ་ ཡང་དཔེ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དཔེས་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་ཞིང་། དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པས་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ གསུམ་གྱི་དཔེ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བ་ཡང་དང་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ། འདིས་ ནི་གཞན་གྱི་དབང་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་ཏོ།།གསུམ་པ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་དང་ཆོས་སུ་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་དང་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ས་བོན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ལྟ་བུར་སྣང་བར་གྱུར་པའོ།།བཞི་པ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཨནྡ་རྙིལ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལོག་པར་འཛིན་པའི་དབང་གིས་ཡང་དག་པ་ཉིད་ དུ་ཡོད་པར་འཛིན་པར་གྱུར་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།ལྔ་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་སྟོན་པ་རྣམས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱས་ནས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་དཔེར་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པ་ནི་འོག་ནས་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའི་སྐབས་ནས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དཔེ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ་དང་པོ་ཤེལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སྔོན་པོར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་གཞན་གྱི་དབང་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།གསུམ་པ་ལོག་པར་འཛིན་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཛིན་པ་པོའི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་དེས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ ཡོད་པ་ཡིན་གྱི་དོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

这是显示依他起性之相的比喻，应当如是了知。譬如，对于眼有翳障的人，虽然实际上并不存在发丝轮等相，但却如实般显现，这是显示依他起的比喻。虽然不存在却显现为似乎存在，应当如是了知。
譬如眼睛完全清净的人，因远离眼翳之过患而眼根清净，如同在自性境界中无错乱而行境，圆成实性之相也应当如是了知。这是第三个以清净眼根于自性境界中行境的比喻。如同清净眼根于自性境界中，行于青黄等色法自性清净之境，无有发丝轮等翳障过患，如是圆成实性亦复如是，即自性清净且无执著依他起的体性。
善男子，譬如清净水晶，若遇青色，则显现如同因陀尼拉宝和大青宝，由于错误执著为因陀尼拉宝和大青宝而令众生迷惑。以下是第二个以水晶显现四种颜色的比喻来说明。这又分两部分来说明：以比喻说明，以及从'如是功德源'以下配合比喻与意义来说明。
以比喻说明又因为有四种比喻而分为四部分，这是第一个与因陀尼拉宝和大青宝相应的比喻来说明。此经文又分为五个部分，具有四种意义，是显示三种自性的比喻。
其中分为五部分：第一'清净'是作为依他起的比喻。第二'若遇青色'是显示言说习气的比喻，这表明依他起与言说习气相应。第三'因陀尼拉宝和大青宝'等是显示依他起的比喻，即如内识虽由我法分别和言说种子力而有，却显现如外境。
第四'执著为因陀尼拉宝等'表示由颠倒执著力而执为实有的比喻。第五'令众生迷惑'是显示邪说者以自身执著令众生迷惑，从而生起真实智慧的比喻。
其中具有四种意义的说明，若与下文比喻和意义配合处相结合，比喻有四种：第一'水晶'是显示依他起的比喻。第二'若遇青色'是显示青色言说习气与依他起相应的比喻。第三'由颠倒执著'等是能执者的比喻。第四是显示所执唯是心之所随，而非实际存在的道理，是圆成实性的比喻。

།དེ་ལ་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེས་ ནི་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་ཏོ།།ཤེལ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པར་ཨནྡ་རྙིལ་མེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དཔེར་བསྟན་ཏེ། ཁ་དོག་འོག་མ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་དོན་འདི་དང་ལྡན་པས་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཤེལ་ ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།རིན་པོ་ཆེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། བཻ་ཌཱུརྱ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རི་རབ་རིའི་རྒྱལ་པོ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བཞི་ ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པས་འདི་ལྟ་སྟེ།གསེར་དང་དངུལ་དང་བཻ་ཌཱུརྱ་དང་ཤེལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཤེལ་ནི་ཁ་དོག་དམར་པོ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འོག་གི་ངོས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་མེ་ཤེལ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའོ། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་ འཁོར་གྱི་ངོས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་ནོ།།འདིར་མདོ་འདིའི་དོན་ནི་རེ་ཞིག་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང་སྦྱར་ནས་ཁ་དོག་བཞི་ཟླས་བསྟན་ཏེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་དཀར་པོ་ཞེས་མི་འབྱུང་བས་སོ། །གལ་ཏེ་ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཟུགས་ ཀྱི་འཆིང་བའི་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཤེལ་དེ་ཚོན་སྔོན་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་མཐོན་ཀ་སྔོན་པོ་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་བས་སོ། །ནྡ་རྙིལ་ནི་ལྷའི་དབང་པོའི་ཁ་དོག་སྔོན་པོའོ། །རིན་པོ་ཆེ་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་སྟེ།ཤེལ་ཉིད་ལ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཨནྡ་རྙིལ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ནོར་བུ་ཡིན་ནོ། །ལོག་པར་འཛིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཏགས་པས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་འདྲ་བར་སྣང་ཞིང་། གཞན་ དག་ལ་བསྙད་དེ་སེམས་ཅན་རྨོངས་པར་བྱེད་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གིས་བདག་དང་ཆོས་ལྟ་བུར་གྱུར་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་བདག་དང་ཆོས་ཡང་དག་པ་ ཉིད་བཟུང་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེལ་ལ་ཡང་དག་པར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།ཕྱིས་འོག་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཚོན་དམར་ པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་པདྨ་རཱ་ག་ལྟ་བུར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞིང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་པདྨ་རཱ་ག་ལྟ་བུར་ལོག་པར་འཛིན་པས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚོན་དམར་པོ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དཔེས་བསྟན་པ་སྟེ་སྔ་མ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་ཚོན་ལྗང་གུ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མརྒད་ལྟ་བུར་སྣང་བར་གྱུར་ཞིང་། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མརྒད་དུ་ལོག་པར་འཛིན་པས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཚོན་ ལྗང་གུ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དཔེས་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་མརྒད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་འདི་ནི་མིང་མེད་པའི་ཕྱིར། །མ་བསྒྱུར་བར་སོ་ན་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིའི་ཁ་དོག་གསོད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིན་པོ་ཆེ་འདིའི་དབང་གིས་ཁ་དོག་ཐམས་ཅད་ གསོད་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ལྗང་གུ་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མཚོན་བྱ་སེར་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ན་ནི་གསེར་ལྟ་བུར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞིང་གསེར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ལོག་པར་འཛིན་པས་ ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།བཞི་པ་ཚོན་སེར་པོ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དཔེས་བསྟན་པའོ།

关于三种意义的譬喻说明如下：当遇到青色染料时，所谓'使众生迷惑'这一说法是用来说明遍计所执性的譬喻。水晶是用来说明依他起性的譬喻。真实中没有青金石是用来说明圆成实性的譬喻。下面三种颜色也具有这样的意义，应当如是理解。
其中所谓'纯净的水晶'是用来说明宝石的本质，在《深密解脱经》中出现'极为明净的琉璃'这一说法是因为译师们的错误。在《俱舍论》中说须弥山王是由四种宝石所成，即：金、银、琉璃和水晶，对照这些，水晶是红色的。
另外，在同一论中说，日轮下面是由火晶宝石所成。月轮是由水晶宝石所成，具有各种颜色。这里经文的含义是首先与白色相配，说明四种颜色，因为后文中不出现'白色'一词。
若说'青色染料'是用来说明色法的变化，即当水晶遇到青色染料时，会显现如同青金石和大青宝一样。青金石是帝释天的青色。所谓大青宝石即如意宝，是在说明水晶本身就是如意宝。或者说，与青金石等相似的本身就是宝石。
'由于错误执著'等说法是用来说明：由世间人的遍计而显现似乎真实存在，并且用来说明令他人迷惑众生的譬喻。这是说，阿赖耶识由于我执和法执习气的力量，若现为我和法的样子，众生们执著我和法为真实，从而使众生迷惑。就像水晶中实际上没有青色等一样，应当了知阿赖耶识中也没有遍计所执性，这将在后文中详细分析。
若遇到红色染料时，则显现如同红宝石一样，由于错误执著红宝石而使众生迷惑，这是第二个以红色染料相应的譬喻，应当如前理解。
若遇到绿色染料时，则显现如同绿宝石一样，由于错误执著绿宝石而使众生迷惑，这是第三个以绿色染料相应的譬喻。其中'绿宝石'一词，因为在此地没有对应的名称，所以保留梵文未译。有人说这种宝石叫做'夺色宝石'，因为这种宝石能够夺取并损减一切颜色。在《深密解脱经》中则称为'绿色'。
若遇到黄色染料时，则显现如同黄金一样，由于错误执著为真实的黄金而使众生迷惑，这是第四个以黄色染料相应的譬喻。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་འདི་ལས་ནི་གསེར་ཞེས་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་ ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དཔེ་ཕྱི་མ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཇི་ལྟར་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ལ་ཚོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་གོང་མའི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་སྦྱར་བ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ས་བོན་དང་ སྦྱར་བ་དང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བརྟགས་པ་དང་སྦྱར་བ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་དང་སྦྱར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་སྦྱར་བ་དང་། དོན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ཡང་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་དཔེ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་ཀྱང་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དོན་རྣམ་པ་བཞིས་ གོང་མའི་དཔེ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་གཅིག་ནི་དམིགས་པར་འཛིན་པའོ། །དེའི་འོག་མ་གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་སྦྱར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ ན་རེ་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ས་བོན་གྱི་དབང་གིས་བཏགས་པ་སྣང་བར་གྱུར་ནས། བཏགས་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེལ་ལ་ཚོན་དང་འབྲེལ་བ་ ཡོད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར།ཤེལ་ལ་སྔོན་པོ་ལྟ་བུར་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བཏགས་པའི་ས་བོན་གྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའི་གཞན་ གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་སྣང་ངོ་ཞེའོ།།ཇི་ལྟར་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ལ་ཨནྡ་རྙིལ་དང་། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་དང་། པདྨ་རཱ་ག་དང་། མརྒད་དང་། གསེར་ལ་སོགས་པའི་ལོག་པར་འཛིན་པ་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚུངས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།བཏགས་པ་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏེ། དོན་དེའི་ཕྱིར་གོང་མ་གཉིས་ནི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀུན་བརྟགས་པ་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ དག་པའི་ཤེལ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གཞན་གྱི་དབང་དང་སྦྱར་བ་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ཡང་ས་བོན་གྱི་དབང་གིས་ གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་གྱུར་པའོ།།ཇི་ལྟར་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་ཨནྡ་རྙིལ་དང་། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་དང་། པདྨ་རཱ་ག་དང་། མརྒད་དང་གསེར་ཡང་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་ དང་།ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་ཅིང་ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལྟ་བུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་སྦྱར་བའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེ་སྔ་མ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་ དོན་དུ་སྦྱར་བ་ཉིད་དེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།ཤེལ་ལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཡང་ན་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ དགག་པའོ།།ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་ཀྱང་། ཡང་དག་པར་ཤེལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པའོ།

从《深义解脱经》中，有区别的是此处说'金'，而在彼处则说'如同金色的珍宝'。后面三个比喻也应如前面那样理解。同样，如同清净水晶与颜色相关联一样，应当了知依他起相上遍计所执相的名言习气也是如此。从这里开始阐述第二部分，即比喻与意义的对应。
这也与上文的四种意义相对应，可分为四类：与种子相对应、与相的遍计相对应、与依他起相对应、与圆成实相对应。虽然前面已经说明了五种比喻，但由于具有四种意义，所以应当用四种意义来对应上面的比喻，这是第一点。
对于这四种意义，有两种解释：有人说第一个是所缘执取，其后三个依次对应三种自性。有人说前两个是遍计所执自性的比喻，因为由种子的力量显现为假立，而成为明显的假立；这是第一点。
就像水晶与颜色相关联的意义，如同水晶显现为蓝色的影像一样，同样地，依他起性也是由非真实的遍计所执种子的因缘所造作，因此在阿赖耶识中显现如同色声等的依他起相。
如同在清净水晶中有因陀尼拉（青金石）、大青金石、红宝石、绿宝石、黄金等的错误执取一样，应当了知依他起相上的遍计所执相也是如此。这是第二个相似特征，因为是假立的变化。对这些执为真实，因此前两者是从三种意义中作为遍计所执的比喻而显示的。
如同清净的水晶宝石那样，应当了知依他起相也是如此。这是第三个与依他起相对应的部分。如同清净水晶显现为蓝色等一样，依他起性也因种子的力量而显现为色声等相。
如同在那清净水晶中的因陀尼拉、大青金石、红宝石、绿宝石、黄金等真实相在恒常恒常的时间、永恒永恒的时间中都不成立且真实自性不存在一样。这是第四个与圆成实相对应的部分。
这也分为两种：重复前面比喻而显示，以及比喻与意义的对应，这是第一种。水晶中真实不存在蓝色等，这就称为圆成实，也称为真实无自性。或者说'不成立'是否定蓝色等，'真实无自性'是说虽然没有蓝色等，但并非说真实的水晶自性不存在。

།གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་མ་གྲུབ་ཅིང་ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དོན་དང་སྦྱར་བ་སྟེ།གཞན་གྱི་དབང་ལ་བཏགས་པའི་བདག་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བཏགས་པ་མེད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ སྔ་མའི་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་རྟག་པ་རྟག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་རྟག་པ་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རང་ གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་དག་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཕན་ཚུན་ཇི་ལྟར་སྡུད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་ འདི་དག་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ཇི་ལྟར་སྡུད་ཅེ་ན།དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ཡང་དང་པོ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འཇུག་པའི་ཆོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་མཚན་ ཉིད་བཞི་པོ་དག་གིས་འདུས་བྱས་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པས་བྱས་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པས་བྱས་པའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ལས་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྟོག་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ དུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་པ་ལ་དེ་ཉིད་དུ་བཟུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དེ་ལ་གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །ལོག་པར་བསྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་འབྱུང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།འགོག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལམ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་ཏེ། རྩ་བ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྡུ་ན་འཇུག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་གསུམ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་བཞི་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇུག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཡང་དག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། གནས་པའི་དེ་ཁོ་ན དང་།ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ཇི་ལྟར་བསྡུ་བར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་ པ་ལས།འཇུག་པ་དང་ནི་གནས་པ་དང་། །ལོག་བསྒྲུབ་དང་པོ་གཉིས་ལ་བརྟེན། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། །ཡང་དག་སྒྲུབ་ཕྱི་མ་ལ་བརྟེན། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་ལས་ འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་བསྡུ་བར་བཤད་པས་འགལ་བ་མེད་དོ།

对于依他起的特性，遍计所执的特性在永恒永恒的时候和恒常恒常的时候都不成立，应当了知是以自性圆成实的特性，这是第二个比喻与意义的结合。依他起上所执著的我等自性不存在，这就称为无自性。或者说，虽然依他起上无所执著，但并非真实无自性，这是为了显示这个道理。
'永恒永恒的时候和恒常恒常的时候'这句话有两种解释：有人说，依据前者的不存在而说'永恒永恒'，依据后者的不存在而说'恒常恒常'。也有人说，为了显示非真实存在而说'永恒永恒'，为了显示无自性而说'恒常恒常'。
如果问这三种自性和七种真如是如何相摄的，答：如《唯识成就论》中所说，这三种自性和七种真如是如何相摄呢？七种真如中，第一是趣入真如，即是有为法趣入法的真实性。其中有为法有两种：第一是由四相所造作故称为有为；第二是由烦恼所造作故称为有为，这是烦恼所造作的。
其次，真实相真如，即是以无我性所显的真实性。唯识真如，即是杂染和清净诸法的识的真实性。这里是指对杂染和清净的分别唯是识的修习智为真实性。
又，住真如，即是苦的真实性。邪行真如，即是集的真实性。清净真如，即是灭的真实性。正行真如，即是道的真实性。
这七种真如为圆成实所摄，因为是根本智和后得智二者的境界。若依特性相摄，则趣入、苦、集三者为前二自性所摄，因为是非真实的杂染所执。其余四者为圆成实所摄。
《辨中边论》中也说，略说别相真如有七种：趣入真如、真实相真如、唯识真如、住真如、邪行真如、清净真如和正行真如。
如何了知这七种真如摄入三种根本真如中呢？如偈颂说：'趣入及住性，邪行依初二，相及唯识性，正行依后者。'如《论释》和《瑜伽师地论》中所说的摄入方式与此相同，故无相违。

།ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་དག་ཕན་ཚུན་བསྡུ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་དག་ལས་ཕན་ཚུན་བསྡུ་བར་བཤད་པ་ཡང་ངེས་པ་མེད་དེ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་ ནི་དེ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་།མིང་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་དག་བསྡུས་སོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྡུས་སོ། །ཀུན་བརྟགས་པས་ནི་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་གང་ཡང་མ་བསྡུས་ སོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ། །བརྗོད་པ་འདྲ་བར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིང་ཞེས་གདགས་སོ། །སྣང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ལ་སོགས་ པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པས། གཟུང་འཛིན་དུ་མི་སྟོན་ཅིང་བཞི་པོ་དག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་སྟོན་པས་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་གིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསྡུས་སོ། །ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་ནི་མིང་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ། །ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེ་ བཞིན་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུ་བར་བཤད་དེ།དེ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཅི་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མིང་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་སྟོན་པས་སོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ བསྡུས་སོ།།ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་མིང་བསྡུས་སོ། །ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་པར་བཤད་དེ། དེ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་བརྗོད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མིང་དང་། རྒྱུ་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་གཉིས་ཞེས་སྟོན་པས་སོ། །ཐེག་ པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིགས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ལས་མིང་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ།།དོན་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ རྒྱུ་མཚན་དང་།ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་མིང་གི་མཐུའི་དབང་གིས་ཀུན་བརྟགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་མིང་ཞེས་བཤད་ལ། ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་མིང་གི་རྗེས་སུ་ནན་གྱིས་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་། ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ པས་བསགས་པ་ཙམ་དུ་དོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པས་སོ་།།གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པའི་བསྟན་པ་བཞི་པོ་དག་ལས་དངོས་པོ་ལྔ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཕན་ཚུན་བསྡུས་པ་བཤད་པ་ལ་ཚིག་མི་མཐུན་པ་འདྲ་ཡང་དོན་ལ་ནི་འགལ་བ་མེད་དེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ གིས་ནི་བཤད་པ་དང་པོ་མཆོག་ཏུ་བཟང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདྲེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །གཞན་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་གསུངས་ན། དེ་དག་ དང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་།ཕན་ཚུན་ཇི་ལྟར་བསྡུ་ཞེ་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་སོ་སོ་ནས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བརྟགས་པ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་དང་པོས་བསྡུས་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་དང་མིང་དང་རྣམ་ པར་རྟོག་པ་ནི་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ།

如何理解三种自性和五法相互摄入的关系？在圣教中所说的相互摄入也并非确定，如果按照《瑜伽师地论》来说，依他起自性摄入因相、名相、分别和正智，圆成实自性摄入真如，遍计所执则不摄入五法中的任何一法。
其中解释道：有漏心及心所法显现为所诠义相的是因相；显现为能诠的是名相；能显现的心等则安立为分别；无漏心等离戏论故，一切皆称为正智。由此说明，不显示能取所取，而显示四者从缘而生，故一切皆为依他起所摄。
《辨中边论》中说依他起自性摄因相和分别，遍计所执唯摄名相，正智和真如为圆成实所摄。其中有漏心及心所的因相形态是因相，其余是分别。遍计所执因其本身毫无实体，为显示其非有而仅仅假立为名相。二者因为无颠倒故为圆成实所摄。
《楞伽经》中说，依他起自性唯摄分别，遍计所执摄因相和名相，正智和真如为圆成实所摄。其中心及心所的因相和见解等一切相为分别。因为是非真实遍计的自性，故遍计所执摄随心安立的能诠所诠二者，即名相和因相。
在《大乘集论》的解释中，弥勒菩萨造论，解释说名相是依他起自性，义相是遍计所执自性。其中有漏心及心所的因相和见解等，由名相力而成就遍计，故说为名相。遍计的名相仅是强加安立而已，实性并不真实存在，故说为义相。
以上所说的四种论典中关于五法和三自性相互摄入的解释，虽然文字似有不同，但实际意义并无矛盾。法护论师说第一种解释最好，因为没有混杂。
另外，《唯识二十论》中说：'圣教中说有五种相，那么这些与三自性如何相互摄入呢？'答：所诠和能诠各自具有三种自性，即：非真实遍计为初自性所摄，因相、名相和分别则随应配属。

།བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གཏོགས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་གཏོགས་ཏེ། རྗེས་ལས་ ཐོབ་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚན་ཉིད་གཉིས་ནི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གཏོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་དང་པོ་ཁོ་ནས་བསྡུས་ཏེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་བརྟགས་པའི་དོན་དང་། མིང་ནི་ངེས་པར་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་མངོན་པར་ཞེན་ པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་དབང་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཉི་ག་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཞིབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བྱུང་བས་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། གཞན་ཡང་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་མཚན་མ་དང་མིང་ འབྲེལ་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པའི་སྒོ་ལས་བརྩམས་ནས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་ རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་མདོར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་གཞན་དག་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བར་བསྐུལ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་སྔ་མ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་ པའི་སྒོ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་དང་། འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྔ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བཟླས་ནས་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ ལན་གསུངས་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཁོང་ དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས། རྣམ་པར་བྱང་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་རེ་ ཞིག་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་མཚན་མ་དང་། རྗོད་པར་ བྱེད་པའི་མིང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅི་ཞིག་ལ་དམིགས་པར་ བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མཚན་མ་དང་མིང་འབྲེལ་པ་ལ་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་ཀུན་དུ་རྟོག་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལྔ་པོ་དག་གིས་མ་བསྡུས་སོ།།བདག་ཉིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་རྟོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མིང་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

所诠和能诠属于依他起，如其所应配合真如和真实智慧。所诠和能诠属于圆成实，因为后得智成为能诠的相似特征。
两种特征属于因相，故唯为第一自性所摄，因为非真实分别义和名称必定互相关联。其中显现执著的特征即是依他起性，因为非真实分别以自性而作。无执著的特征即是圆成实性，因为以无漏智等作为自性。
在《瑜伽师地论》中也说：'两种自性是所诠，遍计所执自性是能诠。'在《论释》中则说：'能诠和所诠二者都属于三自性。'详细分类在《唯识成就论释》中已出，应当如是了知。
此外，'由功德生起相和名相互关联作为缘故，了知遍计所执相'这一段以下，是第二从分别门开始宣说智者菩萨。这又分为两种：以单句广泛解释和以偈颂略说。
第一又分两种：略述相之差别而劝导他人理解，以及从前述三相开始正确宣说修习瑜伽之门。在其他解释方式中分为两种来说：从瑜伽修习门而说，以及从'如是功德生起'以下重述前面的瑜伽而答前问。
第一又分三种：说明菩萨们了知三自性的特征，以'善男子'等向下说明由于了知三自性而通达三相，以'善男子'等向下说明由于了知相而断除烦恼、证得清净。
虽然有如是两种解释，但此处暂且依据后者解释。这是首先说明了知三自性，因三自性有差别故分为三种。这是第一种，即由所诠相和能诠名互相关联作为缘故，了知非真实分别相即是遍计所执性。
如《瑜伽师地论》中说：'若问遍计所执自性缘何而观？答：应知缘于相和名的关联。'广泛分别如《三无自性论》中所说，应当如是了知。即彼论中说：'遍计所执性因无自相故不为五法所摄。若无自性云何能遍计？答：唯是名而已，因为无有义的缘故。'

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ དོན་ལས་མིང་བཏགས་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མིང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས།དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་མིང་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་པས་མིང་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་ཡང་དག་པའི་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།མིང་དང་དོན་དེ་དག་གི་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་གློ་བུར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་དོན་འདི་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ་མིང་གི་བློ་མི་སྐྱེ་བ་དང་། བདག་ཉིད་མང་པོ་འགལ་བའི་སྐྱོན་དང་། བདག་ཉིད་སྣ་[(]ཚོག་[,]ཚོགས་[)་འགལ་ བའི་སྐྱོན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་གཞན་གྱི་ དབང་གི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་དུ་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེས་པར་ གྱུར་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་པོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་བསྒོ་བ་བསྐྱེད་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ཡིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉི་གར་ གཏོགས་པ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །རྒོལ་བ་འདིའི་ལན་བརྡ་སྤྲོད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་དག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གལ་ཏེ་ གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་ན་ནི་།དེས་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་། དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་བསམས་པ་ཡིན་གྱི།རྣམ་པར་བྱང་བར་གྱུར་པའི་ཕྱོགས་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པར་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ སྟེ།འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་གཏན་དུ་མ་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་།།ཡང་ན་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

为什么这样说呢？比如世间人们从事物上安立名称，众生执著于名称，以为是事物的本性，认为名称就是事物的本性，像这样的说法是颠倒的，仅仅是名言分别而已，因为没有真实的自性。
为什么这样说呢？因为名称和事物二者是互相偶然的关系。
怎么显现这样呢？由于三种事物的原因而了知此义：名称的认知不生起、自性多种相违的过失、自性众多相违的过失，如此出现。详细内容如彼处所说。《大乘集论》中也与此相符而说。
由于对依他起相执著为遍计所执相而作为缘故，故能了知依他起相，这是第二依他起相的解释。如是由于对遍计所执相执著为分别性而作为缘故，依他起自性得以生起。
因此在论典解释中说：'由于对依他起自性执著为第一自性的缘故，生起遍计，成就烦恼。'
又在彼论中解释说：'由于生起对遍计所执相的执著，故了知是依他起。'如是执著即是从缘所生。
在《佛性论》中说：'若问依他自性以何因缘成就？答：由于对分别自性执著而显现。'
依他起既然属于染污和清净两方面，为何说由执著作为缘故而了知依他起自性？对此质疑的回答，如《瑜伽师地论》中所说：
'若依他起自性也为真实智所摄，则依他起自性是依靠对遍计所执自性的执著而了知。'问：这是如何呢？答：这是从染污分的依他起自性而考虑，而非从清净分，应当了知清净分是依靠无执著而了知的。
由于对依他起相无有遍计所执相的执著作为缘故，故能了知圆成实相，这是第三圆成实相的解释。如是从依他起无执著相的特征分别而生起圆成实，故说无执著。
因此《瑜伽师地论》中说：'凡是缘于遍计所执自性者，应知于依他起自性中永远不成立。'或者说无执著即是圣道，称为无执著。

།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལམ་ལ་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་གཞན་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ལས་ ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐོབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་། མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་མདོ་གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལ་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐོབ་པ་ ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའམ།ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་རྣམ་པར་བྱང་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐོབ་པ་སྟེ། འཐོབ་པར་ བྱེད་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཏགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྤངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །བཤད་པ་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ན་མདོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་མདོ་གཞན་དག་ལས་ཁུངས་བསྟན་པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མངོན་པར་ཞེན་པ་པོ་གཞན་གྱི་དབང་དང་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །བསྟན་བཅོས་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུས་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ཤིན་ཏུ་མི་དམིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་ཏེ། གཞན་གྱི་ དབང་རྣམ་པར་འཇོག་པས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པར་འདོད་པའི་གཞུང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ན་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།མཚན་ ཉིད་གསུམ་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལས་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཀུན་བརྟགས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའོ། །འདིར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་མཚན་མ་དང་མི་འབྲེལ་བས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་བརྟགས་མིང་དང་།རྒྱུ་མཚན་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པ་དེས་ན་བརྟགས་པ་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཆོས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་ གྱི་དབང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟགས་པ་འབྱུང་བ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི། གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་ པར་འགྱུར་བས་སོ།།དེ་ལ་སྔ་མ་ནི་སྤྱིར་བརྟག་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱི་མ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་ཡིན་པས། སྔ་ཕྱིའི་མཚན་ཉིད་གཉི་ག་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས། གཞན་གྱི་དབང་ བརྟག་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།ཕྱི་མ་ནི་བྱེ་བྲག་ལས་བརྩམས་ནས། གཞན་གྱི་དབང་བརྟག་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ནི་ཇི་སྙེད་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ པའོ།

这是这样说的：由于在道路上行进时没有执著，所以将获得圆成实性，这样宣说。因此，在《瑜伽师地论》中，世尊从其他经中说道：'从无执著遍计所执性中应当了知'。这个自性是依靠获得清净而说的，而不是依靠相而说的。其中'从其他经中'是指这部经。'从获得清净'是指依靠获得内在真如的圣道而显现的义理宣说，或者是依靠圣道的力量断除烦恼后获得清净真如，即依靠能获得的道而显现的义理宣说。'不是依相而说'是指不是依靠舍弃假立相而说圆成实。如果与前面的解释相连，'经'是指从其他经中引证。
有些人说：'无执著'是指由于无能执著的依他起和所执著的遍计，所以说无执著。在论典中说明佛性时，为什么圆成实性会由因而成就呢？答：由于以极不可得遍计和依他起而区分。这是译师们的错误，因为与《瑜伽师地论》等论典中说依他起由自性安立而存在的宗旨相违。
善男子，如果菩萨们如实了知诸法依他起相中的遍计所执相，就能如实了知一切无相法。从这里开始，是说明第二由了知自性而通达三相。由三相的不同而分为三种，这是首先说明由通达遍计而通达无相。这里如前所说，由于不与相关联而作为缘故，如实地安立遍计仅是名称和因相的假立，而没有真实的自性，由于这样的了知，所以如实通达一切遍计都是无相法。
如果菩萨们如实了知依他起相，就能如实了知一切杂染相法。这是说明第二由了知依他起而了知杂染相，因为这样了知缘相所生的是依他起，由此了知而能如实了知一切杂染都是依他起。其中前者是总的观察，后者是分别详细观察，前后两种相都应当如此了知。此外，前者是从自性开始分析依他起，后者是从差别开始分析依他起。另外，前者是从有多少开始，后者是从如实存在开始。

།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ན། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ན།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་སྤངས་ནས་རྣམ་པར་བྱང་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་སྤོང་བར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་འཐོབ་པར་བསྟན་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སེམས་ཀྱིས་སུ་ཡོད་ཅེས་བཤད་པར་ཟད་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་བཏགས་པ་མེད་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་དུ་དག་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ལྔ་སྟེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཐ་སྙད་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པ་ པར་བྱེད་པ་དང་།ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་གཉི་ག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་གནས་ངན་ལེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཚན་མ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ནི་འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཀུན་ཀྱང མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སྔ་མའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

如果菩萨们如实了知圆成实相，就能如实了知清净相的一切法，这是第三，以圆成实智而了知清净相的开示。也就是说，由于对遍计所执无有执著的缘故，也能了知清净法的圆成实相。
善男子，如果菩萨们如实了知依他起相中无相之法，就能断除染污相之法。从这里开始以下，是第三，开示由于了知的力量而断除染污，证得清净。
这又分为两种：开示由了知无相而断除染污法，以及开示由断除染污而获得清净。
这是第一种，对于无相之法有三种解释：有人说，所谓无相是因为遍计所执的自性仅是心识所假立而已，并非真实存在，因为一切相都不存在，所以称为无相。因此在《辨中边论》中说：'遍计所执自性由于自性本空，故称为无相。'
按照这种解释，由于通达无相法的缘故，依他起自性的染污相之法不会生起，因此说断除染污相之法。因为若无遍计，染污相之法就不会生起。
因此在《瑜伽师地论》中说：'遍计所执自性有几种作用？答：有五种，即生起依他起自性，于彼施设言说，生起对补特伽罗的执著，生起对法的执著，以及执持这两种执著的习气种子。'
有人说，由于依他起中无有遍计所执自性，所以真如离诸相故称为无相。因此在《大乘集论》中说：'真如永离色等一切相故，称为无相。'
又在《广百论》中说：'真如空性之义，由于远离有无等一切法相，故称为无相。'
按照这种解释，由于了知无相法的缘故，就能断除依他起自性的染污相之法。
有人说，一切执著圆成实性者皆称为无相，这是因为前面两种含义的缘故。

།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་སུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་དེ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་ ཏེ།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣལ་འབྱོར་པས་ཀུན་ བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གང་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། །རྣལ་འབྱོར་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གང་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་ ཅེ་ན།སྨྲས་པ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤངས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །མཚན་ཉིད་གསུམ་པོའི་རྣལ་འབྱོར་འདིའི་གནས་ སྐབས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན།གལ་ཏེ་སའི་མདུན་རོལ་ལའོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་གང་ཟག་མེད་པའི་ལས་ཀྱིས་གདོད་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ས་ལ་གནས་པ་ལའོ་ཞེ་ན། ས་དང་ པོ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་མངོན་དུ་གྱུར་པས།ཇི་ལྟར་སྔར་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ཡང་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་པོ་ གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་འདི་སྦྱིན་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །གསུམ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ས་བཅུ་པའོ། །གནས་སྐབས་ལ་ཡོད་དེ་དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ལས།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་གཞག་ནས། མདོ་འདིའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པར་སྣང་བའི་དོན་གྱི་ མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ གྱིས་འདུ་ཤེས་ཀྱང་བཟློག་ནས་འཇུག་གོ།།དེའི་ཚེ་དོན་གྱི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་བཤིག་པ་དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཐོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་དག་དོན་དུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ དུ་སྣང་བ་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ལ་གནས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་བརྗོད་པའི་མིང་ངོ་། །འདི་ལྟར་བརྗོད་ པར་བྱ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་མིང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས། མིང་དུ་བཏགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །དེས་བརྗོད་པར་བྱ་ བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ལས།མིང་དུ་བཏགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་སོ།

如果与此解释相配合，由于了知遍计所执相无自性法，故通达并趣入圆成实性无相之法。由于通达并趣入圆成实性，因此断除依他起性杂染相之法。
因此，在《瑜伽师地论》中说：'当瑜伽师正确趣入遍计所执性时，随顺何种自性？'答曰：'随顺圆成实性。当瑜伽师随顺圆成实性时，破除何种自性？'答曰：'破除依他起性。'
若断除杂染相之法，则将获得清净相之法，这是第二点，即由断除杂染故获得清净涅槃，也就是由断除杂染法故而获得清净涅槃。
此三相瑜伽依何阶段而说？若说在入地之前，则如何能断除杂染相法？因为尚未以无我业而断除。若说在住地时，则初地入时已现证二种空性，如何先修二性瑜伽？
答曰：此三相瑜伽亦分为两个阶段：前二自性之瑜伽依布施阶段而修四种遍求及如实了知四种作意。第三圆成实性在第十地。
因此无著菩萨造《大乘集论》中，安立三种自性瑜伽后，解释此经义。故彼论中说：'如是菩萨为趣入意言所显义相故，趣入遍计所执性。为趣入唯识故，趣入依他起性。云何趣入圆成实性？谓遣除唯识想而趣入。'
尔时破除义想时，随顺意言所闻法习气，由于一切显现为义者皆无生起之机会，如是唯识显现亦不生起。由此因缘，于一切义安住无分别名，此中无分别名即是真如平等法之名称。
如是所诠真如即是一切义，即无分别义。此中能诠名称由所诠而假立为分别名。由彼表诠真如能诠而假立名，故亦称无分别名。又于彼论中说以现量方式安住法界。

།དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དམིགས་པར་བྱ་ བ་དང་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མཉམ་པས་མཉམ་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་ས་ལ་ གནས་པ་དག་ལ་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ནམ་ཞིག་དམིགས་པ་དག་ལ་ནི། །ཤེས་པས་མི་དམིགས་དེ་ཡི་ཚེ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །འཛིན་ གཉིས་མཚན་ཉིད་བྲལ་ཕྱིར་རོ།།ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྔ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་ པའི་སྒོ་བཟླས་ནས།ཞུས་པ་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས། རྣམ་པར་བྱང་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་པ་སྟེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་ དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས།རྣམ་པར་བྱང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དོན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། གོང་ནས་གོང་དུ་རིམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་པ་དེས་རྣམ་པར་ བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།ཡང་ན་ཀུན་བརྟགས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ཆོས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་དེ་དག་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུས་པ་ སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ལས་བརྩམས་ནས་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་མཁས་པའི་ཚད་ཀྱང་། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་ མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དད་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་ཀུན་ཀྱང་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ ཚོལ་བ་བཞི་བསྐྱེད་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

当时，菩萨由于所缘和能缘平等，生起平等的无分别智慧。因此，此菩萨已经进入圆成实性，如是所说。若与此解释相配，圆成实的修习是地上诸位所具有的。因此，在《唯识二十论》中说：'何时于所缘，智慧不能缘，安住唯识性，离二取相故。'
如是功德源泉诸菩萨，由于如实通达遍计所执相、依他起相和圆成实相，因此如实通达无相法、杂染相法和清净相法。从'如是'以下，是第二次重复前面的瑜伽修习门，作为前两个问题的答复。
这也分为两种：重复说明瑜伽之门，以及从'仅此'以下正确宣说两个问题的答复。第一种又分为两种：重复说明由了知三性而了知三相，以及重复说明由了知三相而断除杂染、获得清净。
这是首先重复说明由了知三性而了知三相，应如前理解。由于如实通达无相法，故能断除一切杂染相法。由于断除一切杂染相法，故能获得一切清净相法。
这是第二种重复说明由了知三相而断除杂染、获得清净。即由了知遍计所执无相的意义，逐渐证悟圆成实性，由此获得清净涅槃。或者说，由通达遍计所执无相的真如，若不断除杂染，则不能获得涅槃果。
仅此称为通达法相的菩萨，如来也仅此称彼等为通达法相的菩萨。这是第二种依据瑜伽之门正确宣说前两个问题的答复。即世尊依据如上所说通达三种自性的诸菩萨而说明通达的菩萨，诸如来依此在圣教中称为通达的菩萨。
关于这些菩萨通达的程度，各说不一。有人说从住于十信以上皆称为通达。有人说十种回向即是加行道，依止彼处生起四种寻求，因此如实通达。有人说从初地以上获得世俗相的清净真如，故称通达。

།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟན་པས་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་མ་ཤེས་ན། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་ཆོས་མི་སྤོང་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་མ་སྤངས་ཕྱིར། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་མཚན་ཉིད་ཆོས་ཉམས་འགྱུར། །འདུ་བྱེད་སྐྱོན་ལས་རྟོག་པར་ མི་བྱེད་པ།།བག་མེད་ཉེས་པས་སྐྱེ་བོ་རབ་ཏུ་འཇོམས། །ལེ་ལོས་ཆོས་གནས་གཡོ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །མེད་ཡོད་ཉམས་པས་སྙིང་བརྩེར་བྱ་བ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཚིག་རྐྱང་པར་ རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ནས།ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་མི་མཐུན་པའི་བཤད་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་བཤད་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་ རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་ཚིག་རྐྱང་པ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉི་ག་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱིས་མདོར་བསྟན་པ་གཞག་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་རེ་རེ་ སྨོས་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་ཚིག་རྐྱང་པ་གཉི་ག་ལས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཤད་པས་བསྟན་པ་ནི་། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཉེས་དམིགས་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་མི་རྟོག་པའི ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་སྨོས་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྤོང་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་འོག་མས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པ་ ལས་བརྩམས་ནས་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའི་ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྟོར་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྟོར་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་སོ།།དེ་ལ་སྟོར་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བག་མེད་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་ཕྱི་ མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ལེ་ལོའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་སྐྱོན་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འདི་ལྟར་རྨོངས་པའི་དབང་གིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་མི་རྟོག་པས་ན། དེས་བག་མེད་པ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་ པར་འགྱུར་བའོ།།ལེ་ལོས་ཆོས་གནས་གཡོ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལེ་ལོའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལེ་ལོ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པས་སོ། །ཆོས་གནས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟག་ཏུ་གནས་ཤིང་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་ཆོས་དེ་སྔ་མ་བྱུང་བས་ཕྱིས་འགག་ཅིང་། སྲིད་པ་གསུམ་ན་འཁོར་བའི་ཕྱིར་གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཆོས་གནས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ།

然后，为了正确显示这个意义，世尊说了这些偈颂。从这里开始是第二部分，称为'以偈颂略说'。这又分为两部分：以偈颂宣说引起话题和说出偈颂略说，这是第一部分。
若不了知无相法，不能断除烦恼相法。因为未断烦恼相，极清净相法将坏失。
不思维诸行过患，放逸过失摧毁众生。懈怠于住法动法，无有损失应生悲悯。
这是第二部分，说出偈颂略说。在此之前，以单句随顺解释的方式显示了了知三种自性的功德，现在以这些偈颂通过不随顺解释来显示不了解无相说法的过患。
为什么这些称为随顺和不随顺的解释呢？实际上，单句和偈颂两者都有随顺和不随顺的解释，但为了建立略说，各说一方面，以相互显示。在《解深密经》中，偈颂和单句两者都以随顺解释来显示，这是因为译师们的理解不同。
这里有两个偈颂，因此分为两部分：第一个偈颂正确显示不了解无相的过患。后一个偈颂显示不思维诸行过患的过患。
第一部分又分两种：其中第一个半偈说明不了解而不能断除烦恼的过患。下半偈从未断烦恼开始显示不能证得圆满的过患。
其中'将坏失'是指丧失，即因为未断烦恼，所以极为殊胜的真如清净相法将会丧失损坏。这里丧失损坏就是指不能证得的意思。
后一偈颂的解释也分两部分：前两句显示放逸的过患。后两句显示懈怠的过患。
关于'不思维诸行过患'等，是说由于愚痴的缘故不思维诸行的过患，因此产生放逸，对众生造成伤害。
'懈怠于住法动法'等是显示懈怠的过患，即凡是懈怠者，都是过患的因和功德的障碍。
'住法'是指涅槃，因为永远安住不灭故称为住。'动法'是指轮回法，因为前生后灭，在三有中轮转，故称为动法。或者，'住法'指禅定，'动法'指散乱。

།མེད་ཡོད་ཉམས་པས་སྙིང་བརྩེར་བྱ་བ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལེ་ལོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ལ་མེད་པ་དང་། གཡོ་བའི་ཆོས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་མེད་པ་ དང་ཡོད་པ་དེའི་དབང་གིས་ཉེས་དམིགས་སུ་གྱུར་པའོ།།ཉམས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་ཐུགས་བརྩེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཉམས་པར་འགྱུར་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྤོང་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་སྤངས་ནས་ནི། །རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། །འདུས་ བྱས་སྐྱོན་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ།།ལེ་ལོ་དང་ནི་བག་མེད་རབ་ཏུ་བཅོམ། །ཆོས་རྣམས་དག་ནི་རྟག་ཏུ་མི་གཡོ་བས། །མཚན་ཉིད་བྲལ་བ་མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བྱ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །[#་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་ལྔ་པའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་བཞི་པ། ལེའུ་འདིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་ཚིག་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་སྐྱེ་བ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབྱིབས་སོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།ལེའུ་འདི་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པས་ཞུས་པའི་ལེའུ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་གང་ཟག་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏེ།།ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་བཤད་ཟིན་ནས། འདི་མན་ ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།ལེའུ་འདི་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕྱོགས་སོ། །གཉིས་པ་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དག་པར་ བཤད་པའི་ཕྱོགས་སོ།།གསུམ་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་ནས་བཀའ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཕྱོགས་སོ། །བཞི་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་བསྐྲུན་པའི་ཕྱོགས་སོ།།ལྔ་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་བཀའ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་ལན་གསུང་པ་པོ་སྨོས་པ་དང་།བདག་སྔོན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ།

所说'由于无有衰损而生悲悯'是这样的：由于懈怠的缘故，对诸法执著为无，对虚妄之法执著为有，由于这种无有的缘故而成为过患。由于这种衰损的缘故，成为极大悲悯之处。关于衰损的广说，应当如《瑜伽师地论》中所说般了知。
在《解深密经》中说：由于如实了知诸法，断除一切烦恼法相，断除一切烦恼相后，即能获得清净之法。不观察有为过患，摧破懈怠与放逸，诸法恒时不动摇，离相即名为涅槃。
《解深密经·无自性相品第五》第二十四卷。此品的解释分为两部分：品名的解释和经文义理的解释。
关于'无自性相品'，无自性略说有三种：相无自性性、生无自性性和胜义无自性性。其中'无自性'是为了显示三种无自性而说。
'相'是指自性的相或者相的形状。这三种无自性也是按顺序说明三种自性的本质特征。
由于此品广说三种无自性的本质特征，因此称为'无自性相品'。在《解深密经》中称为'菩萨胜义成就请问品'是从人物立名，这是由于译师们的不同理解。
从'尔时，菩萨摩诃萨胜义谛勇对世尊如是说'以下是经文义理的解释。在说明有自性和无自性的境界中，在此之前已经说明了三种自性的境界，此后开始说明第二部分三种无自性。
此品有五个部分：第一是菩萨请问部分；第二从'尔时世尊'以下是如来正说部分；第三从'尔时胜义谛勇菩萨'以下是领解受教部分；第四从'尔时胜义谛勇菩萨'以下是赞叹劝修部分；第五从'尔时胜义谛勇菩萨'以下是如教奉行部分。
请问部分又分为三：说明请问者和答问者，从'我昔'以下说明所请问的内容，从'世尊依何密意'以下是如实请问所说的教法。

།འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ དང་ལན་གསུང་པ་པོ་སྨོས་པ་སྟེ།དེ་ལ་དོན་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དོན་དམ་པ་དམིགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་ བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། འདི་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དམིགས་པ་འདི་ལས་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། རྟོགས་པ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དབང་དུ་ མཛད་ནས་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ།།བདག་སྔོན་གཅིག་པུ་གནས་དབེན་པ་ཞིག་ན་མཆིས་པའི་ཚེ། །སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།བདག་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པའི་རྟོག་པ་བསྟན་པ་དང་ཞུ་བའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པའོ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བདག་སྔོན་གཅིག་པུ་རི་དང་ནགས་ཚལ་དབེན་པ་ན་གནས་པའི་ཚེ། རྟོག་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྔར་ ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་སྙམ་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། དབེན་པའི་གནས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། ལོ་ ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྟོག་པ་དེ་ཡང་བཤད་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་ ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།དབེན་པའི་གནས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་རྟོག་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ སྤྱོད་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་།འབྱུང་བ་དྲན་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་རྟོག་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་དབུགས་ དྲན་པ་ལ་བརྟེན་བསྒོམ་པ་ལ་ཡང་དག་པར་འཇུག་པའམ།ཡང་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སྤྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲངས་སུ་སོང་བ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་སྟེ། ལ་ལ་ནས་དེ་སྐད་དུ་ བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་ནི་ཞི་བ་མཆོག་ཏུ་བཟང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ། ། དང་པོ་ལ་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་ལྔར་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། དབེན་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་ཁམས་རྣམས་བསྟན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དང་། འཕགས པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་པོའི་བསྟན་པའི་སྒོའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། ཟླས་བསྟན་པ་གསུམ་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཕུང་པོའི་བསྟན་པ་རྣམ་ པར་འབྱེད་པའོ།།རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕུང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུ་མ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།

这是首先说明请求祈愿和回答者的陈述。其中'胜义'是指所证得的对境，因为是殊胜智慧的对境，故称为'胜义'。'正觉'是指能证得的智慧，因为从缘取胜义而生，故称为'正觉'。
《大乘集论》中说：'因通达并领悟此义故称为正觉'，即因从此所缘生起殊胜智慧，依据能证和所证而安立为'胜义正觉'。
'我从前独自住在寂静处时，生起如是分别念'等，这是说明第二个请问的内容。这又分为两种：显示自己生起疑惑的分别念和陈述请问的内容。这是第一种，即我从前独自住在山林寂静处时，生起如是分别念：'世尊为何先说有自性，后又说无自性'的意思。
《解深密经》中说：'在寂静处生起分别心'，如前应当分别，因为译师们的理解不同。
若解释此分别念，有四种：第一是三界有漏的心和心所法具有分别；第二是分别，因此《解深密经》中说'在寂静处生起分别心'；第三是唯分别，因此《杂阿毗达磨集论》中说'行于分别者缘于入出息念的对境'；《俱舍论》中也说：'分别多令心散乱，故称行于分别'，这是依止入息念而修习正行，或者总说分别和寻思为行于分别。
第四是属于智慧范畴的遍求，如有处如是说故。此处以寂静为最胜。
'世尊以多种方式宣说诸蕴的自相、生相、灭相、永断和遍知'等，这是显示第二种陈述请问的内容。这又分为两种：说明宣说有自性的教法和从'世尊复次'以下说明宣说无自性的教法。
第一种有十三门，这些又归纳为五种来说明：说明蕴等教法、说明寂静教法、宣说诸界、宣说念住等、宣说八支圣道，这是第一种蕴教法门。这又分为两种：说明蕴教法和说明三种对应教法，这是首先以五种相分别蕴教法。
关于'多种方式'有两种解释：有人说，因为蕴中存在的自相和共相等不只是一种方式，所以称为'多种'。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ཡོད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུ་མ་[(]ཞས་[,]ཞེས་[)]བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དེ། མཚན་ཉིད་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའོ། །གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་འོག་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་སྐབས་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་བསྟན་པ་གསུམ་ སྨོས་པའོ།།ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལ་མཚན་ཉིད་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་ཟས་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་མཐོང་ བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མིག་ཅེས་བྱའོ།།མིག་གིས་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཤེས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས།ཤེས་པ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཁད་ཀྱིས་ཉམས་ཤིང་ཅིག་ཅར་འཇིག་པས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་བར་དག་གོ། །ཟས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ ནི་ཁམ་གྱིས་བཅད་ཅིང་མིད་པས་ཁམ་གྱི་ཟས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་རིག་པས་འཛིན་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ། །སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་བདེན་པ་བཞི་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསུངས་ལ་ལེའུ་འདི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཉི་ཚེ་གསུངས་ཤིང་འགོག་པ་དང་ལམ་ནི་མ་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ལེའུ་སྔ་མ་ལས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ནི་བདེན་པ་བཞི་ཚང་བར་གསུངས་ལ་ལེའུ་འདི་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་བསྟན་པ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པར་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་གསུངས་ཏེ།ཕུང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་སོ། །རྣམ་གྲངས་དུ་མར་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། མངོན་དུ་བགྱི་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་བདེན་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ། །འདི་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གནོད་ཅིང་ཉམ་ང་བས་ན་སྡུག་བསྔལ ལོ།།རྒྱུ་འདུས་པས་ན་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །འགགས་ནས་ཟད་པས་ན་འགོག་པའོ། །ཕྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ལམ་མོ།

有人说，由于不仅仅是一个类别，如可见的和不可见的，有色和无色等等，所以称为'多种'。关于这点，所谓自相是别相，如所说'色是有对碍的'乃至'识是了别的'等。所谓生相和灭相是共相，因为是色等法具有生灭相的特征。所谓永断和遍知是苦集的特征，因为集谛中的业和烦恼是应当永断的，苦谛中轮回的果是应当遍知的。
或者，所谓自相是自体和别相，这两种相遍及一切生灭。永断和遍知应当如下文所说的内容来理解。
'如同诸蕴那样，处、缘起和食也如是宣说'，这是说明第二重复说明的三项。如同蕴有五种特征那样，十二处、缘起和诸食也应当如是了知，这是其意义。
比如，处的自相是：因为能见色故称为眼，因为是眼所见故称为色，乃至因为能知法故称为法。缘起的自相，如《瑜伽师地论》中说：'因为是与智慧相违的心所法，具有遮蔽本性，故称为无明'，乃至'因为渐次衰败和顿时毁坏，故称为老死'。食的自相是：'因为可分段吞咽，故称为段食'，乃至'因为以了别执取，故称为识食'。
生灭二相以及永断和遍知，应当如前理解。
问：为何在胜义谛品中以六种相分别蕴等并完整宣说四谛，而在此品中只说苦、集二谛而不说灭、道二谛？答：前品是为了开显现观的差别而完整宣说四谛，此品是为了显示有体性和无体性二种教法的差别，因此这里简略而未说，因为通过获得蕴而现证灭谛。
'以多种方式宣说诸谛的自相、遍知、永断、现证和修习'，这是说明第二重谛的教法。此中虽有五个词，对自相有两种解释也如前应知：因为能损恼故是苦，因为是集聚因故是集，因为灭尽故是灭，因为能到达故是道。

།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བསྒོམ་པའོ། །རྣམ་[(]གངས་[,]གྲངས་[)]དུ་མར་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་དང་། ཁམས་དུ་མ་པ་ཉིད་དང་། གཏན་ དུ་སྤང་བ་དང་།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྟན་པ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བར་མའི་ཚིག་གཉིས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ དག་གཅིག་ལས་གཅིག་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཉིད་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཁམས་དུ་མ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །རྣམ་གྲངས་དུ་མར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ བསྐྱེད་པ་དང་།སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དྲན་ པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་པ་དང་།ཟླས་སྒོ་གཞན་ལྔ་པོ་དག་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་ བོ་ཉིད་དེ།ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་གནས་པས་ཤེས་རབ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པ་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དྲན་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་ནས་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་བཞི་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་ དང་།།འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་སྟེ་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བཀའ་ སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྒོ་གཞན་ལྔ་པོ་དག་བསྟན་པའོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ རྣམས་ལ་ཡང་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པར་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྣམ་གྲངས་དུ་མར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་ པ་རྣམས་གནས་པ་དང་།མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྒོ་ཕྱི་མ་བདུན་པོ་འདི་དག་ ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་དག་གི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ། འགག་ པ་མ་མཆིས་པ།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ལགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ།

以遍知等四种方式分别阐述四谛，即遍知苦谛、永断集谛、现证灭谛、修习道谛。
以多种方式宣说诸界的自相、界的种种性、界的多性、永断和遍知，这是第三阐述诸界之门。自相的解释如前所知。中间两句是这样的：十八界各自相异的特征即是界的种种性。十八界作为无量有情所依的差别即是界的多性，如《瑜伽师地论》中所说。永断和遍知也如前配合。
以多种方式宣说念住的自相、对治、违品、修习、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增长广大性，这是第四分别阐述念住等。这也分为两种：阐述念住和阐述其他五门。第一有五句，自相有两种解释，如蕴处所知。
此四念住是慧的本质，由于安住于身等境，慧得以安住，从此理称为念住。由于与念相应而安住于身等境，故称念住。这是六种解释中的邻近解释。后四句是对治四颠倒、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增长广大，如前所说。
如念住，正断、神足、根、力、觉支等也如是宣说，这是第二阐述其他五门。如念住有五句，四正断、四神足、五根、五力、七觉支等也有五句，如前所知。
以多种方式宣说八支圣道的自相、对治、违品、修习、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增长广大性，这是第五阐述八支圣道，有五句如前所知。
后七门是阐述修习三十七菩提分的瑜伽，其义如相品中所说。
世尊又说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃，这是阐述无自性的教法。

།འདི་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ བར་གསུངས་པ་ལས་བརྩམས་པ་ཡིན་ཏེ།དུས་དང་པོའི་ཚེ་ནི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། །དུས་གཉིས་པའི་ཚེ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། །དུས་གསུམ་པའི་ཚེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ།སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་དུས་གཉིས་པ་དུས་གསུམ་པ་དང་པོ་ལ་ལྟོས་པ་ལས་ བརྩམས་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡིན་ཏེ།སྔར་ནི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན། མཚན་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་འདི་ནི། སྔར་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་མཚན་ཉིད་མེད་ པས་ཞུ་བའི་གླེང་བསླང་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་སྔར་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དོན་ཚད་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི་སྔ་ཕྱིའི་དུས་གཉི་གར་ཡང་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་ངས་ཤིང་གི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་ནས་ལངས་ཏེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རི་དགས་རྒྱུ་བའི་ཚལ་དུ་སོང་བ་ནས། ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་སོགས་པ་གང་ཟག་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ན་ཡང་ཆོས་རྣམས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཞེས བཤད་དོ།།བར་དུ་འདི་དང་གཞན་དག་ནས་ཀྱང་། དགེ་སློང་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཆོས་རྣམས་ གཟོད་མ་ནས་སྟོང་ཞིང་ཞི་བའོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་འདི་གཉིས་ཇི་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་ དུ།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ལ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཤིན་ཏུ་གསང་བ་དང་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དོན་ཚད་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསང་བའི་སྒོ་ཡིན་ལ། མདོ་འདི་ནི་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ སྒོ་ཡིན་ཏེ།སོ་སོ་ནས་ཕྱོགས་རེ་རེ་སྨོས་པ་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ། འགག་པ་མ་མཆིས་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་ གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གསུམ་པ་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་གསོལ་བ་དང་། བཤད་པར་གསོལ་བ་ བཏབ་པ་དང་།གང་བཤད་པར་གསོལ་བའི་མདོ་འདི་ཉིད་སྨོས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་ནི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་པོ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་ གསུངས་པ་ཕྱིས་ནི་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་ཕྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་བས་ན།བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་མ་རྟོགས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཚིག་ལྔ་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པ་དང་།ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་མ་འགགས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བདག་དེང་འདིར་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དོན་འདི་ཉིད་ཞུ་བ་ལགས་ན།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐུགས་བརྩེ་བར་དགོངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཤད་པར་གསོལ་བ་གདབ་པའོ།

这是根据下文经中所说的三个时期转法轮而阐述的。第一时期宣说了四谛的教法。第二时期宣说了无相的教法。第三时期宣说了了义，即'一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃'，所以是无自性的。
此处是基于第二时期和第三时期对比第一时期而提出请问的。先前说有相，后来说无相，若对照起来，说无相与先前说有相相违，因此以无相而发起请问。
若对照此经，先前说是有，后来说是无。在《无量义经》中，前后两个时期都说是空性和有。因此在那部经中说：'善男子，我从菩提树下起身，到波罗奈鹿野苑，为憍陈如等五人转四谛法轮时，也说诸法本来寂静。'
中间在这部经和其他经中，也为众比丘和诸多菩萨详细宣说、开示了十二缘起支和六波罗蜜多，说'诸法本来空寂'。详细内容如该经所说。
这两部经如何解释呢？答：如《圣般若波罗蜜多释》中所说：'诸佛说法有两种：极密和显说。'《无量义经》是极密门，此经是显说门，各自说一方面，所以互不相违。
'世尊依何密意说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃'等，这是第三部分如实请问的内容。这也分三部分：陈述自己的疑惑、请求解说、引述所请问的经文。
这是第一部分，即世尊先前说蕴、处、界等十三种法门有自性，后来又说一切法无自性、无生、无灭等，有自性和无自性的两种教法相互矛盾，所以不理解世尊依何密意说无自性等的意思。
在《解深密经》中出现五句：'一切法本来无自性、一切法本来不生、一切法本来不灭、一切法本来寂静、一切法本来自性涅槃'。
'我今于此向如来请问此义，愿如来以慈悲心'是第二部分请求解说。

།ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་ མ་མཆིས་པ་དང་།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དགོངས་པ་གང་ལགས་པ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གང་བཤད་པར་གསོལ་བའི་མདོ་ཉིད་སྨོས་པའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་བསྔགས་ ཤིང་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པ་དང་།དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུ་བ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་ པ་དང་།མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། འཆད་པ་པོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྔགས་པ་དང་། དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པའི་ བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་།ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕན་ཡོན་བསྔགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཁྱོད་སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་དགེ་བ་ཚུལ་བཞིན་སྐྱེས་པ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པར་བསྔགས་ པའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེང་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དོན་ཟབ་མོ་འདྲི་བ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག་འབྲུ་དང་། དོན་གཉི་ག་དགེ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུས་ལེགས་སོ་ ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཁྱོད་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་དང་འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། ལྷ་དང་། མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་། བདེ་བའི་ཕྱིར་དྲིས་པ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཞི་པ་གསོལ་བའི་ཕན་ ཡོན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁྱོད་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་ངས་ཁྱོད་ལ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པའོ།།དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དགོངས་ནས། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས། མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་བཞག་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་།གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་གི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་པོའི་བསྟན་པ་ལས་ བརྩམས་ནས་མོས་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ།

请解释诸法皆无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃的密意是什么?这是第三部分,即请求解说经文本身。
世尊对胜义正觉菩萨如是宣说以下内容,这是第二部分,即如来正确宣说的部分。这又分为两部分:一是赞叹请问并允许宣说;二是从'胜义正觉,应当如是了知'以下,如实回答所请问的内容。
第一部分又分为两部分:赞叹请问有功德和劝听允许宣说。赞叹请问有功德又分为四部分:分别说法者、赞叹请问合理、赞叹请问甚深义理、赞叹请问的功德。这是第一部分。
'胜义正觉,你善心正确生起,善哉善哉'是第二部分,即赞叹请问合理。
'善男子,你今日向如来请问甚深义理,善哉善哉'是第三部分,即赞叹请问甚深义理。由于前述文字和义理都善,故重复说'善哉善哉'。
'你为利益安乐众生,怜悯世间,为天、人、阿修罗等的利益安乐而请问'是第四部分,即赞叹请问的功德,如前应知。
'你当善听,我为你解说诸法皆无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃的密意'是第二部分,即劝听允许宣说。
'胜义正觉,应当如是了知:我依三种无自性而说诸法皆无自性'以下,是第二部分,即如实回答所请问的内容。这又分为两部分:以长行广说和以偈颂重述。
第一部分又分为五部分:依三种无自性解释经文;从'复次,胜义正觉'以下,依三种自性瑜伽建立三种无自性的密意;从'复次,胜义正觉'以下,依阶位建立三种无自性的密意;从'复次,胜义正觉'以下,依三种无自性瑜伽分别一乘之义;从'复次,胜义正觉'以下,依无自性说者的教法分别不同信解。这是第一部分,即依三种无自性解释经文,这又分为两部分。

།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ ནས་མདོ་སྡེ་དག་ལས།ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་བཤད་པ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྒོ་བསྟན་ནས་མདོར་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་བཤད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཤད་ཟིན་ནས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །སྒོ་བསྟན་ནས་མདོར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་བསྟན་ པ་དང་།གྲངས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་ འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། དཔེ་སྨོས་ནས བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ།།ཆོས་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། དྲིས་པ་དང་། ལན་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་ བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་མིང་དང་བརྡས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གི་།རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་བརྟག་པ་བཞིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་མིང་དང་བརྡས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།

从三种无自性开始，在经典中解说一切法无自性的宣说，以及从'应当如是了知胜义谛'等以下，从第一和最后的无自性开始，以无生无灭等词句解说一切法的教示。
第一又分三种：宣说门而略说，以'善男子'等以下的问答广说，以及以'善男子'等以下说毕总结。
宣说门而略说又以二种显示：从三种无自性开始显示经典密意，以及依次列举三种无自性的名称，此为第一。
如是，世尊说一切法无自性，是依于三种无自性而说一切法无自性的意思。
其中'一切法'是指三种自性，依于三种自性而建立三种无自性，因此在诸经中说一切法无自性。
因此在《唯识二十论》中说：'依于三种自性的三种无自性，而说一切法无自性。'
即相无自性性、生无自性性、胜义无自性性，此为第二依次列举名称，即相无自性等三种。
'善男子，云何是诸法相无自性性'等是第二以问答广说，此亦有二种：如法正说及举喻重说。
如法正说亦因有三种无自性而分三种，此为第一。
此第一又以五种显示：问、答、观察、解说及结论，此为第一问。
'即诸法遍计所执相'是第二显示正答，即三种自性中的遍计所执自性的意思。
'何以故'是第三观察，即为何因遍计所执相称为无自性性的意思。
'此由名言施设为相，非以自相施设为相故'是第四如观察分别解说。
'此由名言施设为相'是显示相的意义，即依世俗而施设为相故。

།གང་རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་འདི་སྐད་དུ་ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་ཀྱི་། དོན་དམ་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེས་ན་ ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ ཏོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་དག་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདི་ནི་འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་འདི་ལྟར་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པ་ ཡིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་གཞན་རྣམས་ལ་ བརྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བཤད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ་ ཡིན་གྱི།བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་མ་ ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ ཟད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཞེས་ བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ།

所谓'不是由自相而安立为相'是为了显示无相之义，这简要来说是这样说的：遍计是随心而有，因为胜义中无故而无自性。因此，将显示说遍计相于彼无自性。因此在论典解释中如是说：'由于遍计自性无有自相故，称为无自性性。'
复次，在《三无自性论》中说：'由于如所显现之相不真实存在故，遍计自性是无相自性。'在《瑜伽师地论》中亦说：'何为相无自性性？即是诸法言说所生自性。'因此称为相无自性，此为第五总结，仅是名言会遇而已。
'何为诸法生无自性性'等，显示第二生无自性性。此亦如前应知分为五种，此为第一问。'即是诸法依他起相'是第二正答，即是说在三种自性中是依他起自性之体性的意思。'何以故'是第三考察，即是为何依他起自性称为生无自性性之义。
'此如是由他力而有，非由自力而有'是第四分别解释。'此如是由他缘力而有'此句显示生之义，即是说由他缘力而有故称为生。'非由自力而有'显示无自性性。此说明依靠其他诸法之因缘故说为生，而非从自在天等而生，故说无生。
因此在论典解释中说：'依他起自性是从缘力所生，非由自生，故称为无生。'复次，在《三无自性论》中说：'依他起自性从缘力所生，非由自生，故依他起是无生自性。'在《瑜伽师地论》中说：'何为生无自性性？'因此称为生无自性性，此为第五总结，仅是名言会遇而已。
'何为法胜义无自性性'等，显示第三胜义无自性。此亦有二种：依他起所显胜义自性，以及从'复次'以下显示圆成实所显胜义无自性性。初者亦如前应知分为五种，此为第一问。

།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་གསུམ་པ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་སྨོས་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་ལ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་མ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། ཅིའི་ ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ངས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ལ། གཞན་གྱི་ དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡུལ་ལ་དོན་དམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ལ་རྣམ་ པར་དག་པའི་དོན་དམ་པ་དེ་མེད་པར་བསྟན་པའོ།།འདིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དམིགས་པར་གྱུར་པ་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དོན་དམ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་ པའི་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་འདི་ལ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་ པར་ཟད་དོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་[(]མད་[,]མེད་[)]པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཏན ཚིགས་བརྟག་པ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཡང་དོན་དམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་དོན་ དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་དོན་དམ་ པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་དེས་ན་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ།

也就是说，由于诸法生起无自性的缘故，称为无自性，缘起法也称为胜义无自性，这是第二个正确的回答。
这段经文从两个方面来说明：第一是通过解释第三个而说明两者，这与前面相同。第二是通过'缘起'等来说明，是依据二种自性而建立三种无自性，即依他起性中无圆成实性，因此不仅称缘起法为生无自性，也称为胜义无自性。
因此在论释中说：依他起自性因为有异相的缘故，也安立为胜义无自性。为什么呢？因为无胜义自性的缘故。
'为什么呢？'是第三个考察，即为什么说缘起也是胜义无自性的意思。
'诸法中清净所缘即是我所说的胜义无自性，依他起相不是清净所缘'，这是第四个分别解释。
这段经文也分为两部分：说明境上无胜义清净，说明依他起上无清净的胜义。
这表明如来藏智清净所缘称为清净胜义，因此在论释中说：'如是应知胜义是清净所缘自性。为什么呢？因为缘此境时能得心清净的缘故。'
'因此称为胜义无自性'是第五个总结，这只是一个连接词。
其次，'诸法圆成实相即是胜义自性'等，是第二个从圆成实性方面说明胜义无自性。这也从四个方面来说明：略说、考察、解释和总结。
这是第一个略说，即在三种自性中说明圆成实自性的意思。
'为什么呢？'是第二个考察因由，即为什么圆成实自性既称为胜义又称为无自性的意思。
'诸法无我性即是胜义，也称为无自性。因为是一切法的胜义谛，以及由无自性所显示的缘故'，这是第三个正确解释。
这也分为两部分：略说和广释。如是法无我也因两种胜义而称为胜义和无自性，因为是诸法的胜义，以及由诸法无自性所显示的缘故。
因此在论释中也说：'即是圆成实是胜义和无自性，因为此自性是胜义的本质。'

།གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། རང་བཞིན་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ཡང་ཡིན། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྤྲོས་པ་དང་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་འདི་དང་མི་མཐུན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་དེ ཁོ་ན་ཉིད་འདི་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་མེད་ཀྱི།སྔ་མའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དོ། །ངོ་བོ་ཉིད་འདིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་སོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་འདི་གཅིག་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་འདི་ གཉིས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་འདི་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ལ། མེད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་སྟེ། གཞན་གྱི་ དབང་ཡང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ།།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་དོན་དམ་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་དང་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས།ཕྱི་མ་མ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པར་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། མདོ་འདི་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་ལ་དོན་དམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་ལ།བསྟན་བཅོས་རྣམས་སྔ་མ་མ་བསྟན་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་གཉིས་པ་ཡང་བསྡུས་པར་ འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།མདོ་འདི་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་ཉིད་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་བདག་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པོ་དག་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དོན་དུ་ གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ན་རེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསགས་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་ གསུམ་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་བདེན་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པས་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།

又因为诸法无自性的缘故。又从彼处说：'以彼自性故是胜义，也是无自性，因为离戏论、我及法无自性故。'如是而说。与三种无自性论不相符合，因此从彼处说：'依胜义而说，因为无有真实故说无自性，此真实中无有他性，是前者之自性。因为真实无相及无生故，一切有为法不离遍计与依他二性。以此自性，真实无相及无生之理，故一切法皆同无自性。此无自性，虽然于真实中既非无亦非有，然于真实中有遍计与依他二者'云云，乃至广说。因为摄入依他性故与此不符。
因缘故，胜义无自性性是第四总结，仅是语助词而已。若与此经相配，则胜义与无自性成为二种，即依他起性与圆成实性。若尔，为何三十颂论中说'非后是前'？答：因具有二种真实义故。此经与论释中说：'因为依他起自性中无有胜义故，亦说胜义无自性。'诸论中未说前者，如在唯识成立论中法护论师所说：'因为第二亦当摄故，是故此处未说。'
此经中从三自性安立三无自性，若自身成为三自性，为何三无自性论中从一真如安立三无自性？因此从彼处说：'依此三自性而说三无自性。以三无自性之力，应知是一无生之义。遍计以相无自性故说无自性；依他以生无自性故说无自性；圆成实自性以胜义无自性故说无自性。'如是彼处详细宣说。
若问：对此有二种解释：第一，法师真实贤说：'于一真如积集自性故说三种自性。其中，圆成实自性是安立谛所摄，三种无自性是非安立，如三无自性论中所说。'

། གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་ན་རེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་ནས་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན གྱིས་མཛད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་ འགྲེལ་པ་ལས།ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉི་ག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་འདྲ་བར་དོན་གཅིག་སྟོན་པ་ཡིན་ལ།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མདོ་འདི་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་ཁོངས་སུ་སྟོན་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་ པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་བར་བསྒྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་གཉི་ག་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཡོད་པར་གྱུར། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱི་གཞུང་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་ སོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི།ཡང་དག་བདེན་པས་ནོར་བར་བསྒྱུར་བར་མངོན་ནོ་ཞེའོ། །འདིར་ཡང་དག་བདེན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་བསྒྱུར་བ་དང་གཏུགས་ན་། བསྟན་བཅོས་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པར་འབྱུང་བས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་ པའི་ནང་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་ལེའུ་གཅིག་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ་བསྒྱུར་ནས་དཔེར་སྤེལ་བ་ཡང་འདྲའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུར་ནི། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ ཏོག་རབ་རིབ་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་གི་མཚན་མ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་།།ཡང་དག་པར་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་གཟོད་མ་ནས་མེད་པ་ལྟར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། བརྟག་པ་ཉིད་དང་པོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་གཉིས་ པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མའི་གཟུགས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

第二，堪布玄奘说：'依据《论释》中的三种自性，建立三种无自性，并执著其为真实。为什么这样说呢？因为在世亲论师所造的《三十颂》中说：'依于三自性，说三种无性，一切诸法性，皆是无自性。'如法护论师所作的注释中说：'由于说有和无二者都无自性，故称为密意。'
又《论释》是由无著论师所造，与《大乘阿毗达磨集论》一样阐述同一义理。又在《瑜伽师地论》中，广泛阐述了这部经，并以三自性说明有和无，因此应知三无自性论是译师们错误翻译的。为什么这样说呢？因为《唯识三十颂》和《三无自性论》都是世亲论师所造，为何这两部论典会有如此差异？
再者，世亲论师是依据弥勒菩萨和无著论师的论典，因此三无自性应当一致。所说的是由真谛法师错误翻译的。这里如果对照真谛法师所译的《三无自性论》，发现论中说是无著论师所造，因此从《论释》中抽出一章关于无自性的内容，真谛法师单独译出并流通，这也是相同的。
'善男子，譬如虚空花，应知相无自性性亦是如此'，这以下是第二部分，举例重复说明。这也是以三无自性分为三种：这是第一种相无自性性的譬喻。就像眼翳所见虚空中的花朵虽然显现为花的相，但实际上虚空中本来就没有花朵，遍计所执性也是如此，因为从最初就无自性，所以应知相无自性性也是如此。
'譬如幻化，应知生无自性性亦是如此，胜义无自性性的一分也应如是了知'，这是第二种生无自性性和胜义无自性性一分的譬喻。如《阿毗达磨经》中所说：'以幻等八种譬喻显示依他起性。'这里第二种生无自性性和胜义无自性性的一分是依他起的本质，因此应当如幻像一般了知。

།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི། སྒྱུ་ མ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་དཔེར་བསྟན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་ཡོད་པ་འདྲ་བར་སྣང་བ་དང་། གཉིས་པ་ནི་ཡང་ དག་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་ཉིད་ལས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ལྟ་བུར་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།གཟུགས་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཉིས་པ་ནི་ ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདོ་ལས།ནམ་མཁའི་དཔེ་རྣམ་པ་བཅུས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་གཟུགས་ མེད་པ་ཙམ་དང་།གནས་མེད་པ་ཙམ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བསྟན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པར་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཕུང་པོ་གནས་མེད་པ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ ལ་སོགས་པ་ནི་བཀྲི་བའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་དང་མཐུན་ལ།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །རིགས་ཀྱི་ བུ་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དེ་དག་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བཤད་ཟིན་ནས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པ། དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ངས མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ།འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བཀོད་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རིགས་པས་གཞུང་ཉིད་མདོར་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ ལྟར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱི་རོལ་པ་དག་གིས་ཕྱིར་བརྟག་པའོ། །ཆོས་གང་རང་གི་ མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ།སྐྱེ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།

从《圣般若波罗蜜多经》等经中，以幻等为空性义的比喻。为何在此经中以他缘为比喻呢？答：幻等有两种含义：第一是虽不存在却显现为似有，第二是无有真实的色等。因此，经中分别说明各个含义，故无矛盾。
譬如虚空，仅是分别无有种种色之自性，及遍一切处。如是应知胜义无自性之一分亦复如是。以法无我性分别，及遍一切处。此为第三胜义无自性之一分的比喻。
如所谓虚空有两种含义：以无色而分别，及遍一切处。如是应知胜义无自性亦复如是。第一以法无我性分别，第二以遍一切处。如《圣佛经》中以十种虚空喻说明法界清净，此处亦复如是。
《阿毗达磨经》和《瑜伽师地论》中说虚空仅是无色及无处所，而《佛地经论》和《唯识成就论》中说虚空是蕴无处所。如何理解？答：《瑜伽师地论》和《阿毗达磨》等是从引导的角度宣说，与说一切有部相顺，而《唯识成就论》等是从真实义的角度宣说，故分别说明各个含义，无有矛盾。
善男子，我依此三种无自性，说一切法无自性。这是第三解说后的总结。
第二十五品。应如是了知胜义谛：我依相无自性，说诸法无生、无灭、本来寂静、自性涅槃。此下是第二，从初后无自性开始，说明一切法无生、无灭等词句的解释。
此亦有二：从相无自性开始解释无生等词句，以及从'善男子'以下依胜义无自性解释无生等词句。
初又分四：总标、观察、广释及结论。此为初以理趣总标经文：如是诸经中所说无生等，是依相无自性而说无生等的意思。
若问何故？是第二外道的观察。任何以自相而无的法即是无生，无生即是无灭。

།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཡིན། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས་བརྡ་ཕྲད་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ངས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བཀོད་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེའི ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱི་རོལ་པས་བརྟག་པ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་པ་དག་འདི་སྐད་དུ། དོན་དམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཀྱང་ད་དུང་། དེའི་རྒྱུ་གང་ལགས་མ་འཚལ་ན། ཅིའི་སླད་དུ་སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བརྟག་པའོ། །ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར གནས་ཤིང་འདུས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ། །རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མདོར་བསྟན་ནས་ བརྟག་པའི་ལན་གསུངས་པ་དང་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་བཟླས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ། །དང་པོ་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ པོ་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ།།འདི་ནི་ཕྱི་མ་གཟུང་གི། དང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་ གྲུབ་པར་བསྟན་པའོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་གསུངས་པའི་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ པར་བསྟན་ཏོ།

无生无灭者即是本来寂静。本来寂静者即是自性涅槃，于此亦无少许可涅槃之法，此为第三解释。此经文亦分为四种：解释无生、解释无灭、解释本来寂静、解释自性涅槃，因于此经中已相遇契合故未作解释。因此，我依无相性而说一切法无生、无灭、本来寂静、自性涅槃，此为第四总结，仅是相遇契合而已。
善男子，我依一切法无我性所显之胜义无自性性而说一切法无生、无灭、本来寂静、自性涅槃。此下文为第二，依胜义无自性性而说无生等词之解释。此亦以四种显示：略说、观察、解释及总结。
此为第一，如是圆成实胜义谛有四种义：无生、无灭、本来寂静、自性涅槃。是故诸经中依圆成实胜义无自性而说无生等。
若问何故者，为第二外道观察。外道等如是言：虽以四种胜义显示，然尚未知其因，为何说无生等耶？
法无我性所显之胜义无自性性，于恒常时、永恒时，安住为诸法法性，是无为法，以不相应一切烦恼故等，为第三正解释。此亦分二种而说：略说三因后答观察问，及重述三因解释无生等。此为第一。
此经文亦分二种而说。初为显示胜义无自性之自性，此亦有依他起及圆成实二种。此取后者，非前者。第二由'恒常时'等显示三种因：初由于恒常时、永恒时安住为诸法法性故是无为法。
第二由无为故无生无灭。此由安住及无为二因显示成就无生无灭二义。由'不相应一切烦恼故'显示由第三因而诸经中所说本来寂静及自性涅槃二义之安立。

།རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ། །འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་བཟླས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་ པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བ་བསྟན་ཏེ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་རྒྱུས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་བདག་མེད་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཚུལ་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཉིད་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་ལ། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་ པ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ པའི་རྒྱུ་ལས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་།རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །མདོ་དག་ལས་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ན། འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ་དེ་ཡང་།བརྗོད་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་སྡེ་སྣོད་གཉིས་ལས་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ནའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་འདིར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རང་འཁྲུངས་ཉིད་དུ་མེད་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་གང་ཡང་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་གུད་ན་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་ པའི་དགོངས་པ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་ནི་ཆོས་གང་འགགས་ནས་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་གཅིག་གོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྟན་པོར་མི་གནས་པ་ནི་ཆོས་གང་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ སྐད་ཅིག་གཅིག་ཕན་ཆད་གནས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རིགས་པ་དེ་དག་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡང་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཇི་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དགོངས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ ཀྱི།མདོ་འདི་ཉིད་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

由于在恒常恒常的时候和永恒永恒的时候，诸法的法性如是安住，故是无为。由于无为，故无生无灭等，这是第二，重复三种因而说明无生等。
这也从两个方面来说明：以两种因说明无生等，以及以一切烦恼不相应为因而说明本来寂静和自性涅槃。
这是第一，即如是：诸法无我、胜义谛的道理，由于在恒常恒常的时候和永恒永恒的时候，诸法的法性如是安住，故成就为无为性；由于无为，故成就无生和无灭两种义。这是语义。
由于一切烦恼不相应，故本来寂静、自性涅槃。这是第二，说明由一切烦恼不相应因而成就本来寂静和自性涅槃两种义。
诸经中说'未生'等，此处为何只从第一和最后的无自性开始呢？答：无自性也有两种说法：大小乘经藏共同宣说的无自性，以及唯菩萨经藏宣说的无自性。
其中共同宣说，如世亲论师所造《大乘集论释》中所说：'当说一切法无自性的密意。无自生性是指诸法离开众多缘之外无有自体性，这是宣说无自性的一种密意。'
自体性空是指诸法灭已不再生起，故无自性，这也是宣说无自性的一种密意。自性不坚住是指诸法生起后即刻于一刹那后无有安住之力，故无自性。诸法的这些无自性道理不共声闻。
其中不共，如彼论中所说：'由于非如所执著而有，故说无自性，此无自性是不共声闻的。'即如凡夫执著遍计所执自性，彼非如是存在，故依此密意，结合大乘道理而说一切法无自性。这是语义。
《阿毗达磨杂集论》和《无自性宣说经》中也如是说。虽然有如是两种说法，但此经是依不共门而说'无自性'等。

།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པས་འཕགས་པའི་གསུང་ རབ་ཁ་ཅིག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ངས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ལས་དགོངས་ནས་མདོ་གཞན་དག་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་དང་།མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་སྤྱིར་ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པས་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ། གདུལ་བའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་སྨྲས་པ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ལས་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་ལ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་དང་དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་ སྐད་དུ་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ངེས་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་མང་པོ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ལ། བདག་ཉིད་སྐྱེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།

从不共同的方式宣说无自性等法，在诸经论中宣说无自性的方式也各不相同。有些圣教是从第一种无自性开始，宣说一切法无自性、无生、无灭等。如在《广百论》中所说：'世尊自己依据遍计所执自性而说，在其他经中说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃。'
此外，在《瑜伽师地论》、《大乘庄严经论》以及由世亲论师和无性论师所造的《大乘集论释》中也有相同的说法。在《大乘集论释》的一种不同版本中，是依据三种无自性而普遍宣说无自性等，与此不相同。
有些圣教是依据三种无自性而宣说一切法无自性，又从第一种无自性开始宣说无生等。如在《瑜伽师地论》中所说：'世尊依何密意说一切法无自性？答：依所化众生的根基，依据三种无自性而说。'
又在同论中说：'世尊依何密意说一切法无生、无灭、本来寂静、自性涅槃？答：依相无自性而说。'
有些圣教依据三种无自性宣说一切法无自性，又依据第一种和最后一种无自性宣说无生等，如本经和《解深密经》中所说。
有些圣教是依据三种无自性宣说一切法无自性以及无生等，如在《杂阿毗达磨集论》中所说：'此中一切法是指三种自性：遍计所执自性、依他起自性和圆成实自性。遍计所执自性决定无有自相，因无自相故说相无自性，由相无自性故说无自性。'
依他起自性因依众多缘故非自生，由非自生故无自性，因此说生无自性，由生无自性故说无自性。
圆成实自性因是清净所缘，以及由依他起上无遍计所执相而显的自性，故是胜义自性。

།གཞན་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་ལ།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་པ་དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། རིགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གཏན་མེད་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འགག་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གཟོད་ནས་ཞི་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད ལས་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱེད་པ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་ དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་པ་རྣམ་པ་དེ་ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་བྱེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་ པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཡང་སྤྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ལས་དགོངས་ནས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལ་དགོངས་ ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་དོན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་ཞིབ་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་བརྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་དགོངས་ པ་དེ་དག་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པར་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་སྦྱར་ན་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་ པ་དང་།[་(]གཉན་[,]གཉེན[)]་པོ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་སྟེ་། བསྒྱུར་བ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྡེམ་པོར་གསུངས་པའི་རིགས་པ་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་སྐད་དུ་བཤད་པ་སྟེ།སྐྲག་པ་མེད་པར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ།

又由无自性所分别故，称为胜义无自性；由于胜义无自性故，称为无自性。依此道理，因此如来说一切法无自性，而非说一切种姓的相状完全不存在称为无自性，如是显示。
又从彼经中说：'一切法无生无灭，本来寂静，自性涅槃'，是依何意趣而说？如无自性，无生亦复如是。如无生，无灭亦复如是。如无生无灭，本来寂静亦复如是。如本来寂静，自性涅槃亦复如是。
又从彼经中意趣如是：'从三种自性中，显示一切法之作用无自性、无生、无灭等。'如是所说。《大乘集论》的一种不同注释中亦如是说。
如是差别的教法中，所谓'作用'是遍计所执自性，因此从《广百论》等论中，依遍计所执自性而说一切法无自性、无生、无灭等，显示非是缘起胜义。
因此，此经总的是依三种无自性而说'一切法无自性'，依第一和最后无自性而说'无生'等。
依他起自性是依他而生，无有自生及无因生之义，因此从《摄阿毗达磨论》等论中，依三种自性而说一切法无自性、无生、无灭等。三种无自性的详细意义，应当如《相品》中所说而了知。
因此，我依法无我性所分别的胜义无自性而说：'一切诸法无生无灭，本来寂静，自性涅槃。'此为第四结语，仅是语言表述而已。
上述所说意趣是从四种密意中的何者而说？答：若对照《摄阿毗达磨杂集论》，有四种密意：引入密意、相密意、对治密意、转变密意。以此四种密意，总摄如来在大乘中所说一切密意道理。
其中，引入密意是指：在声闻乘中说色等诸法有自性，为令无畏趣入圣教故。

།མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉེན་པོ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་རྣམ་ པ་བརྒྱད་ཀྱི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་མཆོག་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ལ་བརྙས་པ་དང་། ཆོས་ལ་བརྙས་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། འགྱོད་ པ་དང་།མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་བརྙས་པའི་གཉེན་པོར་སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་གཟིགས་ཀྱང་ང་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཆོས་ལ་བརྙས་པའི་གཉེན་པོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།ལེ་ལོའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་སེམས་ཅན་གང་བདེ་བ་ཅན་དུ་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་དྲི་མ་མེད་པ་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱི་མཚན་དྲན་ཅིང་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་རེས་འགའ་ནི་བསྔགས་ལ་རེས་འགའ་ནི་དམན་པར་མཛད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་བདེ་བ་དང་བཀོད་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་།ང་རྒྱལ་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་གང་གིས་སངས་རྒྱས་དང་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་བརྙས་པ་བྱས་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་གཉེན་པོར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མོས་པ་དམན་པ་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་སུ་ འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ་དེའི་གོང་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྒྱུར་བ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་མདོ་དག་ལས་ལེའུ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། སྙིང་པོ་མེད་ལ་ སྙིང་པོར་ཤེས།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ལས་རབ་ཉོན་མོངས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིའི་དགོངས་པ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་གང་དག་སྙིང་པོ་དང་། མཆོག་གི་བློ་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཕྲ་བ་དང་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་གཡོ་བའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་གཡོ་བའི་དབང་གིས་སེམས་སྲ་ཞིང་བག་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡང་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་ དང་།གཙང་བ་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་བཟློག་ནས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་ལས་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ནས་རབ་ཉོན་མོངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུན་རིང་པོར་ དཀའ་བ་བྱས་པའི་རྩོལ་བས་ཤིན་ཏུ་ངལ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

关于相的隐密意趣是这样的：基于三种自性而说一切法无自性、无生、无灭等的教法。
关于对治的隐密意趣是这样的：为了调伏过失的过患，如来以种种隐密意趣为对治八种障碍而宣说最上乘。
那八种是什么呢？轻蔑佛陀、轻蔑正法、懈怠、以微小善为足、贪欲行、我慢行、追悔、不定种姓。
为对治轻蔑佛陀而说'过去毗婆尸佛即是我'；为对治轻蔑正法而说'供养恒河沙数如来即能生起大乘智慧'；为对治懈怠障而说'凡发愿往生极乐世界者皆得往生，念诵无垢月光佛名号即决定证得无上正等正觉'；
为对治以微小善为足而有时赞叹布施等行为有时贬低；为对治贪欲行的障碍而宣说佛土的安乐与庄严功德；为对治我慢行的障碍而特别赞叹诸佛的圆满功德；
为对治追悔行的障碍而说'即使有情对佛菩萨造作损害轻蔑，仍将转生天界'；为对治不定种姓而为断除声闻下劣意乐故授记大声闻将成佛，
又说'乘唯一个，再无更殊胜的其他'等。
关于转变的隐密意趣，如诸经中以偈颂方式所说：'知无实为实，住于颠倒中，从诸烦恼中，菩萨得解脱。'
此中意趣是对散乱起实体和殊胜之想。为什么呢？'实'有两种含义：细微和散动。由于散动的缘故，心变得坚硬放逸，故称为'实'。
'住于颠倒'是说：遮遣常、乐、净、我四种颠倒，转为无常等，故称颠倒；因不退失此见解，故称'极住'。
'从诸烦恼中'是说：因长期精进修行而极为疲惫烦恼。

།བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ ལས་གསུངས་པའི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་པོ་དག་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཞེས་སྟོན་པས།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དེ་ཉིད་མདོའི་ཚིག་དང་མཐུན་ནོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར། ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་ བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་པ་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་པ་དང་། འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟོས་པའམ་ཡང་ན་སོ་སོར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཁོ་ནས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། གཞན་གཉིས་ཀྱང་མངོན་པར་ཞེན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ པ་བསལ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བསལ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གཞག་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐྱོན་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཆེད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་གྱི།སེམས་ཅན་དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་རེ་རེ་ལ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པས་དེ་དག་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་ པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པ་དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་[(]རྣས་[,]རྣམ་[)]པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་རྣམ་ པ་གཉིས་ལས་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་སྟེ།མདོ་སྡེའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།

所谓'将获得殊胜菩提'，是指如前所述具足三种事相者，必定将迅速获得无上菩提。
此经中所说的隐密意趣，是指世尊以多种方式宣说五蕴等十三种法门皆有自相，这是四种隐密意趣中的引入隐密意趣。
世尊又说一切诸法无自性、无生、无灭等，这是四种隐密意趣中的相的隐密意趣。
在世亲论师和无性论师所造的《大乘纂释》中，是依三种自性来阐释相的隐密意趣。
在《阿毗达磨杂集论》和《大乘庄严经论》中，是依三种无自性来阐释无生等的教说，这就是相的隐密意趣。因此《阿毗达磨杂集论》和《大乘庄严经论》与经文相符。
又如'胜义生啊！我不是依众生界中众生对遍计所执自性见为异相，以及对依他起自性和圆成实自性见为异相，而安立三种无自性'以下，是第二依三种自性瑜伽而安立三种无自性的意趣。
这又分为两种：以不相顺的解释来阐述，以及从'然而'以下相顺的解释。
这是第一种。其中'见'是指观察或审察的意思。
这是说：并非为了依次遣除众生对三种自性的三种自性而安立三种无自性。为什么呢？因为不仅是以相无自性来遣除遍计所执，其他两种也能遣除执著。
也不是遣除依他起和圆成实而安立后两种无自性，因为依他起和圆成实是不能被遣除的。
又有人说：此处安立三种意趣，是为了遣除众生的执著过失而安立三种无自性，而不是因为众生执著三种自性中每一种各自都有三种自性而为了遣除这种执著而安立三种无自性。
而是因为众生不了解依他起和圆成实，对这两种自性产生增益执著，所以安立三种自性。
在两种解释中，后一种解释较好，因为与经文相符。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་ བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ངོ་ བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐ་དད་པར་མཐོང་བ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དེ་དག་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཐ་སྙད་སློང་བར་འགྱུར། ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པར་ འགྱུར།མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བྱུང་ནས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སུ་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་བསྟན་ པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ངོ་བོ་ ཉིད་གཉི་ག་ཡང་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ དང་།ཐ་སྙད་བློ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་སྟེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་རྗེས་ སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཐ་སྙད་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ཐ་སྙད་བཏགས་པས་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་ལས་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་བསྟན་ཏོ།

在《解深密经》中也与此相符。然而，由于众生对依他起性和圆成实性增添遍计所执性，因此我安立三种自性，这是第二随顺解释所说的。
这又分为两种：略说和广说。其中说道：对二种自性增添遍计所执相而安立为自相，因为不是成为相的缘故，所以安立为相无自性性；依他起性因为无有自体生起且是增益的缘故，安立为生无自性性；圆成实性因为无有遍计所执自性的缘故，安立为胜义无自性性。
见到三种无自性各自不同，并非称为自性，因此解释为三种无自性性，将如是宣说。
遍计所执自性的相，因此那些众生对依他起自性和圆成实自性随后安立名言等，这是第二广说。
其中说道：如是由遍计相而起名言，由名言力故成就三种因，由三种因力故生起执著，由执著故生起依他起和三种杂染，而成为六道轮回过患，因此在此依据遍计相而安立三种无自性，将如是宣说。
这也分为两种：显示由遍计所生起执著，以及从'如是如是'以下显示由执著力而成为轮回法。
第一又以两种显示：显示由遍计相力而生起名言，以及从'如是如是'以下显示由名言力而生起执著。
这是第一，即：就真实义而言，两种自性都离名言，但由遍计相力安立二种自性名言，此为语义。
'如是如是'随后安立名言，如是如是由于名言所熏习故，由于名言与心相应故，由于名言随眠故等，这是第二显示由名言力生起执著。
这也分为两种：显示由名言力成就三种因，以及显示由三种因力生起执著，这是第一。
'如是如是'是显示所说法，因为所说法不仅一种，所以说'如是如是'。随顺如是如是安立名言，因此重复说'如是如是'。
由名言力成就三种因：首先由名言熏习心故，这是显示三种熏习中的名言熏习。

།གཉིས་པ་ཐ་སྙད་དུ་བློ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་བློའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་ གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་མི་ཤེས་པ་བག་ལ་ཉལ་གྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་སྟེ།བ་ལང་དང་ལུག་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་མི་ཤེས་ཀྱང་བག་ལ་ཉལ་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེས་ན་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་གྲུབ་ པར་བསྟན་ཏོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དང་པོའི་རྒྱུ་གཅིག་ གིས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུའི་རྐྱེན་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།རྒྱུ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པོ་དག་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་མངོན་ པར་ཞེན་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་ཏོ་།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སྔ་མའི་ མངོན་པར་ཞེན་པ་བཟློག་ནས་འཁོར་བའི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་།མངོན་པར་ཞེན་པས་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མངོན་པར་[(]ཞན་[,]ཞེན་[)]པ་དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ པར་གྱུར་ལ།མངོན་པར་ཞེན་པ་དེས་ནི་འཁོར་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ཕྱི་མ་ལ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་བསྐྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གཞན་ གྱི་དབང་བསྐྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །ཡང་ན་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་མི་མཐུན་པས་ གཞན་གྱི་དབང་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ།རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གསོ་བ་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་དེས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར།ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ལ། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བས་འཁོར་བ་ན་ཡུན་རིང་པོར་རྒྱུག་ཅིང་། ཡུན་རིང་པོར་འཁོར་བ་ལ་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འཁོར་བ་ན་འཁོར་བར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་ དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའོ།

第二，'由于与分别心相关'这句话是指名称和分别心相关的认知，是随顺于心识的分别，即诸如天人等能够了知名言的诸者。
第三，'由于名言习气'这句话是指虽然不了知名称和分别，但由于习气而产生分别，如牛羊等虽然不了知名言，但由于习气的力量而产生分别。因此，显示由名言的力量而成就三种因。
所谓'对依他起性和圆成实性执著为遍计所执性的相'，这是第二显示由三种因的力量而生起执著。其中第一因显示为执著的因缘。后二因显示为增上缘。由这三种因的力量，对二种自性执著为遍计所执性，这是其语义。
'如是如是地执著依他起性和圆成实性为遍计所执性'这以下，是第二显示由执著的力量而成为轮回的有法。这又分二：遮遣前面的执著而显示轮回的因，以及显示由执著产生轮回的果，这是第一。
'如是如是'是显示执著的对象，由于执著不仅仅是一种，所以说'如是如是'。随着那些如是如是的情况而生起诸执著，因此重复说'如是如是'。由于那执著而对二种自性执著为遍计所执性，由那执著而轮回，这是其语义。
'由彼因缘而于后生起依他起性'等，是第二显示产生轮回的果。这又分二：显示生起依他起性，以及显示产生三种杂染，这是第一。
若问依他起和杂染有何差别？答：有总别的差别。或者由于广狭不同，依他起是广大的，因为一切从缘所生者都是依他起的缘故。三种杂染中并未包含五根等的养育，所以较狭。
由此基础而为烦恼杂染所染污，也为业杂染所染污，也为生杂染所染污，因此于轮回中长久流转，长久轮回无有间断等，这是第二完全显示产生三种杂染。
这又分二：显示由三种杂染的力量而轮回，以及显示由三种杂染的力量而于六道中轮回，这是第一。
如是由彼执著作为因缘，故生起三种杂染。三种杂染即是：烦恼、业和生。

།དམིགས་པ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་།འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ནི་དངོས་པོ་དང་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་འཆི་འཕོ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་བ་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཆི་ འཕོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་དུད་འགྲོ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ཡི་དགས་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལྷ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་སམ། ཡང་ན་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིག་པ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས།ཀ་ནི་བདེ་བའི་མིང་ཡིན། ན་ནི་མེད་པ་ལ་བྱ། རག་ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ཕན་ཚུན་སྦྱིན་པ་མེད་པས་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ར་ཀ་ནི་སྐྱབས་བྱེད་པའི་དོན་ལ། ན་རག་ནི་ན་ནི་བསྐྱབ་ཏུ་མི་རུང་བའི་མིང་ཡིན་ པས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ན་རག་ནི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །ཀ་ནི་མི་ངན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་ངན་པར་སྐྱེས་པས་ན། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་ མངོན་པ་ལས་ནི་བདེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་བཏུད་དེ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་། འགྲོ་བ་དེ་ཕལ་ཆེར་ལུས་བཏུད་དེ་འགྲོ་ བའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་ན་འགྲོ་བ་དེར་དུད་དེ་འགྲོ་བ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། དེ་དག་གི་དབྱིབས་བཏུད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཡང་བཏུད་[(]ང་[,]པ་[)]ཡིན་ལ། འགྲོ་བ་བཏུད་པའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ཀྱང་བཏུད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དུད་འགྲོ་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཀུན་དུ་གནས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་འགྲོ་བ་ལྔ་པོའི་སྲིད་པ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་འོ། །ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས། གཞན་དག་ལས། རེ་ཞིག་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ་དང་། མང་དུ་ལྡན་པ་དང་། མདོག་ཤིན་ཏུ་ངན་པ་དང་། སེམས་མི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་ པས་ཡོངས་སུ་གདུངས་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་དག་གིས་བཀོལ་ཤིང་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྟག་པར་ཡི་དགས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་མངག་གཞུག་བྱེད་དུ་འཇུག་པས་རྒྱུག་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། ། དེ་ལ་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས། འོད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། ལྷ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་གྱིས་བཀུར་ཞིང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། མང་པོ་ཀུན་གྱིས་གསོལ བ་འདེབས་པའི་ཕྱིར།ལྷ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འོད་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རང་གི་ལུས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་ཉིན་མཚན་རྒྱུན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་ པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ་རང་དབང་ཐོབ་པའི་དོན་ཏོ་། ། ནི་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཏོ།

由于与所缘相应，并被两种束缚所束缚，故称为遍染污。由于这些遍染污的力量，而在事物和变化的两种死亡中流转，于轮回中无有间断，此为其义。两种死亡的含义，应当如相关论典所说般理解。
或者在地狱众生中，或者在旁生中，或者在饿鬼中，或者在天众中，或者在非天中，或者在人众中，感受各种痛苦，这是第二种由三种遍染污的力量而在六道中轮回的阐述。
其中，所谓地狱众生，如《正理随顺论》中说：'ka'是安乐之名，'na'表示无，'raka'是给予之义，因为无有互相给予安乐，故称为地狱众生。又'raka'是救护之义，'na raka'中的'na'是不可救护之名，故称为地狱众生。
《大毗婆沙论》中说：'naraka'是名称，'ka'是恶人之义，因为生于恶处，故称为地狱众生。《阿毗达磨论》中说：因为无有安乐，故称为地狱众生。
所谓旁生，因为身体弯曲而行，故称为旁生。如《正理随顺论》中也说：因为该趣大多数身体弯曲而行，或者因为在该趣中有些是弯曲而行的缘故。
《大毗婆沙论》中说：因为它们的形态弯曲，所以行走也弯曲，因为行走弯曲，所以形态也弯曲，因此称为旁生。
有些人说：因为遍及一切处所而行，故称为旁生，这是因为它们遍布于五趣轮回中。
所谓饿鬼，《阿毗达磨论》中说：有人说因为经常寻求，故称为饿鬼。
《正理随顺论》中说：因为具有恐惧惊骇、众多、极为丑陋、心不安定等特征，故称为饿鬼。
《大毗婆沙论》中说：因为被饥渴所煎迫，故称为饿鬼。
有些人说：因为被他人役使，故称为饿鬼，这是因为饿鬼常常被诸天差遣奔走于各处。
其中，所谓天众，《阿毗达磨论》中说：因为具有光明，故称为天。
《正理随顺论》中说：天是这样的：因为为众人所尊敬、获得神通力的自在，以及为众多人所祈请，故称为天。
《大毗婆沙论》中说：因为光明极为广大而称为天，这是因为他们能以自身的光明昼夜恒常照明的缘故。
所谓非天，《正理随顺论》中说：'sura'是天的意思，表示获得自在之义，'a'是非的意思。

།དེ་ལྷ་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་དབང་ཉམས་པའི་ལྷ་ཡིན་པ་ཡིད་དུ་སྟོན་པས་ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་ ཡིན་ལ་དེ་དག་ནི་ལྷ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ནི་སྡུག་པ་མ་ཡིན་པས། ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཡིད་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བའི་ཕྱིར། མི་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི། བསམ་པ་མང་བའི་ཕྱིར་མི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། འདི་ཡང་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མི་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ ལྔ་པོ་དག་གི་ནང་ན་ཡིད་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བར་ནུས་པ་ནི་མི་ལྟ་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། @##། །འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་ཉི་ཤུ་དྲུག་པ། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་སེམས་ཅན་གང་དག་དང་པོ་ཉིད་ནས་དགེ་བའི་རྩ་ བ་མ་བསྐྱེད་པ།སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ། མོས་པ་མང་དུ་མ་བསྒོམས་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་མ་བསགས་པ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་ བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གནས་སྐབས་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྟན་པའོ།།ཡང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་བརྗོད་ན་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་རིག་པ་ ཙམ་གྱིས་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།དང་པོ་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆ་དང་མཐུན་ པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་དད་པ་བཅུ་ནས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུའི་བར་དག་གོ། །གཉིས་པ་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་ པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་བཅུ་པ་སེམས་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།བཞི་པ་བསྒོམ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལྔ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།འདིར་མདོ་འདི་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་གནས་སྐབས་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་དང་པོ་དང་། དད་པ་བཅུའི་མདུན་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཕྱི་མ གཉིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པའི་གནས་སྐབས་བར་མ་གསུམ་པོ་དག་གོ། །མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

此处说明非天，是表明其为失去自在的天，故称为非天。《大毗婆沙论》中说：'苏拉'是天，而他们不是天，故称为非天。又说：'苏拉'是美好的意思，而他们不美好，故称为非天。
关于'人'，《阿毗达磨论》中说：因为意识寂静清净，故称为'人'。《如理论》中说：因为有诸多思虑，故称为'人'。《大毗婆沙论》中说：因为能够寂静清净，故称为'人'。在五道中，能够如此寂静清净的，唯有人类。详细解释应当依照《如理论》、《大毗婆沙论》和《相说论》中所说理解。
《圣解深密经》第二十六品：复次，胜义生，对于那些从未生起善根、未清净障碍、心相续未成熟、未多修信解、未积集福德智慧二种资粮的众生。以下内容是从第三阶位开始，阐述三种无自性的意趣。这又分为两部分：从五种阶位阐述生无自性，以及从'如是'以下文字，从加行等阶位阐述后二种无自性。
若从瑜伽行的角度来说，有五种阶位。如《唯识成就论》中说：如何通达并趣入唯识的五种阶位？第一资粮位，即大乘修行解脱分。这包括从十信到十回向。第二加行位，即大乘修行决择分。这是指十种回向中的第十净心回向。第三通达位，即菩萨安住见道位。第四修习位，即菩萨安住修道位。第五究竟位，即安住无上正等正觉。
此处若与此经相配，可分为两部分：首先从五种阶位阐述生无自性差别，这是《唯识成就论》中所说的资粮道初位，在十信之前生起解脱分善根者。其次是从加行道等阐述后二种无自性，这是《唯识成就论》中所说的中间三种阶位。不包括无学位，因为无功用故。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་དབྱེའོ་།།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ངས་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དགོངས་པ་དེ་ལ་ཡང་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་བཅུའི་མདུན་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཆོས་ནི་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཉིས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཏེ་འདི་ལྟར་ཅི་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་སྦྱང་བའི་ ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྡིག་པའི་ལས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྣམས་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐུན་མོང་མ་ ཡིན་པའི་མ་རིག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གསུམ་པ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་བཅུའི་གང་ཟག་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་ ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ། །བཞི་པ་མོས་པ་མང་དུ་བསྒོམ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་ གནས་པ་དག་ལ་ངེས་པའི་མོས་པ་མང་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པའི་གནས་སྐབས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་དག་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཚོགས་མ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་བར་གྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས གཞན་དུ་ན་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་གྱི།གནས་སྐབས་རྣམ་པར་ལྔ་རྣམ་པར་གཞག་ནས་སེམས་བཞི་བཅུ་དང་སྦྱར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ངས་དེ་དག་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་ བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་ཆོས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་པོ་ཉིད་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རིགས་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ཡང་དག་ པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་དང་།བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བར་འཛིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་ གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་ལ་ཅི་ནུས་ཀྱིས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་མི་བརྟན་པ་ཉིད་དང་།ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ ཡོན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། སྔངས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བའི་ཕན་ཡོན་དང་། སྡིག་པ་ལས་བཟློག་ནས་དགེ་བ་སྤྱོད་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པའི་ཕན་ཡོན་ནོ།

这是第一部分，又分为三种：阐述宣说教法的密意，以及从'我为彼等'以下阐明如实宣说随顺意乐，以及从'彼等闻此法已'以下阐明宣说教法的利益，这是第一部分。
此密意又有五种阶段：第一、生起善根的阶段，即在十信之前生起解脱分善根。解脱分善根之法，应如优婆塞戒经中所说般了知。
第二、清净阶段，即十信，如是尽己所能清净罪业。故《深密解脱经》云：'未清净罪业者，令诸罪业清净。'《缘起经》亦云：'此法不共凡夫，为断无明故不造罪业。'
第三、成熟相续阶段，即十解行者以胜解等成熟相续。故《深密解脱经》云：'依此令善根成熟故。'
第四、多修胜解阶段，即安住十行者多现前决定胜解故。
第五、积集福慧资粮阶段，即安住十回向者圆满二种福慧资粮故。
此即说明：为令未生善根者生起善根，乃至未圆满资粮者圆满资粮故，对彼等宣说无自性生。
另一种解释是：分别五种事位的差别，而非建立五种阶段后配合四十心。五事差别如上所说。
'我为彼等宣说无自性生法'是第二部分，显示如实随顺意乐而说法。即诸有情从最初未通达诸法缘起道理，执著非真实心无因及自生，故世尊宣说无自性生，显示一切法从因生而非从自生，此为其义。
'彼等闻此法已，随力了知缘起诸行无常性、不坚实性、不可靠性及变异法性'等，显示第三部分宣说教法的利益。此复有四种利益，即了知无常性的利益、恐惧极厌离的利益、远离罪业而行善的利益、及五事圆满的利益。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཅི་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་ ཆོས་རྣམས་མི་རྟག་ཅིང་མི་བརྟན་པ་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་ སྔ་མ་འགགས་ནས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བས་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་སོ།།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་དངང་བར་བྱེད་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དངངས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་ བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཡིད་དངང་བར་བྱས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་བྱས་ནས་སྡིག་པ་རྣམས་ལས་བཟློག་སྟེ། སྡིག་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་མི་བྱེད་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བརྟེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྡིག་པ་ལས་བཟློག་ནས་དགེ་ བ་སྤྱོད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དགེ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་རྒྱུས་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེད་དོ། །སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་ངོ་། །རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དེ། རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་དེས་ན་མོས་པ་མང་དུ་བསྒོམ་ཞིང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་མང་དུ་བསགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།དངོས་པོ་ལྔ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་དེ་ལྟར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་བསྐྱེད་པ་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་བསགས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ པ་གཉིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་བསྟན་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་མི་ཤེས་པར་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མི་ཤེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆོས་རྣམས་ནི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་། དབང་ཕྱུག་ལ་ སོགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པར་ཐོས་པའི་དབང་གིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་སོགས་པར་བྱེད་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པའམ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདུ་བྱེད་ཐམས་ ཅད་ལས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱོ་བར་མི་འགྱུར་རོ།

这是第一部分。如是，世尊说明无明缘行乃至老死等，并非由大自在天等所生，以此说明众生应当尽己所能了知诸法无常不坚固性即是无常。
又，不可依靠性即如涅槃远离生灭故非安住坚固性，又，诸有为法前灭后生，次第衰败毁灭，应知是变化之法性。
第二是说明恐惧及深生厌离之功德：'于一切行心生恐惧极为厌离'，此经仅作标示而已。
第三是说明远离罪业而行善之功德：'心生恐惧极为厌离已，远离诸罪，不造罪法而以精进依止善法'，此经仅作标示而已。
第四是说明五事圆满之功德：'以依止善法之因，未生之善根令生，未清净之障亦令清净，未成熟之相续亦令成熟，以此因缘广修胜解，亦广积二种福慧资粮'。五事之详细解释应如前文所述而了知。
彼等如是从生起善根乃至积集二种福慧资粮，然而由于不了知生无自性性中之相无自性性与胜义无自性性二者之真实，自此以下是第二从加行等位而宣说后二无自性性。
此亦分为三种：说明所说教法之密意，以'如来于彼等'以下说明如实正说随乐，以'彼等闻此法已'以下说明所说教法之功德，此为第一。
第一亦分为二种：说明不知二种无自性性，说明不知无自性之过患，此为第一。
如是，众生虽由听闻诸法从缘所生非由大自在天等所生之教法，通达无常等义而积集福慧二资粮等，然由了知诸有为行如幻等非真实有，于诸法执著为真实自性而不通达相无自性性，或不通达如前所说二种胜义无自性性之义。
于一切行不能如实生起厌离。

།ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མི་ཤེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ ཤེས་པའི་ཕྱིར།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བ་སོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་།ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དག་ལ་ཡང་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡང་དག་ པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ལ་གནས་པ་དག་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་རྣམས་བསྟན་པ་འདི་ཐོས་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟར་དེ་ དག་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་དང་།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལས་འདའ་བའི་ཆེད་དུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་མོས་པར་བྱེད། །རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་སེམས་པར་བྱེད། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ། །སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས པས་འཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ས་ལ་གནས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལ་གནས་པས་འཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །སྦྱོར་བ་ལ་གནས་པ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་ བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པར་གཏོགས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོར་གཏོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ལ་གནས་ པ་ཡིན་པས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོར་གཏོགས་ཏེ།ད་དུང་ས་ལ་མ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ནི་བཤད་པ་སྔ་མ་ལྟར་འདོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མཐོང་བའི་ ལམ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།།ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

不会真正离开贪欲，不会真正获得解脱，也不会从烦恼的烦恼中完全解脱。不会从业的烦恼中完全解脱。不会从生的烦恼中完全解脱。这是第二部分，说明不了解无自性的过患。因为不了解相无自性等，所以不会对一切行真正生起厌离等。其中'如实真正厌离'是加行道。'真正离贪'是无间道。'真正解脱'等是解脱道和殊胜道。烦恼、业和生三种烦恼，应当如《大乘集论》和《唯识成就》中所说的那样理解。
如来为他们宣说法，即相无自性性和胜义无自性性等，这以下是第二部分，说明如实正确解说随顺。这又分为两部分：说明正说教法和说明所说教法的意趣。这是第一部分，意思是：对住于十种回向的人们修习加行等，因为他们堪能听闻此教法而宣说。
为了使他们真正厌离一切行，为了真正离贪，为了真正解脱，为了超越一切烦恼的烦恼，为了超越一切业的烦恼，为了超越一切生的烦恼，这是第二部分，说明所说教法的意趣。意思是：为了使住于加行等的人们迅速成就加行等道，为了超越三种烦恼，因此宣说两种无自性性。
他们听闻此法后，从生无自性性而于相无自性和胜义无自性性生起真实信解，详细分别思维，如实观察等，这是第三部分，说明所说教法的利益。说明住于加行位所获得的利益，以及从'依他起'以下说明两种住地位的利益。这是第一部分，说明住于加行位所获得的利益。
对于住于加行位，诸说不一：有人说，这属于第二无数劫，是极喜地的近加行，如同不动三摩地属于初禅一样。有人说，因为是住于十回向，所以属于第一无数劫，因为尚未入地。虽然有这两种说法，但法护论师赞同前说，如《唯识成就论》中所说：'因为接近见道，所以安立加行的名称。'

།གནས་སྐབས་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པའི་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞིའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པས་ དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་སྤོང་ལ།གཟུང་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ནས་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད། སེམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་པོ་ཉིད་ལ་བྱའོ། །ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དག་ཉིད་དོ།།གཞན་ཡང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། སེམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞིའི་གནས་སྐབས་སོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་ བྱེད་པ་ནི་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་གནས་སྐབས་སོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ས་ལ་གནས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཞེས་བྱ་ བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་སེལ་བ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་འགོག་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་སྤོང་བ་དང་། ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་ དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཉིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །འདི་ལྟར་ ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་དང་།ཐ་སྙད་ཤེས་པ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མི་སྐྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་ པར་མི་འགྲུབ་ལ།རྒྱུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་བསྒོས་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཤེས་པ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཤེས་པ་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་ པའོ།།ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡུལ་མི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བས་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱུ་ལས་མི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་ལ་ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པ་ གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འགོག་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མ་བསྐྱེད་པས་ནི་ཤེས་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་འགོག་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ ཡོངས་སུ་གཟུང་བས་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་ཡང་གཏན་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་སྤོང་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་གཞན་གྱི་དབང་བཀག་པའི་ཕྱིར་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། སྦྱོར་བའི་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་ གཟུང་བའི་ཕྱིར་ནི་རྩ་བའི་ཤེས་པས་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་གཏན་དུ་སྤོང་བར་འགྱུར་བའོ།

在此阶段，为了听闻所说的后两种无自性的教法，通过修习四种遍求和如实了知四种瑜伽，不舍能缘的识，而通达所取为空性并且完全遣除，这就是相无自性。由此无自性所分别的胜义，即是胜义无自性。
广大分别如《唯识成就论》中所说般应知。因此，此处分别两种无自性。所说的思维即是指四种遍求。所说的如实通达即是四种如实遍知。
另外，分别和思维是四种遍求的阶段。如实通达是初地以上证悟的阶段。从'于依他起自性中不执著遍计所执自性的相'以下，是说明二地住位二种阶段的功德。
此功德有六种分类：遣除遍计相、不生三种因、遮止依他、断除未来因、引发三种道、远离三种杂染。
这是第一种，即二种住位由获得前述二种无自性故，不执著遍计所执自性。'由未熏习言说故，由不离言说智故，由离言说习气智故'是第二种不生三种因，即由无执著故三种因不成就，由因不成就故生三种智。
其中三种智是：未被言说熏习的智、不离言说的智、远离言说习气的智。对这三种智有两种解释：有人说是境不可得，即后得智缘三种境而生故立三智之名。有人说是因不可得，即由二种无自性的智从三种因生故立三种名称。
'遮止依他起相'是第三种遮止依他起自性，即由不生三种因故成就三智，由三智力故能遮止依他起。
'由现法中以智力摄持而永断未来因'是第四种说明断除未来因，即由三智遮止依他起故，于现法中具有修习智，由修习智摄持故，以根本智永断未来因。

།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ལམ་ གསུམ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་སྟོན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་ རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ བསྟན་པའོ།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ་དང་པོས་ནི་རིག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐབས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐེག་པ་གསུམ་ཚང་བར་ཡོད་པས་སོ་སོ་ནས་ཀུན་ཀྱང་ལྷག་མ་མེད་པ་ མཐར་ཕྱིན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་།།འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གཉིས་པས་ནི་རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་ནི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཐོབ་ཀྱི། ངེས་ པར་ཕྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་དོན་མེད་ཅེས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐོས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་ བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པས་ནི་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ནི་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་ནང་ནས་ཐབས་ཀྱི་ལེའུ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཡང་དག་པའི་ དོན་དུ་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་ མདོ་ལས།།ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་དང་། ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་འདི་སོ་སོ་ནས་ དོན་རེ་རེ་སྨོས་པ་ཡིན་ལ།མདོ་འདི་ནི་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ནི་ངེས་པའི་དོན་སྟོན་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཐེག་པ་པ་གསུམ་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་རང་གི་ཐེག་ པས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་དང་།འཕགས་པའི་ལམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐབས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ།

由此因缘，对一切行完全厌离，完全离欲，完全解脱，这是第五阐明三道，即：加行道、无间道和解脱道。
从烦恼、业和生三种杂染中获得解脱，这是第六远离三种杂染，此经仅作标示而已。
复次，胜义谛中，声闻乘种性的众生也通过此道和此修行处，将获得无上安乐涅槃；独觉乘种性的众生和如来乘种性的众生也通过此道和此修行处，将获得无上安乐涅槃。
从此以下是第四，从三种无自性瑜伽开始阐明一乘之义的分别。这又分为三种：从圣道开始分别一乘之义；从'善男子'以下说明寂静等声闻决定不成正等觉；从'声闻转向菩提'以下说明回心声闻决定成正等觉。
这些简要来说是这样宣说的：第一是从三种智开始，如来方便说一乘，就真实义而言，因为具足三乘，所以各自都将获得无余究竟涅槃。
《圣鬘经》中也如是宣说此义。第二说明决定种性的二乘，唯获得二乘无余涅槃，决定后来不会成正等觉。
因此，《瑜伽师地论》中说：'二乘所得无余涅槃中，唯有如是清净法界。'
第三说明决定种性的回心声闻决定将成正等觉。因此，在《妙法白莲华经》方便品中说明二乘种性就真实义而言决定将成正等觉。
若配合此解释，是从方便门说为三乘，就真实义而言唯一而已。因此《妙法白莲华经》中说：'十方佛土中，唯有一乘法，无二亦无三，除佛方便说。'
《圣妙法白莲华经》和《圣鬘经》各自说明一义，而此经具有二义，因此《圣解深密经》是诠释了义的最胜经典。
其中第一又分为三种：说明三乘各自以自乘获得无余涅槃；从圣道开始说明以方便说为一；就真实义而言说明三乘有差别。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་ པ་གསུམ་གྱི་རིགས་ཅན་དག་སོ་སོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལམ་གྱིས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གྱ་ནོམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་སོ།།དེ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་གྲུབ་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ།།ལམ་དང་གནས་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལུས་དང་བྲལ་བ་ནས་རྟག་པ་དང་ཞི་བའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་འདི་གཅིག་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་གཅིག་སྟེ། གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པས་ངས་དེ་ལས་ དགོངས་ནས་ཐེག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཐབས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་སློབ་དཔོན་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལས་བསྟན་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་གཅིག་ ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་ཅིང་བསྒོམས་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་ཆུང་ཞིང་འབྲས་བུ་མི་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པར་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བ་ལ་མོས་པ་དང་འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་བ་སྦྱོར་བ་སྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པ་སློབ་དཔོན་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་ལུང་མེད་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་འབྲིང་དང་འབྲས་བུ་འབྲིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རྟོག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འཕགས་པའི་ འབྲས་བུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་ལས་སངས་རྒྱས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་རེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་འམ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་གཉེར་བ་ལ་ཡི་དམ་བརྟན་ཅིང་དཔའ་བས་ཡུན་རིང་པོར་བསྒྲུབས་ ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་ཆེ་ཞིང་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ལམ་འདིར་གཅིག་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པས་ལམ་འདི་ཉིད་ལ་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ལམ་འདི་ཁོ་ནར་ཟད་དེ། གཏན་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། ལམ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་འདི་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་གི། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་མི་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་མཐར་ ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་གཅིག་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ།།གཞན་ཡང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ལམ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། གསུམ་པ་ནི་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། གཅིག་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་ལས་གཞན་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་དགོངས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱིས་། འོག་ནས་བསྟན་པ་ལྟར་དོན་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

这是第一，如是三乘种性者各自以无自性极清净道获得无余涅槃殊胜果位。
又因是圣道之义故称为道。圣道即是诸圣者所趋行故称为成就处。
由彼等道与处之力，远离诸烦恼及有漏苦身，获得常寂之乐，是故称为安乐涅槃。
声闻、缘觉、菩萨一切皆共同趣入此极清净道，究竟清净亦是一体，别无二者，我依此密意而说'唯一乘'，此是第二以方便说为一之教示。
其中所谓声闻，圣教以声为主，从师及善知识处听闻教法，一代传一代修习而永超世间，因行小而果不大故称声闻。
所谓缘觉，常乐寂静远离，不喜喧嚣，修行圆满，无师及善知识教授，自己证悟而永超世间，因行中等果亦中等故称缘觉。
或者依缘起观察而通达圣果，故亦称缘觉佛。
所谓菩萨，希求并追寻大菩提，或悲悯众生，或者于求菩提誓愿坚定勇猛，长时修习而永超世间，因行大而果亦大故称菩萨。
详细如《瑜伽师地论释》中所说。
此即是说，如是三乘于此极清净无自性道中同为一体，此道即称为究竟清净，唯此一道，全无第二，依此一道之密意而说'唯一乘'。
是故《解深密经》中说：'清净道唯一，更无有第二'，而不说其他'究竟清净'，因此可知究竟清净即指极清净一道。
复次，'一'有三种：第一因道一故称一，第二因果一故称一，第三因义一故称一。
此经文若配释则有二种：所说'极清净道'即是道一，所说'究竟清净'即是果一，除此二种一外更无第二，依此密意而说'唯一乘'，
而非如下文所说依无异义而说一乘之义。

།ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཐེག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་ པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། །ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་གྲངས་དང་བཅས་ པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞིའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཐེག་པ་གཅིག་གི་སྒོ་ནི་ བསྟན་པ་དང་།དོན་དང་སྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་ཏོ། །ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་དེ་ཡང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱང་རྣམ་པ་མང་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་བསྒྱུར་བ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དགོངས་པ་དག་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས། དེའི་ཕྱིར་ གསར་རྙིང་སོ་སོ་ནས་རྩོད་པའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དང་པོའི་ནི་ཡང་དག་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལ་བརྟེན་ནས། ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། སྲིད་པ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདག་མཆིས་པ་ཞིག་ལགས་སམ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ སྙིང་པོའི་དོན་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པས་དེ་ནི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། མཚུངས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་སེམས་ཅན་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་སེང་གེའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་གཞན་ཡང་དེ ཉིད་ལས་དཔེར་ན་གང་ཞིག་ལ།འོ་མ་དང་ཞོ་ཡོད་པས་ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ལ་ཁྱོད་ལ་མར་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། སྨྲས་པ། བདག་ལ་ཞོ་ཡོད་ཀྱི་ཡང་དག་པར་མར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཐབས་མཁས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིས་ཐོབ་པ་ལས་བསམས་ནས་དེའི་ཕྱིར་མར་ཡོད་དོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་ཡོད་དོ། ཇི་ཙམ་དུ་སེམས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བས་དོན་དེའི་ཕྱིར་ངས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་ བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་། རྒྱུ་གཅིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་ གཅིག་པ་དང་།བདུད་རྩི་གཅིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། ང་དང་ཡོངས་སུ་གཙང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

所谓乘，即是唯一佛乘。因此，《华鬘经》中说：'声闻和独觉也将趣入大乘，所谓大乘即是佛乘。'
又《妙法白莲华经》中说：'十方佛净土中，唯有一乘法，无有二乘三乘之说。'
又从法身说明一乘，因此《妙法白莲华经释》中说：'如是如来法身与声闻法身无有差别，故为授记。'此后当详细分别。此是六种解说中带数之解说。
其中自性解说即是圆满报身，是以四智心之相摄诸蕴等之自性。法身即是真如自性，从一乘门中说示教法、义理、修证及果位等皆为一乘。
一乘之义，圣教虽多，译师所译亦非唯一，密意极为甚深，因此成为新旧各派争论之基础。
其中首先，某些大师依据《妙法白莲华经》等经论，皆如是说：一切众生皆有佛性。
因此《大般涅槃经》中说：'二十五有中有我否？世尊告曰：善男子，所谓我者即是如来藏义。一切众生皆有佛性，此即是我之义。'
又于彼经中说：'众生与佛性非一非异，与诸佛平等，如虚空为众生所共有。'
又于彼经中说：'所谓师子吼者，即是决定宣说一切众生皆有佛性。'
又于彼经中举例说：'譬如有人有乳有酪，有人问言：汝有酥耶？答言：我有酪，实无真酥。善巧方便者思及后得，故说有酥。'
众生亦复如是，一切皆有心。凡有心者，皆当证得无上正等正觉，为此义故，我说一切众生皆有佛性。
又于彼经中说：'宣说一切众生皆有佛性，乘同一乘，解脱平等，因同一因，果同一果，甘露一味，皆当获得常、乐、我、净，此即名为一味性。'

།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་ དག་ནི།།ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། །དངོས་པོ་འདི་གཅིག་བདེན་པ་སྟེ། །གཞན་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་ སོ།།གཞན་ཡང་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྷའི་བུ་སུ་ཅན་གྱིས་ཞེས་པའི་མདོ་ལས། འཇམ་དཔལ་གྱིས་སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ འགྱུར་བས།ཁྱོད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་མི་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཚང་རྒྱ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱ་ཆེར་ནི་འདི་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། འདོད་ཆེན་པོ་ ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་བརྩེ་ཞིང་འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་པར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་གཅིག་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས་ཚིག་མི་མཐུན་ཡང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བས། མདོ་སྡེ་འདི་དག་ལས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཡང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས།ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་ཐེག་པ་ལྔས་ལས་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དབང་པོ་དང་རིགས་མ་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དད་པ་ལ་ སོགས་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དབང་པོ་ངེས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་གསུམ་པོ་དག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།རྩེ་མོ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དབང་པོ་ངེས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་དང་ད་དུང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོད་པ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་གང་དབང་པོ་དང་ རིགས་ངེས་པ་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་དུ་རུང་ངོ་།།དབང་པོ་དང་རིགས་ངེས་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བསྒྱུར་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ཉན་ཐོས་འདི་ལྟ་བུ་དག་ལ་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ གཅིག་ཏུ་གསུངས།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཅི་ཙམ་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་དང་རིགས་མ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ དོན་ཡོད་པས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པའི་གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལམ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ལྷ་དང་མིའི་ལམ་དང་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་དང་བཞིའོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ཆོས་ནི་སེམས་ཅན་དྲངས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པ་ཡིན་ཡང་གང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་རུང་བ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་དོ།།གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ བསོད་ནམས་དང་བདེ་བ་ལ་བཀོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉན་ཐོས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ངེས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་། བྱང་ཆུབ་ལས་ ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་།སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་སོ།

又于《妙法白莲华经》中说道：'十方诸佛净土中，唯一乘法而已矣，无有二乘及三乘，除佛方便而宣说。'
又于彼经中说：'此一事实为真谛，其余二者非真实。'
又于《璎珞经》中说：'声闻与辟支佛等亦当趣入大乘。'
又于《天子苏战经》中，文殊师利言：'一切众生定当成佛，汝勿生疑。何以故？为一切众生当得如来正等正觉故。'详细内容如本经所说。
又于《圣入楞伽经》中说：'大欲有二种：一者烧尽一切善根，二者悲悯一切众生并发愿尽生死际。此二种中，后者必定不能速证圆满菩提。'详细内容如彼经所说。
《圣入楞伽经》四卷本中虽文字不同，但义理相符，若依此等经典所说，则无种性之众生亦当成佛。
又于《大乘集论释》一异说中：'以五种厌离乘而作业。'又于彼论中说：'为安立彼等根性不定之声闻修习大乘故。'
其中，已得信等诸根者亦不名为定根，以未得圣果故。已得未知当知等三根者，名为定根，以已得圣果故。住顶位者亦不名为定根，以尚未离四种恶趣故。住忍位者名为定性，以已离四种恶趣故。
诸声闻若未定根性者，则可从小转为大。若已得定根性者，则不可转。若此等声闻从小转大无有义利，何故说一乘？依大乘教而言，凡不专一修习菩萨道者，名为根性不定，为显此义故。
一切声闻皆有从小转大之义利，是故令如是小乘补特伽罗趣入大乘。
又于《般若波罗蜜多释》中说：'道有四种：天人之道、三乘之道，共为四种。菩萨法者，虽应引导众生安立于大乘道中，然于不堪入大乘道者，则安置于下二乘中。
若不堪入涅槃者，则安置于人天福乐中，令其修习趣向涅槃之因。'
又于《妙法白莲华经释》中说：'声闻有四种：决定声闻、增上慢声闻、退菩提声闻、变化声闻。'

།ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པར་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་དང་སྔར་ལོག་པ་ལས་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའོ། །ངེས་པ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་སྟོན་པར་མི་མཛད་ཀྱི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ལུང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས་བསྟན་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་ བ་ཡང་མེད་ལ།རིགས་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་གཏན་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས། ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་ཆ་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་འདི་ལྟར་འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ རིགས་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དུས་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་བསྟན་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་ན་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་གཏན་དུ་རྣམ་པར་ དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་རྩོལ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ལ། གོང་དུ་ བཤད་པ་ལྟ་ན་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་བསྟན་ན།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་སློབ་མ་ཁ་ཅིག་མདོ་སྡེ་ འདི་མ་ཐོས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དེ།བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །ང་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་མིང་ཡང་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཏེ། གང་ཟག་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་མོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་དག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། གཞན་ཡང་མྱ་ངན ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་དྲུག་ཁྲི་དང་། བཞི་ཁྲི་དང་ཉི་ཁྲི་དང་ཁྲིའི་བར་དུ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་འཕགས་པའི་རྒྱལ་པོའི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། །རྒྱ་མཚོ་ལ་ནི་ཤིང་འཕྱོ་བ། །རྟག་ཏུ་རླབས་ཀྱིས་གཡེང་བ་ལྟར། །ཉན་ཐོས་རྨོངས་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། །མཚན་ཉིད་རླུང་གིས་རྣམ་པར་གཡེངས། །ཀུན་ལས་ ལྡང་ལས་དེ་ལོག་ཀྱང་།།ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་གཞན་གྱིས་བཅིངས། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བས་མྱོས། །ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས། །མཐར་ཕྱིན་ཚུལ་ནི་དེ་ལ་མེད། །ཕྱིར་ཡང་དེ་ལས་མི་ལྡོག་སྟེ། །ཏིང་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཐོབ་སྟེ། །བསྐལ་པ་ཚད་མེད་དེ་མི་སྲིད། ། ཆང་གིས་མྱོས་པའི་སྐྱེས་བུ་དག་།མྱོས་བྱེད་ཟད་ནས་སངས་འགྱུར་ལྟར། །དེ་དག་ཆོས་རྟོགས་དེ་བཞིན་ཏེ། །བླ་མེད་སངས་རྒྱས་སྐུ་ཐོབ་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ།

如来授记两种声闻，即：化现的声闻和从前颠倒后重新发菩提心者。
对于决定和具有增上慢的两种声闻，因其根器尚未成熟，如来不为授记，而由菩萨们授记，这是为了以方便使他们发菩提心。如此配合此教法，则必定没有所谓无种性的众生，也没有所谓决定种性的声闻和独觉永远不能成佛。
《深密解脱经》和《瑜伽师地论》等论典中说'决定不能成佛'，是针对根器尚未成熟时期而说的，并非说他们必定不能成佛。因此《宝性论》中说'贪欲重者也不能涅槃，无涅槃种性'，这是什么意思呢？这是为了显示诽谤大乘的因，以及是就无量时间而言。虽然如此说，但由于他们实际上具有清净自性，所以不能说他们永远没有清净自性。
《瑜伽师地论》中说：'在无余涅槃界中，远离一切造作之事和一切有为之业。'而按照上述所说，声闻也必定能成佛，那么如何理解和解释《瑜伽师地论》中的说法呢？
答：《妙法白莲经》中说：'我涅槃之后，有些弟子因未闻此经而不了解菩萨行，他们以为依自己所闻的功德而生起涅槃想而入涅槃。我在其他世界成佛，名号也不同，那些人虽然生起涅槃想而入涅槃，但在那些佛土中仍在寻求佛的智慧。'《般若波罗蜜多释论》中也与此相符。
此外，《大般涅槃经》中说：'声闻和独觉住世八万劫、六万劫、四万劫、二万劫乃至一万劫者，称为涅槃。无上法主圣王的境界，称为大涅槃。'
又《楞伽经》中说：'如木漂海中，常为波浪动，愚昧声闻亦如是，为相风所动。虽从一切起而还，为余惑习所缚，禅定乐所醉，住无漏界中。于此无究竟，亦不从此退，得诸三昧身，无量劫不坏。如醉酒之人，酒消则醒觉，彼等悟法时，当得无上佛身。'

།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་དག་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་གང ཟག་མེད་ཀྱང་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པ་དང་།ཡང་དག་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་སྤྲུལ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔེ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གང་ ཟག་བཞི་པོ་ཡང་ཐབས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ན་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་ལས་འདས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས། ། དེ་སྐད་བསྟན་པ་དེ་དག་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ནི་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དེ། དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའི། ཡང་དག་པར་ན ལྷག་མ་མེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། དེ་ལྟ་བས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་མ་ཟད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་བཅས་པའོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལྷག་མ་མ་ བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར།དངོས་པོ་མ་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་དང་བཅས་པའོ། །དེ་དག་ལས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བཅས་པའོ། །འདི་ལྟར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མི་རིང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ངེས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྙེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན།བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ལ་ གནས་པ་ནི་བཏགས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པ་ཡིན་གྱི།ཡང་དག་པར་ལུས་དང་ཤེས་པ་གཉིས་འགགས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཡང་དག་ པའི་དོན་དུ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ལ།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ནི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་བདུན་པ། དེ་ལ་གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས། རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་ པར་བཞག་ནས་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་དང་།རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། གང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་མེད་པ་དེ་དག་ ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་སྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི།ནམས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་རིགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་བསྐྱེད་ནས་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ སྤྱད་ཀྱང་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

又从《妙法白莲经》的注释中说：虽然没有具有正确我慢的补特伽罗，但是如此存在世间的禅定，以及由于生起真实涅槃的想法，为了对治那些，所说的幻化城市的比喻应当了知。
又从彼处说：为了摄持四种补特伽罗以方便趋入涅槃城市。涅槃城市中有禅定和三昧的城市，为了超越那些城市而趋入大涅槃城市。
如此所说的这些相配合时，《瑜伽师地论》中所说的无余涅槃，即是《楞伽经》中所说的'三昧之乐'，因为远离事物故称无余，但实际上并非真正的无余，因为具有变异性。
因此《华鬘经》中说：'所以阿罗汉和辟支佛他们是具有生法的，因为有余未尽故是具有生的。因为未成就清净行的余分，故非无杂染。因为未究竟，故有所作。因为未超越彼等，故有所断。如是因为未断，故与涅槃不远。'
又从彼处说：'已得决定涅槃'是诸佛以方便说的，故与'唯如来获得涅槃'之说相配合。
应当了知：住于三昧之乐达八万劫等时间是假立的无余，实际上并没有身心二者灭尽的无余涅槃。因此二乘也必定将成就佛果，所以诸经中从真实义说唯一乘，从假立而言也说二乘。
第二十七品。其中第二，法师玄奘依据诸经论，安立五种种姓后说：无种姓众生无涅槃种姓，决定种姓的二乘者必定不成佛。
因此《善戒经》中说：'若无菩萨种姓者，虽发精进勤奋，然终不能得无上正等正觉。'
又从《摄论》中说：'非种姓者，因无种姓，虽发心精进修行，决定不能现前证得无上正等正觉。'《瑜伽师地论》中也如是说。

།གཞན་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཞི་བ་བགྲོད་པ་གཅིག་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་པའི་སྦྱོར་བ་དང་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་བཞག་སྟེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ དོན་མཆོག་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཉན་ཐོས་ཞི་བའི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐུ་ཅི་མངའ་བ་གཏུགས་ཏེ་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་སྟེ།བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངས་ཞི་བའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས། ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་སེམས་ཅན་ནི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པ་ལས ངེས་པའི་སེམས་ཅན་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པའི་སྣོད་མ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ལ་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་སྟེ།ནམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་འོས་སུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ མ་ཡིན་པར་མཁྱེན་ནས་སྤོང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སོར་མོའི་ཕྲེང་བའི་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་གཉིས་ཁོ་ན་ནི་གསོར་རུང་བ་དང་གསོར་མི་རུང་བའོ། །དེ་ལ་ལོག་པ་ལ་ ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདོད་ཆེན་པ་དག་གོ། །ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་གདུལ་བར་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ ཡོད་དེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། ལྷ་དང་མིའི་རིགས་ཅན་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ས་ཆེན་པོས་ཁུར་ལྕི་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཁྱེར་བ་བཞིན་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། རི་རྣམས་དང་རྩཝ་དང་ཤིང་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཡང་དག་པ་ ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་དག་ཀྱང་ས་ཆེན་པོ་ལྟར་ཁུར་ལྕི་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཁྱེར་བས་ས་ཆེན་པོ་དཔེར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་བྲལ་བ། ཐོས་པ་མེད་པ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་ལྷ་དང་ མིའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པ་དང་།ཉན་ཐོས་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་ པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི། ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་རང་གི་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི་ ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་རང་གི་ཐེག་པ་ལ་གནས་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི་ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

又从此经中说道：对于那些趋向寂静、具有声闻种性的补特伽罗，即便诸佛以精进方便和种种方法调伏，安置于菩提心，也不能令其获得无上正等正觉。
又从《深密解脱经》中说道：我说那些已证得最胜义、具有寂静声闻种性的补特伽罗，即便诸佛尽其神力调伏，安置于菩提心，也不能获得无上菩提，这就是我所说的寂静声闻。
又从《菩萨藏经》中说道：决定于正法的众生是正法之器，如来无论说法与否，他们都将获得解脱。决定于邪法的众生不是正法之器，如来无论说法与否，他们永远不会获得解脱。因此如来如实了知这些众生非法器而舍弃之。
又从《圣指鬘经》中说道：众生群类有三种，其中声闻乘和大乘二众，有可救度和不可救度之分。其中决定于邪法者，即是贪欲炽盛者。决定于正法者，即是如来、菩萨和二乘。
又从《善戒经》中说道：应当调伏的众生有四种：声闻种性者将获得声闻道，独觉种性者将获得独觉道，佛种性者将获得佛道，天人种性者将获得天人之乐，这就是四种。
又从《持鬘经》中说道：又如大地担负四种重担，即：大海、山岳、草木和众生。同样，持守正法的善男子善女人也如大地般担负四种重担，以大地为喻而建立。是哪四种呢？即：令远离善知识、无闻、行非法的众生获得人天善根；为求声闻者说声闻乘；为求独觉者说独觉乘；为求大乘者说大乘。
又从《般若波罗蜜多经》中说道：决定为声闻乘种性的众生，听闻此法后将迅速证得无漏果位。决定为独觉乘种性者，听闻此法后将迅速安住于自乘而出离。决定为无上乘种性者，听闻此法后将迅速证得无上正等正觉。

།སེམས་ཅན་གང་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ མ་ཞུགས་ཤིང་རིགས་རྣམ་པ་གསུམ་གང་དུ་ཡང་མ་ངེས་པ་དག་ཀྱང་ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས།གང་ཟག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་རང་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རིགས་མེད་པ་དག་བདེ་འགྲོས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་བདག་གི་ནི་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རིགས་མེད་པ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ནི་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གང་དག་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་གཏན་དུ་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ། གང་དག་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། རིགས་མེད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བ་དང་། གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་ མི་འདའ་བའོ།།དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཅིག་ཏུ་སྡིག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྒྱུ་ཆུང་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་ པའོ།།གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་འདི་ལྟར་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་སྟེ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་གཉེར་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་ཚོལ་བའི་གང་ཟག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་ པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས།།སྒྲིབ་དང་བཅས་ཤིང་རྒྱུ་མི་ལྡན། །སེམས་ཅན་ཁམས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངེས་པ་གཉིས་ལ་གནས་པས་ན། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མངའ་དབང་མེད། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་འདིའི་གནས་སྐབས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མཛད་པར་ཡང་མི་སྤྱོད་ལ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་མངའ་དབང་མཛད་པར་མི་སྤྱོད་དོ་། །འདི་ལྟར་འཁོར་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མ་མོས་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི། །སེམས་ཅན་ཁམས་ལ་ཀུན་དུ་ཡང་། །སྒྲིབ་བཅས་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་ལ། །ངེས་པ་གཉིས་ནི་འཇུག་པས་ན། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མངའ་དབང་མེད། ། ཅེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེས་ནི་དེ་དག་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སངས རྒྱས་རྣམས་དེ་དག་ལ་མངའ་དབང་མཛད་དུ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་དང་རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ཞེས་བྱའོ།

经中说道：'某些众生尚未进入真实无过失之道，于三种种姓中皆未决定者，闻此法已亦能发起无上正等正觉之心。'《圣十地经论》中也多与此相顺而说。
又于《菩萨地论》中说：'略说所化众生有四种：声闻种姓者以声闻乘令其成熟，独觉种姓者以独觉乘令其成熟，佛种姓者以无上乘令其成熟，无种姓者则以善趣令其成熟。'
又于《瑜伽师地论》中说：'非般涅槃法者，于我无三种菩提种子。'又于彼论中说：'住无种姓补特伽罗名为毕竟非般涅槃法者。'
又于彼论中说：'若于真如所缘境界有永障碍种子者，建立为不般涅槃种姓补特伽罗。若不如是者，建立为般涅槃种姓补特伽罗。'
又于《庄严经论》中说：'无种姓有二种：一者暂时不般涅槃，二者永远不般涅槃。暂时不般涅槃法者复有四种：一者纯作恶业，二者舍离一切善法，三者无解脱分善根，四者善因微少未圆满。永远不般涅槃法者，谓无涅槃种姓，因无因故，是求轮回不求涅槃之补特伽罗。'
又于《大乘集论》一种异译中说：'具障无因具，一切众生界，安住二决定，诸佛无自在。'世亲论师所造释中说：'无般涅槃种姓众生名为无因，诸佛于此阶段不作般涅槃事，亦不以神通作自在事。以其于轮回生执著，于涅槃不生信解故。'
于玄奘所译《大乘集论》中说：'于诸众生界，具障无因故，二种决定行，诸佛无自在。'世亲论师所造释中说：'于众生界中无涅槃法者，名为无因。'此说彼等无涅槃之因。以无种姓故，诸佛于彼等亦无自在，此为语义。《大乘集论》一种异译中亦如是说。
于无性论师之释中说：'以具烦恼、业及异熟障故名具障。以无涅槃因及种姓故名无因。'

།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མངའ་དབང་མཛད་པར་ཡང་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ ནོ།།གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་རིགས་ཅན་ལྔ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་དུས་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་ འགྲེལ་པ་ལས་ལོག་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ངེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་པ་འདི་དག་དང་སྦྱར་ན་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་མེད་ལ་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ནི་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས། སྔར་ཁུངས་སུ་བསྟན་པའི་གསུང་རབ་དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན གཤེགས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་ཏོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དེ་རྟག་པར་གནས་ཤིང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་པར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་དོ། ། གསུང་རབ་གོང་མ་དེ་དག་ལས་བསྟན་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེས་ན་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཀུན་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ངེས་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རིགས་མ་ངེས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི མདོ་ལས།།ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མདོ་ཚིག་འདིར་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། སློབ་དཔོན་ལཾ་ ཤི་བ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མེད་པའོ།།གསུམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་ལས་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མེད་པའོ་ཞེའོ། །གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ ན་རེ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གཉིས་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མེད་པའོ།།གསུམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གསུམ་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མེད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མའི་བཤད་པ་འདི་གཉིས་ནི་རྒྱུའི་ཐེག་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཡིན་གྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ ནི་མཐར་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་མཐོང་བས་གཞིག་པའི་ཐུགས་མ་ཐུབ་བོ་ཞེའོ་།།འདིར་ནི་གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དེ་ཡང་དག་པར་གཞིག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་མེད་པའོ། །ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཉིད་དུའོ།

如诸佛所说上述那样的众生，也不能主宰令其涅槃，如广大论中所说。又如佛地论中说有五种种姓的意义，应如前理解，其中说第五种姓者因无生功德之因，故永无涅槃之时。又如圣十地论中说，执著五蕴者称为不能涅槃。结合这些教法，无种姓众生无涅槃之因，下二乘决定不能成佛。
若如是，为何说一乘？前引经论又如何理解解释？答：圣大涅槃经中说：'善男子，我即是如来藏义。'又说：'一切众生皆有佛性，常住不变。'又如宝性论中说，云何显示一切众生有如来藏？答：依一切佛平等法身，应知一切众生有如来藏。
前述诸经所说，一切皆是真如法身佛性，故五种种姓皆有佛性。又如圣大涅槃经中从'譬如有人'至'当得'所说，一切皆是行性，故必定可得，是就不定种姓而说一分。又如妙法白莲华经中说：'十方佛土中，唯有一乘法，无二亦无三，除佛方便说。'
此经文诸师解释不同。师子比丘等说：'无二'是无声闻缘觉，'无三'是无声闻、缘觉及单修六度的大乘菩萨。又有人说：'无二'是无第二缘觉乘，'无三'是无第三声闻乘。有人说前二解是破因乘，于佛乘则因未见究竟果性故未能破。
此处'二三'是就佛身而作真实破除，其中'无二'是唯有如来受用圆满佛乘，无声闻缘觉二乘。如璎珞经说：'声闻缘觉亦当入大乘'，即是入于佛乘。

།དམ་པའི་ ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས།།དངོས་པོ་འདི་གཅིག་བདེན་པ་སྟེ། །གཞན་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གསུམ་དུ་མེད་ཀྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་པས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ གསུམ་པོ་དག་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་གཉིས་པ་ལ་མ་ཞུགས་པ་དག་ནི་འདུ་ཤེས་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པས་ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཚུལ་ལ་རྨོངས་ པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་མོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་གསུངས་སོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་ རྒྱས་རྣམས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་སྔ་མ་ནི་གཉིས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་དམན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས། རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་མཛད་དོ། །ཕྱི་མ་ ནི་གསུམ་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་།དངོས་པོ་བཀག་ནས་དོན་ལ་ཕྱོགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་གཉིས་པ་བཟང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཉིས་པ་ཐབས་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་གཉིས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། འཇིག་རྟེན་ན་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཐོབ་པར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། །སངས་རྒྱས་ཐེག་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། །བསྟི་བའི་གནས་ཕྱིར་གཉིས སུ་བཤད།།ཅེས་གསུངས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དག་ནི་ངེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་གཞན་རྣམ་པ་གཉིས་ ལས།ཚིག་དེ་ལྟ་བུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ཚད་མར་མི་རུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་རུང་བ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་བསོད་ནམས་དང་བདེ་བ་ལ་བཀོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་ པར་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ཐེག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་དོ། །གཉིས་པ་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་ མིའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་ནས།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། འགྲེལ་པ་དེ་ལས་ནི་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་རིགས་མེད་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་ཐབས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཟླ་བར་འདོད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་པའོ།

在《妙法白莲经》中说道：'此一事物为真实，其余二者非真实。'这是说，并非有三种，而是如来乘仅有一种，所以并没有所谓的声闻乘、缘觉乘和佛乘这三种。
在论典《大乘集论》中也说：'未入第二地的菩萨会产生这样的想法：由于三乘行者的行为差异，对一乘之理产生迷惑。'
在《妙法白莲经》中也说：'二乘尚且不存在，更何况说有三种呢？'
在《大般涅槃经》中说：'如来、声闻和缘觉，与佛性是一致的，无漏性也是一致的。'前者是为了破除二执而趋向于一性，破除下劣而趋入广大。后者是为了破除三执而趋向于一性，遮遣实有而趋向于实义。
虽然有这两种解释，但第二种解释较好。因此在《妙法白莲经》的注释中说：'第二方便品是为了破除二执而显示一性。'
另外，在《大方广佛华严经》中说：'连二乘的名字都没有。'
又在《妙法白莲经》中说：'世间上并没有通过二乘而获得涅槃的说法，唯有通过佛乘才能获得涅槃。'
又在同经中说：'佛乘唯有一种，为了方便而说二种。'
在《大乘集论》的一种不同注释中说：'信等根不称为决定根。'由于在其他两种《大乘集论》注释中没有这样的文句，因此这种说法不可作为依据。
在《般若波罗蜜多注释》中说：'对于那些不适合直接趋入涅槃的众生，先安置他们于人天福德安乐中，然后引导他们修习趋向涅槃的因缘。'这表明人天乘也有两种：第一种是永远不会趋入涅槃的，用人天乘使其成熟；第二种是暂时没有涅槃种性的，用人天乘使其成熟后引导其修习趋向涅槃的因缘。
虽然有这两种解释，但该注释是针对暂时无种性的一类而作如是说明。或者，这是为了显示菩萨的悲心和愿力方便引导众生趋向无余涅槃，而不是说所有众生都会趋入涅槃。

།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། གདོན་མི་ཟ་ བར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་སྟོན་པར་མི་མཛད་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ལུང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ།དེ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་ པོའི་མདོ་ལས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་དཔེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདུས་མ་ བྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་གནས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་སྙམ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་དེའི་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་གདམས་ངག་བསྟན་པས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ བསྐྱེད་ནས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་།ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་ནས། ལྷག་མ་ མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འཇུག་པའི་ཚེ།བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི་ལྷག་མ་མེད་པར་ཞུགས་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་སོགས་པར་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་དག་གི་བཤད་པ་ལ་འབྱུང་བ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་ཏེ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་ལ་གནས་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དེ།དད་པ་བཅུའི་གནས་སུ་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་། དྲུག་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་དགུ་བསྟན་པ་ལས་གཞི་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། རང་སངས་རྒྱས་ནི་བསྐལ་པ་ཁྲིས་ཕྱིན་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ན།གང་དུ་ནི་ཕྱིན་པར་འགྱུར། གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་མཐར་ཕྱིན་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། ཐེག་པ་པ་གསུམ་དུ་འཛིན་པ་གསལ་བར་དགོངས་པའོ། །ཡང་ན་སེམས་བསྒྱུར་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསླབས་ནས། དད་པ་བཅུའི་ ཆོས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ཡང་དད་པ་བཅུ་ལ་ཕྱིན་པའི་གནས་སུ་འདོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་མེས་ལུས་བསྲེགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོན་པ་ལ་དགོངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི།ཡང་དག་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལྟར་དེ་ནི་ ཚེའི་འདུ་བྱེད་བསྲིངས་ནས་དབང་པོའི་ལུས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅིང་།སྤྲུལ་པའི་ལུས་ཀྱིས་ཆོས་མཐུན་པ་དག་ལ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བཙུན་པ་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།

从《妙法白莲华经释》中说：对于那些必定具有增上慢的二种声闻，因其根机尚未成熟，如来不为其授记，而是由菩萨为其授记，这是为了用方便法门令其发菩提心。这里说菩萨为其授记成佛，是因为想要令他们发起大乘心的缘故，这也是方便示现，而非真实能成就佛果。
在《圣妙法白莲华经》中说：'生起涅槃想后入涅槃，在其他世界寻求佛智。'若对照《妙法白莲华经》的确定版本，其中说：'他们皆住于无为想中，认为已入涅槃，而往生其他世界。'
又从此经中说，在入涅槃时，住于彼佛前，由于听闻法要教诫而发菩提心，不住生死涅槃，并通达三乘皆空。对照经义，所说'入涅槃时'是指住于有余涅槃，在将入无余涅槃时发菩提心，而非已入无余涅槃后才发菩提心。《般若波罗蜜多释》中的教说也应如此理解。
又从《大般涅槃经》中说：'住世八万劫等。'这是依三藏教法的解释，谓从预流果等住位转入大乘心，住于变异死，行菩萨行，在十信位住世八万劫、六万劫等时间。
从瑜伽师真谛所著《九识住论》中引《大本经》说：'独觉将于万劫达到。'那么达到何处？其究竟义为何？答：这是说达到究竟，明显是依三乘而说。或者说转心修学大乘后，将趣入十信法性，对照此说，应知瑜伽师真谛也认为是达到十信位。
若问：若如此，为何说涅槃？答：世尊是针对转向大乘的声闻以火焚身入涅槃而作此说，并非真实涅槃。如《瑜伽师地论》中所说：'如是延长寿行，加持诸根身体，以化身于随顺者前示现入无余涅槃界。因此他们心想：具寿某某已入无余涅槃界。'

།དེས་ཕུང་པོའི་ལུས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་གར་འདོད་པར་ཅི་ནས་ཀྱང་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་མཐོང་སེམས་ཅན་དག་གིས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་པ་དེ་ལྟ་ བུར་དབེན་པར་གནས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཐེ་ཚོམ་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཆེད་དུ་ཆོས་མཐུན་པ་དག་གི་མདུན་དུ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའི། དེ་ཡང་དག་པའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ལ་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལྷག་མ་མེད་པའི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལྟ་བུར་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། གཞན་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། གཞན་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཟུང་ བ་དང་།འབྲས་བུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔའ་བར་འགྲོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤཱ་རིའི་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལྟར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོའི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་ནས་ལུས་ཡུན་རིང་ དུ་གནས་པ་དང་།མཐའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཡོངས་སུ་གསོས་ཏེ། རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་ལན་ཅིང་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་དྲུག་ཁྲི་ལ་སོགས་པར་གནས་ནས་དད་པ་བཅུའི་གནས་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཉིད་ལ་ཏིང་ ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཟིན་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ལུང་དང་རིགས་པ་དེས་ན་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བསྐལ་པ་ཁྲི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ཡང་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཞུགས་ནས་གདོད་རྩོལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཅི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་ཤིང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་ དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དམ།འོན་ཏེ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་ཤིང་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་པ་ཁོ་ན་ལ་དངོས་པོ་འདི་ཡོད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་པ་ནི་རྩོལ་བའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་འབད་པ་ཐམས་ཅད་རྒྱུན་ཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་གྱུར་པ་དེ་མཚན་ཉིད་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། སྤྲོས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོའི་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ འདི་ཉིད་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་རྒྱུན་ཆད་པར་གསུངས་པས་རྒྱ་ཆེར་ནི་མདོ་དེ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ གསུམ་པོ་དག་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་བརྟགས་པ་དང་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ལ་ལ་ལས་ནི་ཡང་དག་པར་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གོ།

他加持了蕴体之身后，在这赡部洲中随意所欲之处，即便是天人也不见，更何况其他众生，如是安住于寂静处，如此所说。这是为了完全断除疑惑，在具法者面前示现无余涅槃，故称为涅槃，但实际并非安住于真实的无余涅槃中。
或者，诸佛菩萨示现如同无余圆寂一般，为了摄受某些人，摄受其他人，摄受其余者，显示这两种果位并非究竟的缘故。如《勇猛三昧经》中所说：'舍利子，菩萨如同佛乘般的圆寂，并非永恒的涅槃。'如是所说，详如彼经中所述。
《楞伽经》中所说的三昧门之乐是这样的：预流果等人转向大乘心后长期住世，依靠究竟三昧而圆满有漏业，经历变化的死亡，住世八万劫、六万劫等，安住于十信位，因此称此三昧为三昧之乐，而非已入无余涅槃称为三昧之乐。依据教证和理证，所以说从八万劫乃至一万劫。
所谓安住也非是入于无余涅槃后才开始精进。因此《瑜伽师地论》中说：'声闻转向菩提时，是住于无余涅槃界而成就无上正等正觉，还是住于有余涅槃界而成就？'答曰：'唯有住于有余涅槃界才有此事。为什么呢？因为住于无余涅槃界者已离一切精进之业，断绝一切勤勉故。'
又于彼论中说：'入于无余涅槃界中圆寂的境界，其性相应当如何说呢？'答曰：'无戏论相及法界极清净相。'
又于此《深密意趣解释》及《深密解脱经》中亦说：'于无余涅槃界中一切感受皆完全断绝。'详如彼经所说。因此三乘并非无差别。对此的观察和分别，在诸经教中各自说法不同，有些说真实唯一乘。

།བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་ ཡོད་དེ།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། །ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ ལས།དངོས་པོ་འདི་གཅིག་བདེན་པ་སྟེ། །གཞན་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ལམ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།ལམ་གཅིག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་ལས་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། །བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་སོ་ཞེས་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་འདི་ཉིད་གཅིག་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དེ་ལ་དགོངས་ པ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྲམ་ཟེ་འོད་སྲུངས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་དབྱེར་མཆིས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ། །ལམ་ཡང་ལམ་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ། །ཐེག་པ་ཡང་ཐེག་པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ། །དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་ལམ་པོ་ཆེར་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་ཁྱོགས་དང་འགྲོ་བ་ཡང་ཡོད། རྟའི་ཁྱོགས་དང་འགྲོ་བ་ཡང་ཡོད། བོང་བུའི་ཁྱོགས་དང་འགྲོ་བ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་དག་རིམ་གྱིས་ལམ་དེར་འགྲོ། །གྲོང་ཁྱེར་གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པར་ནི་མཚུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བསྟན་པ་འདི་ལ་སོགས་པ་གཏན་ཚིགས་སུ་རུང་བ་མང་དུ་ཡོད་དོ། །ཐེག་པ གཅིག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་དགོངས་པ་དག་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་འདི་ལྟར་རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་ པ་སྟོན་ཏོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས། སྨྲས་པ། རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྣམ་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ བདག་མེད་པ་དང་ཆོས་བདག་མེད་པར་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། འདི་ལྟར་སྒྲུབ་པ་ཐ་དད་པ་དག་ལ་དངོས་པོ་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་ཀྱང་གཉེན་པོ་དང་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཉིད་མི་ མཐུན་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་སྤྲུལ་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོད་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། དོན་རྣམ་པ་བཅུའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་སྟོན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་སྔར་ནི་དོན་རྣམ་ པ་བརྒྱད་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།

也有说明仅是假立为三乘的教法，如《妙法白莲华经》中所说：'十方诸佛净土中，唯有一乘之法，无有二乘三乘之说，除佛方便示现外。'
又于此经中说：'此一事实，余二非真。'
又如《持鬘经》中说：'一切声闻缘觉皆将趣入大乘。'
又如《大般涅槃经》中说：'一切众生皆入一道，此一道即是大乘。如来及诸菩萨为众生故分为三乘。'
有些经典则说明就真实义而言是三乘，就假立而言是一乘，如此经中说：'声闻、缘觉及一切菩萨共同趣入此极清净道。'
又于此经中说：'世尊所说声闻乘与大乘即是一乘，此中有何密意？'
又如《菩提心生起处教示经》中说：'尔时，婆罗门光护向世尊如是请问：世尊，解脱与解脱有何差别？世尊告曰：解脱与解脱无有差别，道与道亦无差别，乘与乘亦无差别。譬如王道上，有乘象者，有乘马者，有乘驴者，彼等次第而行，同至一城。'
如是等教证甚多。一乘教法亦因密意不同，故圣教中宣说种种差别。若配合论典解释，则以六因说明一乘之密意。
因此，彼中问：'如来为何说一乘？'答：'因六种因：以诸法相无差别故，以无分别相故，以众生无我法无我平等故，以解脱平等故，以虽有不同修行及实有非实分别烦恼，然对治及所缘法性无不同故，以善巧示现安住故，以圆满究竟故。'
《庄严经论》则说明以十种因说一乘，彼论先以八种因说明诸经中如来宣说一乘。

།དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་ བཅོས་དེ་ལས།འདི་ལྟར་མདོ་དེ་དང་དེ་དག་ལས་དགོངས་པ་འདི་བརྒྱད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཀྱང་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་དགོངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་གིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཤེ་ན། ཚིག་ལེའུར་ བྱས་པ་ལས།ཉན་ཐོས་རྣམས་ནི་དྲང་བ་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། །འདི་གཉིས་ལ་ནི་མ་ངེས་པ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཐེག་གཅིག་གསུངས། །ཞེས་འབྱུང་བ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་གྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་སྟོན་པས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་སོ་སོ་ནས་འགྲེལ་པ་མཛད་དེ་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས།གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ན་དགོངས་པ་གང་གིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཅེ་ན། འདི་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་དག་ནི་དྲང་ཕྱིར་དང་། །གཞན་ཡང་ཀུན་ཏུ་གཟུད་པའི་ཕྱིར། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །མ་ངེས་རྣམས་ལ་ཐེག་གཅིག་བསྟན། །ཆོས་དང་བདག་མེད་གྲོལ་མཚུངས་ཕྱིར། །རིགས་ནི་ཐ་དད་གྱུར་པའི་ཕྱིར། །བསམ གཉིས་བརྙེས་ཕྱིར་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར།།མཐར་ཕྱིན་པས་ནི་ཐེག་གཅིག་བསྟན། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། ཁ་ ཅིག་དག་ནི་དྲང་བའི་ཕྱིར།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་མ་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དྲངས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བར་མཛད་པ་སྟེ། མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་སྙམ་དུ་ དགོངས་པའོ།།གཞན་ཡང་ཀུན་ཏུ་གཟུད་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པར་མཛད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མི་སྤོང་ཞིང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མི་འགྱུར་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་དོན་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའོ།།མ་ངེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་། དོན་གྱི་དབང་གིས་ཆོས་དང་བདག་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

其后以二种遍摄义显示如来宣说一乘的密意。因此在论中说：'如是在彼彼经中以此八种密意，诸如来虽说一乘，但三乘并非不存在。若如是，以何等密意宣说一乘？'偈颂中说：'为引声闻众，为摄菩萨故，于此二不定，诸佛说一乘。'详细内容如彼中所说。
无著菩萨造《大乘阿毗达磨集论》中，也以《庄严经论》偈颂为依据，以十种义阐释，世亲论师和无性分别作注释，阐明彼等十义。
因此，在无著菩萨所造《大乘阿毗达磨集论》中说：'若声闻、缘觉不共，诸佛法身具足如是功德圆满，以何密意说一乘？'对此有二偈：'为引摄一类，复为摄余故，诸正等觉者，对不定说一。法无我解脱，相同故差别，二意得化故，究竟故说一。'
世亲论师所造注释中说：'此中以二偈分别诸佛宣说一乘之密意。所谓为引摄一类者，即是引导不定种性声闻等趣入大乘，思惟彼等不定种性声闻等如何依大乘而般涅槃。所谓复为摄余故者，即是令不定种性菩萨安住大乘，思惟不定种性菩萨如何不舍大乘而不以声闻乘般涅槃，诸如来为此义故说一乘。'
以不定等言词和义理，广说乃至法、无我、解脱等。如上所说二种义，在《大乘集论》无性释及《庄严经论》中皆如是说。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་ཅུང་ཟད་མི་ མཐུན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། །མ་ངེས་རིགས་ཅན་ཉན་ཐོས་དང་། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས། །ཐེག་པ་ཆེན་པོར་འདྲ་བ་དང་། །ངེས་པའི་རིགས་ལ་ཐེག་གཅིག་བསྟན། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་གང་ དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་དབང་པོ་དང་།རིགས་ངེས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པ་བསྐྱེད་ནས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པའི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པས་དྲངས་ནས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པར་མཛད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་གང་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་དབང་པོ་དང་།རིགས་ངེས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བཀོད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པས་དྲངས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པར་ མཛད་པ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་རིགས་ངེས་པར་གྱུར་པ་དག་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། ཐ་དད་པའི་བསམ་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་སོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དང་། འགྲེལ་པ་གཉིས་ཀ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་གང་ཟག་གསུམ་གྱི་ཆེད་དུ་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ཡང་སྔ་མ་གཉིས་ནི་མ་ངེས་པའོ། །ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་ངེས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ རྣམས་ལས་ཚིག་འདི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་མར་གཟུང་དུ་མི་རུང་ངོ་།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་དགོངས་པ་ཐ་དད་པའི་དབང་གིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དགོངས་པ་ཐ་དད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་ཆོས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་བགྲོད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །བདག་མེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་དེ། བདག མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་སོ།།འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ མཚུངས་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རིགས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མ་ ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཡང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་དགོངས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་སྟོན་ཏོ།།བསམ་པ་གཉིས་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་གཉིས་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དང་པོ་ནི་དེའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཕ་རོལ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་བདག་གོ།།བདག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ལོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ ཆོས་ཉིད་མཉམ་པའི་བསམ་པ་བརྙེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཉན་ཐོས་རྣམས་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པས་ཆོས་ཉིད་མཉམ་པའི་བསམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མ་ཐོབ་ཀྱང་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་ཐོབ་པ་དེའི་ དབང་གིས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་བདག་ཅག་གི་ཆོས་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།

大乘集论释中有一处稍有不同。因此在该论释中说：'不定种姓的声闻，以及其他菩萨众，于大乘相似，对于定种姓宣说一乘。'
在此论释中说：对于那些在大乘中根器和种姓尚未决定的声闻等，为了使他们对大乘生起信解，并引导他们修习大乘，诸如来以一乘教法引导他们安住于大乘。
对于那些在大乘中根器和种姓尚未决定的菩萨，如来思虑'如何安置他们于大乘而使其不舍弃大乘'，因此以一乘教法引导他们安住于大乘。
对于那些在大乘中种姓已决定的菩萨，如来思虑'如何使他们不退转且不生起差别之想'，因此为这些菩萨宣说一乘。
论颂和论释二者都表明诸如来是为三种补特伽罗而宣说一乘。其中前二者是不定种姓，后一者是已定种姓。由于诸论中没有这些文句，故不应视为权威。
在世亲论师的释论中说：此外，由于不同的密意而宣说唯一乘。何为不同密意？即由于宣说法等的缘故。
其中'由于法相等'是指：真如是声闻等所共同趣入，故说一乘。'由于无我相等'是指：声闻等人无补特伽罗我，由于无我，说'此是声闻'、'此是菩萨'也不合理，由于无我相等故说一乘。
'由于解脱相等'是指：声闻等从烦恼障解脱相等，故说一乘。如世尊所说：'解脱与解脱无有差别。'
'由于种姓差别'是指：由于种姓有差别，不定种姓的声闻等也将成就佛果，基于此密意而说一乘。
'由于获得二种意乐'是指：由于获得两种意乐：第一是由于执持'一切众生即是我，我即是他'的想法，思维'由于他们将现证圆满菩提，故彼等也将成佛'，基于此密意而说一乘。
第二是获得法性平等意乐，即声闻们由世尊在《妙法白莲经》中授记而获得法性平等意乐。虽未证得法身，但由于获得平等性意乐，心想：'佛的法性即是我等的法性。'

།རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་འཁོར་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་དང་། མི་མཐུན་པ་ཡོད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་ ཆོས་ཉིད་མཉམ་པའི་བསམ་པ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་ལ་སོགས་པར་སྤྲུལ་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ངས་མངོན་པར་དྲན་ཏེ། ལན་བརྒྱ་ཕྲག་ གྲངས་མེད་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དགོངས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དག་དེ་ལྟ་བུ་མཐོང་བའི་དབང་གིས་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་འདི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།མཐར་ཕྱིན་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་འདི་གཅིག་ཁོ་ན་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ་གོང་ན་གཞན་ཐེག་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཐེག་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བཅས་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། །དགོངས་པ་དེས་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཉིད་། དབང་པོ་འབྲིང་ཉིད་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་མངོན་པར་བསྟན་པ་དང་། དབང་པོའི དབང་དུ་མཛད་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བའོ།།དེ་ལ་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནི་རིགས་རྣམ་པ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་གསུམ་དང་། མ་ངེས་པ་ དང་།རིགས་མེད་པའོ། །རིགས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ལུས་ལ་ཐེག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་རིགས་ཡོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དང་པོ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ལུས་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའི་རིགས་ཁོ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དང་། གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཅན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཞི་པ་མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ལུས་ལ་ ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རིགས་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་ནས་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་དེ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རིགས་དང་། བསྟེན་པའི་རིགས་སོ། །རིགས་འདི་བཤད་པ་ཡང་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཟོད་མ་ནས་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི་གསར་དུ་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་སྐྱོང་ལྟ་བུའོ། ། དེས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི་གསར་དུ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ་།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་བརྒྱད་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞི་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་དང་། སྦྱོར་བའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གདུལ་བར་མཛད ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་བཞག་སྟེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་བྱར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་ དང་།བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ།

另一方面，由于在那些眷属中的菩萨们之间存在不一致，因此世尊作出授记。因此，由于获得了法性平等的意乐，所以说是一乘，这是其含义。
'为了化现'是指佛陀化现为声闻乘等，如世尊所说：'我忆念无数百次以声闻乘入般涅槃'。基于这样的密意而说是一乘。这是说，为了使应当以声闻乘调伏的众生通过见到如此情形而获得涅槃，才示现这种化现。
'为究竟'是说此乘唯一究竟殊胜，因为在其上再无其他殊胜乘。声闻等乘是具有差别的，即佛乘。基于这种密意，诸佛世尊说是一乘。
一切众生界中并非没有众生种姓的各种差别，即根钝、中根和利根的差别，这是第三种从真实义的角度显示三乘有差别。这又通过两种方式显示：显示非一性和依根器分为三种。
其中'非一性'即是说众生界并非没有五种种姓的差别，这是其含义。其中五种种姓是：三乘、不定种姓和无种姓。'无种姓'是指其身中没有三乘涅槃种姓者。
其中有种姓者又分四种。第一声闻种姓者，即其身中唯有声闻涅槃种姓者。第二和第三即缘觉种姓者和菩萨种姓者，应知如声闻种姓者一样。第四不定种姓者，即其身具足三乘涅槃种姓，转变心意后必定趣向无上菩提，这是由于诸佛菩萨的大悲和方便所摄受的缘故。
种姓又分两种：本性种姓和依止种姓。对此种姓的解释，印度诸论师各自解释不一致，有些说是本有而非新得，如月护论师等。他说唯有法性种子，而非新得。
第二十八品。善男子，对于一向趣向寂灭的声闻种姓补特伽罗，诸佛虽以精进和加行的种种方便调伏，安置于菩提心，也不能获得无上正等正觉。从此以下是第二显示趣向寂灭的声闻决定不能现证正觉。这又通过四方面显示：略说、考察、详释和总结。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་དེ་དག་རིགས་ངེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་དམན་པའི་རིགས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། སྔ་མའི་རྒྱུ་གཉིས་སྨོས་ནས་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། སྐྱོན་སྔ་མ་གཉིས་སྨོས་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་གཉིས པོའི་རིགས་ཅན་དག་རང་བཞིན་གྱིས་དམན་པའི་རིགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་སྤྱིའི་རྒྱུའོ།།བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས།སྒྲིབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ནི་འདོད་ཆེན་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་ཞིང་འཇིགས་པ་དང་། ངལ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །གཞན་ ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་པས།དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཉིས་གཉིས་དང་ལྡན་མོད་ཀྱི། བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ ལས་རེ་ཞིག་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སོ་སོའི་སྒྲིབ་པ་རེ་རེ་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ང་ནི་ནམས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་རྣམས་ ལ་ཤིན་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་ནས།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མི་སྟོན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར། ནམས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་ པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མི་གསུང་བའོ་།།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཞི་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་གང་ཟག་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་ དང་།མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདིའི་མདོ་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པའི་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་ལས། མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཉིད་དོ།

这是第一点，如此趋向寂静的那些人由于是定性种姓的缘故，虽然诸佛调伏他们，但也不会现前圆满成佛。'为什么呢'是第二点的阐述。如此，由于他们唯具有本性低劣的种姓，以及慈悲极小的缘故，以及极度畏惧种种痛苦的缘故等等，这是第三点的详细解释。
这也以三个方面来阐述：总说三种因，说前二因后显示两种过失，说前二过失后显示不能成佛。这是第一点，如此二乘定性种姓者由于本性是低劣种姓的缘故，这是总的原因。'由于慈悲极小的缘故'是佛的障碍。'由于极度畏惧种种痛苦的缘故'是声闻的障碍。
因此，《无上处教示经》中说：'障碍有四种：背离大乘是贪著者的障碍，执著我见是外道的障碍，极度厌离恐惧和疲惫是声闻的障碍，背离利他是缘觉的障碍。'因此，后二者显然是二乘的障碍。实际上，二乘各具有两种障碍，但《无上处教示经》暂时依据特征而各说一种障碍。
由于慈悲极小而极不趋向利益众生的事业。由于极度畏惧种种痛苦，因此极不趋向诸行造作，这是第二点显示两种过失，这仅是此经的标示而已。'我从不说极不趋向利益众生的事业，极不趋向诸行造作者，安住菩提心后能获得无上正等正觉'，这是第三点显示不能成佛，如此由于两种过失的缘故，从不说他们能现前圆满证得无上正等正觉。
因此说'他们是一向趋向寂静的声闻'，这是第四点总结，仅是标示而已。'我说能回向声闻菩提的补特伽罗是方便菩萨'以下是第三点显示必定回向的声闻定能成佛。这也以四个方面来阐述：略说、观察、详释和总结。此经是略说，如此'回向的声闻'是《瑜伽师地论》所说五种种姓中的不定种姓者。

།ཡང་ན་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་དང་ཅིག་ཅར་འཇུག་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་རིམ་གྱིས་གོ་བ་བཟུང་བ་སྟེ།དེ་དག་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཁྱེད་ལ་སོགས་པས་སྤྱོད་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་འདིར་བསྟན་པའི་མ་ངེས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། མ་ངེས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། ། གཉིས་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་། བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟག་པའོ། །དེ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ནས་གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པས བསྐུལ་ན་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་དེའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་རིམ་གྱིས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ བས།རིགས་པ་དེས་ན་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའོ་། །འདི་ལྟར་དེ་དང་པོར་བདག་གི་དོན་ལ་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་སུ་དགོངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ སྟེ།ཉན་ཐོས་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་མདོ་འདི་ཉིད་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་ བུའོ།།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་དོ་། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་། ཞི་བའི་ཉན་ཐོས་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ཏེ། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་མིང་ཁོ་ནས་བཀོད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།སྤྲུལ་པ་དང་། སྨོན་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་ དང་།སྨོན་ལམ་གྱི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུལ་བའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དང་དེར་ཉན་ཐོས་སྤྲུལ་པར་མཛད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྨོན་ལམ་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ ཟག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དག་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་འཇོག་པར་མཛད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཟག་གང་རང་བཞིན་གྱིས་སྙིང་རྗེ་ཆུང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ དོན་ཀྱང་མི་འདོད་པ།གཞན་དག་གི་དོན་དུ་འཁོར་བ་ཡང་མི་འདོད་པས་ཆོས་ཉིད་དེ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་སུ་འདོགས་པར་མཛད་པའོ། གཞན་ཡང་ཆོས་ཉིད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་བདེན་པ་དག་ལ་སྐྲག་པའི་རྣམ་པས་ ཤས་ཆེར་འཇུག་པ་དེས་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བ་མེད་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་འགྱུར་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ཁོ་ནས་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

又或者，在渐入和顿入两种菩萨中，应当理解渐入者。因为他们必定会成就佛果，所以在《妙法白莲华经》中也说：'你们所有这些行为都是菩萨行。'这是针对此处所说的不定种性而言的。
另外，在论典《大乘庄严经论》中说：'为对治不定障碍，大乘经中佛陀授记声闻将成佛，并说唯有一乘，无有第二乘。'《阿毗达磨杂集论》中也如是说。
'为什么这样呢？'这是第二部分的观察。
'他从烦恼障中解脱后，如果受佛等劝请，也将获得从所知障中解脱心'，这是第三部分的详细解释。如是，通过如来宣说法要，断除所知障后，将逐渐获得无住涅槃，依此道理必定将成就佛果。
'如是，他最初以自利之相从烦恼障中解脱，因此如来认定他属于声闻种性'，这是第四部分的总结。对于这种声闻，在诸多教法中有不同的解释：
有些经典中说有两种，即：趋向寂静者和转变声闻，如本经和《解深密经》中所说。
有些经典中说有三种，即：不退转菩提者、寂静声闻和增上慢者，如《楞伽经》中明确列名解释的那样。
还有另外三种，即：化现、发愿和法性，如论典《瑜伽师地论》中所说。
因此在该论中说：'复次，如何安立声闻乘？答：由三种因：一、化现故，二、发愿故，三、法性故。所谓化现故者，即如来为调伏众生，于彼彼处示现声闻。'
'所谓发愿故者，即有众生发愿求证声闻乘，立为声闻。所谓法性故者，即有众生本性悲心微小，因为怖畏诸苦这两种原因，既不希求利他，也不愿为他人而住于轮回，安住此法性故立为声闻。'
又复由证悟法性而圆满菩提，如是由于以惊怖之相多分趣入所安立的诸谛，由此将获得圆满。
如声闻乘，独觉亦复如是，其殊胜之处在于即使无佛出世也能证得圆满菩提。
菩萨则应当以与此相反的三种因来理解，如是宣说。

།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་པ་ངེས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་། བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་། སྤྲུལ་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། མིང་བཀོད་ནས་རྣམ་ པར་མ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་རྣམ་པ་བཞི་པོ་སྟོན་པ་ནི་སྤྲུལ་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་། བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། ཞི་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན། སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་དང་། ཞི་བ་བགྲོད་པ་གཅིག་པའི་ཉན་ཐོས་སོ། །དེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་ཙམ་གྱི་ཤེས་པ་དང་།ཆོས་བདག་མེད་པ་ལ་ལོག་པར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཤེས་པས་དག་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་རིགས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་དང་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དག་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་རྒྱུད་ཅན་དུ་གྱུར་པས།དེ་མཐར་ཐུག་པར་གྱུར་ཅིང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བར་མཛད། འཇུག་པར་མཛད་ཅིང་ཐབས་ཉེ་བར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེ་རྒྱུ་དེས་ན་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ལ་མངོན་པར་གཞོལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ལ་མངོན་པར་གཞོལ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི། ཞི་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་རྟོགས་པ་ཤིན་ཏུ་བུལ་བར འགྱུར་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཞི་བའི་བགྲོད་པ་གཅིག་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་སྙིང་རྗེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་རིགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་མི་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇིགས་ པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞིང་།བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་རྣམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ ཉན་ཐོས་དང་།བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། འགོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཉན་ཐོས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལས་འབྱུང་བ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་ བཞི་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།མིང་ཐ་དད་ཀྱང་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏེ་། ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་གྲངས་མང་ཉུང་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་ཁོ་ན་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་བཞི་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་ལྡོག་པར་མ་གྱུར་པ་མ་བསྡུས་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཟང་ངོ་། །ཡང་ན་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བྱེ་བྲག་སྨོས་ནས་སྤྱི་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སེམས་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྡུས་པ་ལྟ་བུའོ།།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་གསུམ་ཞེས་གསུངས་ཤིང་། སྤྲུལ་པ་བཀོལ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཉན་ཐོས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

有些论典说有四种声闻：决定声闻、增上慢声闻、退菩提声闻和化现声闻，如《妙法白莲华经论》中所说，只是列举名称而未详细解释。
又有些论典说四种声闻是：化现声闻、增上慢声闻、当得菩提声闻和一向趣寂声闻，如《瑜伽师地论》中所说：'什么是四种声闻？即化现声闻、增上慢声闻、当得菩提声闻和一向趣寂声闻。其中，化现声闻是菩萨为度化众生而示现的。增上慢声闻是仅了知人无我，对法无我产生错误执著，认为自己已清净的。当得菩提声闻是最初虽属于极小悲心种性，但因亲近如来，长期修习对广大佛法功德的认知，虽住于无漏界中，但经诸佛劝导开示方便，因此而趣向大菩提。虽然他们趣向大菩提，但因喜好寂静的缘故，在这种修行中进展极其缓慢，这与最初发心的佛种性者不同。一向趣寂声闻是从最初就属于极小悲心种性，不专注利益众生，因惧怕痛苦而只想住于涅槃，无缘成就大菩提。'
又有些说四种声闻是：化现声闻、增上慢声闻、发菩提愿声闻和入灭尽定声闻，如《圣宝积经论》中所说。
这些说法实际上与《瑜伽师地论》所说的四种声闻是一致的，只是名称不同而意义相同，此处不再赘述。若问为何诸论典中数目有多有少不一致，实际上真实义理就是四种，如《瑜伽师地论》等所说。其中的差别是，《瑜伽师地论》等说四种是包含了所有声闻。《妙法白莲华经论》中说'退菩提'是未包含最初就不退的，因此这里《圣宝积经》和《瑜伽师地论》的说法最为殊胜。或者说，《妙法白莲华经论》中说'退菩提'是说明特殊情况后显示普遍情况，因为这是当得菩提的一个方面，就像思心所摄属于行蕴一样。《圣楞伽经》说三种，而不说化现声闻，是因为化现非真实声闻，所以略而不说。

།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྤྲུལ་ པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་འབྱུང་བ་ནི་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། སྔར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་འོག་ ཏུ་ཕྱིས་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཏབ་པ་ནི་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་།ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པས་ཉན་ཐོས་ཞེས་མི་བྱའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་འམ།ཡང་ན་སྨོན་ལམ་དང་། ཆོས་ཉིད་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་མ་བསྟན་ཏོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་སྤྲུལ་པ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་མ་བསྟན་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ངས་ལེགས་ པར་གསུངས་པ།ལེགས་པར་བཅས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་པས་བཤད་པ། ལེགས་པར་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་པ་ཡང་སྣང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པའི་ བསྟན་པ་ལས་བརྩམས་ནས།མོས་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མོས་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མོས་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མོས་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་བཤད་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་སྣོད་རྣམ་པ་ གསུམ་ལས་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དོ།།ལེགས་པར་བཅས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དོ། །འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་[(]མོད་[,]མདོ་[)]སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དང་། ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དོ། །ལེགས་ པར་བཅས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལེགས་པར་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་སྤྱིར་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་ཤིང་ལེགས་པར་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཆར་ལ་ཡང་སྡིག་པ་འདུལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཆར་ལ་ཡང་སྡིག་པ་འགོག་པའི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། ཡང་ན་དགེ་ བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྡིག་པ་རྣམས་འགོག་པར་ནུས་པས་ན་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ལེགས་པར་གསུངས་པས་ལེགས་པར་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རིགས་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ དང་།ཚིག་དང་དོན་ཟུར་ཕྱིན་པ་སྟེ། ཚིག་འབྲུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསླབ་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་འཆའ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགོག་པའི་ཕྱིར་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ།

从《瑜伽师地论》中出现的'化现'一词，即是在诸论中所说的'化现声闻'。
法性所生即是所说的'定性声闻'。
所说的'发愿'即是指'回向声闻'，是指先前发声闻乘愿，后来发大愿，既称为'发愿'也称为'回向'。
若已发起趣向大菩提之心，则为菩萨愿所摄，不称为声闻。
增上慢者，或为愿所摄，或为愿与法性二者所摄，故未在其中宣说。
此经中未说化现和增上慢者，应如上述理解。
复次，胜义正觉如是说：'我所善说、善立之法律，以极清净心所说，于善说之法中，众生有种种不同层次的信解。'此下是第五无自性相教中，分别解说不同信解。
此亦以三种方式宣说：略说依教产生差别信解，从'善男子'以下广分别依教产生差别信解，从'善男子'以下总结依教产生差别信解的说明，此是第一。
对此经文有三种解释：有人说'善说'是三藏中的经藏，'善立之法'是论藏，'律'即是律藏。
有人说'善说'是三藏中的经藏和论藏，'善立之法律'是律藏。
有人说'善说善立'是总指三藏，因如来善说善立法故。'律'是三藏皆有调伏罪恶的功能故称为律，也称为'灭'，因三藏皆有遮止罪恶的意义。
无性菩萨所造《摄大乘论释》中也说：'又因一切善能遮止诸恶，故称为律。'
'善说善立'者，如《瑜伽师地论》中说：'因理趣摄持、摄受殊胜功德、文义究竟圆满故称善说；因制立一切学处故称善立。'
'法律'者，如《瑜伽师地论》中说：'因通达八支圣道正理故称为法，因遮止一切烦恼故称为律。'

།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་པས་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆོས་སྟོན་པར་ནུས་པའི་བསམ་པ་བསྟན ཏེ།ཆོས་སྟོན་པའི་བསམ་པ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་འཁོར་བ་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་གིས་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་གནས་ ནས་སོ།།གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་མི་གནས་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་པར་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ ཞུགས་ལ་ཞུགས་ནས་སེམས་བསྡུས་ཏེ།མི་གཡོ་བས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མི་འབྱུང་ཡང་། ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲ་སྐད་ཚད་མེད་པས་ཆོས་སྟོན་ཅིང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་དག་ལས་སྔར་རྟོག་པ་ དང་དཔྱོད་པས་བསམས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་གདོད་ཆོས་འཆད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ།ངག་གི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པས་ཆོས་སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་མི་རིགས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱོད་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མི་འབྱུང་བར་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་ཅེས་བསྟན།སྨྲས་པ། གང་འཁོར་བ་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ། སྔར་ངག་གི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་གནས་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་སྐྱེ་ཤིའི་ལུས་དང་བྲལ་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་གནས་ཤིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་ཉིད་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཆོས་ཀྱང་མི་གསལ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲུལ་པ་ཚད་མེད་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཆོས་ཀྱང་སྟོན་ཡང་སེམས་ལ་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་མེད་དེ་།།ཇི་ལྟར་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་པི་ཝང་རྟག་པར་རང་ཉིད་ལས་སྒྲ་བྱུང་ཞིང་། གཞན་གྱིས་རིག་པ་མེད་པར་ཡིད་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་དུ་སྒྲ་འབྱུང་ བ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་།རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་སེམས་ལ་ཆོས་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ཡང་བསོད་ནམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཡེ་ཤེས་ཚད་མེད་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ སྐུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་སྐད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མི་མངའ་བར་ཆོས་སྟོན་པའི་ནང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་ པས་བཤད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པར་ཡང་ཆོས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་མེད་དེ། ཆོས་བསྟན་ པའི་ནང་ན་དེ་བཞིན་[(]གཤགས་[,]གཤེགས་[)]པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་པས་བཤད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མན་ཆད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་ཆོས་སྟོན་པ་ ནི་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་ལྟོས་དགོས་ཏེ།འདི་ལྟར་སྨན་དང་ནད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་དེས་ན་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཟག་པ་མེད་པའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པར་ནུས་སོ།

以极其清净的发心说法这一说法表明了能够说法的发心。关于说法的发心，由于各自解释不同，如果对照龙树论师所说，说法有两种：第一是具有轮回的补特伽罗说法，是依止于寻思和伺察。第二是法身菩萨说法，是不依止于寻思和伺察而说。因此，在《般若波罗蜜多释》中说：'复次，当时菩萨恒入禅定三昧，入已摄心，虽然由于不动而无有寻思和伺察，却以无量音声为十方一切众生说法并令解脱，此即名为禅定波罗蜜多。'如果对照诸经中所说'先以寻思和伺察思维，然后才开始说法'，那么在入禅定三昧时，由于无有语言的寻思和伺察而能说法是不合理的，为何你说在安住禅定三昧中虽无寻思和伺察却为众生说法？
答曰：具有轮回的诸补特伽罗，在入三昧时，先依止语言的寻思和伺察，然后说法。但法身菩萨已离生死之身，通达一切法恒常安住如同三昧的体性，不显现散乱之法，虽以无量化身为众生说法，心中却无分别。如同阿修罗的琵琶常自出声，无需他人了知而如意发声，也无散乱心、无执著心，因为是从福德异熟所生，故能如意发声。法身菩萨也是如此，虽然心中无分别、无散乱，无有说法的体性，但由于无量福德、禅定、三昧、智慧作为因缘，故从法身菩萨中发出种种法音，随众生意乐而显现，如广说于彼论中。
由于如来在无寻思和伺察而说法者中最为殊胜，故说'以极其清净的发心说法'。如果对照近光论师所说，八地以上无寻思和伺察而说法，因为说寻思和伺察唯是有漏的缘故，无有二种寻伺。由于如来在说法者中最为殊胜，故说'以极其清净的发心说法'。如果对照法护论师所说的论典，金刚喻定以下的诸菩萨为调伏众生而说法，必须依止寻思和伺察，因为如同完全了知药物和疾病一样。因此，八地以上也能以无漏的寻思和伺察说法。

།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་ཡོན་ཏན་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་རྩོལ་བ་ཡང་མི་མངའ་ བས་རྟོག་དཔྱོད་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཆོས་སྟོན་པར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཡོན་ཏན་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་དག་ནི་སྨན་དང་ནད་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གཞན་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་པས་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་ལ་ལྟོས་སོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་པས་བཤད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ ཡིན།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཐ་དད་པས་བརྡ་སྤྲོད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་མི་རུང་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་ དུ།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཀ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་པ་དང་། འཕགས་པ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པས་གཉིས་ཀ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཅིང་བཤད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་ གཞུང་དང་སྦྱར་ན་ནི་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་གནས་ལ།རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ཏེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པས་ཆོས་བཤད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་མེད་ཀྱང་སྔར་ས་འོག་མའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་བསྐྱེད་པའི་དབང་གིས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་ཆོས་སྟོན་ཅིང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལས་མ་ལངས་པར་ཡང་སྤྱོད་ལམ་རྣམས་སྟོན་ཏོ། །བཤད་པ་འདི་སྦྱར་ན་ལེགས་པར་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཞི་བ་ལ་གཞོལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་ དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཞི་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་མྱོང་བ་བླ་ན་མེད་པའི་སྟོན་པ་ཆེན་པོས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དོན་གོང་མ་དེ་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ ལེགས་པར་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་ཞེས་གསུངས་སོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་པ་ཡང་སྣང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བསམ་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསྟན་པ་དང་དོན་ཤེས་ཤིང་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། བསྟན་པ་ཁོ་ན་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་དོན་མི་ཤེས་པ་དང་། བསྟན་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་། དོན་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དང་བསྟན་པ་དང་དོན་གཉི་ག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཕྱིས་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མོས་པ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བརྟེན་པའི་བསྟན་པ ཉིད་སྨོས་པ་དང་།མདོ་སྡེ་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།

阐明佛地因为是功德究竟，所以无需作意，不依靠寻思观察而说法。因此，在《唯识成就论》中说：'功德圆满者因为不完全了知药与病，所以依靠后得智对他人说法时必须依靠寻思观察。而在佛地则无需作意'，所以说是以极其清净的意乐而说法。
如果十地菩萨依靠寻思观察而说法，那么如何理解并解释《般若波罗蜜多注》中所说的呢？答：诸论著作者的意趣不同，不应混淆解释。如《般若波罗蜜多注》中说有寻有伺二者，而圣弥勒等说二者都无，这样的差异不应混为一谈而解释。
若依法护论师所说的论典，七地以下皆住于寻伺，金刚喻定是第四禅，既无寻伺，也不能说法。答：虽然第四禅无寻无伺，但因先前下地所生起的寻伺力，在等觉位时也能说法，即使在入灭尽定时也能示现诸威仪。
如此解释'善说之法'是指所应解说的教法。如《瑜伽师地论》中说：'应知世尊以四种方式善说诸法：第一是趣向寂静，为获得有余涅槃界；第二是令般涅槃，为获得无余涅槃界；第三是趣向菩提，为获得声闻、缘觉及无上正等正觉；第四是善逝分别宣说，因为是究竟圆满、现前证得、无上大师详细开示的缘故。'因具有如是上述义理，故称为'善说之法'。
'诸有情种种意乐差别次第亦现'，这是显示不同的意乐。这又分四种：了知教法与义理并且深信、仅深信教法而不了知义理、深信教法而不信义理、对教法与义理二者都不深信，因此说'种种'，后面将详细说明。
'善男子，如来如是三种无自性性之密意'以下，是第二广说依教起信的差别。这又以两方面来说明：一是说明所依的教法，二是从'于此经中'以下显示有情意乐的不同。

།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པས་བརྟེན་པའི་རིགས་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རིགས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་གསུངས་པར་ གྱུར་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པ་དྲང་བའི་དོན་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པས་སོ། །ཟབ་མོ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ བརྗོད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རིགས་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་གསུངས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་གསང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་གསང་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐོབ་ཅིང་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའི་དགོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཉིད་དོ།།དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་གསང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་རབ་མཁྱུད་པ་དང་། མངོན་དུ་སྟོན་པ་མི་ མཚུངས་པས་འདིར་ཡོད་པ་ཉིད་མཁྱུད་ནས་མེད་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅེས་པ་བསྡུས་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་དགོངས་པའི་དབང་གིས་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གསང་བའི་མཚན་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ ཉིད་དེ།།འདིས་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསང་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་ཞིང་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་དེ་ལས་སེམས་ཅན་གང་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པ་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ། རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ། མོས་པ་མང་དུ་ བསྒོམས་པ།བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔ་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ། མངོན་ པར་ཡིད་ཆེས་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་།དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མ་གྱུར་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེས་ཀྱང་སྒྲའི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་ལྔ་ཡང་གཏན་མེད་ལ་མངོན་ པར་ཡིད་ཆེས་པ་ཡང་མེད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ།།གང་ཟག་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལྔའི་མང་ཉུང་ལས་གང་ཟག་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པ་གཅིག་མ་ཚང་བ་དང་། རྣམ་ པ་གསུམ་དང་ལྡན་ལ་གཉིས་མ་ཚང་བ་དང་།རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ལ་གསུམ་མ་ཚང་བ་དང་། རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཚང་ལ་བཞི་དང་ལྡན་པ་དང་། དངོས་པོ་ལྔ་གནས་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ན། ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཐོས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ གྱུར་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པ་ཐོས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ།

首先分为两种：即阐述教法所依的道理，以及阐述从道理出发而宣说教法。这是第一种，如此，显示三种无自性的不了义密意特征的教法即成为教法所依处。
从甚深处出发，阐述不了义经的密意特征诸法之密意，即是：'一切法无生、无灭、本来寂静、自性涅槃'，这是第二种从道理出发而宣说教法。
此经文也以三种方式显示：显示所说教法的密意、显示教法的密意性、显示何为教法的密意。
'甚深密意'即是：通达并领悟三种无自性的极为甚深之密意。
'阐述不了义经密意特征诸法之密意'是显示教法的密意性，即如诸圣者的教言包含与显示不同，此处包含有而显示无的缘故称为密意。
'诸法之密意'即是：总集要义。这是说，如此依据密意，从不了义经中，依据三种无自性的密意特征而说一切法无自性等。
'法之密意'即是：宣说一切法无自性等。这是第三种显示何为教法的密意，应如前般分别广说。
彼经中所说'某些众生已生广大善根、遍净诸障、相续已成熟、多修胜解、广积福德智慧二资粮'以下，是第二种正确显示众生意乐不同。
这也以四种方式显示：显示五事圆满且具足胜解的补特伽罗、显示五事未圆满而具足胜解的补特伽罗、显示虽生胜解但执著文字的补特伽罗、显示五事全无且无胜解的补特伽罗。
此四补特伽罗又依五事（善根等）的多少分为六种补特伽罗：五事圆满者、具四事缺一者、具三事缺二者、具二事缺三者、具一事缺四者、五事皆无者。
事又分两种：显示五事圆满，以及显示听闻彼等教法后的领悟，这是第一种。
'彼等若闻此法，则如实了知我之甚深密意'等，显示第二种听闻教法后的领悟。
这也分两种：显示听闻教法后的领悟，以及显示如实领悟的功德。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐོས་པར་གྱུར་པའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དགོངས་ཏེ་ གསུངས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའོ།།ཆོས་དེ་དག་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་མོས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དོན་དེ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོག་པར་འགྱུར་རོ། །རྟོགས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ ནས་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར།མྱུར་བ་མྱུར་བ་ཁོ་ནར་ཤིན་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ ཕན་ཡོན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་ལ་མོས་པ་བསྟན་པ་དང་། དོན་ལ་མོས་པ་བསྟན་པའོ། །དོན་ལ་མོས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ དབྱེ་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པས་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ་ལ་གནས་པས་མྱུར་བ་ཁོ་ནར་བླ་ན་མེད་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའོ།།ང་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དད་པ་བསྐྱེད་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ།།སེམས་ཅན་གང་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། མོས་པ་མང་དུ་བསྒོམས་པ་མ་ཡིན་པ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ ཚོགས་ཆེན་པོ་བསགས་པར་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མ་གྱུར་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་པར་མ་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ ཆེས་པ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་དག་དང་ལྡན་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་། དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། །དངོས་པོ་བཞིའི་བྱེ་བྲག་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ རང་བཞིན་དྲང་ཞིང་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གྱུར་པ།རྟོག་པ་དང་སེལ་ནུས་པའི་མཐུ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། རང་གི་ལྟ་བ་ ལ་དེ་མི་གནས་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་།མདོ་སྡེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་དབང་གིས་རང་ཉིད་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་གནས་པར་བསྟན་པ་དང་། མདོ་སྡེ་དེ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ལ་སྨན་པའི་དབང་གིས་བསོད་ནམས་དང་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རང་གི་ལྟ་བ་ལ་མི་གནས་པ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་ཐོས་པས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་ དྲང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། དྲང་པོའི་སེམས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོའོ་ཞེས་གསུངས་པས་དྲང་པོའི་སེམས་ནི་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་སེམས་ལ་བྱའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ཀྱང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ནི་དད་པས་འཇུག་པར་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ།

这是第一，即由于听闻法而如来思已宣说，如实通达所分别的真实义。对于这些法也将生起极大信解，并且以无颠倒智慧如实思维彼义。依止此证悟而极为串习的缘故，唯速疾速疾地也将获得究竟。
以上等文句显示第二如实通达的利益。此亦以二相显示：显示通达的利益本身，及显示对如来生起胜解的利益，此为第一。
此经文亦分为二：显示对法的信解，及显示对义的信解。对义的信解又分为三：显示以见道如实通达，显示住于修道依止彼思维而极为串习，显示住于究竟速疾获得无上菩提涅槃。
于我也生起极大信心，彻底了知彼如来是正等觉、于一切法现证正等觉，此为第二显示对如来生起胜解的利益。
若诸有情未生广大善根，未清净障碍，未成熟相续，未多修信解，未积集广大福德智慧资粮，以下是第二显示未具足五事而具胜解的补特伽罗。
此亦有二：显示未具足五事，及显示胜解本身，此为第一。此显示瑜伽师虽未具足五事，但由成就四事之力而生起胜解。四事差别如前所说。
其性质正直且具正直本性，虽无思择抉择之力，然不住于执著自见为最胜等，以下显示第二胜解本身。此亦以三相显示：显示不住于自见而生胜解，以下经文显示由胜解之力而安住于自身殊胜，以'于彼等经'以下显示由利益自身而积集福德智慧资粮。
第一亦分为三：显示不住于自见，显示由听闻教法而生胜解，及详细显示胜解相。此为第一，其中'正直本性'即是信心，因此《圣无垢称经》说：'正直心是菩提心要'，故正直心是指胜解心。
《圣般若波罗蜜多释》中亦说：'唯以信心能入佛法大海'，故显然'正直'是指胜解。

།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དྲང་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། །ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་ པ་དང་།མ་ཡིན་པའི་རིགས་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་སེལ་བར་མི་ནུས་ཀྱང་། རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་། ཡང་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་རྩོལ་བའི་ཕྱིར་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་དག་ལས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་དག་གིས་ནི་ཆོས་དེ་ཐོས་ན་ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་མཐུ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཆོས་དེ་ལ་མོས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་དད་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཐོབ་པས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་བར བསྟན་པ་སྟེ།དེ་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དེ་ཆོས་ཐོས་པའི་དབང་གིས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་མཐུ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་བསྟན་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །མདོ་སྡེ་འདི་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་གསུངས་པ་ཟབ་པ་ཟབ་པར་སྣང་བ།སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་མཐོང་བར་དཀའ་བ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། དཔྱོད་མི་ནུས་པ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ། ཞིབ་མོ་བརྟགས་པ། མཁས་ཤིང་མཛངས་པས་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མོས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུམ་པ་མངོན་པར་ ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་འདིའི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་དང་ལྡན་པས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྟེ། དང་པོ་མདོ་སྡེ་འདི་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མདོ་སྡེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ཟབ་པ་ཟབ་པར་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་དེས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་དོན་གསལ་བར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་ བཞིན་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་འབྲེལ་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།བཞི་པ་མཐོང་བར་དཀའ་བ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་གིས་མཐོང་བར་མི་ནུས་ཤིང་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས་སོ། །ཡང་ ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བར་དཀའ་བ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ལྔ་པ་དཔྱོད་མི་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་དེ་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར་དཔྱད་དུ་མེད་ པར་གྱུར་པའོ།།དེ་ལ་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སོ། །ཡང་ན་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ལས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ཆོས་གཉིས་སོ། །དྲུག་པ་ཞིབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འཕགས་པའི་ གསུང་རབ་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་ལ་གནས་པ་ཞིབ་མོ་བརྟགས་པ་མཁས་ཤིང་མཛངས་པ་དག་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་སོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་དགུ་པ། མདོ་སྡེ་དེ་དག་གི་དོན་བསྟན་པ་དག་བདག་མི་ཤེས་སོ་སྙམ་ནས་འདུག་སྟེ། འདི་སྐད་ཅེས་སངས་རྒྱས རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ལ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་མཁྱེན་གྱི། བདག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་དབང་གིས་རང་ཉིད་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་གནས་པར་བསྟན་ པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བསྟན་པའི་དོན་ལ་བདག་ཉིད་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་གནས་པ་དང་། བསྟན་པ་གསུང་བ་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། བདག་ཉིད་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་གནས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

这是这样说的：由于成为正直的缘故，虽然不能以智慧的力量完全分辨圣教中所说和非理的道理，但不住于执著自见为最胜，又因为精进寻求了义经典的缘故，不对不了义经典作字面的执著，这就是所要显示的。
其次，显示由获得教法而生起胜解：虽然他们听闻此法时，没有如实了知我的甚深密意解说的能力，但是对此法生起信解，并且会生起清净的信心。这是说明他不对执著自见为最胜生起胜解，虽然由于听闻法的缘故没有理解密意宣说的能力，但是对教法生起胜解心。
第三，显示胜解的特征：'这些经典是如来所说的甚深显现甚深、具足空性、难见、难解、不能思议、非寻思境界、细致观察、智者所知'而生起信解。
如是由具足六种意义而胜解其极为甚深：第一，由'这些经典'等说明胜解经典是如来所说故甚深。第二，'甚深显现甚深'是说此经典明显开显极为甚深的意义，故称为开显甚深。第三，'具足空性'是说圣教唯是空性自性，由与空性相应故称为具足空性。
第四，'难见难解'是说凡夫不能见，二乘也不能了解。或者说因为凡夫和二乘都不能见和了解，所以称为难见难解。
第五，'不能思议'等是说圣教远离寻思境界故成为不可思议。这里'思议'是指三界有漏的心和心所法。或者说'思议'是指转变为分别和思议二法。
第六，'细致'等是说圣教为住地菩萨以细致观察、智慧通达所能了解。
第二十九品。对于那些经典所说的义理，认为'我不了解'而住，说道：'诸佛菩提极为甚深，诸法法性也极为甚深，唯如来能完全了知，我是不能了知的。'这以下是第二显示由胜解力而自处卑下而住。
这也分为两种：对教法的义理自处卑下而住，以及依止说教者而自处卑下而住，这是第一种。

།འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ཟབ་མོ་དེ་དག་ལས་བསྟན་པའི་དོན་དག་ལ་ རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་བདག་ནི་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པས་ཡང་དག་པ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཁྱེན་པ་གཉིས་མངའ་བས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡིན་པ་དེས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡང་དག་པ་དང་། ཀུན་ རྫོབ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་གིས་མཁྱེན་གྱི། བདག་ཅག་གི་ཤེས་པ་དམན་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ ཇི་སྐད་དུ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་གྱ་ནོམ་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཁོ་ནས་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་གིས་ཆོས་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པ་དེས་ཇི་ སྐད་དུ།དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་གྱི། བདག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་མ་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་གིས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་མོས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་ བསྟན་པ་འཇུག་པར་མཛད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་མཁྱེན་པ་དང་།གཟིགས་པ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཅག་གི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ནི་བ་ལང་གི་རྗེས་ཙམ་མོ་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུང་བ་པོ་ལ་བསྟན་ནས་བདག་ཉིད་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་ གནས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གང་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་མཛད་པ་དེ་དག་གི་མོས་པའི་རྗེས་སུ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཇུག་པར་མཛད་པས། སྟོན་པར་མཛད་པའི་མཁྱེན་པ་ལ་ཚད་དང་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཅག་གི་ཤེས་པ་ དང་།མཐོང་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཁྱེན་པ་དང་གཟིགས་པ་ལ་ལྟོས་ན། དཔེར་ན་བ་ལང་གི་རྨིག་རྗེས་ཀྱི་ཆུས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུ་དང་བསྒྲུན་པ་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ མཁྱེན་པ་ནི་མཐའ་མེད་པས་མཁྱེན་པར་བྱ་བ་ནི་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་ནོ།།བདག་གི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ནི་བ་ལང་གི་རྗེས་ཙམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་སྡེ་དག་ལ་གུས་པར་བྱས་ཏེ། གཞན་དག་ལ་སྟོན་པར་ཡང་བྱེད་ཡི་གེར་འདྲི་བར་ཡང་བྱེད་ཡི་གེར་བྲིས་ནས་འཆང་བར་ཡང་བྱེད། ཀློག་པར་ཡང་ བྱེད།ཡང་དག་པར་འགེང་བར་ཡང་བྱེད། མཆོད་པར་ཡང་བྱེད། ལུང་ནོད་པར་ཡང་བྱེད། འདོན་པར་ཡང་བྱེད། ཁ་ཏོན་དུ་ཡང་བྱེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པས་སྦྱོར་བ་བསྐྱེད་པར་ཡང་མི་ནུས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བདག་ཉིད་ལ་སྨད་པའི་དབང་གིས་ བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སྩོགས་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བདག་ཉིད་ལ་སྨད་པའི་དབང་གིས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་དང་། མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་འདི་ལྟར་བདག་ལ་སྨད་པའི་དབང་གིས་མདོ་སྡེ་དག་ལ་གུས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་སྤྱོད་པ་བཅུ་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་ཀྱང་། ད་དུང་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ གཉིས་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པའོ།

如是，对于这些甚深经典所宣说的义理，贬低自己的智慧，认为'我是不了解的'，这样想着说道：'诸佛因为证得菩提，具有胜义谛和世俗谛的二种智慧，所以是极为甚深的。诸法的法性，胜义和世俗二谛也极为甚深，远离能取所取的自性，因此唯有如来才能了知，我们以微劣的智慧是不能了知的。'
如《大毗婆沙论》中所说：'诸法的法性极为甚深微妙，唯有一切智者才能究竟。'
如《华鬘经》中说：'善男子，若人不能自己通达诸法极为甚深的本性，应当如是说：这是世尊所知，不是我的境界，唯有佛陀才能了知'等等。
如来对于具有种种信解的众生，能够随顺宣说正法，因此如来的智慧和见解是无边无际的，而我们的智慧和见解仅如牛迹般微小。这是第二部分，说明依止说法者而贬低自己的安住。
如是，诸如来对于所摄受的众生，随顺他们的信解而宣说正法，因此说法的智慧是无量无边的。我们的智慧和见解比起世尊的智慧和见解，就如同用牛蹄印中的水来比较大海之水一样。
《解深密经》中说：'如来的智慧无有边际，所应知的如同大海，我的智慧和见解仅如牛迹而已。'
对经典恭敬，为他人演说，书写，持有所写的经典，读诵，恭敬供养，受持，诵读，背诵。然而仍然不能以修行的方式生起修习。以上说明第三部分，由于贬低自己而积集福德智慧二资粮。
这也是以两种方式说明：由于贬低自己而显示不能证悟，以及因为未证悟而显示应当依止福德和智慧。第一种又分为两种：详细解释和总结。这是第一种，即菩萨如是因为贬低自己而对经典生起恭敬等十种法行，但仍然不能以修行的方式生起福德和智慧二种行为。

།ཆོས་སྤྱོད་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བམ་པོ་ལྔ་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་གསུམ་པ་ལས། དེ་དག་གི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། ཡི་གེར་འདྲི་བ་དང་། མཆོད་པ་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། གུས་པར་ཉན་པ་དང་། ཀློག་པ་དང་འཆང་བར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་དང་། ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་དང་། སེམས་པར་བྱེད་པ་དང་། བསྒོམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བམ་པོ་བཞི་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་བདུན་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཆོག་གི་ལྷས་ཞུས་པའི་མདོ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་མིང་བཀོད་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདི་དག་གི་དོན་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏེ། སྔ་ཕྱིའི་གོ་རིམས་མི་མཐུན་ཡང་དོན་ཐ་དད་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་མང་ཡང་རུང་ཉུང་ཡང་རུང་བསྟི་སྟང་དང་བཅས་ཤིང་གུས་པས་ཡི་གེར་འདྲི་བའི་ཆོས་བཤད་པ་དང་། མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་མཆོག་གམ། མཆོག་མ་ཡིན་པ་ཡང་རུང་མཆོད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ ཡི་གེར་བྲིས་ནས་སྙིང་བརྩེ་བས་གཞན་དག་ལ་སྦྱིན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་།ཕ་རོལ་གུས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་གྱ་ནོམ་པའི་སྒྲས་བསྟན་བཤད་བསྒྲགས་པ་དག་ལ་ཤིན་དུ་བཀུར་བའི་བསམ་པས་གུས་པར་ཉན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་མོས་པ་དང་། གུས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ ཀློག་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པར་འདོད་པས་གཞན་དག་ལས་ཡང་དག་པར་མནོས་ཏེ། ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་དུ་བསླབས་ནས་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། དབྱངས་སྙན་པས་འདོན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྙིང་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པ་འམ་བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་འཆད་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། གཅིག་པུ་དབེན་པ་དག་ཏུ་ལེགས་པར་སེམས་པ་དང་། འཇལ་བ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་སེམས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསམ པ་བཞིན་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་གང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་དོན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གཞོལ་ཞིང་འཇུག་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་འདི་དང་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡི་གེར་འདྲི་བ་དང་། མཆོད་པ་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འགེད་པ་དང་ཉན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཀློག་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་དང་། འཆད་པ་དང་། སེམས་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར བཤད་པ་དང་།དོན་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་དྲུག་པ་ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་དང་། བདུན་པ་འདོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཡང་གཞན་དག་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ བསྣན་ཏེ་དྲུག་པར་བྱས་པས་སོ།།བསྟན་པ་གཞན་དག་ལས་ནི་དོན་འདི་ནི་མི་འབྱུང་བས་བསྟན་བཅོས་དེའི་དགོངས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དག་ལ་མདོ་ཙམ་དུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་དག་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་འཆད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ།།བསྟན་པ་གཞན་དག་གི་དགོངས་པ་ནི་བསྡུས་པའམ་རྒྱས་པ་གང་ཡང་རུང་སྟེ། གཞན་དག་ལ་བཤད་པ་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པར་དགོངས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །འདིར་མདོ་འདི་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།

法行也是在各种教法中分别宣说不同。在《圣般若波罗蜜多五百七十三品》中，仅列举了这些名称，而没有详细解释。因此在其中世尊对阿难说道：'对于受持此经，有十种法行：书写、供养、布施他人、恭敬听闻、读诵受持、为他广说、诵持、思维、修习。'
在《圣般若波罗蜜多四百二十七品》、《圣般若波罗蜜多胜天所问经》、《无上处教示经》和《论典经庄严论》中仅仅列举名称而已。在《瑜伽师地论》、《辨中边论》和《解释论》中广泛阐述了这些含义。虽然前后次序不同，但意义并无差别。因此在《解释论》中说：
菩萨对经藏，无论多少，以恭敬心书写的法行；以最胜或非最胜供养具进行供养的法行；自己书写后以慈悲心施予他人的法行；对他人以恭敬心宣说、解释、宣讲时，以极其尊重的心态恭敬听闻的法行；以清净信解和恭敬心读诵的法行；欲修习法行而从他人处如实领受并诵持的法行；学习诵持后为了受持教法而以悦耳音声诵读的法行；为了慈悲他人，随顺信解而广说或略说分别解释的法行；独自在寂静处善加思维、衡量、观察的法行；如所思维那样，以止观为主而为成就所求义利而趣入的法行。
在《经庄严论》中与此稍有不同，因此在其中说：'书写、供养、布施、听闻、读诵、教示他人、诵持、解说、思维、修习。'与《解释论》意义不同的原因是，《解释论》中将第六'诵持'和第七'诵读'二者合并为'诵持'，又增加'教示他人'作为第六项。
在其他教法中并未出现此义，因此该论的意趣是：对他人略说即是'教示他人'，对他人广说即是'解说'。其他教法的意趣是，无论略说或广说，都是对他人解说，意在合为一体，因此彼此并无矛盾。此处此经是随顺《圣般若波罗蜜多》所说而宣说十种法行。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཆོས་སྤྱོད་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ཞིག་བསོད་ནམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་དོ། །དུ་ཞིག་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཅིག་ སྟེ།དགུ་པའོ། །དུ་ཞིག་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཅིག་སྟེ། བཅུ་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཟབ་མོ་འདི་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། དེས་སྦྱོར་བ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ངས་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞི་དེས་ན་སེམས་ཅན་དེ་དག་ བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་འཕེལ་བར་འགྱུར་ལ།གོང་དུ་ཡང་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་དེ་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཞིས་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྒྲུབས་ནས་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་གང་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་དེ་ཡང་ཡོངས་སུ སྨིན་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བའོ།།འདིར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གནས་རེ་རེ་ལ་བསྒོམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལྔ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་གཞི་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་བསྟན་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ནུས་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ནས་འདི་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཅི་སྟེ་སེམས་ཅན་གང་དག་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོའི་བར་དུ་བསགས་པར་ཡང་མ་གྱུར་ལ། དྲང་པོ་དང་དྲང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་རྟོག་པ་ དང་།སེལ་ནུས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་ཡང་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་གནས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེས་ཀྱང་སྒྲའི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་བརྟགས་པ་ བསྟན་པ་དང་།སློབ་མས་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔ་མ་ལ་ལྟོས་ན་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔ་དང་ ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་བསྟན་པ་དང་།དྲང་པོ་དང་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པ་དང་། མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ལྟ་བ་ལ་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་སྟེ་སེམས་ཅན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མདོའི་ ཚིག་འདི་དག་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ནི་དངོས་པོ་ལྔ་མ་ཚང་བ་ཁོ་ན་བཟུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པར་མ་གྲུབ་པའི་བར་དུ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།བཞི་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་འདི་ནི་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་། དོན་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཡིན་ལ། བཞི་པ་ནི་ཆོས་དང་དོན་གཉི་ག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཡིན་པས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་གང་ཟག་གསུམ་ལས་མེད་དེ། དང་པོ་ནི་དང་པོ་ གཅིག་དང་ལྡན་ལ་བཞི་མ་ཚང་བའོ།།གཉིས་པ་ནི་དང་པོ་གཉིས་དང་ལྡན་ལ་གསུམ་མ་ཚང་བའོ། །གསུམ་པ་ནི་དང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་ལ་གཉིས་མ་ཚང་བའོ་ཞེའོ།

从《瑜伽师地论》中关于十种法行，问：其中几种是生起广大福德之道？答：全部都是。问：几种是加行道？答：一种，即第九种。问：几种是清净障碍之道？答：一种，即第十种。
广大分别解说应当如《大乘集论》、《辨中边论》和《瑜伽师地论》中所说般了知。
因此'不能了解我的甚深密意'这句话是第二结语，意思是因为不能生起加行，所以不能通达我所说的甚深密意。
由此基础，这些众生不仅增长福德智慧二种资粮，而且也能令未成熟的相续得以成熟。这是第二，说明虽然未了解但仍要依止福德智慧。
如是，这位菩萨因为未生起四种加行，所以不能了解密意所说，但通过十种法行作为因缘，成就福德智慧二种资粮后，在未来也能令未成熟者得以成熟。
此处所说的'成熟'是指在每一地中修行圆满称为成熟，而不是指五事相续不断的成熟。或者说利益他人就是成熟。
'由此基础'等文字是说明胜解有二种：广说胜解和总结胜解力。在此之前广说胜解后，这是第二总结，应当了知。
如果有众生既未积累广大福德智慧资粮，又不具有正直本性，虽然具有思择能力，但安住于执著自见为最胜的见解中。从这里开始是第三，说明虽然生起胜解但执著文字的补特伽罗。
这也通过两方面来说明：说明观察空性和分别弟子的观察。第一又分为两种：相对前者分别差异和显示如文执著。这是第一。
这段经文分为四个方面来说明：说明具足与不具足五事、说明正直与不正直、说明具力与无力、说明安住与不安住自见。
其中'如果有众生'等文字，对这些经文有四种解释：有人说这里专指不具足五事，因此在《解深密经》中说：'从未生起善根乃至未成就福德智慧'。
与第四的区别在于：这是对法胜解而不信解义理，第四则是对法和义理二者都不胜解。
有人说这里总的来说只有三种补特伽罗：第一是具足第一种而不具足其他四种；第二是具足前两种而不具足后三种；第三是具足前三种而不具足后两种。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་གང་ཟག་བཞི་ལས་མེད་དེ། སྔ་མ་གསུམ་གྱི་སྟེང་དུ་ཡང་དང་པོ་བཞི་དང་ལྡན་ལ་གཅིག་མ་ཚང་ བས་བསྣན་ནའོ།།གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་གཉིས་པ་ལས་བསྟན་པའི་གང་ཟག་ནི་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་གསུམ་པའི་གང་ཟག་འདི་ནི་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་གང་ཟག་ལྔ་ལས་མེད་དེ་སྔ་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་ཡང་དངོས་པོ་ལྔ་མ་ཚང་བས་ བསྣན་ནའོ།།གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། བཞི་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་གནས་པས་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་གང་དུ་ངེས་པའི་དོན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་མི་ཚོལ་བར་རྟག་པར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ལ་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་མོས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་ མི་འགྱུར་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། བདག་ཉིད་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་པར་དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ལ་བདག་ཉིད་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཡོངས་སུ་མི་ཚོལ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།རྟག་པར་དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པར་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་དག་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མཐར་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཐོས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ མེད་ཅེས་སྐུར་པར་ལྟ་བ་སྟེ།གཞན་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པར་བྱེད་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་དག་ནི་དགོངས་པ་སྣ་ཚོགས་ ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་དག་གིས་ནི་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཡང་ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཟབ་མོ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་།གཞི་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་ཐོས་པར་གྱུར་ན་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་མངོན་པར་ཞེན་ པར་བྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བསྟན་པ་དེ་ཐོས་པར་གྱུར་ཀྱང་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་གི་ལྟ་བ་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པའི་བསྟན་པ་ཟབ་མོ་དག་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་མི་ འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཆོས་དེ་ལ་མོས་པར་གྱུར་ཀྱང་དེའི་དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ཀྱང་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་བསྟན་པ་ དང་།མངོན་པར་ཞེན་པ་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་དག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཁོ་ནའོ།།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཁོ་ནའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།

有人说此处只有四种补特伽罗，即在前三者之上，再加上具足前四而缺一者。第二差别也是，第二所说的补特伽罗是直性，而第三补特伽罗则非直性。
有人说此处只有五种补特伽罗，即在前四者之上，再加上五法不具足者。第二与第四的差别如前所述。
虽有如是四种解释，但第四种才是正确的，因为与文字性相符合。'住于执自见为胜'是指不求决定义大乘，而常执著文字表面义理，故未能通达，因此《大乘阿毗达磨集论》中说：'为何有些众生虽信广大却不能出离？'答曰：'因为安住于执自见为胜，及常执著文字表面义理。'
其中'安住于执自见为胜'是指不求决定义经典。'常执著文字表面义理'是指常执持不了义经典。譬如有人听闻'一切法究竟无自性'之语，便诽谤说诸法连自性相也无。
同样，对其他不了义经典执著，如是按字面义理执取，故虽信大乘却不能出离。如是大乘经典是以种种密意宣说故。
他们听闻此法后'不能如实了知我之密意甚深正说'等，是说明第二种执著文字表面义理。此又分二：一说明生起执著文字表面义理，二从'由此'以下说明执著过患。
初又分二：闻而不解，及虽信解仍执著。此是初者。即菩萨虽闻此教，因非直性且住自见故，于我密意所说甚深教法不能如实了知。
'于此法虽生信解，然执著文字表面义理'等，说明第二虽生信解仍执著。此又分二：说明执著本身及说明执著者之相。此是初者，即虽于密意所说教法生起信解，然因不了知而执著文字表面义理。
'说一切法唯无自性，本来寂静，自性涅槃'等，是说明第二执著者之相。

།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་མདོ་འདི་ལས་ཚིག་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ།གོང་དུ་བསྟན་པའི་མདོའི་ཚིག་དག་དང་སྦྱར་ན་སྤྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ། །གཉིས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་ གཟོད་མ་ནས་ཞི་བའོ།།བཞི་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ་ཚིག་འདི་གསུམ་ནི་མདོའི་ཚིག་འདི་གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་དོན་དམ་ པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཤིན་དུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཚིག་བཞི་ཆར་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། ཚིག་བཞི་ཆར་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པར་བཤད་དེ།།སྔ་མ་བཞིན་དུ་དབྱེ་བར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་དེ་ཡང་། དྲང་བའི་དོན་གྱི་བསྟན་པ་དག་ལས་ཆོས་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྟོན་པས་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པར་གྱུར་ཀྱང་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས བྱ་བ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ།མངོན་པར་ཞེན་པའི་གང་ཟག་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལོག་པར་ལྟ་བ་ ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།འབྲས་བུ་འཇིག་པར་བྱེད་ལ། རྒྱུ་འཇིག་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉི་ག་འཇིག་པར་བྱེད་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གསུམ་པ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པའི་གང་ཟག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་ པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས་ནི། མུ་སྟེགས་ཅན་བསྟན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་ཅིང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆོས་སེམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་ ཏེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་སེམས་ཅན་གང་དག་ཅེས་འབྱུང་གི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འམ། མུ་སྟེགས་ཅན་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་ཏེ། དོན་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དག་ལས་ བསྟན་པ་དང་མཐུན་ཏེ།ལྔ་པ་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་མི་ལྡན་ཡང་། སྔ་མའི་བཞི་པོ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་དེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ངའི་ཆོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་བཏབ་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། ཉེས་དམིགས་རྣམ་ པ་གཉིས་མདོར་བསྟན་པ་དང་།ཉེས་དམིགས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟ་བ་གཉིས་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ ཏེ།མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བའོ། །ལྟ་བ་གཉིས་པོ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་སྐུར་པའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པའོ་ཞེའོ།

从真实义来说，此经中有四句。第一是一切法无自性，若与上述经文相配，是从总的三种无自性开始宣说的，故三种自性本身无自性。第二是无生无灭。第三是本来寂静。第四是自性涅槃。此三句若与上述经文相配，是从二种无自性开始宣说的，即相无自性性和胜义无自性性。若与《广百论》等论典相配，四句皆是从第一无自性开始宣说。《杂集论》中说四句皆是从三种无自性开始宣说，如前应当分别。
佛陀密意宣说者，在不了义教法中说诸法无自性乃至唯是自性涅槃，为使安住自见之补特伽罗因不知如来密意宣说而生起胜解，然执著文字表面之义，执著一切法唯是无自性乃至唯是自性涅槃。
对此执著之补特伽罗，诸教典中有不同说法。《般若波罗蜜多释》中说：'邪见有三种：灭果不灭因，灭因果二者，及执一切法皆无，第三是恶见补特伽罗。'应如彼论广说而知。《鬘经》中说是外道之见。《杂集论》中说是'不如理作意法，无有思择法的菩萨执著文字表面之义'，应如彼论释中所说而知。
此经中说'若诸有情'，未说'菩萨'或'外道'。若配合义理，则与《杂集论》所说相符。虽第五不具福德智慧资粮，然前四具善根等故。
由此基础，获得诸法无见及无相见，此等是说第二执著之过患。此亦有二：正说执著过失本身，以及从'于我法中'以下作答难问。初者复有五种：略说二种过患，说二种过患之相，观察，广说，总结。此是初者，由执著因缘故，于诸法获得二见：无见与无相见。
对此二见亦有两种解释：有人说，'无见'是诸遍计所执无之诽谤，'无相见'是依他起性和圆成实性无之诽谤。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མེ་ལོང་གི་མདོ་ལས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ལས། ལྟ་བ་དང་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་འོག་མ་ལྟ་བ་གསུམ་པོ་ འདི་ལྟ་སྟེ།གདགས་པ་འཇིག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་འཇིག་པའི་ལྟ་བ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འཇིག་པའི་ལྟ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མདོ་དེ་ཉིད་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ ཆེན་པོའི་མདོ་དག་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་ཚིག་ཐོས་ནས་དགོངས་པ་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ སྒྲའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་མོས་པ་བསྐྱེད་ནས་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་སྙམ་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་། །དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྐུར་པའི་རྣམ་པ་སྐྱེད་པས་དེ་ཉིད་ལྟ་བ་གསུམ་པོ་གདགས་པ་འཇིག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་འཇིག་པའི་ལྟ་བ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད འཇིག་པའི་ལྟ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་དང་མདོ་འདི་ལས་བསྟན་པའི་མིང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་དེ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་འཇིག་པའི་རིགས་མ་སྨོས་ པའི་ཕྱིར།འཇིག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བསྟན་ལ་འདིར་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཐོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའོ་ ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་ལ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཡང་སྐུར་པ་འདེབས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཉེས་དམིགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་ བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་གཉིས་ཅིག་ཅར་སྨོས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ པའི་ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་སྐུར་པས་སོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་དམིགས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བསྟན་ཏོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་གཉིས་ཅིག་ཅར་སྨོས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་པར་ལྟ་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པའོ། །བརྟག་པ་ལས། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ནི། །ལྟ་ཀུན་ངེས་པར་འབྱིན་པར་གསུངས། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་དག་གསོར་ མི་རུང་བར་གསུངས།།ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་སྟོང་པ་འདི་ནི་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཟེར་བ་གང་ཡིན་པའོ།

有人说，所谓'无见'，即如《法镜经》中所说的二十八种非正见中的第一种见的性相。所谓'无相见'，是指其后三种见，即：破坏假立见、破坏遍计见、破坏真如见。因此，在《杂阿毗达磨集论》中解释该经时说，所谓'相见'是这样的：从大乘经中听闻'一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃'等说法，由于未能很好地理解其密意，而随文生起信解，认为'世尊说一切法确实是无自性、无生'等，对无自性等相执著，这就叫做'相见'。
如是对无自性相等执著时，诽谤三种自性，生起诽谤三种自性的行相，这就是所说的三种见：破坏假立见、破坏遍计见、破坏真如见。应当如其广释中所说般了知。其与此经所说名称虽有不同，彼处说为'无自性见'。由于彼处未说破坏三种自性的类别，故说为'破坏见'，而此处因说诽谤三种自性的性相，故说为'无相见'。
由于听闻'无见'和'无相见'，就诽谤说一切相都无相，也诽谤诸法的遍计所执相、依他起相和圆成实相。这是第二种过患两种相的说明。对此经文也有两种解释：有人说，'无见和无相见所得'是同时说两种见。'诽谤一切相皆无相'是显示两种见所成就的过患，即诽谤三种自性的性相为无相。'诸法的遍计所执相'等则是分别显示诽谤三种性相的过患。
有人说，'无见和无相见所得'是同时说两种见。'诽谤一切相皆无相'是分别显示无见。'诸法'等是分别解释无相见。若问其原因，这是第三种观察。如《观察论》中说：'诸佛说空性，能出离诸见；若人执着空，说彼不可治。'如其释中说：何为空性见？即是对空性起执著，说'此空是有'者。

།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འདི་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ན། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་གསོར་མི་རུང་བར་གསུངས།དོན་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་བཀྲུ་སྨན་འཐུངས་ནས་ནད་རྣམས་བསྐྱེད་དེ། འཁྲུར་མི་བཏུབ་ན་སླར་ནད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་ པ་དང་།ལྟ་བ་ངན་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ན། གལ་ཏེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ན་དེ་ནི་གསོར་མི་རུང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དོན་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྤང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་དཔེར་ ན་རྣལ་འབྱོར་པའི་མཁན་པོ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཞག་ནས།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མ་ལས། གཞན་ཡང་ས་བཅུ་བདུན་དུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་བརྟགས་པ་བཞིན་ དུ་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ།ཆོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེད་པ་པོར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་མཛད་པས་སྨྲས་པ། ཁྱོད་དེ་ལྟར་མཐོང་ བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྒོལ་བ་ན་རེ་ངེད་ཇི་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ། བསྟན་བཅོས་མཛད་པས་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པས་མངོན་པར་ ཞེན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པས་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོང་པ་དང་། ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ལེགས་པར་ཟིན་པ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མེད་ལ། དེ་ཉིད་ལ་བདག་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་སྟོང་པའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་ཟིན་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མེད་ལ། གཞན་ གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་ན་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་ཤིང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གཏན་མེད་པའོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོའི་ལེའུ་གཉིས་པ་ལས། གང་ཟག་ རྣམ་པ་གཉིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་གཏན་དུ་སྟོར་བ་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་གཟུགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་གཞག་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའོ།།གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་འོས་སུ་ཡང་མི་རུང་བས་གལ་ཏེ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ལ། སློབ་དཔོན་ཡང་ཉེས་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས་ཡང་དག་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གང་གིས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་གྱི། སེམས་དང་ངག་ཚོགས་ན་གདོད་འཐོབ་པས་སོ། །གལ་ཏེ་ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་ཆེན པོའི་མདོ་སྡེ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེའི་དོན་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པར་ང་རྒྱལ་གྱི་སེམས་ཀྱིས་བདག་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ་ཞེས་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡང་དག་པ་མ་ ཡིན་པའི་བསམ་པས་གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ན་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་དག་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如果对空性有执著会有什么过失呢？如来说执著空性见的众生是无法救治的。这是什么意思呢？就像服用泻药后产生病症，若不能泻出，反而会变成大病一样。同样，说法是空性的，是为了断除恶见而说的，如果对空性产生执著，那就是无法救治的。因此，断除空性是无过失的。
执著空性就像瑜伽师的阿阇黎们安立空性的意义后，执著为真实义，这就叫做对空性的错误执著。因此在论典《般若灯论》中说：
另外，说十七地的人们这样说：'如所分别的我性不存在，所以分别的我性是空的，诸法的空性是真实存在的。'问：'怎么是真实存在的呢？'答：'因为不观待作者的缘故。'论主说：'你这样的见解就叫做对空性见的执著。'
对方说：'我们怎么会是执著空性呢？'论主说：'因为一切法无自性的缘故，空性不是真实存在的法，所以不应执著。'如在广大的论典中所说。
第二，法护论师等依据弥勒圣者的论典解释空性和有性时也是这样说的：其中，善巧把握空性是这样的：依他起上遍计的自性是不存在的，而在其上的无我性是存在的。这样，有和无二者都是空的。
错误把握空性是这样的：依他起上遍计的自性是不存在的，而依他起和圆成实的自性是存在的，对此不信解而执著一切法完全不存在，这叫做错误把握空性。
因此在《善戒经》第二品中说：'两类人远离佛法，既不是佛的弟子，也永远失去了佛法。哪两类呢？一类是说从色到涅槃都有真实自性的人，一类是对世间安立的自性不信解的人。'
这两类人不堪受持菩萨戒，即使授予他们，他们也不能获得戒体，而且阿阇黎也会有过失。为什么不能获得呢？因为诽谤正法，执著非法的缘故。菩萨戒不是仅仅通过获得就成就的，而是要身语意和合才能获得。
如果有人说大乘经中说'一切法皆空'，也会获得大过失。如果没有善解大乘经义，而以傲慢心认为自己已经通达，随顺不正确的分别心广为他人宣说，也会获得大过失。即使说'一切法的自性都是不存在的'。

།འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཞེས་ཟེར་ན་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་རོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་སློབ་མ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྫོགས་བྱེད་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ལྟར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་ཀྱང་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་མེད་ཀྱང་མེད་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་ གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ་ཞེས་ཟེར་ན།གང་ཟག་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་སྨྲ་བ་དང་། གསོ་སྦྱོང་བྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་འདོན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའི་ མདོ་འདོན་པའི་བར་དུ་བྱེད་ན་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ཇི་ལྟར་ན་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གང་གི་གཟུགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་ རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་དོན་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ པ་ཡང་ཡིན།མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཞེས་སྟོན་ཅིང་། དེ་གཉིས་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་སྟོང་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་མངོན་པར་ཞེན་པ་མི་བསྐྱེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཇི་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལེགས་པར་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་ངེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པར་མཐོང་ལ། འདི་ལ་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ན་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་སོ་སོར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ ལས།སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་ངེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་སྟེ། ཕྱིན་ ཅི་མ་ལོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡོད་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ རང་བཞིན་གཏན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡོད་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་སེམས་ཅན་བདག་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས། བདེན་པ་གཉིས་སུ་ཡོད་ ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ལ།མེད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་སྟེ་། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པར་ཡོད་ཅེས་བཤད་དུ་ཡང་མི་རུང་ལ། མེད་ཅེས་བཤད་དུ་ཡང་མི་རུང་བ་ནི་གང་ཟག་དང་། ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡོད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ལ། སྟོང་ པ་ཉིད་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ནི་མེད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་།།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཡོད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ལ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་མེད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པར་ཡོད་ པ་དང་མེད་པར་ངེས་པ་མེད་པས་གང་ཟག་དང་ཆོས་མེད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ།སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如果有人说'世间安立如何存在'，也将获得大过失。为什么呢？诽谤一切法是外道数论等的真实弟子，如同数论宣说诸法无自性一样，也说佛法中虽有亦无，虽无亦无。
如果有人说'一切法皆空'，应当了知此人不适合共住、交谈、布萨及诵说别解脱经。如果从共住乃至诵说别解脱经，也将获得大过失。为什么呢？因为不了解空性的意义。
如何是真实了知？即从色法乃至涅槃，仅是分别而已，种种相的自性是无的，这就是色空性。色法的如是世间安立，那就称为不空。因此，仅就一个色法而言，既是有也是无，由于了知这两者，虽是有也是空，对此不生分别执著，称为真实了知空性的意义。如彼中广说。
又如《瑜伽师地论》中说：如何是善巧把握空性？由于于某处某物不存在，如实见彼决定为空，于此余有何物，如实了知此中确实存在，是名如实无倒趣入空性。《分别论》中也如是相顺而说。
又如《阿毗达磨杂集论》中说：空性的相是这样的：于某处某物不存在，如实随见彼决定为空，于此余有何物，如实了知此中确实存在。这是如实无倒趣入空性。
又如《解说论》中说：空性的自相既非决定有，也非决定无。其中非决定有是这样的：诸行中永远没有众生的自性和本性的自性。非决定无是这样的：此中有众生无我和法性。
又如《佛性论》中说：二谛既不可说为有，也不可说为无，因为非有非无。胜义谛既不可说为有，也不可说为无，因为无人法故不可说为有，由二空所显故不可说为无。世俗谛也是如此，因为世俗分别的自性故不可说为有，因为依他起的自性故不可说为无。
又于胜义谛中无有无的决定，虽无人法非是有，虽有二空非是有。

།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་མེད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཡོད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཇི་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གང་ལ་ལ་གང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཡང་མི་འདོད་ལ། གང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཡང་མི་ འདོད་པ་འདི་ལྟ་བུ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གིས་སྟོང་པ་དེ་ནི་མེད་པ་ཡིན་ལ། གང་སྟོང་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རིགས་པ་དེས་སྟོང་པ་ཞེས་བཤད་དེ། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་མེད་ན་ནི་གང་དུ་ཅི་ཞིག་། གང་གིས་སྟོང་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་བཟུང་ནས འདི་སྐད་ཅེས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་ལ།དོན་དམ་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་རྫོབ་ནི་གང་ཡིན། དོན་དམ་པ་ནི་གང་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་དྲིས་པ་ནི་གལ་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ཡིན་ལ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་བདག་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། འདོགས་པ་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ལན་འདེབས་པར་འགྱུར་ན།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་དེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་འདོད་དམ། འོན་ཏེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། གལ་ཏེ་མངོན་པར་བརྗོད་ པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ནི་དེས་ན་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེས་ནི་གཞི་མེད་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཙམ་ཞེས་ བྱར་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཅིའི་ཕྱིར་གང་དམིགས་པ་དེ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་དྲིས་པ་ན་གལ་ཏེ་འདི་སྐད་ཅེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ལན་འདེབས་པར་འགྱུར་ན་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡོད་པར་འདོད་དམ། འོན་ཏེ་མེད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མེད་ན་ནི་དེས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གང་དམིགས་པ་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི རུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས། གཞན་ཡང་གང་ཟག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་བཟུང་སྟེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོང་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་དེ་ཉིད་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ ཕྱིར།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་པ་ཡང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར་བས་འདི་ལྟ་བུའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ གྱི།ལོག་པར་[(]ཞན་[,]ཞེན་[)]པ་ལས་མ་ཡིན་ནོ།

世俗谛也是如此，由于是世俗分别的自性，所以不能确定为无，由于是依他起的自性，所以也不能确定为有。
又如《瑜伽师地论》中说：'如何是错误理解空性？若有沙门或婆罗门，既不承认能空之法，也不承认所空之法，这就叫做错误理解空性。为什么呢？因为能空之法是无，所空之法是实有，基于这个道理而说为空。如果一切皆无，则何处有何物可以成为空？由此不能成为空性。因此，这样就是错误理解空性。'
又如《瑜伽师地论》中说：'有人错误理解大乘空性，说道：世俗中一切皆有，胜义中一切法皆无。对此应当这样问：具寿者，什么是世俗？什么是胜义？如果他们回答说：一切法无自性，这就是胜义；对于无自性的诸法执著为有自性，这就是世俗。为什么呢？因为这是对实际上不存在的事物进行施设、假立、言说和假名安立。'
对此应当这样说：'所执著的自性是从言说和世俗因缘而生，还是仅仅是言说和世俗而已？如果是从言说和世俗因缘而生，则不应说它是不存在的。如果仅仅是言说和世俗，则不应说它是无基础的言说和世俗而已。'
对此应当再问：'具寿者，为什么说所执著的是不存在的？'如果回答说：'因为是颠倒的事物。'对此应当这样说：'这颠倒是存在的还是不存在的？如果存在，则不应说一切法无自性是胜义；如果不存在，则不能说因为是颠倒的事物，所以所执著的是无自性。'《佛性论》中也是这样说的。
又如《佛性论》中说：'复次，有些增上慢的人执著空性见，认为这是真实的空性解脱门，对空解脱门本身执著为空性，说一切有无皆空。执著空性则会导致非有，由于成为非有，因此因果和二谛的道理也会毁坏。由于执著空性的过失，会堕入邪见，这样的执著是从空性而来，是对空性的成就，而不是从错误的执著而来。'

།ལོག་པར་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་བསལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། མངོན་པར་ཞེན་པ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གསོར་མི་རུང་བའི་གང་ཟག་ཅེས་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ འོད་སྲུངས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།གང་ལ་ལ་ཞིག་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་རི་རབ་ཙམ་དུ་འཛིན་པ་ནི་ངས་གནང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བཟློག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཟག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྐྲའི་ཉག་མ་གཅིག་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཙམ་སྐྱེས་ན་ཡང་། ངས་མྱུར་དུ་སྨོད་ཅིང་གདོན་མི་ཟ་བར་གནང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས། གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་རིགས་པ་འདི་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ཡོད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཐོས་ནས་ཆོས་རྣམས་ནི་མེད་པའོ་ཞེས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཆོད་པར བྱེད་པ་རང་གི་ལྟ་བ་ཉེས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།བདག་མེད་པའི་ཉེས་པ་མ་ཡིན་ནམ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་བཟུང་བའི་བདག་གིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་ལོག་པར་ལྟ་བ་བསྐྱེད་ནས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པའི་དོན་ནི་སེམས་དང་། ཚིག་གིས་དཔག་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བདག་གིས་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པའོ་ཞེས་ཐོས་ནས་འཕགས་པའི་དགོངས་པ་མ་ཤེས་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་དེ་ཅི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།བདག་མེད་པའི་ཉེས་པ་ཡིན་ནམ། འཕགས་པ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གསུངས་པ་བསྟན་པ་ལ་དགོངས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་བསྩལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་བསྩལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་ན་གང་དག་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ ཡང་གསུང་བར་མཛད་དོ།།གལ་ཏེ་འཛིན་པ་བཙལ་བའི་ཆེད་དུ་ཡོད་པར་གསུངས། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དེ་སྟོང་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན། སྟོང་པ་ ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་དག་གིས་འཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པས་གསུངས་པ་དག་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལོག་པར་ཟིན་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་དང་ཡོད་པའི་བསྟན་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་སེལ་ བ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཕལ་ཆེར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་གསུང་བར་མཛད། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་འཁོར་བ་ཡང་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ལས་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ འཛིན་པ་རབ་ཏུ་བསལ་བ་དང་།འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕལ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཡོད་པ་གཉི་ག་ཡང་བསྟན་པའི་སྒོ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སྔར་སྟོང་པ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་དོན་ཡིན་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། ཐབས་ཀྱིས་བརྟགས་ པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།

一切错误执著都应当以空性的力量来遣除。由于此执著是从空性中产生的，所以称为不可救药的补特伽罗。因此，世尊对迦叶作如是开示：'若有人执著我见如须弥山那么大，我允许。为什么呢？因为这是可以扭转的。若有人生起傲慢，对空性的执著即使只有一根头发四分之一那么微小，我也迅速呵斥并必定制止。'
又在《广大论百论》中说：'何为诸法的真实义？即是一切法的空性和无我的意义。若是如此，此理也有过失。为什么呢？如有些人听闻空性和无我后，认为诸法是无，诽谤一切因果正理，断绝一切善根，他们的见解有过失，这难道不是空性和无我的过失吗？'
由于错误理解空性，以不正确的见解产生邪见而造作恶行的人们，对于空性和无我的意义，不能以心识和言语测度。因为这不是他们所能获得的，所以凡夫们听闻诸法是空后，不解圣者的密意，诽谤世俗谛中存在的因果，毁坏善法，这难道是空性和无我的过失吗？
圣者宣说空性的教法有何密意呢？是为了断除非真实分别执著实有的缘故。若是如此，诸法也应当宣说，因为要断除以非真实方式执著诸法空性的缘故。如实而言，如来为了那些执著诸法空性的人，也宣说诸法是存在的。
若为了断除执著而宣说有，也宣说空性，那么诸法的真实义是空还是有呢？诸法的真实义既非有也非空，因为不能以分别戏论而获得。为什么圣者的教说不是虚妄呢？因为是为了断除错误执著，所以不是虚妄。
若空和有的教法都是为了断除执著，为什么如来多说空性的教法呢？因为众生大多执著实有，轮回也多从执实有而生，所以如来为了断除执实有和断除轮回苦而多说空性教法。
若空性和有都是教法方便，为什么前面说空性是真实义呢？因为这只是方便安立而说，所以彼此并不相违。

།གཞན་ཡང་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་མ་ཡིན་པ་དགག་ཅིང་། མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སེལ་ཅིང་ ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན།སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་ཡང་དག་པར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ ཅེས་བསྟན་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།སྟོང་པ་ཉིད་སྒོར་གྱུར་པ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཡོད་པའི་སྒོར་འགྱུར་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། དབང་པོའི་རྗེས་སུ་སྒོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་པས་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་བྱ་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ ཀྱང་སྒོའི་དོན་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་ཡོད་པ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ལ།སྟོང་པ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་འཛིན་པ་དག་རབ་ཏུ་སེལ་བས་དེ་ལྟ་བས་ན་བློ་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་ སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཐོས་ནས་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན།མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ ལོག་པར་བཟུང་བའི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལས་ཁ་ཅིག་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་མདོ་སྡེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཟབ་མོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དགོངས་པའི་དོན་བསྟན་པ་དག་ཐོས་ན། བཤད་པའི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་ཤེས་ནས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བརྟགས་ཏེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་རྟོག་གེ་ཙམ་གྱིས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སུ་འདི་ལྟར་ལྟ་བ་དེ་ནི་ཡང་དག པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲའོ།།དེ་དག་གི་ལྟར་ན་འདོགས་པའི་གཞིའི་དངོས་པོ་ཙམ་ཡང་མེད་པས་འདོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་འགྱུར་ན་བརྟགས་པ་ཙམ་གྱི་ཁོ་ན་ལྟ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་དེ་དག་ གིས་དེ་ཁོ་ན་དང་།བརྟགས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡང་སྐུར་པ་བཏབ་པར་འགྱུར་ཏེ། བརྟགས་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པས་ན་མེད་པར་ལྟ་བའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་མེད་པ་པ་དེ་ནི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་མཛངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨོས་པའི་འོས་མ་ཡིན་ པ་དང་།འགྲོགས་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱང་ཕུང་བར་བྱེད་ལ། འཇིག་རྟེན་གང་དེའི་ལྟ་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་ཡང་ཕུང་བར་བྱེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལ་དགོངས་ནས་འདི་ན་ལ་ལ་གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་བླའི་། ལ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་ཟིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་བོ་ནི་ཤེས་བྱ་ལ་རྨོངས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ཀྱི། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞི་དེས་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ལ། གཞན་ཡང་ཆོས་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ལས་ཐར་བར་འདོད་པ་དག་ཀྱང་ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་སླུ་བར་མི་བྱེད་ལ། ཆོས་དང་བདེ་བ་ལ་ཡང་འགོད་པར་བྱེད་དོ། །བསླབ་པའི་གཞི་དག་ལ་ཡང་གཡེལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་ཟིན་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་རྨོངས་ལ་ཤེས་བྱ ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྐུར་པ་འདེབས་ཏེ།གཞི་དེས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། གཞན་ཡང་ཆོས་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕུང་བར་བྱེད་དོ།

再者，所谓'空'这个词语是否定非有，显示为非有性，不仅是空性存在，空性也是有的。空性遣除一切执著的众生，一切诸法非有，也非空性，虽然通达究竟真实义，但诸法的真如义实际上也非空性自性。由于空性成为门径，仅是假立而说为空性，因此真如义也非空性。
若说空性成为门径，真如义非有，应成为有的门径，则随根门如是说，即使用于有性也无过失，但门的含义与空性相顺，一切所说'有是有'都是随顺执著心，一切所说'空是空'都是极为遣除非真实执著，因此具慧者闻'空'之词后，远离一切有无执著，通达法性真如义非有非无，不生起有无分别戏论，如是显示。
关于空性邪执过患的特征，如《瑜伽师地论》中所说：其中说道，有些人听闻难解的大乘契经，具足甚深空性，显示密意义时，不能如实了知所说义理，非理思维，仅以不当生起的寻思认为'这一切仅是假立，唯此为是'，如是见解并且如是宣说。
依他们所见，连能安立的事物也无，则能安立本身也一切皆无，假立又怎能唯独存在？因此以此理趣，他们也诽谤了真如和假立真如，由于诽谤假立和真如，应知是无见的主要者。如是无见者不应与智者共住，不应与之交往，他不仅毁坏自己，也毁坏随顺其见解的世间。
世尊针对此义宣说：'于此，宁可有人见补特伽罗，不应邪执空性。'为何如此？因为见补特伽罗的人仅是对所知愚痴而已，并非诽谤一切所知，以此因缘不会生于地狱，也不会欺诳、毁坏求法及欲解脱诸苦的人们，也会引导他们趣入法和安乐，也不会懈怠于诸学处。
邪执空性者不仅对所知事物愚痴，也诽谤一切所知，以此因缘将生于地狱，也会毁坏求法及欲解脱诸苦的人们。

བསླབ་པའི་གཞི་དེ་དག་ལ་ཡང་གཡེལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་ཆོས་འདུལ་བ་འདི་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་ཀྱང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ ཡང་ཤེས་རབ་ཞན་པ་དག་གི་མདུན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།བདག་མེད་པའི་དོན་བརྗོད་ན་ལྟ་བ་ངན་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དེ་ཡིས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་བསྐྱེད་སླ་ཡི། །སྟོང་དང་བདག་མེད་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་མིན། །དེ་ན་ངན་འགྲོ་དག་ལ་གཞོལ་ བའང་ཡིན།།དང་པོ་མྱ་ངན་འདས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དེའི་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཤེས་རབ་ཞན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སྟེ། བདག་གིར་ལྟ་བ་དེ་ཡང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ དང་བཅས་པ་དང་།དེའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ལྟ་བ་དེ་ཡང་བསྡུས་སོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་འབྱུང་བ་ནི་སླ་སྟེ། ཉེས་དམིགས་ཡང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོང་པ་ཉིད་དང་བདག་མེད་པར་ལྟ་བ་ནི་ཡང་ དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དེ་དག་གིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དེ། གཞི་དེས་ཆོས་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་། འཇིག་པར་བྱེད་པས་ཉེས་པ་ལྕི་བའི་ཕྱིར་དེ་མི་འབྱུང་བར་མཛད་པའོ། །རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཉེས་པ་ ལྕི་ཡང་དུ་གྱུར་པ་ཡང་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཁོ་ནའོ། །ཕྱི་མ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་འཛིན་པ་དག་ནི་ངན་འགྲོ་ལ་གཞོལ་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཞན་པ་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་འཛིན་པ་ན་དགེ་ བའི་རྩ་བ་དག་ལ་ཡང་སྐྱོ་བར་བྱེད་ན།སེམས་ཅན་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། འདི་ལྟར་དེ་དག་དགེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བཅད་དེ་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་བྱས་པའི་དབང་གིས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འབའ་ ཞིག་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཡིན་གྱི།རང་གི་ལུས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་མེ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དེ་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པ་ལ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་བདེ་བ་དང་བདག་མེད་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བར་འདོད་པས་ སྡིག་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་བྱེད་ལ་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་དག་ཀྱང་བསྩགས་ནས་ངན་འགྲོ་རྣམས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བས་ལྷ་དང་མིའི་ལུས་ཀྱང་སྟོང་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྐྲག་ཅིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་ཁོ་ནར་ཟད་པས། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་རི་རབ་ཙམ་བསྐྱེད་པ་ནི་སླའི། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་བཟུང་ནས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པའི་དོན་ནི་གཡང་སའི་འགྲོ་བ་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པས་འཕགས་པ་དག གིས་བསྟན་པའི་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན།ཡང་དག་པར་ན་ཤེས་རབ་ཞན་པ་དག་གི་མདུན་དུ་བཤད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་དག་གིས་ནི་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བསྒྲུབས་ནས་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ནི་བཤད་པ་དགོས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ ཡིན་ནོ་ཞེའོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་པ། ངའི་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བརྒལ་བའི་ལན་བཏབ་པ་སྟོན་ཏོ། །བརྒལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ དབྱེ་སྟེ།ཆོས་ལ་ཡང་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པས་གལ་ཉིད་དུ་མི་འགྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་གལ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བརྒལ་བའི་ལན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་ པར་བསྟན་པ་དང་།གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

对于这些学处也会懈怠，如是对真实如实之事物诽谤，这是从此法律中完全退失，如是说。从极为广大的百论中也与瑜伽师地论所说相符合而说，因此从彼中说：'复次，在智慧浅薄者面前说空性和无我义理时，会增长邪见。为什么呢？如偈颂中说：彼易生我执，非如空无我见，彼趣向恶趣，背离初涅槃。'如是说。从此论释中说：'其所作是世间智慧浅薄者。我执即是萨迦耶见，我所见也包含在我执中，因此以我执之词也摄此见。我执虽不符合正理，但易生起，因为过患轻微的缘故。空性和无我见虽符合正理，但是他们不能如实通达，以此为基而诽谤诸法，因为造作毁坏之过患严重，故不令生起。这两种过患轻重如何呢？即：首先我执仅是背离涅槃。后者错误执著空性者不仅趣向恶趣，这些智慧浅薄者错误执著空性时，对善根也生厌离，何况对众生？如是他们背离善法和世间，断除善根而损害众生，由此不仅背离极清凉的涅槃，自身也将被地狱之火所摄。生起我见则无如是过患。为什么呢？因为他们欲求安乐和无我离苦，既不造作恶业，也积累大福德，从而解脱恶趣，不空失天人之身，仅是畏惧涅槃而不现证解脱而已。因此诸经中说：生起如须弥山般的我见尚易，错误执著空性而生起增上慢则不然。'如是说。若如是，诸法空性和无我义近于险处，圣者不应宣说。如实而言，在智慧浅薄者前说不应理，因为殊胜智慧者随行修习而获得大利益，故对彼等应当宣说，如是说。第三十品。'于我法中虽生法想，于非义中生义想'，此以下说明第二质难的回答。从说明两种质难的回答中分为两种：说明即便对法生起胜解也不一定成就，以及说明对法生起胜解而具足福德智慧的重要性。初者也以两种方式说明：正确说明质难的回答，以及说明理由，此是初者。

།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ངའི་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བསྟན་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱང་། ཡང་དག་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་པས་བསྟན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཉེས་ པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ངའི་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་དེ་དག་ལ་ཡང་ཆོས་སུ་འཛིན། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་དོན་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ ངའི་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར།ཆོས་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཆོས་ལ་མོས་པའི་ཕྱིར། བསོད་ནམས་ འཕེལ་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ ཡིད་ཆེས་པས་བསོད་ནམས་དང་།ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་གལ་བསྟན་པའོ། །ཕྱི་རོལ་པ་དག་འདི་སྐད་དུ་གནས་འདིའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དངོས་པོ་བཞི་དང་ལྡན་པས། བསྟན་པ་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་རྒོལ་བའི་ཕྱིར་ལན་དུ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་དང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ་ ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཕྱིར།དགེ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡང་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་ཡང་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། གལ་ཏེ་ཉམས་པར་གྱུར་ན། བཀོད་ པ་ལ་མོས་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།མདོ་དེ་ལས་ནི་རིགས་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དུས་གཅིག་ཏུ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སེམས་ཅན་རྣམས་བསད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེ་དང་ལྡན་ཡང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་ མི་འགྱུར་རོ།།གླིང་བཞི་ནས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་བར་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་བསད་ཀྱང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཟག་དེ་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་སངས་རྒྱས་མང་པོ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་ ཤིང་།བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོ་བྱས་ཀྱང་། བསོད་ནམས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་སྡིག་པ་ཡང་འབྱང་ལ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས། སེམས་བརྟན་ཁྱད་པར་འགྲོ་བ་ཡི། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་གྲོགས་པོ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ནས། ཐབས་ཀྱིས་མོས་པ་ཟློག་པར་བྱེད་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་ ཆེན་པོའི་སེམས་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ཞིང་།མཐོང་བའི་ཆོས་དང་། ཚེ་རབས་ཕྱི་མ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

如是，虽然那位菩萨依止我的教法，对教法生起认知，但是对于非真实义认为是真实义，虽然信受教法却有过失，这是第一个结论。
由于对我的法认为是法，由于对非义认为是义，所以执著这些法为法，执著非义为义，这是第二个说明理由。
如是，由于对我的法认为是法，所以对这些法深信为真实法，由于对非义认为是义，所以执著非真实义为真实义。
虽然他们由于信解法而增长福德，但是由于执著非义，由于远离智慧，将从极其广大、无量的善法中退失，这是第二个说明由于深信法而具足福德和智慧的重要性。
外道们这样说：'此处的菩萨具足四种事，仅仅听闻教法就生起信心，为何不能圆满福德智慧资粮？'为了回答这个诘难而说此义：虽然由于对法生起净信而增长福德，但是由于执著非义而退失智慧，由于退失智慧，无量善法也将退失，这是结论。
具种姓的菩萨会有退失吗？如果有退失又有何过失？如果有退失，如何理解和解释《乐庄严经》中所说的？那部经中说：住于种姓地的菩萨即使一时杀害阎浮提的众生而具有罪过，也不会堕入地狱。
即使杀害四大洲乃至三千大千世界的众生，也不会堕入地狱。为什么呢？因为那个人从无量劫以来供养众多佛陀，福德和智慧的善根成熟，虽造大罪，但因福德大而罪业也得以清净，不会堕入地狱。
又如无性论师所造《大乘集论释》中，从说明第一无数劫处：'心坚定殊胜行'，是说虽然遇到恶友，以方便退转信解，但不舍弃大菩提心，现世及后世善法增上而不退失。世亲论师所造的注释中也如是说。

། གལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ན། །ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མདོ་ལས་རིགས་ཀྱི་སའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བརྡ་ཕྲད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དོན་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་རིགས་ལ་གནས་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ལས། ཁ་ཅིག་གིས་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མདོ་ལས། རིགས་ཀྱི་སའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་།།ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་སྨྲས་པ། དེ་སྐད་གསུངས་པའི་མདོ་ཡོད་མོད་ཀྱི། བདག་ནི་དེ་སྐད་སྨྲ་བའི་ཐུག་མི་ཐུབ་པོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཕེལ་བ་ དང་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་མདོ་ལས།རིགས་ཀྱི་སའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ནམས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པས། བཀོད་པ་ལ་མོས་པའི་མདོ་དང་མཐུན་ཏེ། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་འཇིགས་པ་སྐྱེད་ཅིང་། མྱུར་དུ་ས་དང་པོ་ཐོབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ཡང་དག་པར་མནར་མེད་པར་ལྟུང་བར་འགྱུར་བར་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་རྟ་སྐད་ཀྱིས་མོས་པ བསྐྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་།གོང་མ་སྐད་དུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མདོ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ངན་འགྲོར་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སློབ་པ་དང་པོ་པ་ ཡང་དག་པའི་གནས་སུ་མ་ཞུགས་པ་ལེ་ལོ་ཅན་དག་འཇིགས་པ་དང་།ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་གིས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ ཀྱིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།།གཉིས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་བརྟེན་ནས། གནས་པ་བཅུ་ཡན་ཆད་ནི་རིགས་ཀྱི་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། གནས་པ་བཅུ་ལས་ཀྱང་སྔ་མ་དྲུག་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །བདུན་ པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་རིགས་ལ་གནས་པ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་དོན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒོམ་པ་ལ་ཆུང་ངུར་བྱེད་པ་དང་།རྒྱུན་ཆགས་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་པ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་ཆེད་འགའ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལས་ཀྱང་གཏོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ནི་གཅིག་པུ་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མདོ་ལས ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་སོ།།བཀོད་པ་ལ་མོས་པའི་མདོ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། དོན་མཐར་ཐུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།

如果问及'若不完全退失，则如何理解《持地经》中所说菩萨种性地的菩萨也会堕入地狱'等说法？回答：对此有两种解释：
第一种是龙树论师解释说种性住不会完全退失。因此在《宝性论》中说：有人问龙树'《持地经》中说种性地菩萨会堕入无间地狱'这句话是什么意思？
龙树回答说：虽然有这样说的经典，但我不敢这样说。为什么呢？因为《增益无障碍经》中说：'种性地菩萨永远不会堕入地狱。'这与《信解庄严经》相符。
在《持地经》等经典中说会堕落，是为了使地前菩萨生起恐惧心，迅速证得初地，而不是说真的会堕入无间地狱。
马鸣论师所造的《发起信解论》中也如上所说。因此，经中说'从经典中退失并堕入恶趣'，不是说真的会堕落，而是为了使初学菩萨、尚未入正位、懈怠的人生起恐惧心和精进心。
第二种是弥勒圣者的论典所说，这也有两种解释：第一种与龙树论师所说相同。
第二种是依据《菩萨地经》，解释说十住以上称为种性住。在十住中，前六住是可能退失的，第七住是不会退失的。因此应知种性住也有可能退失的意义。
另外，《瑜伽师地论》中说：住于信解行地的菩萨，如果对菩萨修行轻视、不持续修习、不确定修习，也会从所得中退失。
同论中又说：信解行菩萨有时也不会舍弃对大菩提的发心。这与《善戒经》和《持地经》的说法相符。
又《瑜伽师地论》中说：住于信解行地的菩萨独自一人会堕入恶趣。《善戒经》和《持地经》中也如是说。
《信解庄严经》和《大乘集论》中说不会退失，是就大多数情况而言，并非究竟之义。

།གཞན་ཡང་སེམས་ ཅན་གང་དག་གཞན་ལས་ཆོས་སུ་དང་།དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་ཐོས་ནས་དེ་དག་གི་ལྟ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་ན། དེ་ལ་ནི་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་པས་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་མངོན་པར་ ཞེན་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སློབ་མས་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། གཞི་དེས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།དང་པོ་ཡང་བརྟགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་སྒྲའི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གི་ལྟ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་མི་བྱེད་ཅིང་། མངོན་པར་ ཡིད་མི་ཆེས་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲའི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་དེ་སྟོན་པ་གསུམ་པ་ལས་བསྟན་པ་དག་ཐོས་ པ་ཡང་སློབ་དཔོན་དེ་ཆོས་ལ་ཆོས་སུ་དང་།དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་མཐོང་བས་ན་དེ་དང་སྟོང་པ་ཐ་དད་དུ་ལྟ་བ་མེད་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་པ་ཡང་། སྟོན་པ་གསུམ་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མཉན་ནས་ཐོས་པ་ཡིན་ལ། །གང་ཟག་བཞི་ པ་འདི་ནི་ཕ་རོལ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པ་ཡིན་པས་སྟོན་པ་དང་བརྟགས་པ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་མངོན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྟོན་པ་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་བཤད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ མདོ་དང་སྦྱར་ན་ནི་སྟོན་པ་གསུམ་པ་འདི་ལོག་པར་ལྟ་བའི་གང་ཟག་ཡིན་པར་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་གང་དག་ལོག་པར་ལྟ་བའི་གང་ཟག་དེ་དག་ལས་ཆོས་ཐོས་ནས་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞི་དེས་ན་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་དགེ་ བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ།སྔར་བསྟན་པའི་གསུམ་པ་དག་དང་འདྲ་བར་དགེ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་ཉམས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་ གང་དག་དེའི་ལྟ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་མི་བྱེད་པ་དག་ནི་དེ་དག་ལས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་ཐོས་ན་སྐྲག་ ཅིང་དངང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་དག་གི་ལྟ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་མི་བྱེད་ཅིང་།མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་གང་ཟག་བསྟེན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པ་ཐོས་ཀྱང་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། གཞི་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བསྟན་པ་ཐོས་པས་སྐྲག་ཅིང་དངང་བར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སྐྲག་པ་སྐྱེ་བར བསྟན་པ་དང་།ཤེས་པའི་དབང་གིས་སྐུར་པ་འདེབས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་དེ་སྟོན་པ་གསུམ་པ་ལས་དེའི་བསྟན་པ་ཐོས་ཀྱང་སྟོན་པ་སྔ་མ་དེའི་ལྟ་བའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་བས་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ངེས་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་།དེ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཐོས་པ་ན་སེམས་ལ་སྐྲག་པ་སྐྱེས་ནས། ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་ པ་དེའི་དབང་གིས་སྐྲག་ཅིང་དངང་བར་གྱུར་པའོ།

还有，如果某些众生从他人那里听闻非法为法、非义为义后，随顺他们的见解，那么由于对非法认知为法、对非义认知为义，就会对非法执著为法、对非义执著为义。以下是第二部分，即分析辨别学人的观察。这也通过两个方面来阐述：一是分别解说两种观察，二是从'以此为基'以下文字总结两种观察。
第一部分又因有两种观察而分为两类：一是阐述如实听闻后随文执著的情况，二是阐述不随顺他们见解且不生信解的补特伽罗。
第一部分又分两类：一是阐述随文执著的情况，二是阐述执著的过患。这是第一类，即那些众生从第三种说法者那里听闻教法，由于那位导师将非法视为法、非义视为义，因此他们也不会与之有不同的见解。
其中的差别在于：第三种说法者是直接听闻佛陀教法，而这第四种补特伽罗是从他人传承而听闻，因此说法者与所观察的相符合。若对照阿毗达磨，如前所述，应当分别解说第三种说法者是菩萨。若对照《解深密经》，则说明第三种说法者是邪见补特伽罗，因此该经中说：'还有，某些众生从邪见补特伽罗处听闻法义而生起理解。'
'以此为基，应当了知他们与前者相同，善法将完全退失'，这是第二部分，即阐述执著的过患。意思是说应当了知他们会像前面所说的第三种人一样，退失无量善法。
'如果某些众生不随顺他们的见解，从他们那里听闻一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃时，就会恐惧战栗'等内容，这是第二类，即阐述不随顺他们见解且不生信解的补特伽罗。
这也分为两类：一是阐述虽闻教法但不生信解的情况，二是从'以此为基'以下文字阐述不生信解的过患。第一类又分为三种：一是阐述听闻教法后生起恐惧战栗的情况，二是阐述由颠倒知见而生起恐惧的情况，三是阐述由知见而生起诽谤的情况，这是第一种。
即那些众生从第三种说法者那里听闻教法，但因不随顺前面那位说法者的见解，当听闻'一切法决定无自性'等教法，以及从他那里听到'一切法无自性'等言语时，心生恐惧，想着'怎么会说诸法是无自性等'，由于这种教说而生起恐惧战栗。

།གང་ཟག་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་ལ་སྐྲག་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གཞན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ པ་ཟབ་པ་དག་ལ་མོས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་སྐྲག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།ཆོས་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བའི་གྲོགས་པོས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདའ་ བའི་རིགས་ཅན་དག་ཡིན་ཏེ།དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཤིན་ཏུ་དམན་པར་གྱུར་ནས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཟབ་པ་དག་ལ་མོས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་སྐྲག་ པར་འགྱུར་བ་ཡིན།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་དང་ལྡན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་མོས་པར་མི་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྲག་པར་ འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་སེམས་ཅན་མི་དགེ་བའི་གྲོགས་པོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མོས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྲག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།ཀུན་དུ་དངང་བར་གྱུར་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་གྱི། བདུད་ཀྱིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སྐྲག་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སྐྲག་པའི་དབང་གིས་ལོག་ པའི་ཤེས་པས་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ངེས་པར་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་གྱི།བདུད་ཀྱིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བའོ། །དེ་ལྟར་རིག་ནས་མདོ་སྡེ་དེ་དག་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད། མི་བསྔགས་པ་རྗོད་པར་བྱེད། ངན་དུ་རྗོད་ པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པས་ཤེས་པ་ལོག་པའི་དབང་གིས་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བསྟན་པའོ།།ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་རྐྱེན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སམ། ཡང་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ རབ་འབྱོར་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ།གང་ཟག་གཏི་མུག་ཅན་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དུའི་སླད་དུ་ཆོས་ཟབ་མོ་དག་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བགྱིད་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཉིས་ཀྱིས་ཏེ། ལོག་ པའི་བདུད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བསླུས་པ་དང་།།ཆོས་ཟབ་མོ་དག་ལ་མོས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །གཞན་ཡང་རབ་འབྱོར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་ཆོས་ཟབ་མོ་དག་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད་དེ། མི་དགེ་བའི་གྲོགས་པོས་བསླུས་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་ སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་པ་དང་།མནར་སེམས་དང་ལྡན་ཞིང་གཞན་གྱི་ཉེས་པ་ཚོལ་བ་ལ་དགའ་བ་དང་། ཕྲག་དོག་གིས་བདག་ལ་བསྟོད་ཅིང་གཞན་ལ་སྨོད་པ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གཏི་མུག་ཅན་དེ་དག་ཆོས་ཟབ་མོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པས་ལས་ ཤིན་ཏུ་ལྕི་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་དང་ལེའུ་ཆེན་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་རྐྱེན་གཞི་འདི་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །གཞི་དེས་ ཕོངས་པ་ཆེན་པོ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞིང་།ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོས་ཀྱང་རེག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པའི་དབང་གིས་ཕོངས་པ་ཆེན་པོ་ ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞིང་།ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོས་ཀྱང་རེག་པར་འགྱུར་བའོ། །གཞི་དེས་ན་ངས་གང་དག་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བརྟགས་པ་དང་པོའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། བརྟགས་པ་ཕྱི་མའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།

三种人会对教法产生恐惧，如《阿毗达磨杂集论》中所说：'为何某些众生对于广大甚深之法不生信解而生恐惧？因为远离法性，因为未生善根，因为被恶友所摄。其中法性是指具有涅槃种性，因为是其自性。如是，因为某些众生无涅槃种性，心极为下劣，对于广大甚深之法不生信解，因此生恐惧。'
复次，某些众生虽具涅槃种性，但因未生大菩提正愿等善根，故于此不生信解，因此亦生恐惧。
复次，某些众生虽已生善根，但因被诽谤大乘的恶友所摄，故于此不生信解，因此亦生恐惧。
如是所说，心生恐惧而说：'此非佛说，是魔所说'，此是第二由颠倒见而生恐惧的教示。如是由恐惧力故，以邪见而说此非佛陀教法，是魔所说。
如是了知已，于彼等经典诽谤、不赞叹、恶语，此是第三由邪见力故而诽谤的教示。
诽谤正法的因缘有二种或四种。因此《圣般若波罗蜜多经》中，具寿须菩提复白世尊言：'愚痴之人以何因缘而诽谤甚深之法？'世尊告曰：'须菩提，由二因缘：被邪魔所欺及不信解甚深法。复次须菩提，由四种因缘诽谤甚深法：被恶友所欺、不精进修善法、怀恨心而乐寻他过、以嫉妒心赞己毁他。由具足此等因缘，愚痴之人诽谤甚深法，造作无量极重业。'
复次，此等与《大品般若经》及《般若波罗蜜多释》中所说诽谤正法的因缘相符。
由此因缘将获大贫困，亦将为大业障所染，此是第二显示不信解的过患。由上述诽谤正法之力，将获大贫困，亦将为大业障所染。
因此，我说凡是于一切相见无相，于非义显为义者等，此是第二总结。此亦有二：初观察之结语及后观察之结语。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ལས་ཆོས་ཐོས་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དག་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་།དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ། །ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཐབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེས་སྐྱེ་བོ་ཚད་མེད་པ་སླུ་བར་བྱེད་ཅིང་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟགས་པ་ཕྱི་མའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཡང་ན་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། གཞི་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་སྤྱིའི་མཇུག་ བསྡུ་བའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཅན་གང་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་།རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མ་བསགས་པ། དྲང་པོ་མ་ཡིན་ཞིང་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་རྟོག་པ་སེལ་ནུས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་ཡང་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་གནས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་དངོས་པོ་ལྔ་ཡང་གཏན་མེད་ལ།རང་གི་ལྟ་བ་ལ་གནས་པ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ཡང་མེད་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ།དངོས་པོ་ལྔ་དང་མི་ལྡན་པར་བསྟན་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔ་དང་མི་ལྡན་པར་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་ གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ངའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་པ་ཟབ་མོ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་ཤིང་། ཆོས་དེ་ལ་མོས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། མདོ་སྡེ་ཐོས་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། འདུ་ཤེས་གཉིས་འབྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་དང་། གཞི་དེས་ལོག་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྐུར་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་ཐོས་ན་ཡང་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ཆོས་དེ་ལ་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཤིང་། དོན་ལ་དོན་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས པ་འདུ་ཤེས་གཉིས་འབྱུང་བར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་སྔར་བསྟན་པ་ཐོས་ཀྱང་མོས་པར་མ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་དང་དོན་ལ་ལོག་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྐྱེད་པར་གྱུར་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་ལ་ཡང་ཆོས་མ་ཡིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་ལ། དོན་ལ་ཡང་དོན་མ་ཡིན་པར་མངོན་ པར་ཞེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་གཉིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་སྐད་ཅེས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་གྱི། བདུད་ཀྱིས་ སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་གཞི་དེས་ལོག་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ཆོས་དང་དོན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གཉིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ལོག་པའི་ཤེས་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལྟར་རིག་ནས་མདོ་སྡེ་དེ་དག་ལ་སྐུར་ པ་འདེབས་པར་བྱེད།མི་བསྔགས་པ་རྗོད་པར་བྱེད་ངན་དུ་རྗོད་པར་བྱེད་ཅིང་། ལྷད་ཅན་ཡིན་པར་སྐུར་ནས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་མདོ་སྡེ་དེ་དག་སྤངས་པ་དང་། ཆུད་གཟན་པ་དང་རྣམ་པར་གཞིག་པར་ཡང་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྔ་པ་སྐུར་པ་ ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།

这是第一个，如此由于听闻他人之法的执著所造成的缘故，世尊自身所说的三种自性相之特征无相的教示，以及非义显为义的缘故而成为邪见。
这是产生大业障的方便，如是说明，因为以此欺骗无量众生并使其获得大业障，这是第二个后观察的总结，仅是以经典本身相遇而已。
或者对于如言执著有二种：广说如言执著和'由此基础'以下是总的结尾。
虽然如是解说为二种，但后者的解说较好。
善男子，若有众生未生善根、未清净障碍、未成熟相续、未积集福德智慧资粮、不正直且非正直自性者，虽具有遣除分别的能力，但由于安住于执持自见为最胜，此以下是第四，说明五事皆无且不信解安住自见的补特伽罗。
此亦有三种：说明不具五事、明显显示不信解性、显示诽谤过患，这是第一。
此经文也以二种显示：说明不具五事和显示三事差别，仅是以此经典相遇而已。
彼等闻此法已，如实不能通达我甚深意趣所说，于此法亦不生信解等，是第二明显显示不信解性。
此亦分为五种：闻经而不生信解性、生起二种想、生起二种执著、由此基础生起邪解、正说诽谤性。
这是第一，由于安住于执持自见为最胜的缘故，即使听闻了密意所说的教法也不生起信解。
'于此法起非法想，于义起非义想'是第二显示生起二种想。
如是由于先前虽闻教法而未生信解的缘故，于法与义生起两种颠倒想。
'于彼等法执为非法，于义亦执为非义'是第三显示生起二种执著，如是由于前二种想的力量而生起二种执著的意思。
'说此非是佛说，是魔所说'是第四显示由此基础生起邪解。
如是由于生起对法与义的二种执著，因此因缘而生起此邪解。
'如是了知已诽谤彼等经典，说不赞叹语、说恶语，诽谤为杂染，以种种方式舍弃、损坏、破坏彼等经典'等，是第五正说诽谤性。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མདོ་སྡེ་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། མདོ་སྡེ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལ་སྡང་བར་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྐུར་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །གང་གིས་མདོ་སྡེ་དག་ལ་ མོས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དགྲར་འདུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མདོ་སྡེ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལ་སྡང་བར་བསྟན་པའོ།།དེ་དག་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་ཀྱང་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས།ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞི་དེས་ཀྱང་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དེ་ལྟ་བུས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དེའི་དང་པོ་ནི་གདགས་པར་སླའི། བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་ཕྲག་ འདི་སྙེད་ཀྱི་བར་གྱིས་འབྱང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དུས་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པ་དང་། ཚེ་འདི་ལ་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པ་སྟེ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དེ་དག་དང་པོ་ལས་བྱེད་པའི་ཚེ་ནི་གདགས་པར་སླ་ཡང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་ན་བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་ཁྲག་ཁྲིག་འབུམ་ཕྲག་འདི་སྙེད་ཀྱིས་འབྱང་བར་འགྱུར་བའི་དུས་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང ནས།མདོ་སྡེ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ། ལུས་ལ་མེད་པའི་གྲངས་གཅིག་གིས་མགོ་བཙུགས་ཏེ། གཅིག་ཕྲག་བཅུ་ལ་བཅུའོ། །བཅུ་ཕྲག་བཅུ་ལ་བརྒྱའོ། །བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ལ་སྟོང་ངོ་། །སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཁྲིའོ། །ཁྲི་ཕྲག་བཅུ་ལ་འབུམ་མོ། །འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ ས་ཡའོ།།ས་ཡ་ཕྲག་བཅུ་ལ་བྱེ་བའོ། །བྱེ་བ་ཕྲག་བཅུ་ལ་དུང་ཕྱུར་རོ། །དུང་ཕྱུར་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཐེར་འབུམ་མོ། །ཐེར་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཐེར་འབུམ་ཆེན་པོའོ། །ཐེར་འབུམ་ཆེན་པོ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཁྲག་ཁྲིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་གྲངས་བཅུ་དྲུག་ཚང་བའི་བར་དུའོ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་གདགས་པར་སླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདས་པའི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ནི་དང་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར། ལྕི་ཡང་གང་གིས་མཚན་ཉིད་གདགས་པར་སླའི། འདིར་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པའི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ལ་ མཐའ་མེད་པས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བར་གྱུར་པའོ།།ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་དམིགས་རྒྱ་ཆེར་ནི། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ལ་ བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་གང་ཟག་དང་པོ་གཉིས་བསྟན་པ་དང་།དོན་གཉིས་ཀ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའོ། །གང་ཟག་གསུམ་པ་ལས་ནི་སློབ་དཔོན་རྣམ་པ་གཉིས་གཏོགས་པར་གང་ཟག་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་གང་ཟག་དང་པོ་གཉིས་ནི་བསྟན་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་དོན་ ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པའོ།།གང་ཟག་ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་དོན་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་། བསྟན་པ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པའོ། །གང་ཟག་བཞི་པ་ནི་བསྟན་པ་དང་། དོན་གཉི་ག་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་གང་ཟག་རྣམ་པ་བཞི་ལས་གང་ཟག་སྔ་མ་གཉིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་དང་པོ་ནི་དངོས་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ལ། ཕྱི་མ་ནི་དངོས་པོ་བཞི་དང་ལྡན་པས་སོ། །གང་ཟག་གསུམ་པ་ནི་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན། དངོས་པོ་བཞི་དང་ལྡན་པ་དང་སེམས་ཅན་ཞེས་སྨོས་པ་ཁོ་ནར་ཟད་ལ། བསྟན་ བཅོས་མངོན་པ་དང་ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འབྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་རྣམས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།

此亦有三种，即：正说诽谤经典本身，说明对经典有信解者生起嗔恨，以及分别诽谤法的因缘，此为第一。
所谓'对于信解经典者也生起敌意'，是第二说明对经典有信解者生起嗔恨。
所谓'他们从一开始就被业障所障'，是第三分别诽谤法的因缘，即从三种障碍中，由于业障所障而诽谤法，此为其义。
以此为基础又以如是业障造成遮障，虽然这业障的开始容易标示，但所谓'即便经过如此数以百千俱胝那由他劫之久也无有清净之时'，是第三说明诽谤的过患。
如是，由前世业障所障以及今生诽谤法的业障所障，虽然造作业障之初容易标示，但当感受业果时，即便经过数以百千俱胝那由他劫之久也无有清净之时，此为其义。
其中所谓'俱胝那由他'，如《俱舍论》中引经所说：'从一开始数起，十个一为十，十个十为百，十个百为千，十个千为万，十个万为十万，十个十万为百万，十个百万为千万，十个千万为亿，十个亿为十亿，十个十亿为百亿，十个百亿为千亿'，如是往上至十六数。详细应如彼处所说而了知。
或者，所谓'容易标示'是指过去的业障因为是最初造作，其轻重性质容易标示，而此处诽谤法的业则因感受痛苦无有边际，故其差别极难分别。
诽谤法的广大过患，应如《圣般若波罗蜜多经》与《妙法白莲经》等所说而了知。
对前述诸说的差别，即前二补特伽罗是对教法和义理二者都深信。
第三补特伽罗中包含两类阿阇黎在内有三种补特伽罗，其中前二补特伽罗是对教法深信而于义理退失。
最后一个补特伽罗是对义理深信而于教法退失。
第四补特伽罗则是于教法和义理二者都退失。
复次，在四种补特伽罗中，前二补特伽罗唯是菩萨。
其中差别为：第一具足五事，后者具足四事。
第三补特伽罗若对照《深密解脱经》，则仅说具足四事及说'众生'而已，但在《论藏》和《大品经》中则说'菩萨'，因此诸说法不一致。

།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་ན་ངའི་ལེགས་པར་གསུངས་པ། ལེགས་པར་བཅས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བསམ་པས་ བཤད་པ།ལེགས་པར་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་པ་དག་བསྣན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པ་དད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་ལ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ་ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་བཤད་ཟིན་ནས། ད་འདིར་ནི་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ་ཞེས བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྟོན་པའི་མཛད་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མོས་ནས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དང་།།སྐྱེ་མེད་འགག་མེད་གཟོད་མ་ནས་ཞི་དང་། །ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མྱ་ངན་འདས་པར་ནི། །མཁས་པ་གང་ཞིག་དགོངས་པ་མེད་པར་སྨྲ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་དག་ཟློས་ཤིང་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མི་མཚུངས་པར་གྱུར་པ་སྟོན་ཏོ། །ཀུན་གྱི་རྣམ་དག་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་དགོངས་པའི་བསྟན་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དོན་ཟློས་པའོ།།གཞན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་ཟློས་པ་ཡིན་ལ། ཚིགས་ སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་གོང་དུ་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་མན་ཆད་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་དོན་ཟློས་པ་ཡིན་པར་སྦྱར་རོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་གཅིག་གིས་ནི་མདོའི་ཚིག་བཞི་རྣམ་པར་བཤད་ཅིང་དགོངས་པ་དང་ལྡན་པར་ བསྟན་ལ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འོག་མ་གཅིག་གིས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་དགོངས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་དག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ་ཡང་། ངེས་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་ནི་གོང་དུ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མཁས་པ་གང་ཞིག་དགོངས་པ་མེད་པར་སྨྲ། ། ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མཚན་ཉིད་སྐྱེ་དང་དོན་དམ་ངོ་བོ་ཉིད། །མེད་པར་འདི་ལྟར་ང་ཡིས་རབ་ཏུ་བསྟན། །གང་གིས་སངས་རྒྱས་དགོངས་པ་འདི་མ་ཤེས། །ཡང་དག་ལམ་ནི་རབ་ཉམས་འགྲོ་མི་ནུས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་དགོངས པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཚིག་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པས་ངས་མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་གང་གིས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་ པ་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མ་གྱུར་ན་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བགྲོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མེད་པ་ དང་རྒྱུ་མེད་པ་ལ་ནན་གྱིས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།

善男子，如是我善说、善制的清净法律，以极为清净的意乐宣说，于善说之法中，众生有种种不同层次的信解，此说明信解信仰的教法有三种方式：略说、分别广说和总结。其中前两种已经说完，现在应知这里是总结部分。
其后，世尊为了再次宣说此义而说此偈颂。从这里开始是第二部分，以偈颂重复宣说。这又分为两部分：以偈颂显示说法的意趣，以及宣说偈颂。这是第一部分。
'一切诸法无自性，无生无灭本来寂，诸法自性即涅槃，智者岂能无意说。'从这里开始是第二部分，宣说偈颂。这又分为两部分：前两偈重复上文所说'一切诸法无自性'等义，显示对密意说法有迷惑和通达的差别。从'一切清净道'以下三偈，重复密意说法中一乘的含义。
另外还可分为两部分：前两偈重复上文所说一切诸法无自性等义，后三偈重复上文一乘教法的内容。
第一部分又分两种：第一偈解释经中四句并显示具有密意，第二偈从三种无自性的角度显示真实密意。即经中所说'无自性'等偈颂，并非因为确实无自性等而说无自性，而是从三种无自性的意义而说无自性。详细解释如上广说，为显示此义而说'智者岂能无意说'。
'相无性及生无性，胜义无性我如是宣说，若人不知佛密意，不能行于真实道。'这是第二部分，从三种无自性的角度显示真实密意。
如是对于所说'无自性'等言词不能通达，我是从相无性、生无性和胜义无性的角度宣说无自性的密意。若有人不能通达此密意说法，则因为远离真实道而不能趣向无上菩提，这是其含义。
关于这种退失，如《大乘集论》无性释中所说：'对于无和无因强立为有，故称增益。'

།ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྒྱུ་ལ་ནན་གྱིས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པས་དེའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་མཐའ་ཞེས་བྱ་བས་ན། རབ་ཏུ་ལྟུང་བའི་ དོན་ཡིན་ཏེ།འདི་གཉིས་ལ་འཇུག་པ་དབུ་མའི་ལམ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་གྱི་ལམ་ནི་རྣམ་དག་གཅིག་པུ་སྟེ། །རྣམ་པར་དག་པ་འང་གཅིག་ལས་གཉིས་པ་མེད། །དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་འདོགས་བྱེད་ཀྱང་། །སེམས་ཅན་རིགས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ ཡིན།།ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་ལས་བརྩམས་ ནས་ཐེག་པ་གཅིག་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་ཀྱིས་རིགས་ངེས་པའི་གང་ཟག་བདག་གཅིག་པུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བསྟན་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་ཀྱིས་མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་དག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་ བསྟན་པའོ།།བཞི་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་འདི་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་དེ་དག་ཀུན་ ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཟག་པ་མེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ལམ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཀྱང་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།སེམས་ཅན་ཁམས་འདིར་ སེམས་ཅན་དཔག་མེད་དག་།བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་མྱ་ངན་འདའ་བར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རིགས་ངེས་པའི་གང་ཟག་བདག་གཅིག་པུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བསྟན་པའོ། །དེའི་རྒྱུད་ལ་ངེས་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེའི་ས་བོན་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏན་དུ་བླ་ན་མེད་པའི བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་དཔའ་བཏུལ་མྱ་ངན་འདའ། །སེམས་ཅན་མི་གཏོང་དེ་དག་ཤིན་དུ་དཀོན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་དག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་བསྟན་པའོ། །རིགས་ མ་ངེས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་ཀྱང་།སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་མི་གཏོང་བས་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ འཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི།རིགས་ངེས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་དཀོན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕྲ་ཞིང་བསམ་པར་དཀའ་བ་ཟག་མེད་དབྱིངས། །དེར་རྣམ་གྲོལ་དག་མཉམ་པས་བྱེ་བྲག་མེད། །ཐམས་ཅད་དོན་འགྲུབ་ཉོན་མོངས་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་། །ཐ་དད་གཉིས་སུ་ བརྗོད་པ་བརྟེན་བདེ་ཡིན།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཕྲ་ཞིང་བསམ་པར་དཀའ་བ་ཟག་མེད་དབྱིངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་ པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་ཞིང་བསམ་པར་དཀའ་བར་གྱུར་པའོ།།དེར་རྣམ་གྲོལ་དག་མཉམ་པས་བྱེ་བྲག་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་མཚུངས་ཤིང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་པ་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་དོན་ ཡོད་པས་དང་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་ པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ།

由于对有和无的因强加否定而诽谤，因此称为极度退失。增益和诽谤这两者都称为边，是极度堕落的意思，即表明执著这两者就会从中道之路极度退失。
'一切道路唯一清净，清净也是一而无二。因此安立为一乘，众生种性无差别。'此下是第二从无自性瑜伽开始阐述一乘的密意。
这又分为四部分：第一，以一个偈颂从三乘补特伽罗开始阐述一乘的密意。第二，以半偈阐明定性补特伽罗唯一涅槃。第三，以半偈阐明不定种性者获得大涅槃。第四，以一个偈颂详细解释涅槃的特征。
这是首先从三乘补特伽罗开始阐述一乘密意，即三乘补特伽罗都依靠无自性无漏圣道而各自获得涅槃，因为没有第二条道路，所以说是一乘，但这三乘的差别并非不存在，这是其含义。
'在此众生界中无量众生，唯我一人入般涅槃。'这是第二阐明定性补特伽罗唯一涅槃。因为他们相续中确实没有如来悲心的种子，所以永远不会现证无上正等菩提，详细内容如上所述。
'大悲降伏勇士入涅槃，不舍众生彼等极稀有。'这是第三阐明不定种性者获得大涅槃。不定种性补特伽罗相续中具有佛种性，所以通过精进努力获得佛陀的涅槃，但不舍弃利益众生的事业，具足四种智慧而获得究竟涅槃，而定性补特伽罗要获得这种涅槃是极其稀有的，这是其含义。
'微细难思无漏界，于彼解脱等无别，一切义成断惑苦，说为二种依安乐。'这是第四详细解释涅槃的特征。'微细难思无漏界'是指涅槃的本性。'界'是指自性，因为是涅槃自性的特征，所以是微细难思的。'于彼解脱等无别'是明显显示涅槃果相等同无差别。
真如唯一具有二身的意义存在，首先解脱身是这样的：依靠真如断除烦恼而获得解脱，这就称为解脱身。第二法身是这样的：因为是佛陀力、无畏等功德的所依，所以称为法身。

།དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་ལ་མངའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཉམ་པས་བྱེ་བྲག་མེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ ཉིད་ལས།རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བཤད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཕྱིར་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་བྱེ་བྲག་ ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རབ་དང་། ཐ་མའི་བྱེ་བྲག་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ་དེའི་ ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟར་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་དེ་ལ་ནི་དམན་པ་དང་།འབྲིང་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་མེད་ལ། མཐོ་དམན་ཡང་མེད། བཟང་ངན་ཡང་མེད་དེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ཉན་ཐོས་བྱེ་བྲག་མེད་པའོ་ཞེས་ བཤད་དེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དོན་འགྲུབ་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ལུས་སྤོང་བ་དག་མི་མཚུངས་པས་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཉི་ཚེ་སྤང་བ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་དད་དུ་བརྗོད་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། བརྟན་པ་དང་བདེ་བའོ། །འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ནི་བརྟན་ པ་ཞེས་གསུངས་ལ།སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ནི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ནི་རྟག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་བདེ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་བདེ་བར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་འམ། བདེ་བ་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་དོན་དམ་པ་བདེ་བས་བདེ་བར་བརྗོད་པར་བྱའི། ཚོར་བའི་བདེ བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྟག་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བདེ་བའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དོན་རྣམ་པ་དེ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཐ་དད་པ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་གཅིག་པ། དེ་ནས་དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ཙམ་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ། ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ། ཟབ་པ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ། རྟོགས་པར་དཀའ་བ། མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དགའ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ནི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་པར་ལྔར་ཕྱེ་ བའི་གསུངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་ནས་བཀའ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གོ་བར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བའོ། །དང་པོ་ ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།བསྟན་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཉིད་དུ་བསྔགས་པ་དང་། འདི་ལྟར་བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་བགྱི་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བསྟན་ པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཉིད་དུ་བསྔགས་པའོ།

关于此，法身唯独如来具有。解脱身因三乘无差别故，解脱平等无差别。因此下文经中说：'善男子，就解脱身而言，一切声闻、缘觉皆与诸如来相等平等，而就法身而言则殊胜超越。'这是说如来法身有差别故，成为无量殊胜功德之所依。
瑜伽师地论中亦说：'三乘无余涅槃无高下差别。'因此，彼论中如是说：'于无余界中，无下中上之安立，亦无高下，亦无好坏，此即是如来与声闻无差别。'如彼论中广说。
关于'一切义成'等，义即殊胜，如是于无余涅槃之真如体性中，成就一切无为功德，以及舍离烦恼、痛苦所依之身，与有余涅槃不同，因有余涅槃仅断除部分烦恼。
依此涅槃而说二种差别，即坚固与安乐。如是离烦恼故说坚固，离痛苦故说安乐。瑜伽师地论中亦说：'因三种义故说为常，因二种义故说为乐。'因此彼论中说：'何故说为常？答：因真如清净所显故，非从缘生故，无生灭故。是说为乐或非乐耶？答：应说是胜义乐，非受乐。何以故？因已完全超越一切烦恼及由此所生一切苦故。'故瑜伽师地论中从三种常义及二种乐义而说，因此二义差别故，此处说为二种差别。
第三十一品。尔时，胜义真实菩萨亦如是白世尊言：'世尊所说诸佛密意所说，微妙最极微妙，甚深最极甚深，难解最极难解，皆是希有稀有。'此下分为五种，说明领受正教之分。此亦有二：说明菩萨领悟及如来劝修。初者又分三：赞叹教法甚深、'如是我'以下说明自身领悟、'世尊譬如'以下举喻重说。此为初赞叹教法甚深。

།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྔགས་པ་སྤྱིར་བརྗོད་པ་དང་། ཕྲ་བ་མན་ཆད་བསྔགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྗོད་པའོ། །དེ་ལ་ཕྲ་བ་དང་ཟབ་པ་དང་། རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། ཐེག་པ་པ་གཉིས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག པར་འདས་པའི་ཕྱིར།མིང་འདི་གསུམ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བའི་དོན་འཚལ་བ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ པ་སྒོ་ལྔ་པོ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པར་བསྟན་པ་དང་།བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་གཉིས་པོ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ་། གཟུགས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པར་བསྟན་པ་དང་།ཟླས་ཕུང་པོ་གཞན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་བརྩམས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་སྔ་མ་གཉིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་ པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་དག་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་དམ།བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེའོ་ཞེའམ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འགག་གོ་ཞེའམ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མིང་དང་ བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། ། བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གཞན་ལ་[(]བརྟན་[,]བརྟེན་[)]ནས་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པར་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་ཡིན པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་གཞལ་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དེ། སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེས་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེའི་སྤྱོད་ཡུལ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན། སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་བརྟགས་ པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་དམིགས་པའི་ཤེས་པའོ།

经文这句分为两种：一般性的赞叹和从细微处分别宣说赞叹。其中'细微'、'甚深'、'难以了解'这三个词，是按照次第超越了凡夫、二乘、菩萨阶位的差别。又超越了声闻、缘觉、菩萨的境界。或者说是超越了三大阿僧祇劫菩萨的境界，所以说这三个名称。
'如是我今于此了知世尊所说义'等，显示第二自己已经通达。这也分为两种：通达五蕴等五门后宣说三种自性，以及通达二谛等二门后宣说三种无自性。
第一又分两种：从色蕴开始宣说三种无自性，以及类推其他蕴等。从色蕴开始又分为两种：显示通达前两种自性，以及显示通达第三种自性。
第一又分两种：略说已通达和详细分别解说通达，这是第一种。
'于分别所行遍计所执相之所依诸行相中，以色蕴为自性相或差别相而安立名言，或说色蕴生，或说色蕴灭，或说色蕴永断及遍知，以自性相或差别相而安立名言者，是遍计所执相'等，是第二种详细分别解说已通达。
这也分为两种：显示遍计相和显示依他起自性。显示遍计相又分为两种：显示依托他法安立遍计自性，以及从'世尊依此'以下显示依遍计相而说无相自性，这是第一种。
此经文又分为三种：显示分别所行境相，显示色蕴的自性与差别，以及分别显示色蕴的生、灭、永断及遍知。
其中'分别所行'是指能遍计度的心心所，'所行'是指由其所计的自性，即真实色蕴等是彼分别的所行境，故称'分别所行'。
另一种解释是：'所行'是依他起，因为所计的色蕴等是彼分别的所缘缘，故称'所行'。
'于遍计所执相之所依诸行相中'，对此行相也有两种解释：有人说行相是见的行相，即缘取行相的智。

།མཚན་མ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བའི་མཚན་མའོ་ ཞེའོ་།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་གི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་ངོ་། །བཤད་པ་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ན་ནི་གཞན་གྱི་དབང་མི་རུང་སྟེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྤྱིར་བསྟན་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཉིད་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེའོ། །འགག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྔོན་མེད་པ་ལས་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེས་ནས་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།སྐད་ཅིག་མར་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པ་དང་། ཐང་ཅིག་ཙམ་དུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ།།ཡང་ན་ཀུན་འབྱུང་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་དོན་གྱི་མཐའ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ། །གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དེ་ཡང་གཏན་དུ་ སྤང་བ་སྤྱིར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བའི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱའོ། །གཟུགས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྤྱིར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་ སུ་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་ པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕུང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་ཕུང་པོའི་མཚན་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕུང་པོའི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕུང་པོ་འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕུང་པོ་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ལ་། ལེའུ་འདིའི་མགོར་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་ཅིང་། ཁོང་དུ་ཆུད་ པའི་སྐབས་ནས་ནི་ཚིག་དྲུག་འབྱུང་ན།ཅིའི་ཕྱིར་སྔ་ཕྱི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྔ་ཕྱིར་བསྟན་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་ ལེའུར་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གྲངས་ཀྱང་ངེས་པ་མེད་པས་བྱེ་བྲག་གཞག་ནས་སྤྱིའི་དབང་དུ་བྱ་ན་ནི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་མེད་དོ།སྤྱི་གཞག་ནས་བྱེ་བྲག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་མེད་དོ། །སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉི་གའི་དབང་ དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྔ་ཕྱིའི་བསྐྱེད་པ་དང་།དབྲི་བ་དག་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་སྐབས་ནས་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ལེའུ་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་དྲུག་པོ་དེ་དག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

相是因相的形相，即所缘相。有人说，诸行相即是有为的形相，一切也是依他起相的性相。在两种解释中，后一种解释较好。若与前一种解释相配，则依他起不合理，因为是见等形相的缘故。
色蕴的自性与差别性相以名言安立，即总说性相自性为自性，其自性中有漏无漏、可示不可示等为差别。
色蕴生灭等安立中，从无到有称为生，生已成无即称为灭。辨别生灭即是自性性相。
刹那生灭及暂时安住等是差别性相。有烦恼的色蕴应永断，无烦恼的色蕴应遍知。
或者说，集谛义边应永断，苦谛义边应遍知。永断与遍知中，总说永断即是永断自性，以见道修道等所断即是永断差别。
总知色蕴自性即是遍知自性，别知色蕴即是遍知差别。如是安立即是遍计所执性相。
在胜义谛性相品中说六种性相：为得蕴故，为得蕴相故，为得蕴生故，为得蕴灭故，为得现证蕴灭故。此品开首说五种性相，通达处说六种文句，为何前后不一致？
答：前后所说合并共有十种性相。胜义谛性相品中说六种性相，无自性品中说二种性相，即永断与遍知。通达所说处又说二种性相，即自性性相与差别性相。
此十种性相中，因有自性与差别性相，数量也无定数。舍弃差别就总的而言，则唯有一种性相。舍总说别，则唯有二种性相。总别俱说，则有三种性相。因此前后增减不一致。
此处通达处说六句，是因为通达品是第一品的缘故。

།ཡང་ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མགོར་མཚན་ ཉིད་དྲུག་ཀྱང་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་པས་ན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ཕུང་པོ་ཐོབ་པའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འདི་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ལེའུ་གཉིས་པ་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལས་བརྩམས་ནས་འགོག་པ་དང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་ལ་། ལེའུ་འདི་ལས་གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་བསྟན་གྱི། འགོག་ པ་དང་།འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ་གཏན་དུ་སྤང་བ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཡིན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན། འགོག་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡིན། མངོན་དུ་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་པས་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཕུང་ པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།ཕྱོགས་གཅིག་གི་དབང་དུ་མཛད་དེ་བརྗོད་པས་གཅིག་གིས་གཅིག་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ལགས་ པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་གནས་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཉིས་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བའི་དོན་འཚལ་བ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ ཏེ།ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པའི་སླད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཁོ་ ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ཆོས་བདག་མ་མཆིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་བརྟགས རབ་ཏུ་སྩལ་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ།ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་ སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་ཟླས་ཕུང་པོ་གཞན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ།

又在品的开头也说明了六种相，如此由于宣说诸蕴，故于胜义谛相品中说'为获得蕴'等。
从此理解中有七种相，色蕴是第一相。
为何第二品中从蕴等法开始而说灭、现证灭、永断及遍知，而此品中仅说永断和遍知，而不说灭和现证灭？答曰：永断是集谛，遍知是苦谛，灭是灭谛，现证是道谛，故就真实义而言，蕴等是具足四谛的。依一分而说，以一显一。
'世尊依此建立诸法相无自性'，这是第二显示依遍计相说相无自性。仅是经中的语言表达而已。
'分别行境遍计相处诸行相，即是依他起相'等，是第二显示依他起自性。此亦以二种方式显示：显示遍计所依是依他起，及依依他起显示二种无自性，此是第一。
'世尊依此建立诸法生无自性及胜义无自性之一分'，是第二依依他起显示二种无自性。
'如我今于此了知世尊所说义'等，是第二显示通达三自性。此亦以二种方式显示：略说通达及广分别通达，此是第一。
'于分别行境遍计相处诸行相中，为成就遍计相，即以彼自性无自性、法无我、真如、清净所缘，是圆成实相'等，是第二广分别显示通达。
此亦分二：依依他起分别圆成实，及依圆成实显示胜义无自性一分。此是第一，即由遍计相处依他起自性遍计而分别，以无自性所分别法无我性即是圆成实。
'世尊依此建立胜义无自性一分'，是第二依圆成实显示胜义无自性一分。
'如色蕴，余蕴等亦当如是广说'，此以下是第二类推显示其他蕴等。

།འདི་ཡང་རྣམ་ པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ།ཟླས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་ཟས་བཞི་པོ་དག་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་ཁམས་དྲུག་དང་། བཅཝ་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གི་སྐྱེ་མཆེད་རེ་རེ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རེ་རེ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཟླས་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཟས་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ ཟས་རེ་རེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ཟླས་ཟས་བཞི་པོ་དག་བསྟན་པ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁམས་དྲུག་དང་། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་པོ་དག་གི་ཁམས་རེ་རེ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་ བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཟླས་ཁམས་དྲུག་དང་།ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བསྟན་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁམས་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་དང་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དག་གོ།།ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་འདིར་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན། ལེའུ་གོང་མ་ལས་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞེས་བསྟན་པས་ནི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ཀྱང་དེར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བའི་དོན་འཚལ་བ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ ཆད་ནི་གཉིས་པ་བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་གཉིས་པོ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྟན་ པ་དང་།ཟླས་བདེན་པ་ལྷག་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་ དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་གཞག་པར་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་ བརྟགས་པ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་གསུངས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་བརྟགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འདོགས པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།

此复分为五种：以偈颂宣说余蕴、以偈颂宣说十二处、以偈颂宣说十二缘起支、以偈颂宣说四食、以偈颂宣说六界及十八界，此为第一。
如同对蕴那样，对十二处中每一处也当如是广说，此为第二，以偈颂宣说十二处，应知通达无自性性如前。
对十二缘起支中每一缘起支也当如是广说，此为第三，以偈颂宣说十二缘起支，应知通达无自性性亦如前。
对四食中每一食也当如是广说，此为第四，以偈颂宣说四食，应知通达无自性性亦如前。
对六界及十八界中每一界也当如是广说，此为第五，以偈颂宣说六界及十八界，应知通达无自性性亦如前。
其中六界即是地、水、火、风、空、识。若将此处所说通达配合前章所说，则前章所说'种种界'已包含此六界。
从'如我今日于此所解世尊所说义'以下，是第二，说明通达二谛等二门后宣说三种无自性。
此复分二：从苦谛开始宣说通达无自性，以及从余谛等开始宣说无自性。
初又分二：依二种自性宣说通达无自性，及依圆成实性宣说胜义无自性性之一分。
初又分二：略说通达及分别广说通达，此为初。
分别心行境遍计所执相、行相之处，于苦谛及遍知苦谛，以自性相或差别相而安立名言者，是遍计所执相。
此复分二：依遍计所执自性宣说通达相无自性性，及依依他起自性宣说通达生无自性性与胜义无自性性之一分。
初又以二相宣说：说明依他起是遍计所执安立之所依，及说明依遍计所执而假立无自性性。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་མིང་དང་བརྡས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པས་རབ་ཏུ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ནི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ འདོགས་པར་མཛད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་བརྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འདོགས་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པས་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་གསུངས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ མ་མཆིས་པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ རྣམས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་སླད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཁོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ཆོས་བདག་མ་ མཆིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བགྱི་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པ་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་འདོགས་པར་མཛད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་འདོགས་པར་མཛད་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་ སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་བདེན་པ་ལྷག་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟླས་བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ།

这是第一点，即如此遍计所执的处所诸行相，依他起上以名言安立为苦谛，以及安立为遍知苦谛，这就称为遍计所执相。
由于在那些事物上有自性和差别相而成为损害，这就称为苦谛的自性相。三苦和八苦等称为苦谛的差别相。苦谛的自相即是遍知的差别相。
世尊依此而施设诸法无自性相，这是第二点，即依遍计所执而说明施设无自性。由于遍计所执相而安立无相自性，应如上理解。
分别心行境的遍计所执相的处所诸行相，即是依他起相等，这是第二点，即依他起自性而说明生无自性和胜义无自性的一分已被理解。
这也分为两种：说明何为依他起自性，这是第一点。世尊依此而施设诸法生无自性和胜义无自性的一分，这是第二点，即说明依他起而说无自性。
'如我今日于此听闻世尊所说'以下，是第二点，即依圆成实而说明安立胜义无自性的一分。
这也分为两种：略说所理解的和详细分析所理解的，这是第一点。
分别心行境的遍计所执相的处所诸行相，由于在其上遍计所执相完全不成立，故以彼自性而为无自性，无法我，真如，清净所缘，即是圆成实相等，这是第二点，即详细分析所理解的。
这也分为两种：说明圆成实相和施设胜义无自性的一分。这是第一点，应如上理解。
世尊依此而施设胜义无自性的一分，这是第二点，即施设无自性的一分，此经仅作标示而已。
'如同苦谛，其余诸谛也当如是广说'以下，是第二点，即说明依其余诸谛等而说无自性。
这也分为两种：说明其余诸谛和说明菩提分。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ལྷག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པར་སྦྱར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།མདོ་འདི་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འགོག་པའི་བདེན་ པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ས་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པས་ཁོང དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒོ་རྣམ་པ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དང་། འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྒོ་བདུན་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བའི་དོན་བསྟན་པ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཉིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མདོར བསྟན་པ་དང་།ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེའམ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སམ། གཉེན་པོ་ཞེ་འམ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པ་ཞེའམ། མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་ཞེ་འམ། སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་མི་བསྐྱུད་པ་དང་སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ཉིད་ཅེས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མིང་དང་བརྡར་བཏགས་པར་གཞག་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཀུན བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འདོགས་པའོ།

这是第一个，如是，苦谛具有三种自性，依于这三种自性而建立三种无自性。如是，这三谛也具有三种自性，依于这三种自性而建立三种无自性。因此，如同苦谛一样，其余每一谛也都具有三种自性，这是其义。
详细内容应如《辨中边论》和《唯识成就》中所说般了知。此经的不同之处在于：从苦谛而言，说为'遍知'；从集谛而言，说为'永断'；从灭谛而言，说为'证得'；从道谛而言，说为'修习'。应如前所说般了知。
如同圣谛一样，对于念住、正断、神足、根、力、觉支、道支等也当如是广说等等。这是第二，从菩提分开始宣说无自性的领悟教法。
这也分为两种：依于七门而领悟的教法，以及从'如是我今于此'以下所说依于八圣道支中的正定而领悟的教法。
这是首先宣说依于七种菩提分而领悟的教法。如同四圣谛依于三种自性的意义而宣说三种无自性一样，这也应当如是了知，此为其义。
'如是我今于此，依世尊所宣说义'等，是宣说第二种依于八圣道支中的正定而领悟的教法。
这也分为两种：依于两种自性而领悟两种无自性的教法，以及依于圆成实性而领悟胜义无自性的教法。
第一种又分为两种：略说领悟和分别广说领悟，这是第一种。
分别念的行境、遍计所执相的所依、有为之相、正定，或正定的违品，或对治，或修习正定，或未生令生，或已生令住、不退、再起、增长广大等，凡是以自相或别相的名言安立者，即是遍计所执相。
以下是第二种分别广说领悟。这也分为两种：依遍计所执而领悟相无自性，以及依他起而领悟生无自性和部分胜义无自性的教法。
第一种又分为两种：安立遍计所执相和安立相无自性。

།འདི་ནི་དང་པོ་ སྟེ།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།།མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་བརྟགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་བརྟགས་དེ་ལས་དངོས་པོ་ ལྔ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།དང་པོ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྤྱིར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་ གཏན་བཞི་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལས་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉེན་པོ་ཞེས་ བྱའོ།།ལོག་པ་བརྒྱད་ལས་བརྒྱད་པ་ལོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་སྒོམ་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། ། བཞི་པ་ནི་སྐྱེས་པ་གནས་པའོ། །ལྔ་པ་ནི་མི་བརྗེད་པ་དང་། ཕྱིར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་སྒོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པས་བརྟགས་ན་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཉིད་འདོགས་ཏེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ།།འདི་ལྟར་བདག་གིས་དེང་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པའི་དོན་འཚལ་བ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁོང་ དུ་ཆུད་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་།ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་འདི་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་སླད་དུ། ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ ཁོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ཆོས་བདག་མ་མཆིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བགྱི་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་པའོ།

这是第一，依止八正道中的正定而获得通达的教法，应当如前所知。正定的分类也有两种：以'分别心的行境'等说明遍计所执性依他起性而建立。以'名言安立'等说明依他起性而安立遍计。从遍计建立五种事：第一是正定的自性和差别安立，即总说定的自性为定的自性，未至定、殊胜定和四禅等为定的差别。
第二是正定的违品和对治安立，即八正道中的正定是对治，八邪道中的第八邪定是违品，自性和差别的相应如前所知。第三是正修和未生令生的安立。第四是已生令住。第五是不忘失、再次生起和增长广大。
上述五门每一门都有自性和差别的相，观察即可了知。如是以五种相安立正定，即是遍计相。'世尊依此而施设诸法无自性相'是第二施设无自性相，应如前了知。
'分别心的行境遍计相的所依诸行相，即是依他起相'等，说明第二依他起性而生无自性和胜义无自性的一分通达。这也有两种：说明依他起和宣说两种无自性相，这是第一。
'世尊依此而施设诸法生无自性和胜义无自性的一分'是第二依他起性而说明两种无自性相，应如前了知。'如是我今于此了知世尊所说义'以下，是第二从圆成实性而说明胜义无自性的一分。
这也有两种：略说通达和分别广说通达，这是第一。'于分别心行境遍计相所依诸行相中，由遍计相非圆成故，即以彼性为无自性，无法我性、真如清净所缘，即是圆成实相'等，是第二分别广说通达。这也有两种：说明圆成实相和说明无自性。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་ གཅིག་འདོགས་པར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་བགྱི་ན་བཅའ་སྒ་ནི་ཕྱེ་མའི་སྨན་དང་སྦྱར་བ་དང་། བཅུད་ཀྱིས་ལེན་སྦྱར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་བར་བགྱི་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་དཔེ་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་བཅའ་སྒའི་དཔེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དཔེ་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་ བའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་དཔེ་བསྟེན་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་བཅའ་སྒ་སྨན་ཕྱེ་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་བཅུག་ན་མཐུ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། གཟོད་ མ་ནས་ཞི་བ་དང་།རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དུ་སྩལ་བར་མཛད་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་དཔེ་དང་མཚུངས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དེ་དག་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ན།མདོ་སྡེ་དེ་དག་གི་དགོངས་པ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་བགྱི་ན་རི་མོ་བྲི་བའི་གཞི་ནི་སྔོན་པོ་འམ། སེར་པོའམ། དམར་པོའམ་དཀར་པོའམ་ རི་མོར་བགྱི་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པས་རོ་གཅིག་པ་ལགས་ཤིང་།རི་མོར་བྲིས་པ་དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བགྱིད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རི་མོའི་གཞི་དཔེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་ བའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དཔེར་ན་རི་མོ་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་འདྲི་བའི་གཞི་ནི་རི་མོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ཁྱབ་ཅིང་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་བྱེད་ལ། རི་མོ་བྲི་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གསལ་ བར་བྱེད་པས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་ལས་བརྩམས་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ངེས་པའི་དོན་དམ་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་ཅིང་རོ་གཅིག་ པ་དང་།མདོ་སྡེ་དེ་དག་ལས་དྲང་བའི་དོན་གསུངས་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་བགྱི་ན་ཆབ་མར་ནི་སྣོད་དུ་བསྒྲལ་བ་དང་གཡོས་དང་། བག་ཆོས་ ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྩལ་ན།ཤིན་དུ་བདའ་བར་འགྱུར་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་ཞུན་མར་གྱི་དཔེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དཔེ་སྨོས་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དུ་སྩལ་བས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེར་བགྱི་ན་ནམ་མཁའ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་རོ་གཅིག་པ་དང་། སྩལ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པར་མི་འགྱུར་བ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་ནམ་མཁའ་རོ་གཅིག་པའི་དཔེས་ བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།

这是第一个，应当如前所知。世尊依此而对诸法胜义无自性作一分安立，这是第二个宣说无自性，应当如前所知。
世尊，譬如甘蔗加入粉末药和长寿药中，能使一切明显，这以下是第三个举例重复解说。这也是以四种譬喻来说明而分为四部分，这是第一个以甘蔗为喻的教示。这又以两种方式来说明：显示譬喻和合譬喻与义理。
这是第一个显示譬喻，若将甘蔗放入药粉中便会变得有力。同样，世尊也是从诸法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃开始，以无自性为基础宣说了了义之义，这也在一切不了义经中宣说。
这是第二个显示法与譬喻相同，如是将无自性等词安立于一切不了义经中，便能通达那些经典的密意。
世尊，譬如绘画的底色，无论是蓝色、黄色、红色还是白色，都遍及一切绘画而成为一味，并使那些绘画变得非常明显。这是第二个以绘画底色为喻的教示。这也分为两种：显示譬喻和合譬喻与义理。
这是第一个，譬如绘画蓝色、黄色等的底色遍及一切各种绘画的作用，与蓝色、黄色等相同而成为一味，并使所有绘画变得非常明显。
同样，世尊从诸法无自性乃至自性涅槃开始，这个无自性的了义之义遍及一切不了义经而成为一味，并使那些经中所说的不了义变得非常明显。这是第二个合譬喻与义理，仅是以此经表达而已。
世尊，譬如酥油倒入容器中，用于烹饪和制作糕点等一切处，会变得非常柔软。这是第三个以熔化酥油为喻的教示。这也以两种方式来说明：举喻和合譬喻与义理，这是第一个。
同样，世尊也是从诸法无自性乃至自性涅槃开始，以无自性为基础宣说了了义之义，这也在一切不了义经中宣说而生起最胜欢喜。这是第二个合譬喻与义理，仅是以此经表达而已。
世尊，譬如虚空对一切是一味的，对所有赐予都不会成为障碍。这是第四个以虚空一味为喻的教示。这也分为两种：显示譬喻和合譬喻与义理，这是第一个。

།དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ པ་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ལ་རོ་གཅིག་པ་དང་།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སྩལ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པར་མི་འགྱུར་ལགས་སོ། །འདི་སྐད་ ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ངེས་པའི་དོན་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་སྩལ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པར་མི་འགྱུར་ བས་སོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བསྔགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ལེགས་པ་སྤྱིར་ བསྔགས་པ་དང་།དོན་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྔགས་པ་དང་། དཔེ་ལེགས་པར་བྱས་པ་ལ་བསྔགས་པ་དང་། མཆོག་ལ་བསླབ་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ལེགས་པ་སྤྱིར་བསྔགས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགོངས་ཏེ་བཤད་ པའི་དོན་ཟབ་མོ་ལེགས་པར་ཤེས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་དོན་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པར་བསྔགས་པའོ།།ཡང་དོན་དེ་ལ་དཔེ་ལེགས་པར་བྱས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅའ་སྒ་དང་རི་མོ་བྲི་བའི་གཞི་དང་། མར་གྱིས་གདབ་པ་དང་། ནམ་མཁའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་ ལེགས་པར་བྱས་པ་ལ་བསྔགས་པའོ།།དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་པས་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཟུང་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཆོག་ལ་བསླབ་པར་བསྐུལ་བའོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་ འཕགས་ཀྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དུས་དང་པོར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བའི་ནགས་རི་དགས་རྒྱུ་བའི་གནས་སུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་པ་བསྟན་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་བའི་བཞི་པ་ཁྱད་པར་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཁྱད་པར་མི་མཚུངས་པར་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞུས་པའོ། །དང་པོ་ཡང་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བསྟན་པ་དེ་དམན་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ ནི་དང་པོ་སྟེ།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུང་བ་པོ་བསྟན་པ་དང་། གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་པ་དང་། གསུངས་པའི་གནས་བསྟན་པ་དང་། གང་གི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་གསུངས་པ་དང་། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པའོ། །དེ་ ལ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་།ལན་གསུང་བའི་གང་ཟག་བསྟན་ཏོ། །དུས་དང་པོར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། འཁོར་ལོ་དང་པོ་གསུངས་པའི་དུས་ལ་བྱའོ།

同样地，世尊从诸法无自性本质开始直至广说究竟涅槃为止，以此为基础所宣说的无自性的确定义，这也与一切了义经典相一致，并且对声闻乘、独觉乘和大乘所有的教法都不会产生障碍。
所谓'如是禀白'是第二部分即将譬喻与义理相结合，如是宣说无自性为了义，遍及一切了义经，成为无自性一味，对三乘所有教法都不会产生障碍。
其后世尊赞叹菩萨胜义谛说'善哉善哉'以下是第二部分即如来劝导修行。这又分为四部分：总的赞叹善妙、赞叹通达甚深义理、赞叹善作譬喻、劝导修学殊胜。这是第一部分总的赞叹善妙。
'善男子，你今日已善解如来密意所说甚深义理'，这是第二部分赞叹通达甚深义理。
'又对此义作善譬喻，如芭蕉、绘画底板、涂油和虚空'，这是第三部分赞叹善作譬喻。
'胜义谛，正是如此。正是如此，因为没有任何差别，你应当如是受持'，这是第四部分劝导修学殊胜。
其后，胜义谛菩萨又如是禀白世尊：'世尊最初在波罗奈仙人堕处鹿野苑中，为趣入声闻乘者宣说四谛相，转正法轮'以下，是分为五部分中的第四部分即宣说殊胜功德并劝导修行分。
这又分为两部分：菩萨请问和从'其后'以下世尊如实解说。
第一部分又分为两部分：以三转法轮显示差别不同，从'世尊善男子'以下请问福德差别。
第一部分因有三转法轮而分为三部分：这是第一部分宣说四谛法轮。这又以两方面来说明：正说法轮本身和从'希有稀有'以下显示此说是劣乘。
这是第一部分，经文又分为五部分来说明：禀白请问、显示说法者、显示说法时间、显示说法处所、显示为谁说法和宣说法轮。
其中'其后'等显示禀白请问和说法者。'最初时'显示说法时间，即在三转法轮中显示第一转法轮的时间。

།ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པས་ནི་མདོ་སྡེ་གསུངས་པའི་གནས་བསྟན་ཏེ།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་གྲོང་ཁྱེར་དྲང་སྲོང་འདུས་པ་རི་དགས་རྒྱུ་བའི་གནས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས། ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས། དུས་དང་པོར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་དྲང་སྲོང་འདུས་པའི་གནས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་རྣམ་པ་གསུམ་རྟག་ཏུ་དེར་འདུའོ། །ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དང་པོར་ནི་ཚལ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཏེ། ཤིང་གི་ཡལ་ག རྣམས་ཀུན་ཁྱབ་པར་གཡོགས་པས་དཔྱིད་ནི་ཚ་བའི་སྐྱབས་བྱེད།དབྱར་ནི་ཆར་པའི་སྐྱབས་བྱེད། དགུན་ནི་རླུང་གི་སྐྱབས་བྱེད། གཉིས་པ་ནི་ཆུའི་ཡོན་ཏན་ཏེ། རྟག་པར་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་ཡང་བ་དང་གྲང་བ་དང་། མཉེན་པ་དང་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་དང་ལྡན་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་གནས་ཀྱི་ཡོན་ ཏན་ཏེ།ཚལ་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བས་བྱ་དང་རི་དགས་ཐམས་ཅད་དེར་འདུ་ཞིང་། བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་དག་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་སའི་འོག་ན་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ། རྒྱར་ཡང་རྒྱང་གྲགས་བརྒྱད་ཡོད་ལ། ཟབས་སུ་ཡང་རྒྱང་གྲགས་བརྒྱད་ཡོད་དོ། ། རེས་འགའ་སྟེང་དུ་འབྱུང་ཡང་མི་དག་གིས་བླང་དུ་མེད་ཀྱི། ནམ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་འབྱུང་བའི་ཚེ། རིན་པོ་ཆེ་འདི་བླངས་ནས་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ། །རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སྔོན་གནས་འདིར་རི་དགས་ཤ་བ་ཚད་མེད་པ་སྙེད་གནས་པས་ཡུལ དེའི་རྒྱལ་པོས་རི་དགས་དེ་རྣམས་བསད་པར་བྱས་པ་ལས།རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཉིན་གཅིག་ལ་རེ་རེ་ཞིག་བསད་ན་ཡུན་རིང་དུ་ཐུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ཤ་བ་སྦྲུམ་མ་ཞིག་ལ་རེས་བབ་པ་དང་། རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་སྙིང་རྗེ་བའི་བསམ་པས་ དེའི་སྐྱིན་པར་བསད་པའི་གནས་སུ་སོང་བ།རྒྱལ་པོས་མཐོང་ནས་རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་གཏོང་ངོ་། །དེས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་རྣམས་བསྟན་པས་རྒྱལ་པོས་ཐོས་ཏེ་གོ་བར་གྱུར་ནས་ཤ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་བཏང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཤ་བ་སྦྲུམ་མའི་ཕྱིར་ སྲོག་བཏང་བར་བྱས་པ་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ན་རི་དགས་ཤ་བ་གསུམ་རྟག་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཆོས་ཉན་དུ་འོང་བས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ དང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་བའི་ཚེ།དྲང་སྲོང་རྣམས་གནས་འདིར་འདུས་ནས། དྲང་སྲོང་གི་ལམ་བསྒྲུབས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་བ་ན་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་གནས་འདིར་འདུས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བསྒོམས་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་གནས་འདིར་བཞུགས་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བཀོད་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དགས་བྱིན་པའི་ཚལ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཚེ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ནམ་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པར་དགོངས་པ་ན།ལྷའི་བུ་དག་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་བབས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་འཕགས་པ་དག་ཞིང་འདི་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་རིགས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོ་བཅུ་གཉིས་འདས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ དང་།དེའི་ཚེ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རང་སངས་རྒྱས་ལྔ་བརྒྱས་ལྷའི་བུའི་ཚིག་ཐོས་པས་འདུག་པའི་སྟན་ལས་ལངས་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་ཏཱ་ལ་བདུན་ཙམ་དུ་འཕགས་ཏེ། མེས་རང་གི་ཕུང་པོ་བསྲེགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱི་ཤཱ་རིའི་བུ་འབའ་ཞིག་ནམ་མཁའ་ལས་བབས་པས། དེའི་ ཕྱིར་གནས་འདི་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བའི་གནས་ཞེས་བྱའོ།

'瓦拉纳西'等词是说明经典宣说处所。在《深密解脱经》中说到：'瓦拉纳西城仙人聚集鹿野苑'。
论师真谛在《解深密经记》中说：'最初在瓦拉纳西鹿野苑仙人聚集处'这句话是因为具有三种功德，所以三种人常常聚集于此。
所谓三种功德是：第一是林园的功德，树枝遍覆，春天可避暑，夏天可避雨，冬天可避风。第二是水的功德，常具有轻、凉、柔软、甘美和具香等五种功德。第三是处所的功德，林园外面宽广，一切鸟兽都聚集于此，对饮食无有恐惧；另外地下有大宝藏，宽八由旬，深八由旬。
有时虽然出现在地面上，但人们无法取用，只有在转轮王出现时才能取用这些珍宝。
所谓'鹿野苑'有两层含义：第一，从前此处住有无量鹿群，当地国王要杀这些鹿时，鹿王说如果每天杀一只就能维持很长时间。后来轮到一只怀孕的母鹿时，鹿王怀着慈悲心代替它去受死。国王见此便放了鹿王。鹿王为国王讲述菩萨道，国王听后理解，也放了其他鹿。详细情况应如《大毗婆沙论》中所说的鹿王为怀孕母鹿舍命的故事。
第二层含义是转法轮时，有三只鹿经常来听世尊说法。
所谓三种人是：第一，佛未出世时，仙人们聚集此处修习仙人道。第二，佛未出世时，一切辟支佛聚集此处修习辟支佛道。第三，佛出世后与声闻众一同住在此处。
《大庄严经》中说是'仙人堕鹿施林'。因此，该经中说：当一生补处菩萨将入胎时，天子们降临赡部洲对辟支佛们说：'圣者们应当舍离此地。为什么呢？因为十二年后菩萨将入母胎。'
当时在瓦拉纳西的五百辟支佛听到天子的话后，从座位上起身，升至空中七多罗树高，以火焰焚烧自身而入涅槃。只有舍利子从空中降下，因此此处称为'仙人堕处'。

།གཞན་ཡང་འདས་པའི་དུས་རྒྱལ་པོ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པས་རི་དགས་མང་པོ་རྣམས་ལ་མི་འཇིགས་པ་བྱིན་པའི་གནས་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་གནས་དེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བ་རི་དགས་བྱིན་པའི་ཚལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་དྲང་སྲོང་སྨྲ་བའི་གནས་རི་དགས་བྱིན་པའི་གནས་ན་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་ཆུ་ཀླུང་གི་མིང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་མི་རིང་བ་ན་རྒྱལ་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་བརྩིགས་པས། དེའི་ཕྱིར་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ཡང་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ངེས་པར་གནས་དེར་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་དེ་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་དྲང་སྲོང་མཆོག་ཡིན་ཏེ།ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་དེར་དང་པོ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་སྨྲ་བའི་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ རྣམས་གནས་དེར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་འདི་སྐད་དུ་དྲང་སྲོང་གནས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བ་ན། དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་དང་འཕགས་པའི་སློབ་མ་དྲང་སྲོང་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་ དུ་མ་བྱུང་བའི་ཚེ་ནི་དྲང་སྲོང་རང་སངས་རྒྱས་གནས་པ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་མེད་པའི་ཚེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་དྲང་སྲོང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པ་དག་གནས་དེར་རྟོག་པར་རྒྱུན་དུ་དྲང་སྲོང་གནས་པར་གྱུར་པ་དང་། གནས་པ་དང་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་གི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ ཅིག་ན་རེ་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བའི་གནས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྔོན་དྲང་སྲོང་ལྔ་བརྒྱ་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བ་ལས་གནས་འདིར་ཉམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་གཅིག་ཏུ་ལྟུང་བས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རི་དགས་བྱིན་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་རི་དགས་རྣམས་ཚལ་འདིར་རྒྱུ་ཞིང་གནས་ པའི་ཕྱིར་ནི་རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་ཞེས་བྱ་ལ།སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བས་ཚལ་འདི་རི་དགས་རྣམས་ལ་བྱིན་པའི་ཕྱིར་ན་རི་དགས་བྱིན་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་ཀ་ལན་ཏ་ཀས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་འོད་མའི་ཚལ་དུ་རྫིང་ཅིག་བརྐོས་ནས་བྱ་ཀ་ལན་ཏ་ཀ་རྣམས་ལ་བརྩེ་ བའི་ཕྱིར་ཀ་ལན་ཏ་ཀའི་རྫིང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།གོང་དུ་བསྟན་པའི་གཏན་ཚིགས་དེས་ནི་རི་དགས་བྱིན་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ཚལ་དེར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དོན་གང་གི་ཕྱིར་གནས་མཆོག་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་གནས་སྤངས་ནས། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་སྐྱེ་བོ་མི་མང་བའི་གནས་རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞེ་ན། དེའི་དོན་འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གནས་དེར་ལན་ གྲངས་བྱེ་བ་ཕྲག་དྲུག་ཅུའི་བར་དུ་སྦྱིན་པ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་།སངས་རྒྱས་བྱེ་བ་ཕྲག་དྲུག་ཅུ་སྙེད་ལ་དེར་མཆོད་ཅིང་བསྙེན་བཀུར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་གནས་དེར་སངས་རྒྱས་བྱེ་བ་ཕྲག་དྲུག་ཅུས་སྔོན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་གནས་དེ་ན་རྟག་ པར་དྲང་སྲོང་རབ་ཏུ་ཞི་བ་མང་པོ་གནས་པར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་གཉིས་པ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གང་ གི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ།ཐེག་པ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པར་གྱུར་པའོ།

又在过去时，因为是慈悲国王给予众多野兽无畏的处所，所以此处也称为仙人坠落施鹿园，如是所说。详细内容如彼处所说。
在《大毗婆沙论》中说：'世尊在波罗奈国仙人说法处施鹿园中，为憍陈如等转正法轮'。对此，为何称为波罗奈？答：此是河流之名，在其不远处建立王城，因此此城也称为波罗奈。
为何称为仙人说法处？答：若有人说诸佛必定在此处转正法轮，则应如是说：诸佛是最胜仙人，因为一切诸佛皆在此处首次转法轮，故称为仙人说法处。
若有人说诸佛在此处转法轮并非必定，则应说此为仙人住处。因为当佛出世时，成为大仙人和圣弟子仙人众多的住处；当佛未出世时，则有独觉仙人住此；当无独觉时，则有具有五神通的世间仙人常住此处，因过去、现在、未来皆有仙人居住，故称为仙人住处。
有人说应称为仙人坠落处，因为从前有五百仙人在空中飞行，因缘退失而同时坠落此处。
为何称为施鹿园？答：因为野兽常常游息此园，故称为鹿园；又因从前梵施王将此园施予野兽，故称为施鹿园。如同长者迦兰陀在王舍城竹园中掘一池塘，因怜爱迦兰陀鸟而称为迦兰陀池一样。如上所述的道理，故称为施鹿园。
世亲论师在《转法轮论》中说，因四种因缘而在此园转法轮。因此，彼论中解释：为何舍弃殊胜处所众多人居住之地，而在波罗奈国人烟稀少的鹿园中转法轮？对此当如是解释：因为世尊往昔在此处六十亿次广行布施；又因在此供养承事六十亿佛；又因往昔六十亿佛曾在此处转法轮；又因此处常有众多寂静仙人住持等功德。详细内容应如彼处所说。
第三十二品。'为正趣入声闻乘者'表明为谁宣说教法，即在三种乘中，唯为声闻乘者而说。

།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ བསྟན་པ་དག་ལས་ནི་དགེ་སློང་ལྔ་པོ་དག་གི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།།དགེ་སློང་ལྔ་པོ་ཡང་འདུལ་བ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ལས་ནི། ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་དང་། ཨ་ཤི་བ་ཕྱི་དང་། མ་ཧཱ་ན་མ་དང་། བྷ་དེ་དང་། བྷ་བུ་རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདུལ་བ་དུམ་བུ་ལྔ་པ་ལས་ནི་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ དང་།བྷ་དེ་དང་། ས་ཕ་དང་། ཨན་ཕྱི་དང་། མ་ཧཱ་ནམ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། མདོ་འདི་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་ བཞིའི་རྣམ་པ་བསྟན་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ།།རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་ཡང་དག་པར་བསྐོར་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།ངེས་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དྲིས་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ངེས་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ནི་མདོ་དག་ལས་ ཇི་སྐད་དུ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཆོས་ལ་མངོན་པར་གྲུབ་ཅིང་། ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་འཁོར་ལོ་གསེར་ལ་སོགས་པ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་ཅིང་གསེར་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པས་གསེར་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཁོར་ལོ་འདིས་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར དག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ནི་འཁོར་ལོ་འདིས་འཁོར་ལོ་མ་ཡིན་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་ལོ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་དྲུག་གི་ལོག་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ། འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཡོ་ཞིང་མི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཁོར་ལོའི་དོན་ཏོ། །འདི་སྤངས་ནས་དེར་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཁོར་ལོའི་དོན་ཏོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཁོར་ ལོའི་དོན་ཏེ།འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་། །དེ་ལ་གཡོ་ཞིང་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་མྱུར་བའི་ལམ་དང་དུས་ཀྱི་སེམས་མི་འབྱུང་བའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། གཡོ་ཞིང་མི་གནས་པའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་སྤངས་ ནས་དེར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྤངས་ནས་ཀུན་འབྱུང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྲོ་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྤངས་ནས་ལམ་གྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ།

在《大毗婆沙论》、《俱舍论》、《如理论》以及《转法轮经》中说明，这是为五比丘宣说的。
关于这五位比丘，在《四分律》中说是：憍陈如、阿说示、摩诃男、跋提、婆沙波。
在《五分律》中则记载为：憍陈如、跋提、沙婆、阿若、摩诃男。
在《瑜伽师地论》中说是为憍陈如而说，而在此经中则说明是为一切声闻乘者而说。
其中'以宣说四谛之相而转正法轮'是指正确宣说法轮本身。
十二相三转，如《转法轮经》中所说。
此法轮总括而言，可分为四个方面来阐述：正确阐明其词义、阐明其本质、以问答方式分别解说、正确解说十二相。
其中关于正确阐明词义，如诸经中所说：'世尊转法轮'。在《大毗婆沙论》中说：'为何称为轮？因为成就于法，且作为法的本质，故称为法轮。'
如同世间之轮由金等物成就，并以金等为其本质，故称为金轮等，此亦如是。
有些人说：'因为此轮能清净圣者智慧之法眼，故称为法轮。'
有些人说：'因为此轮成为非轮的对治，故称为法轮。非轮是指六师外道所转的邪八支轮。'
问：'为何称为轮？轮的含义是什么？'答：'动而不住者即是轮义。舍此趣彼者即是轮义。能摧破诤论者即是轮义。正因为具有如是等义，故称为轮。'
其中'动而不住'是指：见道是迅速之道，是心不生起时间的道路，因为在动而不住中最为相应。
'舍此趣彼'是指：从见道中舍弃苦谛现观而趣向集谛现观，如是乃至舍灭谛现观而趣向道谛现观。

།ཕྱིར་རྒོལ་བ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ དོན་ནི་ཇི་ལྟར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཡོད་པའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེས་གླིང་བཞིའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ལོས་ཀྱང་བདེན་པ་བཞིས་སྤོང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ་། གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། གལ་ཏེ་དེའི་རྒྱུད་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བསྐོར་བར་ནུས་པའི་རྒྱུའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དེའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བཤད་དེ་འདི་ལྟར་དེའི་རྒྱུད་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡོད་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གལ་ཏེ་ཚིག་ གིས་བསྟན་ཅིང་བསྐོར་བར་མ་གྱུར་ན།དེའི་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དང་པོར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ གཞུང་གིས་འདོད་པའི་དོན་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་སྡེ་པས་འདོད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །འཕགས་པའི་བསྟན་པ་འདིའི་དབང་གིས་ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས།ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་བསྐོར་བ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་དོན་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ ཡིན་ཏེ།གདུལ་བའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེ་བ་ན་བསྐོར་བར་རྩོམ་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱ་སྟེ།ཕྱིས་འོག་ནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་ བཅོས་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས།དགེ་སྦྱོང་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ། །དེ་ཉིད་བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། །ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། །ཡང་དག་ཚངས་པས་བསྐོར་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་དག་ལ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བཤད་དེ། །མྱུར་སོགས་འཁོར་ལོ་ འདྲ་བ་དང་།།རྩིབས་ལ་སོགས་དང་ལྡན་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། འདིར་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བས། མཐོང་བའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ པ་ལས་ཀྱང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཐུབ་པས་མཐོང་བའི་ལམ་དག་ལ། །མྱུར་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་སློབ་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད། །གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་དོན་བསྟན་ཏོ། །ཕྱེད་འོག་མས་ནི་བཙུན་པ་རབ་དབྱངས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གཞུང་གི་དོན་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

关于降伏反对者的含义，就像转轮圣王所拥有的珍宝轮能降伏四大部洲的反对者一样，瑜伽士们的见道之轮也能降伏由四谛所断除的烦恼，因此称为法轮。
所谓'转'的含义是指运动之义，因为能在他人相续中引发圣道，故称为'转'。因此在《大毗婆沙论》中说：'如果说在其相续中生起圣道即称为转法轮的话，为何说是佛转法轮呢？答：是依据能转的因而这样说的。也就是说，虽然在他的相续中有圣道，但如果世尊不用言语宣说和转动，就不会有其圣道生起的因，因为其圣道的生起是依靠佛的威力，所以说佛最初转法轮。'这也是说明有部宗所承许的含义。
若结合经部宗的观点，则有两种含义：圣教和圣道。由于圣教的力量使他人相续中安住，故称为'转'。因此《俱舍论》中说'法的种类本身即称为法轮'是正确的道理。
怎样称为转呢？因为这些法类能使他人相续了解其义，或者说圣道即是法轮，因为能进入所化众生的相续中。当在他人相续中生起见道时开始转动，因此称为转。
大乘教典中所说的两种含义，应当如《瑜伽师地论》所说般理解，后面将详细分别。
关于本质的阐述，由于各派说法不同，有部宗依据《俱舍论》等论典，将其解释为圣道的本质。因此在《俱舍论颂》中说：'沙门性的本质，也称为婆罗门，也称为梵轮，因为是真实的梵所转。这是对见道，称为法轮，因为如同车轮迅速等，及具有辐条等的缘故。'其注释中说：'此处唯对见道称为法轮。'由此可知是指八支圣道的本质。
《心论》中也与《俱舍论》说法一致，因此其颂文说：'佛说见道中，因速称为轮，或说学八支，能入他相续。'其注释中说：'第一半偈说明有部宗义，后半偈说明尊者妙音所立论义。'详细内容如该论所说。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་ཕུང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་དེ་ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་གསུམ་དང་སྦྱར་བས་མཐོང་བའི་ལམ་འབའ་ཞིག་དང་སྦྱར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་འཇོག་པས་དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས།གཞན་ཡང་འདི་སྐད་དུ། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་དེ་དག་གིས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་མཐོང་ བའི་ལམ་དང་།བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་དེ་སྐད་དུ་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་དོན་སྨོས་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་མཐོང་བའི་ལམ་འབའ་ཞིག་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ན་ མཐོང་བའི་ལམ་འབའ་ཞིག་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།དེ་བས་ན་ལན་གསུམ་བཟླས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་འཕགས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དག་ནི་ལམ་ གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་བསྐྱེད་པ་ནི་དང་པོར་བསྐོར་བར་རྩོམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་དེ་འབའ་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དང་པོ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ནའོ་ ཞེས་བཤད་པས་ལྷ་ལ་སོགས་པས་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་ཟེར་གྱི་ལམ་གཉིས་ལ་ནི་རྟེན་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།དེ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་གི་གཞུང་གིས་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པའི་བདག་ཉིད་དང་། འཕགས་ པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་དག་གིས་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ནི་གཞན་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྡེ་པ་ཐ་དད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པའི་ སྡེ་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པ་དང་། བྱ་མངལ་བའི་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་མཐུན་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བཤད་དོ། །མང་དུ་ཐོས་པའི་སྡེ་པ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ གསུང་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ གཞན་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།

又于《大毗婆沙论》中说道：'何为法轮？答曰：与八圣道支相应，具有五蕴自性。'又于彼论中说明唯见道称为法轮。详细内容如彼论所说。
说一切有部诸师认为十二行相三转，也是依次配合见道等三道，并非仅配合见道。因此世亲论师针对十二行相三转，评破说一切有部唯以见道为法轮的观点，故《俱舍论》中又说：'三转分别表示见道、修道及无学道。'此是说一切有部的观点。若如此，则不仅是见道具有十二行相三转，如何能建立唯见道为法轮？
因此，说三转及十二行相的法门即是法轮，此说才符合正理。详如彼论所说。契合正理的论典中说，说一切有部的意趣总之是一切圣道皆称为法轮。因为三转是由三道所摄故。
在他相续中生起见道是最初转起，故称已转。因见道是法轮之始，故说法轮唯是见道。因此诸天等从最初说'转法轮'，而不依于其余二道。
大众部诸师则说法轮体性即是自性。故《大毗婆沙论》中说：'彼等说一切佛语皆是法轮。'
经部宗义如《俱舍论》所说，体性有二：教法自性及一切圣道自性。彼等引圣教为据，如他处所说。
若配合不同部派论典所说：大众部、一说部、说出世部、鸡胤部等一致认为如来一切言教皆是转法轮。
多闻部诸师则说：'佛陀五种言教是出世间教法：说无常、苦、空、无我及涅槃寂静。此五能生出离道，如来其他言教是世间教法。'以上所说皆是依圣教建立法轮体性。

།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་གཉིས་ནི་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། གཉིས་པ་ནི་དྲང་བའི་མདོ་ཡིན་ནོ། ། གསུམ་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དང་པོ་ལ་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་ཞེས་མ་བསྟན་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་འདི་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན ཏོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་བསྟན་པ་དང་སྒྲུབ་པ་ལ་སྤྱིར་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཚངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་ བཅོམ་པའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ཏེ།དེས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་སྟོན་པས་དེ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལེགས་པར་བསྐོར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན་གང་ལ་དམིགས་ནས་བརྙེས་པར་བྱ་བ་བརྙེས་པ་དང་། ཐབས་གང་གིས་བརྙེས་པ་དང་། བརྙེས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་བརྙེས་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ངེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་གཞན་དག་ཀྱང་གཞན་གྱིས་རྟོགས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ དག་གོ་།དེ་ལ་ཐབས་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོར་བཟླས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདི་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྟེ།དེས་ན་མངོན་སུམ་གྱི་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པ་གང་གིས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེའི་ཚེ། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ མིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིག་དང་རིག་པ་དང་བློ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བཟླས་པ་གཉིས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློབ་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་གྱ་ནོམ་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་ པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་།གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་སྤངས་པ་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བ་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མ་བསྒོམས་པ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་བཟླས་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་སློབ་པས་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་ཏོ་སྙམ་པ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་བཟླས་པ་སྔ་མ་གཉིས་ ནི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གོ་།བཟླས་པ་ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གོ་།དེ་ལ་བརྙེས་པར་བྱ་བ་བརྙེས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

在此若与大乘教法相联系，则将圣道和圣教显示为法轮的本质。因此，此经中说明第一、第二法轮非了义，第三法轮是了义经。
在《解深密经》中说道：'第二是权经，第三是了义经。'至于第一未说是权经，是因为译师们作了简略。
若与此等经典所说相联系，则一切经中都说圣教为法轮。在《瑜伽师地论》中则总说教法和修证。
因此，彼论中说由于正见等是现证的自性，故称为法轮。如是'梵'是如来阿罗汉的异名，由于彼所转故称为梵轮。
又《瑜伽师地论》中以五种相说明转法轮，当在此处说明。因此彼论中说：'复次，应知由五种相转法轮乃为善转法轮。何等为五？
世尊为菩萨时，所缘而得证者，以何方便而得证，所应证为何，于他相续中生起决定，自身所证生起信解，令他人对他人的证悟生起信解。'
其中所缘是四圣谛。其中方便是对四圣谛三转十二行相的智慧。
其中初转是：昔日菩萨现证时如实了知'此是苦圣谛'乃至'此是道圣谛'。由此现量圣智见所断烦恼得断，彼时生起圣慧眼。由于过去、现在、未来的差别，故依次称为眼、明、觉。
其中第二转是：以有学殊胜智慧如实了知'我应遍知未遍知的苦谛，应永断未断的集谛，应现证未证的灭谛，应修习未修的道谛'。如前应知为四种。
其中第三转是：由无学获得尽智、无生智，了知'我已作所应作'。如前应知为四种。
其中差别有四：前二转是有学的正确圣慧眼，后一转是无学的正确圣慧眼。其中所应证得者，应知是无上正等正觉。

།གཞན གྱི་རྒྱུད་ལ་ངེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཐོས་ནས་ཐོག་མར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀུན་ཤེས་པར་གྱུར་ཏེ། དྲིས་ན་ཡང་བདག་གིས་ཀུན་འཚལ་ཏོ་ ཞེས་སྨྲས་པ་དང་།དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་པའི་རྣམ་པ་དག་གི་ལྔ་ཆར་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་བསྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་གཞན་དག་ཀྱང་གཞན་གྱིས་རྟོགས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་བསྐྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་ཤེས་ ཀཽཎྜི་ནྱས་བདག་གིས་ཆོས་ཀུན་ཤེས་སོ་ཞེས་ཀཽཎྜི་ནྱའི་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་རིག་ལ།ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱས་ཆོས་ཀུན་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་དགོངས་པ་ཡང་རིག་ནས་ས་ལ་གནས་པའི་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་བརྗོད་ནས་སྐད་ཅིག་ ཡུད་ཙམ་ཐང་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་སྒྲ་གྲག་པར་གྱུར་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱའི་རྒྱུད་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་མཐུན་པར་བསྐོར་ལ། དེ་ཡང་གཞན་དག་ལ་མཐུན་པར་བསྐོར་བར་གྱུར་པ་དང་དེ་དག་ཀྱང་གཞན་དག་ལ་མཐུན་པར་བསྐོར་བར་གྱུར་ པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་བས་ན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་མཐུན་པར་བསྐོར་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཚངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ཏེ། དེས་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེས་ན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔའི་དོན་གྱིས་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པའི་དོན་གྱི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གསུམ་པ་དྲིས་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་དྲིས པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནམ།སྨྲས་པ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་མྱུར་བའི་ལམ་དང་དུས་ཀྱི་སེམས་མི་འབྱུང་བའི་ལམ་ཡིན་པས་གཡོ་ཞིང་མི་གནས་པའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་གཅིག་པུ་ ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་མྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་བར་དུ་མ་ཆོད་པའི་ཕྱིར་ནི་དུས་ཀྱི་སེམས་མི་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་ བཅོས་དང་།ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་རྩིབས་དང་མུ་ཁྱུད་དང་། ལྟེ་བའི་ཆོས་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་ལྟེ་བ་དབུས་སུ་གནས་པས་ རྩིབས་ལྟེ་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་མུ་ཁྱུད་ཀྱིས་ལྟེ་བ་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བའི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་ནི་རྩིབས་ལྟ་བུའོ། །འགོག་པའི་བཟོད་པ་དང་འགོག་པའི་ཤེས་པ་ནི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུའོ། །ལམ་གྱི་བཟོད་པ་དང་ལམ་གྱི་ཤེས་པ་ནི་མུ་ཁྱུད་ལྟ་བུ་ཡིན་ ཏེ།ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་རྩིབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ནི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ དྲན་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མུ་ཁྱུད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་གྲངས་དྲུག་གི་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

为了在他人相续中生起确信，以及自己通达并生起信解，是这样的：具寿阿若憍陈如从世尊处听闻正法后，首先通达了四圣谛之法，当被问及时也说：'我已全知。'此后如前一样，以五种究竟行相获得阿罗汉果位，并生起解脱智慧。
关于他人对别人的证悟生起信解，是这样的：如具寿阿若憍陈如说'我已通达诸法'时，不仅了知憍陈如的世间心念，也了知如来'憍陈如已通达诸法'的世间意趣。地居夜叉们宣说此事，在那一刹那、须臾、瞬间，声音传遍至梵天界，世尊于憍陈如相续中如理转动了遍知法性，此又如理转于其他众生，他们又如理转于其他众生。
因此，由于从一个传至另一个如理转动的意义，故称为'轮'。因为是从正见等自性中显现成就，故称为'法轮'。如此，'梵'是阿罗汉的美称，因其转动故称为'梵轮'。因此，应知《瑜伽师地论》以五种相的含义阐明了经中所说的意趣。
其中第三问答分别：是否仅依一切有部而说见道才是法轮？答：见道是迅速道和无间隔心之道，在迁动不住中最为随顺，故唯此称为法轮。如此，十六心刹那各自是一刹那故称'迅速'；因为不被其他众生间隔故称'无间隔心'。《心论》、《俱舍论》以及如理的推理大多与此相顺而如是说。
有些人说：见道如同辐条、轮圈和轮毂等法，故称为轮。如同车轮以毂为中心，辐条依于轮毂，轮圈摄持轮毂。同样，见道中苦谛和集谛的忍智如同辐条；灭谛的忍智如同轮毂；道谛的忍智如同轮圈，因为缘于一切道故。
有些人说：正见、正思维、正精进如同辐条；正语、正业、正命如同轮毂；正念、正定如同轮圈。详细内容应如《大毗婆沙论》六种分别解说中所说而了知。

།གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་ལ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་རྒོལ་བ་འདིའི་ལན་བསྟན་པ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་རྒོལ་བ་འདིའི་ལན་སྟོན་ཏེ། གོང་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་ པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བྱོན་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རང་གི་རྒྱུད་ལ་བསྐོར་བ་དང་། གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་བསྐོར་བའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་ནི་རང་ལ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། །ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ནི་གཞན་ལ་བསྐོར་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོར་མཛད་པའི་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་གིས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐམས་ ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཚོང་པ་ལ་ཆོས་བསྟན་ནས་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་ན།ཅིའི་ཕྱིར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ ཆེན་པོ་ལས་རྒོལ་བ་འདིའི་ལན་བསྟན་པ་མེད་ཀྱང་།སྡེ་པ་ཐ་དད་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་པ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཚོང་པ་ལ་བསྟན་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་པར་རིག་ པར་བྱའོ།།འདིར་རི་དགས་བྱིན་པའི་ཚལ་དུ་བསྐོར་བ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་གིས་འཕགས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་དང་རྣམ་ པ་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བསྟན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་སྤྱིར་སྟོན་པས་རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞེས་བསྟན། གལ་ཏེ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ ཞེས་བྱ་ན་ནི།ཅིའི་ཕྱིར་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་བསྐོར་བ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན་རྒོལ་བའི་ལན་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ འགྲོ་ཞིང་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདུལ་བའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེ་བ་ན་དང་པོར་བསྐོར་བར་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་བསྟན་པ་ རྣམས་དང་།ལམ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་དང་པོར་བསྐོར་བ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་བསྐོར་ཟིན་པ་ཞེས་བསྟན་གྱི། ལམ་གཞན་དང་བསྟན་པ་གཞན་དག་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟིན་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་བཤད་ན་ཡང་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དོ།

如果说唯独见道才称为法轮，那为何对十二行相的智慧三转也称为法轮呢？答：《俱舍论》等论典中并未对此质疑作出回答。但依据正理论典可以回答此质疑，如前文本性章节中所说。
如果说圣道称为法轮是指在菩提树下转法轮，那为何说在波罗奈斯转法轮呢？答：转法轮有两种：一是于自相续中转，二是于他相续中转。菩提树下是于自相续中转法轮，波罗奈斯是于他相续中转。如是，如来利益他人之事，是基于真实利他而说为初转法轮。详细内容如说一切有部所说。
若依大众部所说'一切佛语皆为法轮'，那么在菩提树下为商人说法也应称为法轮，为何单说在波罗奈斯转法轮呢？答：虽然《大毗婆沙论》中未对此质疑作出回答，但依据部派见解阐述的《轮论》中说'一切佛语皆为转法轮'，因此对商人说法也应知是法轮。
此处说在鹿野苑转法轮称为法轮，是因为依据十二行相三转而如是说。
经部和大乘说一切圣道及十二行相三转皆为法轮，那为何说世尊在菩提树下转法轮，又说在鹿野苑转法轮？若说一切教法皆为法轮，为何说在波罗奈斯生起见道时转法轮呢？对此质疑的回答是：如《俱舍论》中所说，凡是十二行相的法门皆称为法轮，因为这些法门能趣入他相续并令通达义理。或者说，诸圣道称为法轮，因为能趣入所化相续。当他相续生起见道时，称为初转，故说为转。
经部所说诸教法和诸道皆为法轮，是从初转开始而说已转，并非说其他道和教法不是法轮。依大乘教义如前所说亦不违理。

།དེ་ལ་བཞི་པ་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་ཡང་སོ་སོའི་གཞུང་གིས་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ ཆེན་པོ་ལས་སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱིས་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་བདག་གིས་སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཆོས་འདི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ན། དེས་ མིག་དང་ཤེས་པ་དང་རིག་པ་དང་བློ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ།།བདག་གིས་སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱའོ།།བདག་གིས་སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་བདག་གིས་སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པས་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་བསྟན་ཏོ།།སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་བསྟན་ཏོ། །སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ཤེས་རབ་ ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་བསྟན་ཏེ།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སོ་སོ་ནས་དབང་པོ་གསུམ་པོ་དག་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོང་ནི་འདི་དག་གིས་མདོ་ འདི་བསམས་པ་དང་།ལུས་ཀྱི་བ་སྤུ་ལངས་ཏེ་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དོན་དང་མི་འགལ་བས་ངེས་པར་གོ་རིམས་ཡོད་པ་ཡིན་ན། མདོ་འདི་ནི་གོ་རིམས་ལས་བཟློག་ནས་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། གཞན་ཡང་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་ པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་གོ་རིམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན།ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའི་འོག་ཏུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་གང་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་དང་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར། མདོ་འདི་སྤང་བར་བྱ་བའམ་སྙམ་ན་ ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དང་པོར་གསུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་དགེ་སློང་ལྔ་པོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་དང་། ལྷའི་བུ་བརྒྱད་ཁྲི་པོ་དག་བསྟན་པ་འདི་ཐོས་ནས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཆོས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་སྤང་བར་མི་བྱའམ་སྙམ་ན་ནི་གོ་ རིམས་དང་འགལ་བས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་བསམས་པ་དང་ལུས་ཀྱི་བ་སྤུ་ལངས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བཙུན་པ་དེ་དེ་སྐད་དུ་ཟེར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མདོ་སྡེ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ལྟག་འོག་སྤོང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་མདོ་འདི་ནི་འདི་སྐད་དུ་གསུང་བའི་རིགས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་བདག་གིས་སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ།།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ཀུན་ འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱའོ།།འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱའོ། །ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ།།ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཏན་དུ་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་སོ།

关于第四种行相的特征十二种行相的解释，十二种行相三次周转也是依据各自的论典相符，说一切有部的论典是如同在《大毗婆沙论》中由三位论师所解释的那样。
因此，在经中如是说：世尊宣说：'诸比丘，此苦圣谛是我先前未闻之法，如理作意时，生起眼、智、明、觉。此苦圣谛应当以智慧遍知。'从'我先前未闻'乃至'此苦圣谛已经以智慧遍知'之间应当广说。
从'我先前未闻'乃至集谛、灭谛、道谛之间也应当如是广说。如是所说，其中'此苦圣谛我先前未闻'等说明未知当知根。
'此苦圣谛应当以智慧遍知'等说明已知根。'此苦圣谛已经以智慧遍知'等说明具知根。对于集谛、灭谛、道谛分别宣说这三根，也应当如是了知。
尊者法护思维此经时，身毛竖立，认为：'如此世尊所说必定不违义理而有次第，然而此经颠倒次第，说具知根及未知当知根，因为诸佛、独觉、声闻都不会有如此修习次第。'
在具知根之后为何又出现补特伽罗的第一根？若想舍弃此经，必定违背道理，因为是世尊最初所说，以五比丘为主的八万天子听闻此教法后都证悟了法。
若不舍弃，则与次第相违，因此思维此经时身毛竖立。
尊者虽如是说，然而并非舍弃经典，仅是调整文句顺序而已。他认为此经应当如是说：'此苦圣谛我先前未闻'等乃至广说。集谛、灭谛、道谛广说亦复如是。
'此苦圣谛应当以智慧遍知，此集圣谛应当以智慧永断，此灭圣谛应当以智慧证得，此道圣谛应当以智慧修习。'从'先前未闻'等如前所说。
'此苦圣谛已经以智慧遍知，此集圣谛已经以智慧永断，此灭圣谛已经以智慧证得。'

།ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྒོམས་ སོ།།སྔོན་མ་ཐོས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ན་ནི་གོ་རིམས་ཀྱང་སྟོན་པར་མི་འགྱུར་ལ་རྣལ་འབྱོར་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །ཆོས་མངོན་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ནི་འདི་སྐད་དུ་མདོའི་ཚིག་འདི་ བབ་ཆོལ་དུ་ལྟག་འོག་བསྣོར་བར་མི་བྱ་སྟེ།སྔོན་གྱི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དབང་པོ་རྣོ་བ་མང་དུ་ཐོས་པ་བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོང་བས་ལྷག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། མདོའི་ཚིག་འདི་ལྟག་འོག་སྤོང་བའི་ཐུགས་མ་ཐུབ་ན་འདིར་བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྣོར་བའི་ཐུགས་མི་ཐུབ་པ་ཅི་ སྨོས་ཏེ།མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་ཙམ་དུ་མཛད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་འཆད་པ་དག་ནི་གོ་རིམས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་འཆད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གོ་རིམས་ཏེ་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་ པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གོ་རིམས་ཏེ་བཙུན་པ་རྩིབས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ།མདོ་འདི་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་གྱི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྒོམ་པའི་བདེན་པ་བཞི་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གལ་ཏེ་ང་ནི་རྣལ་འབྱོར་འདིའི་དབང་གིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་གྱུར་ན་ཡང་། ཅི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པར་གྱུར་ པའི་དོན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གཏི་མུག་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་རབ་ཏུ་སེལ་ཏེ། དེས་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ ཆུབ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་དེས་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཞིག་སྔར་པགས་པ་རློན་པས་གདོང་གཡོགས་པ་ལས་ཕྱིས་དེ་བོར་ནས་དར་ལས་གཡོགས་པ་ལས་དེའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་ཞིང་བསྲབས་པའི་ཕྱིར། སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ དེའི་ཕྱིར་འདི་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་གསུམ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ང་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལན་གསུམ་བཟླས་པའི་དང་པོས། མིག་དང་ཤེས་པ་དང་ རིག་པ་དང་།བློ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལན་བཅུ་གཉིས་སུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཡོད་པའི་རིགས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་ཞེས་གསུངས། སྨྲས་པ། བདེན་ པ་རེ་རེ་ལ་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བ་དང་།རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པར་ལྟ་མོད་ཀྱི། ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡང་བཅུ་གཉིས་ལས་གོང་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་དག་གི་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་དང་ མཁས་པའི་གནས་བདུན་དང་།ཆོས་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་སུ་བཟོད་པའོ། །ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་སུ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ། །བློ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ རྣམས་སོ།།གཞན་ཡང་མིག་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །རིག་པ་ནི་གསལ་བར་རྟོགས་པའི་དོན་ཏོ། །བློ་ནི་སད་པ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་བསྐོར་བ་ནི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་བཟླས་པ་གསུམ་གསུམ་ ཡོད་པའི་ཕྱིར་བཟླས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།

此圣道谛是以智慧修习的。'前所未闻'等词如前所述。如果这样宣说的话，既不能显示次第，也不是如经中所说的与瑜伽相应。阿毗达磨诸论师如是说道：不应随意颠倒经文的前后顺序。
即使是往昔造论的诸大论师，诸如根性敏锐、多闻的尊者法护等殊胜者，也无法改变经文的前后顺序，更何况此处尊者法护怎能改变？仅仅是在探求经典的意趣而已。
如是解说法义者依据两种次第：第一是随顺说法的次第，如此经中所说。第二是随顺证悟的次第，如尊者辐所说：'此经并非宣说三种无漏根，而是宣说在菩提树下以欲界闻思所生慧力所修习的四谛。'
世尊说：'我依此瑜伽力而证得无上正等正觉'，若如是，难道是通过闻思而证得无上菩提的意思吗？答：菩萨以闻思慧力降伏并遣除一切四圣谛的愚痴，由此必定证得无上菩提，故说证得菩提。
譬如有人先以湿皮遮面，后弃之而以绸缎遮面，因其遮蔽轻薄，故说无遮蔽。因此，这也不是宣说三种无漏根。如经中说：'世尊告诸比丘：我于四圣谛三转十二行相之初，生起眼、智、明、觉。'
此处应有十二转和四十八种行相之理，为何说只有三转和十二行相？答：虽然每一谛都有三转和十二种行相，但因为三转和十二行相之上再无其他，故如是说。如预流者最多七返有，七处善，二法等。
其中，'眼'即法忍；'智'即法智；'明'即随顺智忍；'觉'即随顺智。又，眼是见义，智是分别义，明是通达义，觉是觉悟及观察义。其中十二转是指每一谛各有三转，故成十二转。

།རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ནི་ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་བཟླས་པ་གསུམ་ཡོད་པས་བཟླས་པ་རེ་རེ་ལ་ཡང་མིག་དང་། ཤེས་པ་དང་རིག་པ་དང་བློ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དེ་ བཞིན་དུ་བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།སྤྱིར་བསྡོམས་ན་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །མཁས་པའི་གནས་བདུན་དང་། ཆོས་གཉིས་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མཁས་པའི་གནས་བདུན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་འདུས་པ་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་འགོག་པའི་འགྲོ་བ་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་འགོག་པའི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་མནོག་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མཁས་པའི་ གནས་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་འམ།ཡང་ན་མཁས་པ་ཚད་མེད་པ་བསྟན་པའི་རིགས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བདུན་ཁོ་ན་བསྟན་ཅེ་ན་སྨྲས་པ་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་བརྟགས་ན་སོ་སོ་ནས་བདུན་ཁོ་ན་ཡོད་དེ་གྲངས་བདུན་ལས་ལྷག་པ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་བདུན་ཡོད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་གཞན་དག་ལས། ཇི་སྐད་དུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་དག་ཀྱང་འགྲོ་བ་གཉིས་དང་། སྲིད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ན་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིའི་འགྲོ་བའི་སྲིད་པ་བདུན་དང་། ལྷའི་འགྲོ་བའི་སྲིད་པ་བདུན་དང་། མིའི བར་དོའི་སྲིད་པ་བདུན་དང་།ལྷའི་བར་དོའི་སྲིད་པ་བདུན་ཡོད་ཀྱང་། བདུན་ལས་གོང་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་བདུན་མིང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བར་མ་དོ་གཞན་དག་ལས་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གིས་གཟུགས་ནས་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་།གཞན་ཡང་མདོ་གཞན་དག་ལས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལན་གསུམ་བཟླས་པ་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་གཉིས་དང་བཅུ་གཉིས་ལས་གོང་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་དང་། བཅུ་གཉིས་ཞེས་གསུངས་ པ་ལྟར་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མིག་དང་ཤེས་པ་དང་རིག་པ་དང་བློ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །རྣམ་གྲངས་ཕྱི་མ་ ནི་ལམ་ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སོ།།ཡང་ན་དང་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །ཕྱི་མ་ནི་ལམ་གསུམ་ཆར་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །འདིར་མདོ་སྡེ་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འདོད་པ་རྣམ་ པར་འཇིག་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི།སྤྱིར་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་རྣམས་ལ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གལ་ཏེ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ མ་ཡིན་ན།ཇི་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ན་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པའི་ཕྱིར་རོ།

四十八种行相是如何呢？就像苦谛有三转，每一转都有眼、智、明、觉的生起，所以显现为十二种行相。同样，其余诸谛也是如此，总共合计为四十八种行相。
七种智处和二法，如《大毗婆沙论》中所说：'何为七种智处？即如实了知色、了知色集、了知色灭趣、了知色灭相、了知色过患、了知色过失、了知色出离。如实了知受、想、行、识亦复如是。'如彼论中广说。
又彼论中说：'若如是，则应说三十五种智处，或说无量智处，为何唯说七种？答：观察每一蕴时，各自都只有七种，数目不超过七，因此说有七种。如其他经中所说：预流果者最多七返生。这七返也可分为两种趣处和两种有，共成二十八种。即：人趣七生、天趣七生、人中中有七生、天中中有七生，虽有这些，但不超过七，故以七为名。'
又如其他经中所说二法，即'从眼见色乃至意知法'。又如其他经中说法轮三转有十二行相。因为这些不超过二和十二，所以说二和十二。此处也是如此，如彼论中广说的两种差别，从眼、智、明、觉的分别解说而显示。
其中第一种差别是唯依见道。后一种差别是依后二道。或者说，第一是依见道，后者是依三道。此处经部师破斥说一切有部唯依见道称为转法轮的主张时，若配合来说：总的来说，对于圣教和圣道有三转和十二行相的安立。
因此，《俱舍论》中说：'若三转十二行相不仅是见道，如何唯在见道立为法轮？所以，正确的说法是：三转十二行相本身所具有的法门，称为法轮才是符合正理的。'
如何是三转呢？因为有三次周转。

།ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ལན་གསུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ དང་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་ བཤད་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།མདོ་སྡེ་པ་དག་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ། །བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་བཞིར་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་དག་གི་ལྟར་བཤད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་སྔར་ཁུངས་སུ་ བསྟན་པའི་མདོ་སྡེ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མདོ་ནི་བཤད་པའི་གོ་རིམས་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པས་མིག་དང་ཤེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་བློ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། ། འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་གི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་མདོ་སྡེ་པས་འདོད་པ་དང་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པ་ལས། གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཟླས་པ་རྣམ་པ་དུ་དང་། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དེའི་དོན་འདིར བཤད་པར་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་བཟླས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་ལམ་ འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཟླས་པ་དང་པོའོ།།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའོ། །འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ། གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བའོ་། །འདི་ནི་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་མངོན་དུ་ བྱ་བའོ།།འདི་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཟླས་པ་གཉིས་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་གཏན་དུ་སྤངས་སོ། །འདི་ནི་འགོག་པ་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་མངོན་དུ་བྱས་སོ།།འདི་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཟླས་པ་གསུམ་པ་སྟེ་འདི་ནི་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པའོ། །འགོག་པ་ ཤེས་པའོ།།ལམ་ཤེས་པའོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་བཟླས་པ་གསུམ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཡང་བཟླས་པ་གསུམ་གྱི་ཤེས་པ་ཡོད་ དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི། མིག་དང་། ཤེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་། བློ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་མེད་ལ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ལམ་ནི། མིག་དང་། ཤེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་། བློ་ཞེས་བྱ་བ་དུས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལས་བརྩམས་ནས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་སྔར བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།འདུལ་བ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ལས་ནི་ལན་གསུམ་པ་བཟླས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་གི། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་སྐད་དུ་མི་འབྱུང་བས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དག་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

如何是十二种圆满？为了对四圣谛三次宣说的缘故。即是：此是苦、集、灭、道，此是应遍知、应永断、应证、应修，此是已遍知、已永断、已证、已修，乃至广说。经部师从阶段而说为三种，从谛而说为四种。十二种相的性相应当依大乘者的观点来解说。
若如是，前面引用的经典如何理解和解释呢？答：经典是从解说次第而宣说，所以眼、智、明、觉的说法，若解释为与瑜伽师地论相符也无矛盾。此处若与大乘的教法相结合，也与经部师所许相符，因此论典法轮教授中说：'复次，世尊以几种重复及几种行相转法轮？其义当于此处解说。法轮具有三种重复及十二种行相。'
'此是苦圣谛，此是集圣谛，此是灭圣谛，此是道圣谛'，这是第一重复。'此是苦圣谛应当遍知，此是集圣谛应当永断，此是灭圣谛应当证得，此是道圣谛应当修习'，这是第二重复。'此是苦圣谛已遍知，此是集圣谛已永断，此是灭圣谛已证得，此是道圣谛已修习'，这是第三重复。这是说明三次重复。
'此是知苦、知集、知灭、知道'，如同苦谛有三重复，集谛、灭谛、道谛也同样各有三重复的智，如是宣说。由此说明十二种相的性相。瑜伽师地论中大部分也与此相符而如是宣说。
其中的差别是：转法轮论中并未分别宣说眼、智、明、觉，而瑜伽道则从三时的境界而说明眼、智、明、觉有总别之分，如前在本性宣说品中所说。
四分律中说因三次重复故，憍陈如等得清净法眼，并未说得阿罗汉果，应当考察其他法门，详细内容应当如大毗婆沙论、显示种种心论、俱舍论、如理论等所说而了知。

།ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྷ དང་མི་ལ་སོགས་པ་སུས་ཀྱང་སྔོན་ཆོས་དང་མཐུན་པར་མ་བསྐོར་བ་ལགས་མོད་ཀྱི།དེའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་འཁོར་ལོ་དེ་ནི་བླ་ན་མཆིས་པ་སྐབས་མཆིས་པ། དྲང་བའི་དོན་རྩོད་པའི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་དེ་དམན་ཞིང་ངེས་པའི་ དོན་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་སྟོང་པ་ཉིད་མཁྱུད་ཅིང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ལ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་ཅིང་། ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ རིགས་པ་སྟོན་པར་མི་བྱེད་པས།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་འདི་ནི་གོང་ན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་པའི་བསྟན་པ་དང་། སྐབས་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་པའི་བསྟན་པ་དང་། གཞན་དག་གིས་གཞིག་པར་བྱ་བ་དང་། སྡེ་པ་ཉི་ཤུ་པོ་རྩོད་པར་སྨྲ་བ་དག་གི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ ཚིག་གོ་།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ནི། དང་པོར་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བའི་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། །གོང་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་གི་སྔོན་ཕྱིན པའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་དང་བཅས་པའོ།།འཇིག་རྟེན་པའི་དོན་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་འཐབ་ཅིང་རྩོད་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་གསུམ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་དུས་གཉིས་པའི་ཚེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་འདི་ལྟར་མི་མངོན་པའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་པ་དང་། གང་ གི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་དུས་གཉིས་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གཉིས་པ་གསུངས་པའི་ཚེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གང་གི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལས་ཀྱང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་ དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ།ཐེག་པ་མཆོག་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཡང་དག་པར་ བསྟན་ཏེ།གཞུང་གང་མཚན་མ་མེད་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་སྟོན་པས་སོ།

虽然世间一切神和人等以前从未如法转动如此稀有殊胜的法轮，但当时所转的法轮是有上、有所依止、是诠释世俗谛的争论之处。这是第二点，说明此教法低劣且非了义。
如是，此法轮因为遮遣空性而宣说有性，故是世俗谛；虽然完整宣说轮回和涅槃的因果以及人无我，但未说明法空性的道理，因此此教法是有更殊胜教法在其上的教法，是有更殊胜依止的教法，是可被他人破斥的教法，是二十部派争论之处。
在《阿阇黎真实藏论》中说：'最初见到小乘四谛，因为不是无相故称为世俗谛。因为上有大乘故称为有上。因为大乘者先已通达故有诤论。因为与世间义不同故与彼等相争论。'
第三十三品。世尊在第二时期，对于真正趣入大乘者，以诸法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃为所缘，如是以隐密方式转正法轮。以下是第二无相法轮的宣说。
这也分为两种：正说法轮本身和说明非了义。这是第一种。此经文也说明了宣说的时间、为谁宣说以及法轮本身。
'世尊在第二时期'说明了宣说时间，即在三转法轮中第二次说法之时。'对于真正趣入大乘者'等说明了为谁宣说，即在三乘中为了趣入大乘者而说。
《深密解脱经》中也如是说：'因此，在该经中为安住大乘的众生宣说诸法无自性等。'《圣金刚般若经》中也说：'为真正趣入大乘者而说，为真正趣入最上乘者而说。'
'以诸法无自性等为所缘'说明了第二无相般若的正说，凡是显示无相的经典，都是从诸法无自性直至自性涅槃而说。

།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མཁྱུད་ནས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ འདི་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་མཁྱུད་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པས།དེའི་ཕྱིར་མི་མངོན་པའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། གསང་བའི་རྣམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བས་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་སྐྱེ་ བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསང་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གཉིས་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ། སྔོན་གྱི་བཤད་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྡེ་བརྒྱད་ཅེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དེ་ལེའུ་གཅིག་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གིས་མཛད་པ་བསྒྱུར་བ་ལས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མོས་པའི་རྗེས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྡེ་བརྒྱད་ གསུངས་ཏེ་སྡེ་དང་པོ་ལ་ཤུ་ལོག་འབུམ་ཡོད་དོ།།སྡེ་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ཡོད་དོ། །སྡེ་གསུམ་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་དེ། འདི་ལེའུ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །སྡེ་བཞི་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་དེ། འདི་ནི་ལེའུ་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ ཡིན་ནོ།།སྡེ་ལྔ་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་བཞི་སྟོང་ཡོད་དོ། །སྡེ་དྲུག་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་དོ། །སྡེ་བདུན་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་དྲུག་བརྒྱ་ཡོད་དེ། འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཞུས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །སྡེ་བརྒྱད་པ་ལ་ནི་ཤུ་ལོག་སུམ་བརྒྱ་ཡོད་དེ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་སྡེ་སྔ་མ་བདུན་ནི་མཚན་མ་རབ་ཏུ་བསལ་བ་ད་དུང་མ་ཟད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །སྡེ་བརྒྱད་པ་ནི་མཚན་མ་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ཡང་ཕལ་ཆེར་གོང་མ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སྡེ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གཉིས་ཀྱི་དཔེ་ནི་ད་དུང་རྒྱ་གར་ཡུལ་ན་བཞུགས་ཏེ། འདིར་མ་གཤེགས་སོ། །ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་དང་གཉིས་ནི་ད་དུང་མ་ བསྒྱུར་ཏེ།རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ལས་ཤུ་ལོག་འབུམ་བསྒྱུར་བ་དེ་ཡང་གནས་བཞིར་འདུས་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདུས་པ་དང་པོ་དྲུག་དང་བཅོ་ལྔ་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་བཞུགས་ཏེ་ གསུངས་སོ།།འདུས་པ་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་པ་དང་བཅུ་གཅིག་པ་དང་བཅུ་གཉིས་པ་དང་། བཅུ་གསུམ་པ་དང་བཅུ་བཞི་པ་ནི་མཉན་དུ་ཡོད་པ་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་ཏེ་གསུངས་སོ། །འདུས་པ་བཅུ་པ་ནི་གཞན་འཕྲུལ་ དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷའི་རྒྱལ་པོའི་ཁང་པ་ན་བཞུགས་ཏེ་གསུངས་སོ།།འདུས་པ་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་འོད་མའི་ཚལ་བྱ་ཀ་ལན་ད་ཀའི་རྫིང་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་གསུངས་སོ། །ཆེས་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་མོད་ཀྱི། དེའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ཡང་བླ་ ན་མཆིས་པ་སྐབས་མཆིས་པ་དྲང་བའི་དོན།རྩོད་པའི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངེས་པའི་དོན་མ་ངེས་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ལས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་། ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་འདི་ལས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

第一转法轮是从空性角度宣说有性，第二转法轮是从有性角度宣说空性之空性，因此以隐密的方式转正法轮，也称为秘密方式。因此在《圣般若波罗蜜多经》中说:'无生无灭等是诸佛的秘密教法'。其中第二无相大乘即是诸般若波罗蜜多经，如古代解释中所说的八部般若波罗蜜多。
三藏中这一章《圣般若波罗蜜多金刚经注》是由阿阇黎金刚仙人所造的译本中说:随顺世间众生的意乐而说八部般若波罗蜜多。第一部有十万颂，第二部有二万五千颂，第三部有一万八千颂，这称为大品。第四部有八千颂，这称为小品。第五部有四千颂，第六部有五百颂，第七部有六百颂，这是文殊请问般若波罗蜜多。第八部有三百颂，这就是金刚般若波罗蜜多。
其中前七部仅称为尚未完全遣除相的般若波罗蜜多。第八部因为是最胜遣除相，所以特别安立金刚之名。如此记载。阿阇黎真实贤也多与前说相符。
另外，同书中说第一部和第二部的经本至今仍在印度，尚未传来此地。第五部和第六部尚未翻译，仍是印度的经本。阿阇黎玄奘从印度经本翻译的十万颂也归纳为十六会，记载说:第一、第六和第十五会是在王舍城灵鹫山宣说的。第七、第八、第九、第十一、第十二、第十三、第十四会是在舍卫国祇树给孤独园宣说的。第十会是在他化自在天王宫中宣说的。第十六会是在王舍城竹林迦兰陀池边宣说的。
虽然极其稀有殊胜，但当时所转的法轮是有上的、有余地的、不了义的、诤论之处。这是第二不了义的宣说，如是在诸般若波罗蜜多经中虽然宣说无相等，但由于分别三种无自性和三种自性的有无之义，因此在这部《深密解脱经》中说明所说的无相等不是了义。

། གཞན་ཡང་དོན་ཚད་མེད་པའི་མདོ་ལས་ང་སྔར་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་ལུས་དྲང་པོར་བསྲང་སྟེ་འདུག་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བལྟས་པ་ལས་བཤད་དུ་མི་རུང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། མོས་པ་མི་མཚུངས་པས་ཆོས་བཤད་པའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་ལོ་བཞི་བཅུ་འདས་པའི་ཐ་མར་གདོད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བར་དུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ལམ་ཐོབ་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པས། མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།བསྟན་པ་འདི་དག་དང་སྦྱར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ནི་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །དོན་འདིའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞིའི་འཁོར་ལོ་ལ་ལྟོས་ན་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང་། ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་ གསུམ་པ་ལ་ལྟོས་ན་བླ་ན་ཡོད་པ་སྐབས་ཡོད་པ་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ལ་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩོད་པར་སྨྲ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། བར་མ་འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་ལས་ཐ་དད་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་དོན་ མ་ཡིན་པའོ།།ད་དུང་ཐེག་པ་གཅིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་དང་བཅས་པའོ། །ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པ་དག་དང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པ་དག་དང་འཐབ་ཅིང་རྩོད་པར་འགྱུར་བའོ། །ཐེག་པ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དེང་དུས་གསུམ་པ་འདིར་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ངེས་པའི་དོན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ངེས་པའི་དོན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་གྱི་ མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེང་དུས་གསུམ་པ་ འདིར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དུས་བསྟན་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པའི་དུས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ འདི་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་རང་གི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་ པ་ལས།དེ་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཐབས་སུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྔར་གོང་དུ་ནི་མི་མངོན་པའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་འདིར་ནི་གོང་མའི་ཚིག་ རེ་རེ་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

又从《无量义经》中说道：'我从前在菩提树下端身正坐六年，获得无上正等正觉后，以佛眼观察一切诸法，却成为不可宣说。为什么呢？因为众生的本性和信解不同，以种种说法方便力经过四十年后，最后才宣说了真实义。因此众生获得道果有差别，不能迅速获得无上正等正觉'。
如果将这些教法相对照，般若波罗蜜多诸经并非了义。为此缘故，相对于四谛法轮虽然极为甚深、稀有难得，但相对于第三转法轮来说是有上、有余、不了义，因为是不了义，所以有诤论。
如《阿阇黎真实义笔记》中说：'此中转法轮因为显示大乘与小乘的差别，故非了义。因为还有一乘，故有上。因为与小乘有别，故与小乘诤论。因为被一乘所破，故有诤。'
世尊于此第三时期，对于一切乘正行者，以一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃为所缘，如是分别开示的方式转正法轮。此下为第三了义大乘正说。
此复有二：宣说了义正法及显示了义相。此为初者。此经文亦分三：宣说时期、宣说教法之密意、及显示法轮本身。
'世尊于此第三时期'表明宣说教法的时期，意为在三转法轮时期。'对于一切乘正行者'表明宣说教法的密意，此法轮为了义教法，如是以二空性、三自性等义分别开示，因此三乘各自获得其果。
故《论释》中说：'其中相应即是：由通达三自性而成为声闻、缘觉及无上正等正觉之方便。'
'一切无自性'等显示法轮本身。'一切法无自性'等在前面是以隐蔽方式转正法轮，而在此第三转中，于每一句中都说无自性，此无自性即是三种无自性，如前所说。

།འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པས་རིགས་པ་དེས་ ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་པས་དེང་འདིར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་ནི་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་སྐབས་མ་མཆིས་པ་ངེས་པའི་དོན་ལགས་ཏེ།རྩོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ བསྐོར་བ་དེ་མཆོག་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་མཆོག་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཕྱིས་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་མེད་ཅིང་ཕྱིས་གཞིག་པའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐབས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ངེས་ པའི་དོན་ཡིན་ཞིང་རྩོད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཞིའི་གནས་མ་ཡིན་པའོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། འདིས་ནི་ཐེག་པ་དེས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་དག་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་མཚུངས་ཤིང་འབྲས་བུ་མཚུངས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དོན་ དམ་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་མཆོག་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དོན་དེ་ལས་ལྷག་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་ཀུན་གྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩོད་པ་མེད་པའོ། །རྩོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞིག་ཏུ་མེད་པའོ། །གཞིག་ ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། དུས་དང་གནས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མཚུངས་པ་དང་མི་མཚུངས་པ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་པ་བསྡུ་ བའི་ཚད་དང་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་།བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གཞུང་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་དུས་དང་གནས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མཚུངས་མི་མཚུངས་བསྟན་པ་ཡང་། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཚིག་ ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལན་གསུམ་བསྐོར་བ་ནི་གང་ཟག་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཆེད་དུ། དང་པོ་ནི་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་དྲང་སྲོང་འདུ་བའི་གནས་སུ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་བསྐོར་བ་འདི་ནི་དུས་དང་པོར་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡིན་ཏེ།།ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་འཁོར་ལོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན་བླ་ན་ཡོད་པ་རྒོལ་བ་དང་བཅས་པ། རྩོད་པ་དང་བཅས་པའོ། །གཉིས་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་ རྒྱས་ནས་ལོ་བདུན་ལོན་པ་དང་མཉན་དུ་ཡོད་པ་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་ནས་དུས་གཉིས་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ ནས་ཞི་བ་དང་།རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ས་བཅུ་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ ལྷ་དང་མི་གང་གིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མ་བསྐོར་བ་ཡིན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན།བླ་ན་ཡོད་པ། རྒོལ་བ་དང་བཅས་པ། རྩོད་པ་དང་བཅས་པའོ། །མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ནས་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ཙམ་ན་རྫིང་ཞིག་ཡོད་པ་གང་གིས་དེར་ཆུ་འཐུངས་ སམ་ཁྲུས་བྱས་ན་ཤེས་རབ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་ཀུན་གྱིས་ཤེས་རབ་སྦྱིན་པའི་རྫིང་ཞེས་བརྗོད་དོ།

如是三种无自性即是三种自性，因此以此理，由无自性而显示有自性和无自性，所以说以如是分别相转正法轮。此是极为稀有殊胜，今于此处世尊所转此法轮是无上、无余、了义，非诸诤论所依处。这是第二了义相的显示。
转此法轮最为稀有殊胜，无有更胜于此之上故称无上。后无更胜之余地，后无破坏之余地故称无余。由圆满显示有无故为了义，非诸诤论者所依处。
从阿阇黎真谛记中：'此说乘者与小乘和大乘等同因缘及等同果，为显示无分别胜义。'彼法轮最为稀有殊胜，无有更胜于此之义故称无上。又因小乘皆可趋入故无诤论。因无诤论故不可破。因不可破故无诤难。如是而说。
上述三种法轮若略说则由三门分别：时处各别说相同不同的显示，所摄教量及是否了义的显示，所诠教义甚深与否差别的显示。
其中初者时处各别说相同不同的显示，阿阇黎真谛于解深密经疏中说：'复次如来三转法轮是为三种补特伽罗：初于波罗奈斯仙人堕处施鹿林中，为诸声闻转法轮，此是初时四谛法轮。所转法轮是不了义、有上、有诤、有诤论。'
第二，如来成正觉后七年，于舍卫国祇树给孤独园中住，第二时为大乘行者显示一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃，此称转法轮。宣说般若波罗蜜多及十地等不可思议稀有殊胜法轮，天人皆未曾转，然此法轮是不了义、有上、有诤、有诤论。
给孤独园一俱卢舍处有一池，若有饮其水或沐浴者智慧增长，故众人称为施慧池。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫིང་དེའི་འགྲམ་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་གསུངས་པས་རྫིང་བུ་དེའི་མིང་བུ་མོ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་རྫིང་ཞེས་བྱ་བར་བཏགས་ཏེ། ལྷའི་བུ་མོའི་གནས་ཡིན་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་འོག་ཏུ་ལོ་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ལོན་ནས་ཡུལ་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ཡི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཆོས་ཀྱི་ཁང་པ་ན་བཞུགས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ སོགས་པ་ལ་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་དང་།དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་དུས་གསུམ་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐེག་པ་གསུམ་བསྒྲུབ་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ ཡོངས་སུ་བཟླ་བའི་ཆེད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པ་ཡིན་ པས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ།ངེས་པའི་དོན་བླ་ན་མེད་པ། རྒོལ་བ་མེད་པ། རྩོད་པ་མེད་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རིམ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུངས་ པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བདེན་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་དང་བདེན་པ་རྣམ་པར་མ་བཞག་པའོ། །རི་དགས་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཆོས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་བཞི་རྣམ་པར་བཞག་ པའོ།།རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཆོས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་མ་བཞག་པའོ། །ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཆོས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་རྣམ་པར་མ་བཞག་པ་སྟེ། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་གང་ཡིན་པ་ངེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་གྱུར་པས་བདེན་པ་རྣམ་པར་མ་ བཞག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་དག་ལས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ནི་དཔྱིད་ཟླ་འབྲིང་པོའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་དབྱར་ཟླ་ར་བའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་བསྐོར་ཏོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་གཉིས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་གི་ཆེད་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཞེའོ།།བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་གྲངས་བཅས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ པ་གཉིས་ཀྱི་ཆེད་དུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དོན་གཞན་ནི་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། གལ་ཏེ་བསྟན་པ་གཉིས་པ་ཡངས་པ་ཅན་དུ་བཞུགས་ཏེ། གསུངས་པར་གྱུར་ན་མདོ་ལས་ གསུངས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ།མདོ་ལས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་བཞུགས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །འདིར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་གནས་བསྟན་པ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི། དུས་ཚིགས་དང་ ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དང་།ལོ་གྲངས་བསྟན་པ་མེད་དེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོའི་གནས་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ཏེ། གོང་དུ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ནི་གནས་བཞིར་འདུས་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ པར་བཤད་དེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་མཉན་དུ་ཡོད་པ་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་ཏེ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་གནས་བཞི་ལས་གནས་གཅིག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ནི་གནས་གཉིས་སུ་བཞུགས་ནས་གསུངས་ཏེ། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་སྟེ་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

世尊在那池塘边宣说大乘般若波罗蜜多经，因此那池塘被命名为'智慧女池'，因为那里是天女的住处。第三，世尊圆满成佛后三十八年，在广严城饿鬼王的法殿中住持，对菩萨胜义谛等宣说了解深密经、无垢称经、妙法白莲华经等，这是第三时期。世尊为了摄受三乘行者，宣说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃，如是宣说无分别相之法轮。此法轮极为清净、稀有难思、无上了义、无诤、无争，如来为根机钝劣众生次第宣说法轮。
如果是如来所说，为何分为三种呢？答：有安立谛和不安立谛。在鹿野苑所说之法是安立四谛。在王舍城竹园所说之法是不安立二谛。在广严城所说之法是不安立谛，因为胜义谛和世俗谛都已确定，故称不安立谛。
根据传承解释，阳正谛论师说：第一法轮是在成佛后的仲春月八日，于波罗奈斯城初转法轮。第二法轮是为菩萨和二乘者宣说般若波罗蜜多诸经。根据传承解释，第一法轮有日期和月份，第二法轮是为二乘者宣说，其他内容与解深密经释相符。
另外，解深密经释中说：若第二转法轮是在广严城宣说，则与经典相违，因为经中说'住在王舍城灵鹫山'。此处三藏法师玄奘说这三转法轮仅说明处所，并未说明时节、日月和年数。第一法轮处所与阳正谛论师所说相同，如前所述。第二法轮在十六会四处宣说，即十万颂般若等，如前所述。阳正谛论师说在舍卫国给孤独园宣说，是完整说明四处之一。第三法轮在二处宣说，即清净刹土和不清净刹土，如前所述。

།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། གལ་ཏེ་ཡངས་པ་ཅན་ དུ་བཞུགས་ནས་ཞེས་བསྟན་ན་དེས་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ན་བཞུགས་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་བས་མདོ་དང་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།།སྤྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་དང་། སྡོང་པོ་བཀོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གསུམ་པ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་དང་གནས་ བདུན་དུ་འདུས་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་གསུངས་པར་འགྱུར་ཏེ་།མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་བསྒྲུབ་པའི་གང་ཟག་གི་ཆེད་དུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པའི་ གང་ཟག་གི་ཆེད་དུའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་པའི་ཆེད་དུའོ་ཞེས་འབྱུང་ལ་མདོ་འདི་ལས་དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཆེད་དུའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པའི་ཆེད་དུའོ་ཞེས་གསུངས་ན་མདོ་འདི་ཉིད་གང་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མདོ་འདིའི་དཔེ་ཡང་དག་པ་ཡིན་པས་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དོན་ལ་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། དང་པོ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གང་ཟག་གི་ཆེད་དུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གང་ཟག་གི་ཆེད་དུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་གི ཆེད་དུའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་བསྡུ་བའི་ཚད་དང་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་སྔར་ནི་བསྟན་པ་བསྡུ་བའི་ཚད་བསྟན་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསྟན་པ་བསྡུ་བའི་ཚད་ཀྱང་སོ་ སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྟན་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས།ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །ཆུང་ངུ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཆེན་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ ཆེན་པོའི་མདོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉི་གའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པའོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཆེན་པོ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་ཡིན་གྱི། ཆུང་ངུ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བརྗེད་བྱང་དེ་ཉིད་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས། དང་པོ་ནི་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྟེ། དེ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་བསྟན་པ་དག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་དང་ཐ་དད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་དོན་སྤྱིར་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཐ་དད་པ་མེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འཕགས་པ་ སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ལྟ་བ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བསྒྲུབ་པ་མཚུངས་པར་སྟོན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ བ་ཡིན་ནོ།།ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་དང་པོར་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུངས་སོ། །གཉིས་པའི་ཚེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་གསུངས་སོ།

从阿阇黎真谛的记录中说：'如果说在广严城住，则表明住在不清净的国土中，这与经典不相符。一般来说，从《妙法白莲华经》、《华严经》等经典中说到第三时，则是在灵鹫山和七处八会宣说的，应当如经典所说般理解。'
从《解深密经》中说：'第一是为声闻修行的补特伽罗而说，第二是为安住大乘的补特伽罗而说，第三是为安住一切乘的补特伽罗而说。'而此经中说：'第一是为正入声闻乘者而说，第二是为正入大乘者而说，第三是为正入一切乘者而说。'如果问这两部经典哪一个是正确的？
答：此经的版本是正确的，应如前所说理解，因为在义理上没有矛盾。而且阿阇黎真谛的记录中也是如此说的，因此《解深密经》中说：'第一是为声闻补特伽罗而说，第二是为大乘补特伽罗而说，第三是为三乘补特伽罗而说。'
其中第二部分所说的教法数量及了义不了义的阐述，先前已说明教法的数量，之后将阐述是否为了义。关于教法的数量，由于各说不一，阿阇黎真谛在《部派见解记》中说：'小乘三藏即是第一法轮，仅是小乘而非大乘。《大般涅槃经》是第二法轮，是为大小二乘而说。《华严经》和《般若经》等是第三法轮，仅是为大乘而说，非为小乘。'
因此，在该记录中说：'在佛陀教法中有三种法轮：第一是小乘法轮，即三藏教法。第二是大乘法轮，宣说大乘与小乘的差别，如《大般涅槃经》中总说大小乘义。第三是一乘法轮，宣说大小乘无差别，如《华严经》和《般若经》等经中说三乘补特伽罗同观二种空性，修证真如智慧相同，因此说大小乘无差别。'
而在《解深密经疏》中如前所说：'第一时转四谛法轮，第二时则宣说诸般若波罗蜜多经。'

།གསུམ་པའི་ཚེ་ནི་ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་དང་། དྲི་ མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པ་དང་།སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་རེ་ཞིག་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།མདོའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་བདེན་པ་བཞི་ནི་དང་པོའི་བསྟན་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ནི་དུས་གཉིས་པའི་བསྟན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་ བསྟན་པ་དང་།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་པའི་བསྟན་པའོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ནི་གསུང་རབ་རྣམས་ལ་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །འདིར་ནི་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱང་བདེན་པ་བཞི་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དང་པོར་ གསུངས་པའི་བསྟན་པའོ།།མཚན་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དུས་གཉིས་པའི་བསྟན་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རིགས་པ་མ་ལུས་ཤིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པའི་བསྟན་པའོ་ཞེས་སྟོན་གྱི།ལོ་དང་ཟླ་བ་དང་དུས་ཚིགས་ལ་བརྟེན་ནས། དུས་སྔ་ཕྱིའི་བསྟན་པ་སྟོན་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་དུས་གཉིས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་པར་ཅི་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཤེས་ པར་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། དེའི་ཚེ་ལྷའི་བུ་བརྒྱ་སྟོང་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་གཏོར་ནས་སྐད་མཐུན་པར་འདི་སྐད་དུ། ཀྱེ་བདག་ཅག་ལ་སོགས་པས་ནི་དེང་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤིན་ ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་བསྐོར་བར་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བམ་པོ་བཞི་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་བདུན་པ་དང་། ལྔ་བརྒྱ་བདུན་པ་དང་། ལྔ་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ལྔ་པ་དང་། ལེའུ་ཆེན་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་པས་སོ།།དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་རེ་ཞིག་མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དང་པོ་གཉིས་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། །གསུམ་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་ན་ ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མཁྱུད་ནས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ནི་ཡོད་པ་མཁྱུད་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ནི་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པའི་རིགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བསྟན་གྱི། བརྗོད་ པ་ལས་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཉིས་པ་དང་གསུམ་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟོན་པ་ལ་དོན་ཟབ་པ་དང་། ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ རྣམ་པས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བརྗོད་ལ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་ཤིང་མཁྱུད་པའི་ཕྱིར་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ།རིགས་པ་དེས་ན་ངེས་པ་དང་དྲང་བའི་དོན་ལ་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་སྡེ་པ་ཉི་ཤུ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དེ་ལས་བཤད་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ།དང་པོ་ནི་དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པ་དང་། ལན་ཅིག་བརྗོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་དང་། བྱ་མངལ་བ་དང་། རྟག་པར་སྨྲ་བ་དང་། མཆོད་རྟེན་རིམ་པ་དང་། ནུབ་ཀྱི་རི་ལ་གནས་པ་དང་། བྱང་གི་རི་ལ་གནས་པ་དང་། ཆོས་གསང་ བ་པ་དང་།འོད་སྲུངས་ཀྱི་སྡེ་པ་དང་། བཅུ་པོ་འདི་རྣམས་ནི་མཐུན་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་[(]ངས་[,]ངེས་[)]པའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

第三次转法轮时宣说了《解深密经》、《无垢称经》、《华严经》等经典。如论中所说，阿闍黎真谛的两种记录相互矛盾，虽然有两种说法，但暂且依据后者来解释，因为这与经文相符。如是，四谛是第一次教法。般若波罗蜜多等是第二次教法。《解深密经》、《无垢称经》、《妙法白莲华经》、《华严经》等是第三次教法，阿闍黎真谛如是解释诸经典。
此处，凡是宣说四谛的教法，那些是初次宣说的教法。凡是宣说无相的，那些是第二次教法。凡是以三性和三无性等为基础，完整宣说有无道理的，那些是第三次教法。并非依据年月季节来说明教法先后。
为何知道般若波罗蜜多等是第二次教法呢？答：《圣般若波罗蜜多经》中说：'当时无量百千天子于虚空中散花，异口同声说道：啊，我等今日于阎浮提中，见到世尊转第二次殊胜法轮。'四百三十七卷般若波罗蜜多、五百零七卷般若波罗蜜多、五百四十五卷般若波罗蜜多、大品般若波罗蜜多及般若波罗蜜多注疏中皆如是说。
关于了义不了义的宣说，若先依此经来说，三转法轮中前二转是不了义，第三转是了义。为什么呢？如上所说，第一转法轮是舍弃空性而说有，第二转法轮是舍弃有而说空性，第三转法轮是完整宣说空性和有的道理，故说为了义。并非因为表述的深浅而说是了义或不了义。
为什么呢？虽然第二转和第三转宣说无相时在深浅上并无差别，但因为圆满详细分析的缘故称为了义，因为不圆满且有所偏废的缘故称为不了义。依此道理，对了义和不了义有不同的解释。
若对应小乘二十部，则有两种说法：第一种是大众部、一说部、说出世部、鸡胤部、说假部、制多山部、西山住部、北山住部、法藏部、饮光部等十部一致认为如来所说皆是了义。

།གཉིས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་སྡེ་པ་གཞན་བཅུ་པོ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ལ་ངེས་ པའི་དོན་དང་དྲང་བའི་དོན་ཡང་ཡོད་པས་ཐམས་ཅད་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས། ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ གསུངས་ན་འཚམ་པར་འགྱུར་རོ།།ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་མུ་བཞི་ཡོད་པས་དང་པོ་ནི་ཚིག་ངེས་ལ་དོན་མ་ངེས་པ་སྟེ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པ་དག་གི་མདོ་སྡེ་དག་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་ངེས་ལ་ཚིག་མ་ངེས་པ་སྟེ། རྒྱལ་བུ་བསད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། བསྟན་ བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཕ་དང་མ་ནི་བསད་བྱས་ཤིང་། །རྒྱལ་པོ་མང་དུ་ཐོས་གཉིས་དང་། །ཡུལ་འཁོར་འཁོར་དང་བཅས་བཅོམ་ན། །མི་དེ་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་བཤད། །ཅེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། གསུམ་པ་ནི་ཚིག་དང་དོན་གཉི་ག་མ་ངེས་པ་སྟེ། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བཤད་པ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་ཚིག་དང་དོན་གཉི་ག་ངེས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་གིས་གོ་སླ་བས་ན་ཟབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མི་རྟོགས་པ་དག་གིས་གོ་དཀའ་བས་ན་མི་ཟབ་པ ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་ངེས་པའི་དོན་དང་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བས་དང་པོ་ནི་ཚིག་མ་ངེས་ལ་དོན་ནི་ཡང་དག་ པར་ངེས་པར་གྱུར་པ་སྟེ།ཕ་དང་མ་དང་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་བསད་བྱས་ན་ཞེས་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྟ་བུ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཡང་དོན་ནི་ཡང་དག་པར་ངེས་པར་འགྱུར་བའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཚིག་ངེས་ལ་དོན་མ་ངེས་པར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཇི་སྐད་དུ།ངས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་འཇིག་རྟེན་ན་ཡུན་རིང་དུ་གནས་སོ། །སངས་རྒྱས་གཞན་དག་ནི་ལེ་ལོའི་ཕྱིར་ཆོས་འཇིག་རྟེན་དུ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་མ་གྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུངས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོས་ཟླ་བ་ བདུན་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།།སངས་རྒྱས་འཁོར་བ་འཇིག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོས་ལོ་བཅུ་གཉིས་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །སངས་རྒྱས་གསེར་ཐུབ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོས་ལོ་དྲུག་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་འཇིག་ རྟེན་ན་ཆོས་ལོ་ཉིས་སྟོང་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་དེ་ཤིན་ཏུ་ངེས་པ་ཡིན་ཡང་དོན་ནི་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ངེས་པར་མ་གྱུར་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་གཞན་དེ་དག་ཆོས་འཆད་པ་ལ་བརྩོན་པར་མི་མཛད་པ་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་ལེ་ལོ་ཅན་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཆོས་ གཅིག་ལ་ཉེས་དམིགས་གཅིག་ཏུ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་ལ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེས་དམིགས་ཚད་མེད་པ་སྙེད་དུ་མཛད་ནས་བཟླས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱད་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མདོའི་སྡེ་དང་། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་དང་། ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་མདོ་ཙམ་དུ་སྨོས་ཤིང་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་ཡང་རྣམ་པར་ཕྱེ་ ཞིང་བཤད་དགོས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ངེས་པའི་དོན་གྱི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་སྔ་མ་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །མི་མངོན་པའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པའོ། །རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ།

第二，说一切有部等其他十部派认为如来所说有了义和不了义，并非一切都是了义，如是解说。
依据阿阇黎正谛所著部派见解论记载：'对于未成熟的众生，多数宣说了义经较为适宜。'
关于了义和不了义有四种情况：第一是文确而义不确，如小乘诸经。第二是义确而文不确，如王子偈颂及《阿毗达磨集论》中所说：'杀害父与母，国王及多闻二人，连同眷属摧毁国土，此人得清净。'如是广说。
第三是文义俱不确定，即外道所说诸法。第四是文义俱确定，即大乘诸经，通达者易解故非深，不解者难懂故非浅。
又于彼论中说一切经非皆了义，此说契合正理。因此了义和不了义有二种：第一是文不确定而义确定，如说杀父母国王等偈颂，虽文不确定而义确定。
第二是文确定而义不确定，如释迦牟尼佛所说：'我因精进修行，故法于世间长久住世。其他诸佛因懈怠，故法不能长久住世。迦叶佛涅槃后，法住世间七月。拘留孙佛涅槃后，法住世间十二年。金仙佛涅槃后，法住世间六年。我涅槃后，法住世间二千年。'此文虽极确定，但义不确定。
所谓不确定，是因为世尊说其他诸佛'懈怠'是针对他们不广说法而言，因为他们对一法只说一过患，而释迦牟尼佛则对一切法门说无量过患并反复宣说，故说'精进修行'。
如论中广说。《论释》中说不了义教法即：经部、应颂部、授记部等中，世尊略说其义，需要广作分别解释者。
了义教法即：与前相反可知。隐密教法即：多数声闻藏教法。明显教法即：多数大乘藏教法。如是所说，《瑜伽师地论》中亦如是宣说。

།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་སངས་རྒྱས་མཆོག་གོ། །གཙུག་ལག་ གི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མཆོག་གོ།།ཚོགས་མང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་དགེ་འདུན་མཆོག་གོ། །སྦྱིན་པ་བཏང་བས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ཡིན་ནོ།།གོང་མ་སྐད་དུ་ཆོས་འཆད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཁན་པོ་དེ་ལ་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ་དང་། མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། བྱད་བཞིན་བཟང་བ་དང་། སྒྲ་དང་གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་དོན་ངེས་པ་ཡིན་ཡང་ཆོས་འཆད་པ་ལ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་མེད་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ལོངས་ སྤྱོད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཆོས་འཆད་པའི་གང་ཟག་གི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྦྱིན་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་གཞན་གྱི་སེར་སྣའི་སེམས་བཀྲོལ་བ་དང་།བདག་ཉིད་ཀྱི་སེར་སྣ་ཡང་རབ་ཏུ་སེལ་བས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་རྣམ་པ་དགུས་ངེས་པ་དང་། ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དང་པོ་ནི་ཇི་ཙམ་དུ་ཚིག་འབྲུ་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་མདོ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ཙམ་དུ་དོན་རྒྱས་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ཞེས་ བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་ལམ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ།།བཞི་པ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །ལྔ་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པའི་ཆོས་ལ་སྨོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །དྲུག་པ་ནི་འཁོར་བ་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ཞིང་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མོས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ།།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །བདུན་པ་ནི་ཚིག་འབྲུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་མཐོང་བར་ དཀའ་བ་དང་རིག་པར་དཀའ་བ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ།།བརྒྱད་པ་ནི་ཚིག་འབྲུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ནས་སེམས་དགའ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །ཚིག་འབྲུ་དང་སེམས་ཐལ་བ་ལྟ་བུར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །དགུ་ པ་ནི་བདག་དང་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་སྟོན་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པར་རྣམ་པར་འཇོག་ལ། སེམས་ཅན་ལ་དབང་བྱེད་པ་མེད་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །སྟོང་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་གསུམ་པོ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

从《圣般若波罗蜜多注释》中：所谓了义经，是指在一切智者中佛陀最殊胜。在一切典籍文字中佛法最殊胜。在一切众多群体中僧团最殊胜。布施则获得大受用。持戒则得生天界等所说的这些是了义经。
在上等语言中，对说法的法师有五种功德：大受用、为众人所喜、相貌端严、具有名声、未来将证得涅槃等所说的这些不是了义。为什么不是了义呢？虽然说布施能获得受用是了义，但说法时没有财物布施却说能获得受用，这是因为说法的人以各种方式宣说布施的功德而解除他人的吝啬心，也能完全消除自己的吝啬，由这些因缘而获得受用，因此称为不了义。
在《菩萨大藏经》中以九种相互观待来说明了义与不了义：第一、凡是广说文句的是不了义经，凡是广说义理的是了义经。
第二、凡是宣说道路的是不了义，凡是宣说果位的是了义。
第三、凡是宣说世俗谛的是不了义，凡是宣说胜义谛的是了义。
第四、凡是宣说业和烦恼染污的是不了义，凡是宣说业和烦恼灭尽的是了义。
第五、凡是呵斥染污法的是不了义，凡是宣说修证清净法的是了义。
第六、凡是宣说厌离轮回背弃轮回而趣向涅槃的是不了义，凡是宣说轮回与涅槃无二无别的是了义。
第七、凡是宣说种种文句差别的是不了义，凡是宣说甚深难见难解的是了义。
第八、凡是广说文句令心欢喜的是不了义，凡是宣说文句与心如灰尘般的是了义。
第九、凡是宣说有我、有众生等，以及安立种种受蕴存在，宣说众生无自主的是不了义。凡是宣说空性、无相等，以及无我等和三解脱门的是了义。

།འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ནི་མི་འབྱུང་སྟེ་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཕལ ཆེར་ནི་མཐུན་ནོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། ངེས་པའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་མདོ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ལམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ནི་འབྲས་བུར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས་རྒྱུ་ དང་འབྲས་བུ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་བར་བསྒྱུར་ཏེ་། གཞན་ཡང་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་ནི་ཕལ་ཆེར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དགེ་སྡིག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པས་ཆོས་ཐོས་པ་དེ་དག་སེམས་ལ་སྤྲོ་བ་ དང་།གདུང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་ནི་ཇི་ཙམ་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉན་པ་དག་གིས་སེམས་འདུལ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས་བརྒྱད་པ་རྒྱས་པ་དང་། བསྡུས་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་བསྟན་པ་ཉིད་དེ་ཚིག་མི་མཐུན་པ་འདྲ་ཡང་དོན་མི་མཐུན་པ་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས། ཐལ་བ་ལྟ་བུ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དུལ་བའི་མདོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ དང་།བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་སྟོན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་བསྟན་པ་ཡང་མི་མངོན་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ རྣམ་པས་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་མཛད་དོ།།གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ངེས་པ་དང་། ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་ཟབ་པ་ དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བཅད་དུ་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ལ་གསུམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གཞུང་གིས་དོན་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཡང་། རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བདེན་པ་བཞི་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ་དམིགས་སུ་མེད་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་དག་ གིས་རིགས་པ་དང་ལུང་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་དག་ནི་གོང་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལེགས་པར་ཟིན་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡུལ་འདི་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གི་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་ གསུམ་པོ་དག་ནི་ཀུན་བརྟགས་རབ་ཏུ་སེལ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གིས། ཀུན་བརྟགས་ བསལ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་བསལ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེ་དག་གི་གཞུང་ཉིད་ལས་ཀྱང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཡང་དག་བདེན་པ་ན་རེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསལ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཧྱན་ཙང་ན་རེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀུན་བརྟགས་བསལ་བར་ཟད་ཀྱི། ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གོང་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལེགས་པར་ཟིན་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

从《大集经》中也以七种互相观待的方式进行宣说，其中第二和第三是不会出现的，其他大部分内容是相同的。其中的差别是在《大集经》中说道：'不了义经是分别随行道，了义经是无分别果'。这就是在《菩萨藏经》中所说的因果互相观待。'无分别'一词是译师们翻译错误。
另外，《大集经》中说：'不了义经大多是向众生显示善恶的特征，使听闻法的人们生起欢喜和悲伤之心。了义经是无论说什么，必定能使听闻者获得调伏心。'这就是《菩萨藏经》中所说的第八种广略互相观待，虽然文字不同但意义是相同的。
《菩萨藏经》中所说的'如灰尘'就是调伏经。《大般涅槃经》中以七种互相观待的方式显示声闻乘和无上大乘等的了义和不了义，应当如该经中广说那样理解。在这部经中，也以隐密和显明的方式解释了义和不了义的教法。应当如上所说那样分别。
如是，由于诸教法中了义和不了义的含义各种各样不相同，因此不能以了义和不了义的词句来判定诸教法的甚深与否。关于第三种所说的甚深和不甚深的差别，印度诸论师有两种解释：
第一种是婆毗等论师说：'三转法轮中，四谛是第一转，解深密等经是第二转，因为显示法的特征；般若波罗蜜多诸经是第三转，因为显示无所缘。'他们的理证和教证应如上述善巧空性时所说那样理解。
此地论师的解释也有两种：有些说三转法轮仅仅遣除遍计所执；有些说完全遣除三种自性，如《宝手论》等。第二种是法护等论师的论典主张仅仅遣除遍计所执，而不遣除二种自性。
在他们的论典中也有两种解释：第一种是三藏真谛说：'完全遣除三种自性后建立三种无自性，应当理解为依次建立和非建立。'第二种是三藏玄奘说：'在三种自性中仅仅遣除遍计所执，而不遣除其他两种自性。'这在上文善巧空性处已经说明。

།དེ་དག་གིས་བརྗོད་པ་ལ་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་ཡང་དང་པོ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཉིད་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མངོན པར་འདུ་བྱས་པ་མེད་པའོ།།དེ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་བདེན་པ་བཞི་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོར་བསྐོར་བ་ནི་དང་པོ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་བསལ་བ་ཁོ་ནའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་ པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་ཡང་དོན་ལ་ནི་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་གཉིས་ཀ་ཡང་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །འདིར་གསུམ་པ་ ལ་ངེས་པའི་དོན་ཅེས་བསྟན་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ཚང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པའི་དོན་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱམས་པ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ཀུན་བརྟགས་རྣམས་ལས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་གཟུགས་ཅན་ནམ། གཟུགས་ཅན་མ་ ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལགས་སོ། །གཞན་གྱི་དབང་རྣམས་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བརྡ་དང་ཐ་སྙད་བརྗོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་གཟུགས་ཅན་ནམ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལགས་སོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ རྣམས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་བདག་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་གཟུགས་ཅན་ནམ།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལགས་སོ། །བྱམས་པ་རྣམ་གྲངས་དེས་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ པའོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམས་ནི་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བརྡ་དང་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམས་ནི་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་དེ། ངས་དེ་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པས་དེ་དག་ལ་གྲངས་ གཉིས་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་ཀུན་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་སྟོན་ཏེ། རྒྱ་ ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་། ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཟབ་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་ཆོས་ ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་གིས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ཡོངས་སུ་གཏད་པར་མཛད་ལ།མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ལ་གཏད་པར་མཛད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསང་བའི་ཆོས་མ་ཡིན་ལ།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བར་ལུང་སྟོན་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞམ་འབྲིང་ན་འདུག་ཀྱང་ཐོས་པར་མ་གྱུར་ཏེ་། །གལ་ཏེ་ཐོས་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

对于他们所说的深奥和非深奥的内容，即使是最初转四谛法轮时也有两种含义：有为法和无为法。这是关于实有和变化的四谛，第一次转法轮是针对前者而言。第二次转法轮仅仅是遣除遍计所执。第三次转法轮则完整宣说三种无自性。
关于第二次和第三次转法轮所说的无相，实际上并没有所谓深奥和非深奥的区别。如果按照这种解释，两者都是了义。这里说第三转法轮是了义，是因为完整宣说了三种自性等内容。
从究竟义来说，般若波罗蜜多经也是了义，但是从大多数情况来看，所以说是不了义。因此，无性在《大乘庄严经论释》中说：'又如般若波罗蜜多经中说：弥勒，你认为如何？遍计所执诸法中实无自性，它是色法还是非色法？世尊，不是。依他起诸法中名言概念所表达的自性，它是色法还是非色法？世尊，不是。圆成实诸法中空性和无我性，它是色法还是非色法？世尊，不是。'
弥勒，由此理趣应当了知：遍计所执自性必定是非实有的；依他起自性仅仅是名言概念所安立的；圆成实自性是以空性和无我性为自性而圆满真实存在的。我依此密意说彼等无二，如是说色等。
又在同论中以般若波罗蜜多为依据，说明从五蕴乃至佛法等一切法都具有三种自性，详如彼论所说。
又有两种般若波罗蜜多：深奥的和非深奥的。其中深奥的是了义，非深奥的是不了义。因此在《圣般若波罗蜜多释》中说：'又问：以何等法极为甚深而超胜般若波罗蜜多，以致般若波罗蜜多付嘱阿难，而其他经典则付嘱菩萨？答：般若波罗蜜多并非极为秘密之法，而在《妙法白莲华经》等经中预言阿罗汉将现前圆满成佛，故由菩萨们受持。'
又如世尊在《不可思议解脱经》中说：'五百阿罗汉虽在世尊座下，却未能听闻，即使听闻也不能完全领会。'

།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ།ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གསུངས་པ་དང་གནས་པ་བཅུ་ལས། ས་བཅུ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་གསུངས་པས་ས་དགུ་པ་དག་གིས་ཀྱང་ཐོས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ན་གསར་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ པའོ།ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཐོས་ན་ཡང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཡང་། ཟབ་པ་དང་། ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཐ་དད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ཤེས་རབ་གཞན་ས་དགུ་པ་མན་ཆད་ ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཐོས་ན་ཡང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཡང་། ཟབ་པ་དང་། ཟབ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཐ་དད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། དེས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་ངེས་པ་དང་ བཅས་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། མངས་སུ་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་བཞི་པ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་ པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་དག་པར་ཞུས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།གང་ཟག་ལས་བརྩམས་ནས་ཞུས་པ་སྨོས་པ་དང་། ཐོས་ནས་མོས་པར་བགྱིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཅུ་བསྐྱེད་པས་བསོད་ནམས་མང་ཉུང་ཇི་ཙམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཞུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཚིག་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཐོས་ནས་མོས་པར་བགྱིད་པ་དང་། ཡི་གེར་འདྲིར་སྩོལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་། མཆོད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འགྲེལ་པ་དང་། འཆང་ བ་དང་།ཀློག་པ་དང་། ཁ་དོན་བགྱིད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་སེམས་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་རྣམ་པས་སྦྱོར་བར་བགྱིད་པས་དེ་བསོད་ནམས་ཇི་ཙམ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་ལགས། དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཅུ་བསྐྱེད་པས་བསོད་ནམས་མང་ཉུང་ཇི་ ཙམ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཞུས་པ་སྟེ།ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སྔར་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ རིགས་ཀྱི་བུ་འམ།རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད། གྲངས་མེད་པ་བསྐྱེད་པ། དཔེར་བྱ་བ་སླ་བ་མ་ཡིན་ཡང་ངས་དེང་འདིར་ཁྱོད་ལ་མདོར་བསྡུས་ནས་ཕྱོགས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་ དག་པར་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཆོག་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་བཤད་པར་གནང་བ་དང་། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དཔེར་ན་སེན་མོ་ ལ་གནས་པའི་སའི་རྡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་རྡུལ་རྣམས་དང་བསྐྲུན་ན་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་ཞིང་།སྟོང་གི་ཆ་དང་། འབུམ་གྱི་ཆ་དང་། གྲངས་དང་། ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེ་དང་། རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་ པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ།

此外，般若波罗蜜有两种：与声闻共同宣说的和十地中唯独对第十地的大菩萨宣说的，连第九地的菩萨也不应听闻，更何况初发心者。虽然初地以上的菩萨听闻，但各自也不相同。虽然般若波罗蜜的总相唯一，但深与不深是有差别的，如广论中所说。
因此应知般若波罗蜜中也有不确定的义理。此外，在般若波罗蜜的注释中，说明共同与不共同的般若波罗蜜，因恐繁琐，此处不述。
第三十四品。世尊，若有善男子、善女人，对如来所说一切法无自性、无生、无灭、本来寂静、自性涅槃为所缘而宣说的甚深了义教法。以下是第二部分，即正确询问福德差别。
这也分为两部分：菩萨的请问和如来的如实回答。第一部分又分两种：从人开始请问的陈述，以及从'听闻后生起信解'等十种法行所生福德多少的请问。
这是第一部分，如上所说的无自性等言词极为甚深，故称为甚深了义教法。听闻后生起信解、书写、受持、供养、解说、受持、读诵、背诵、如理思维、以修习方式修行，这样将生起多少福德？
如是请问，这是第二部分，即请问十种法行所生福德的多少。这十种法行如前所述应当了知。
尔时，世尊对菩萨胜义谛回答道：'胜义谛，善男子、善女人所生福德无量无数，虽难举例，但我今当为你略说一分。'等等，这是第二部分，即如来的如实回答。
这也分为两部分：赞叹殊胜后允许宣说，以及如请问般如实回答。这是第一部分，仅是经中的表述而已。
譬如指甲上的尘土，与大地上的尘土相比，百分之一也不及，千分之一、十万分之一、数分、份数、计数、比喻、因由都不及。这是第二部分，即如来的如实教示。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་སྨོས་ནས། ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་ནས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །དང་པོ་དཔེ་བསྟན་པ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།སེན་མོའི་སའི་དཔེ་དང་བ་ལང་གི་རྗེས་ཀྱི་དཔེའོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་ཆ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། བརྒྱའི་ཆ་དང་། སྟོང་གི་ཆ་དང་། བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། གྲངས་ཀྱི་ཆ་དང་། རྩིས་ཀྱི་ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེའི་ཆ་དང་། རྒྱུའི་ཆའོ། །མཆོག་ཏུ་ཟླ་མེད་པའི་མདོ་དང་། ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཆ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། མདོ་འདི་དང་མཐུན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས་གྲངས་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ཡང་ཆ་ཕྱི་མ་ལྔ་པོ་གྲངས་དང་ཆ་དང བགྲང་བ་དང་དཔེ་དང་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།རྒྱ་གར་སྐད་དུ་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་ལས་སྔ་མ་བཞི་ནི་གསུང་རབ་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གྲངས་དང་། ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེ་དང་སྦྱར་བར་བཤད་དེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་གྲངས་དང་།ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེ་དང་སྦྱར་བར་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་དང་འཁོར་ལོ་བཅུ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཆ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་ཏོ་། །བརྒྱ་སྟོང་གི་འོག་ཏུ་ཡང་བྱེ་བ་དང་། ཁྲག་ཁྲིག་གི་ཆས་བསྣན་ནའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཆ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་འབྱུང་བས་བརྒྱ་སྟོང་གི་འོག་ཏུ་ཡང་ཆ་རྣམ་པ་ལྔ་བསྣན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།བྱེ་བའི་ཆ་དང་བྱེ་བ་བརྒྱའི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་གི་ཆའོ། །དེ་ལ་ཆ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་ པས་བསྒྱུར་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་མདོ་ལས་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ།།སྟོང་དང་ཁྲི་དང་འབུམ་གྱི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། །བགྲང་བ་དང་གྲངས་སུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་མཐུ་སྟོབས་དང་རྣམ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། དཔེའི་བར་དུ་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བཤད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་སྨོས་ནས་འདི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་། དེ་དམན་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། གྲངས་ཀྱི་ཚད་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མཐུ་སྟོབས་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་རྣམ་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་དཔེ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ།།དེ་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་མཐར་གཏུགས་ཀྱང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་ སྟེ།མདོ་ལས་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གྲངས་སུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་བར་དག་གོ། །མཐུ་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོས་པས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ ཆེ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ།བརྡར་བཏགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་རི་རབ་རིའི་རྒྱལ་པོ་ཙམ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་གང་བ་ལ་ཡང་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པའི་མཐུ་སྟོབས་འདི་ལྟ་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སྡེ་སྣོད་ལྔའི་དོན་ཉིད་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཆོས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དང་། རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པའོ། །སྡེ་སྣོད་ལྔའི་དོན་ཉིད་ནི་རྣམ་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་སྡེ་སྣོད་ལྔའི་དོན་ཡོད་པས།དང་པོས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་བདག་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པས་ནི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་པས་ནི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ། །བཞི་པས་ནི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ།

此亦有二种：通过说明两种比喻，显示极为甚深的殊胜性；以及从'如是'以下文字，通过配合比喻与意义来显示福德的殊胜性。首先说明比喻也分为两种：指甲上土的比喻和牛迹中水的比喻。
此经中以八种分别显示福德的殊胜性：百分之一、千分之一、百千分之一、数量分、计算分、计数分、比喻分和因分。《无上胜经》和《稀有未曾有经》中也以八种分别显示，与此经相符。
在《菩萨藏经》中虽然出现相同的数目，但后五分即数量、分别、计数、比喻和因等用梵语表述。若与经典对照，前四者依次配合数量、分别、计数和比喻来解释。《圣般若波罗蜜多金刚经注》中也说明配合数量、分别、计数和比喻。
《圣金刚经》和《十轮经》中则说明十种分别，即在百千之后加上亿和兆的分别。《圣般若波罗蜜多经》中出现十三种分别，在百千之后又加五种分别，即：亿分之一、百亿分之一、千亿分之一、百千亿分之一和亿兆分之一。
关于这些分别的差异，根据堪布真实贤所译的《般若波罗蜜多金刚经》中说：'百分之一也不及，千分之一、万分之一、十万分之一也不及，计数和数量也不及，乃至力量、相状、随顺和比喻也不及。'
堪布真实贤的注释中提到五种意义，显示此为殊胜而彼为低劣：基于数量而殊胜、基于力量而殊胜、基于相状而殊胜、基于随顺而殊胜、基于比喻而殊胜。
其中'数量'是指即使穷尽数量的极限也不及，如经中所说'百分之一也不及'乃至'数量也不及'等。'力量'是指如同随愿获得三乘殊胜果位的闻法，犹如获得殊胜如意宝，因为即使以世俗假立的如意宝充满三千大千世界，也没有获得三乘果位这样的力量。
关于'相状殊胜'，相状有五种，即五藏的意义：如来、正法、法身、出世间法和本性清净。五藏的意义即是相状的意义，因为在一个真如相中具有五藏的意义。第一显示本体自性，第二显示因，第三显示果，第四显示功德。

།ལྔ་པས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ནས་བརྙེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པོ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ནི་རྣམ་པའི་དོན་ཡིན་ལ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པའི་བསོད་ནམས་དེ་དག་ལ་དོན་ལྔ་པོ་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། །དེ་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། སྦྱིན་པ་བཏང་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་མི་འགྱུར་བས་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། །དེ་ལ་ དཔེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དམ་པ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་གཞན་འདི་དང་མཚུངས་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔེར་བྱར་རུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བོ་དེ་ལེའུ་ཆིས་བསྒྱུར་བའི་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལས་ནི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ། །སྟོང་གི་ཆར་ ཡང་མི་ཕོད་དོ།།བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ། །གྲངས་ཀྱི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ། །རྒྱུའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་པ་ནས་བགྲང་བ་དང་། དཔེའི་བར་དུ་ཡང་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ ལས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་མཆོག་དང་དམན་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། གྲངས་དང་མཐུ་དང་མཚུངས་མེད་འཕགས་པ་དང་། །མཚུངས་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་ནི་ཐམས་ ཅད་ཀྱིས།།དཔེར་བྱར་རུང་བ་དག་ནི་རྙེད་མི་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་དོན་ཅི་ཞིག་སྟོན་ཅེ་ན། བསོད་ནམས་སྔ་མ་བས་བསོད་ནམས་འདི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་སྟོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འཕགས་ཤེ་ན། གྲངས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་དང་མཐུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།མཚུངས་པ་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། རྒྱུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་། །དཔེར་བྱར་རུང་བ་དག་ནི་རྙེད་མི་འགྱུར། །ཞེས་བསྟན་པ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་གྲངས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི། མདོ་ལས་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་པ་ནས་བགྲང་བ་དང་། དཔེའི་བར་དུ་ཡང་མི་བཟོད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། གྲངས་ཀྱི་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་གཞན་པའི་གྲངས་རྣམས་ཀྱང་བརྗོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མཐུས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་ནི་མདོ་ལས་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚུངས་པ་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་བསོད་ནམས་འདི་གྲངས་སུ་དེ་མི་བགྲང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་མདོ་ལས་བགྲང་བར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་ ཙམ་གྱིས་མཚུངས་པ་ཡང་མེད་དེ།འདིའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་རྒྱུའི་བར་དུ་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་འདི་དག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོས་གང་གིས་འདིའི་དཔེར་བྱར་རུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། །དཔེར་བྱར་རུང་བ་དག་ནི་རྙེད་མི་འགྱུར། །ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདིའི་བསོད་ནམས་ལ་ལྟོས་ན་དེའི་བསོད་ནམས་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་ཡང་དེའི་དཔེར་རུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གི་འགྲེལ་པ་ལས་བརྒྱའི ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲངས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ།འདིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་ཟད་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཚད་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་དག་པའི་ཆོས་ནི་ཟད་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཡིན་ཏེ། གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

第五是显示不共，因为唯有以无分别智才能获得。这五种是行相的意义，而有漏布施的福德中没有这五种行相，因此不能接近。
其中'随顺'是显示因果随顺，如是对大乘有信解者将能证悟真如，而布施所得福德与真如不相随顺，因为没有如是随顺故不能接近。
其中'譬喻'是说此真如是殊胜法，因为没有其他法与此相等，故无可为喻，如彼中详细所说。
在菩提流支所译《金刚经》中说：'百分不及一，千分不及一，百千分不及一，数分不及一，因分不及一，乃至算数譬喻所不能及。'
在世亲论师所造《圣般若波罗蜜多金刚般若经论》中，从四种殊胜开始显示胜劣差别，因此偈颂中说：'数力无等胜，无等因亦尔，一切世间法，不能为其喻。'
在此论释中说：此显示何义？显示此福德胜过前福德。云何殊胜？即数殊胜、力殊胜、无等殊胜、因殊胜，故偈颂中说：'一切世间法，不能为其喻。'
其中数殊胜，如经中说：'百分不及一乃至算数譬喻所不能及'，因为数量无限，应知其他数量也应如是说。力殊胜，如经中说'分不及一'。无等殊胜，因为此福德不可计数，如经中说'算数不能及'。因殊胜，即使因果之理也无相等，因为此因果殊胜故，经中说'因分不能及'。
由此等法殊胜，世间无有任何法可为其喻，故偈颂中说：'一切世间法，不能为其喻。'如是，相对此福德，彼福德极小，故无任何法可为其喻。
在金刚仙论师的注释中说：'百分不及一'等是显示数量殊胜，此说明有漏福德是有尽之法故有限量，而无漏清净法是无尽之法，因数量无限故为殊胜。

།ཆར་ཡང་མི་ཕོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་མཐུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བགྲང་བའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ། བགྲང་བ་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞིང་ཐ་མར་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་པའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་མེད་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་གལ་ཏེ་གཟུགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ནམ་མཁའ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཟད་པའི་ཆོས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ལ། འདུས་མ་བྱས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཅི་སྟེ མཚུངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཐ་ན་ཏིལ་འབྲུ་གཅིག་ཆ་ཁྲི་ཕྲག་དུ་མ་ཙམ་དུ་གསེས་པ་ཙམ་ཡོད་ན་ཡང་རི་རབ་ལ་སྒྲིབ་པས་ལུས་ཆུད་ཟོས་པ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་བསྒྲུན་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྒྱུར་ཡང་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་མཚུངས་པར་ སྟོན་ཏོ།།རིན་པོ་ཆེ་དང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཀ་དམན་པ་ཡིན་ལ། ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བས་ནི་མཐར་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉི་ག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ དང་འབྲས་བུ་མི་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་ཆ་སྔ་མ་གསུམ་ནི་མིང་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བཅུའི་མདོ་སྡེའི་འགྲེལ་པ་ལས་དེ་ལ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ཕྲག་གཉིས་ལ་གཉིས་སོ། །གཉིས་ཕྲག་གཉིས་ལ་ བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་དེ་ལ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་དྲུག་པོ་དག་སྟེ། དེ་ལས་འདས་པ་ཕན་ཆད་ནི་བགྲང་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་གྲངས་ཕྲ་བ་ནས་བརྩེགས་པའི་འགྲེས་དྲུག་ཅུ་སྟོན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ནི་འགྲེས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ནི་རེ་ཞིག་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་དྲུག་ཅུ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས ཆ་སྔ་མ་ལྔ་ནི་ཀུན་ཀྱང་གྲངས་ཀྱི་ཆ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གྲངས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བགྲང་བའི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཅིག་ནས་བརྩེགས་པ་དང་བཅུ་ལས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། གྲངས་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཐབས་མཁས་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །འདིར་གྲངས་ ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བགྲང་བར་བྱ་བ་འབྲས་དང་།ཏིལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་གྲངས་བརྒྱ་སྟོང་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཇི་ཙམ་དུ་བགྲང་བར་ནུས་པའི་ཆོས་ལ་བྱ་བས་དེ་གྲངས་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་གྲངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་དག་གི་ལས་དང་། དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཐབས་མཁས་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་སོ།

'不及其分'是指以力量殊胜，如是无漏善法的福德力胜于有漏善法，故称为以力量殊胜。'不及其数分'是指以无与伦比而殊胜，因为计数从上至下极其微细，最后连一点也不及，故称为以无与伦比而殊胜。这表明，若无漏善法是有形体的话，虚空和法界也容纳不下，因为有漏法是有形体且有尽之法，而无为法是无漏之法。即使是不相等的，哪怕是一粒芝麻分成千万份那么小的一份，也因为须弥山的遮蔽而使身体虚耗，彼此不可相比，这是其含义。
'不堪为因'是指以因殊胜，表明因果不相等。珍宝和有漏善法都是获得三界果报，因果二者都是低劣的，而无漏善法最终成就佛果，因果二者都殊胜，所以说因果不相等。
此经所说的前三分仅是以名称表达而已。其中'数分'在《十地经论》中解释说：'所谓数，即一二为二，二二为四'等。
师功德施在《圣般若波罗蜜多金刚经论》中说：'所谓数是六种情况，超过这些就无法计数。'《俱舍论》中则说明从细数到积数共六十级。《大方广佛华严经》中出现一百二十级。这里暂且配合《俱舍论》所说，故说六十。若配合《金刚仙论》，则说前五分都称为数分，因此在该论中说'不及百分'等是表示数的殊胜。
关于'计数分'，《圣十地经论》中解释说：'所谓计数，即从一开始累积，从十开始增长等。'《大毗婆沙论》中说：'什么是数法？答：如理作意的意业及其所依的善巧智。这里所说的数，不是指稻谷、芝麻等事物的百千等数量，而是指能够计数的法，故称为数。'直到'如是四蕴是数的本质'为止。又在该论中说：'什么是计数法？答：如理变化的语业及其所依的善巧智。'

།འདིར་བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བགྲང་བའི་གྲངས་གཅིག་དང་། བཅུ་དང་། བརྒྱ་དང་། སྟོང་དང་། ཁྲི་དང་། འབུམ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཇི་ཙམ་དུ་བགྲང་བར་ནུས་པའི་ཆོས་ལ་བྱ་བས་བགྲང་བར་ནུས་པའི་ཆོས་དེ་ལ་དེའི་ཕྱིར་བགྲང་བ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་བགྲང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་ཏོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་གྲངས་དང བགྲང་བར་ནུས་པའི་ཐབས་མཁས་པའི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བགྲང་བ་དང་།གྲངས་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་དང་ལྡན་ཡང་འདིར་ནི་རེ་ཞིག་བཤད་པ་སྔ་མ་ལྟར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་བགྲང་བར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ཡང་། འདིར་ནི་ཆ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ་། འདི་ལྟར་འཆང་བ་དང་འཛིན་པའི་བསོད་ནམས་ནི་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། བསོད་ནམས་ཤིན་ཏུ་མང་བས་སྔ་མས་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། དཔག་པའི་ཆའི་མཐར་གཏུགས་པ་ཙམ་དུ་ཡང་མི་མཚུངས་པས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་ན གཞན་ཐམས་ཅད་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། བགྲང་བ་དང་ཆ་གཉི་ག་ཡང་གྲངས་ཞེས་བཤད་དེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གྲངས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་བགྲང་བའི་གྲངས་དང་། ངེས་པའི་གྲངས་སོ། ། དེ་ལ་བགྲང་བའི་གྲངས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གོ། །ངེས་པའི་གྲངས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲངས་ནི་དྲུག་པོ་ཁོ་ན་ཡོད་པས་དེ་ལས་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དཔེའི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱི་འགྲེལ་པ་ལས་དཔེའི་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བུ མོ་གཞོན་ནུ་མ་ལ་ཟླ་བའི་གདོང་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་རིལ་ཟླ་བ་འདྲའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་མདོག་མདངས་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་གི་ཆ་དེའི་མཚན་ཉིད་དང་མཚུངས་པས་སོ།།སྔ་མའི་བསོད་ནམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་འདྲ་ཞིང་དཔེར་བྱ་བ་ཡང་མེད་པས་སོ། །རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་ འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཐའ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་གྲངས་དང་བགྲང་བ་དང་ཆ་དང་། དཔེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དག་གི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་ཐ་མར་གྱུར་པ་གཅིག་གི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གྲངས་ལ་སོགས་པ་ལས་རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཀྱི་མཐའ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་འདི་ནི་རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐ་མར་གྱུར་པའི་མིང་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་ཡུལ་འདི་པའི་གྲངས་ཀྱི་མཐའི་མིང་རྗེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་རྗེའི་དངོས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་འདིར་གྲངས་ཀྱི་མིང་ཉུང་བས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལས་མེད་ལ། རྒྱ་གར་ཡུལ་པ་རྣམས་ ལ་ནི་གྲངས་ཀྱི་མིང་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པས་སོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཞེ་ན། དེའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཆུང་ངུས་ནི་འབྲས་བུ་མཆོག་གི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་ འགྱུར་ལ།སྔ་མའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ནི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱང་མི་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བ་ལང་གི་རྗེས་ཀྱི་ཆུ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་ཆུ་དང་བསྒྲུན་ན་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བ་ལང་གི་རྗེས་ཀྱི་ཆུའི་དཔེས་བསྟན་པ་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཐོས་ཏེ་མོས་པ་ནས་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་བར་གྱི་བསོད་ནམས་འཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་མདོ་སྡེ་འདི་ཐོས་ ནས་མོས་པས་བསགས་པའི་བསོད་ནམས་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པས་སྦྱོར་བའི་བར་གྱིས་བསགས་པའི་བསོད་ནམས་དང་བསྒྲུན་ན་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས།རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ།

此处所说的'计数'，不是指一、十、百、千、万、十万等数字法，而是指能够计数的法，因为能够计数的法，所以称为计数，从这句话开始，直到'如是五蕴是计数的本体'为止进行阐述。如果按照这个解释来配合，则从数字和能够计数的方便智慧等来说明计数和数字。虽具有如此含义，但此处暂且按照前面的解释来配合。
其中'分'这个词，在功德释中虽出现'不及其分，不及其数'的说法，但此处是依据极其微细的含义来解释的。如是，受持和执持的福德是最为微细的本体，因福德极多，前者无法成就，即使到了可度量的分的极限也不相等，既然连极其微细的也与之相似，其他一切又何须说呢。
在《阿毗达磨集论》中，则将计数和分两者都解释为数字，因此在该论中说：'数有二种：计数之数和决定之数。其中计数之数，即如六波罗蜜多。决定之数，即如波罗蜜多的数目只有六个，不多不少。'
'譬分'一词，在功德授记中说：'不及其譬分'是指如同称赞少女'月亮般的面庞'，并非完全如满月，而是因为略微相似其特征的一分。前者的福德并非如此，因为连略微相似或可作为比喻的也没有。
'亦不近因'是表示究竟，这是在数、计数、分、譬四者中最为究竟的一种，因此说明不近于数等之因。另外，'亦不近因'仅是数的究竟，这是印度人数字中最后的名称。这就像是此地数的究竟名称'杰'一样，但实际上并非真正的'杰'，因为此地数字名称较少，只有十六种，而印度人则有六十种数字名称。
世亲论师和功德授在《圣金刚般若经》注释中说：'亦不近因'是什么意思呢？后者福德的小部分能够成就最胜果位的因的本体，而前者的福德既不能成就因的本体，也不能获得真实的果位。
牛迹水与四大海水相比，不及百分之一，乃至不及其因，这是第二个以牛迹水为喻的教示，应当如前理解。同样，从听闻了不了义经典而生信解，乃至以修习行相修行所获得的福德，与听闻此了义经典而生信解所积累的福德，乃至以修习行相修行所积累的福德相比，不及百分之一，乃至不及其因。

།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་ནས་ བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཀྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་ བསྟན་པ་འདིའི་མིང་ཅི་ལགས།བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་བའི་ཐ་མ་བཀའ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་འདིར་ནི་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་མིང་དང་། ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཞུས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ ནི་དོན་དམ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དོན་དམ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་ པར་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་འདི་ལྟར་བསྟན་པ་འདིའི་མིང་ནི་དོན་དམ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པས། མིང་འདི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དོན་དམ་ པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་བཤད་པ་ན་འཁོར་འདུས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་སྲོག་ཆགས་དྲུག་འབུམ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟོན་ཏོ།། ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་ཕན་ཡོན་དང་པོའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ལྔ་གང་ཞེ་ན་དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་མོད་ལ་ཟག་པ་ཟད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་དམ་པའི་ཆོས་ཐོས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མོད་ལ་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་མཆོག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ལུང་དཔོག་པ་དང་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཆོས་བསྟན་པའི་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ལས་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ། ཕྱི་མ་རྣམ་པ་གཅིག་མ་ཚང་ངོ་། །མདོ་གཞན་ཕལ་ཆེ་ལས་སྟོན་པར་མི་མཛད་དོ། །ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་ ལས་འདི་ནི་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕན་ཡོན་ཡིན་ཏེ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པའི་ནང་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ལེའུ་ལས་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་ལྔ་གང་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཤིན་ཏུ་ངེས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་ མོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་ས་ལ་གནས་པ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་མི་སློབ་པའི་བྱང་ཆུབ་དང་རྣམ་པ་ལྔའོ།

说'如是宣说'是第二部分，将比喻和意义相结合来显示福德的殊胜性，这仅是经文本身的助词连接。之后，菩萨胜义谛胜复向世尊如是说道：'世尊，在解深密意经法门中，此教法的名称是什么？我应当如何受持？'这以下是分为五部分中的最后一部分，即如教奉行分。
这又分为两部分：菩萨的请问和如来的如实回答。这是第一部分，此处请问的内容是教法的名称和如何受持这两个方面。
世尊对菩萨胜义谛胜说道：'善男子，此名为胜义谛了义教法，你应当如是受持胜义谛了义教法。'等等是第二部分，显示如来的如实回答。这又分为两部分：如请问般如实回答，以及宣说教法的殊胜利益。
这是第一部分，即此教法的名称是'胜义谛了义教法'，应当如其名称那样完全修习，这是其含义。
当宣说此胜义谛了义教法时，在此大众中有六十万众生生起无上正等正觉之心等等，这是显示第二部分即宣说教法的殊胜利益。殊胜利益有四种，因此分为四部分，这是第一种利益。
若对照瑜伽师地论，则说有五种利益。因此在其中说：'应知这五种是诸佛菩萨对众生说法的广大果报利益。何为五种？其中有些众生在听闻正法时即生起无尘无垢的法眼；其中有些众生在听闻正法的当下即证得漏尽；其中有些众生生起无上正等正觉之心；其中有些众生在听闻正法的当下即证得菩萨最胜忍；诸佛及菩萨宣说正法，通过推理、诵持、如实修行一代代相传的方式，使正法久住，应知这五种是说法的广大果报利益。'
在此经中只显示四种利益，缺少最后一种。在其他大部分经典中都不作如此宣说。在四种利益中，这是第一种即发心的利益。如在《般若波罗蜜多释》中无生品说：'何为五种菩提？答：极顺忍、无生法忍和三种菩提。'即入地前、住地时、三乘无学菩提等五种。

།གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ཚེ་རབས་གྲངས་མེད་པ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ གཉེར་བའི་ཆེད་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་སྟེ་འདི་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་སེམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་སེམས་བཏུལ་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་རིག་པའི་བྱང་ ཆུབ་སྟེ།དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་བལྟ་བ་དང་ཆོས་རྣམས་མཐར་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་གཞལ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་ བ་མཐར་ཐུག་པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཐབས་མཁས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བཀག་པ་དང་ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་བ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས་ཁམས་གསུམ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་ཞིང་།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། ལྔ་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་བཞུགས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་བཅོམ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ བརྙེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་རྣ་རིངས་ཀྱིས་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པའི་རིགས་ཡན་ཆད་ནི། སེམས་བསྐྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་འོག་མའི་སེམས་སུམ་ཅུ་པོ་དག་ནི་སེམས་གདུལ་བའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱའོ། །ས་དང་པོ་ནས་ས་བདུན་པ་ མན་ཆད་ནི་རིག་པའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱའོ།།ས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་པ་དང་བཅུ་པ་དག་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མཐར་ཐུག་པར་འགྱུར་བའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱའོ། །གྱ་ནོམ་པར་སངས་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་བཤད་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་ བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་བྱ་ན།དེ་ལ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ སེམས་བསྐྱེད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་གཉིས་ལ་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་གསུམ་པ་རིག་པའི་བྱང་ཆུབ་པོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་དྲང་སྲོང་གིས་ས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ།།ཡང་ན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་དང་སྦྱར་ཏེ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ། །ཉན་ཐོས་སུམ་ཅུ་ནི་རྡུལ་སྤངས་ཤིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་ནས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་ པར་དག་པ་ཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་རྡུལ་དང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་པ་འདི་ཐོས་པས་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། རྡུལ་སྤངས་ནས་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕན་ཡོན་དང་། ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་ནོ། །ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་ འདི་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་བཤད་པ་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་དང་། ལྷའི་བུ་བརྒྱད་ཁྲི་རྡུལ་རྣམས་སྤངས་ཤིང་དྲི་མ་དང་ བྲལ་ནས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ལ་རྡུལ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བག་ལ་ཉལ་སྤངས་པའོ། །དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་ པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་ལས་སོ།

此外还有五种菩提。第一是发心菩提，即从无数世以来为求无上正等正觉而发心，故称为菩提，这是以果名因。
第二是降伏心菩提，即断除烦恼调伏心意，修行诸波罗蜜多。
第三是智慧菩提，即观察三世诸法自性所具之共相与别相，并分别抉择诸法究竟清净性，也就是般若波罗蜜多。
第四是究竟出离菩提，即从般若波罗蜜多获得方便善巧，于般若波罗蜜多无所执著，遮止一切烦恼，见到十方一切诸佛，获得无生法忍，从三界出离，到达一切智处。
第五是无上菩提，即安住菩提心要，摧毁烦恼习气，证得无上正等正觉。
三藏那仁所说：从种姓以上称为发心阶位。其下三十心称为调心阶位。从初地至七地以下称为智慧阶位。第八地、第九地和第十地称为究竟出离阶位。最胜圆满成佛称为无上阶位。
依据这五种解释来解释经文：所说'无上正等正觉'是所求之菩提，'为求无上正等正觉而发心'是说能够发起追求之心，故说'生起菩提心'。这是指五种中的前两种菩提。
有人说这是第三智慧菩提。为什么呢？因为金刚仙论师说是初地菩萨发心的缘故。
或者'追求'是与五种追求心相配，仅指因位。
三十声闻'断尘离垢，于诸法获得清净法眼'，这是说明第二种断尘离垢的功德。
听闻此法获得两种功德：断尘离垢的功德和获得清净法眼的功德。
关于这两种功德，诸论中解释不同，《大毗婆沙论》中说：如经中世尊说此法门时，具寿憍陈如及八万天子断尘离垢，于诸法生起清净法眼。其中'断尘'即断除随眠，'离垢'即远离缠缚，'诸法'即指四圣谛。

།ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བའི་དབང་གིས་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མདོ་ ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྡུལ་སྤངས་ཤིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་ནས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་ཡང་དག་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྡུལ་རྣམས་སྤངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བདེན་པ་རྣམས་ལ་འཕགས་པའི་མིག་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པས་རྡུལ་སྤངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཤེས་པས་དྲི་མ དང་བྲལ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པའི་དྲི་མ་སྤངས་པ་ནས།རྟེན་དང་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་གཉིས་པའི་གནས་སྐབས་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་གཏན་དུ་སྤངས་ པའི་ཕྱིར་ལམ་དང་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྡུལ་སྤངས་ཤིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་ན་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་བཤད་དེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་ལམ་ཐོབ་པ་ རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱིར་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཞན་ཡང་རྡུལ་སྤངས་ནས་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཐར་ཐུག་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་བར་ཆད་དང་ བཅས་པ་འམ།བར་ཆད་མེད་པར་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་མངོན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དྲི་མ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་ཏེ། འདིར་གཏན་མེད་པའི་ཕྱིར་རྡུལ་སྤངས་པ་དང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རྡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངའོ་ སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དེ།ཕྱོགས་གཉི་གའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་དྲི་མའོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པ་དག་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་བོ།།ཆོས་མཐོང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་མཐུན་པར་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཞན་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྡུལ་སྤངས་པ་དང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྡུལ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བག་ལ་ཉལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཚེ་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་རགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་ པ་བར་ཆད་དང་བཅས་པ་དང་།།བར་ཆད་མེད་པར་འཇུག་སྟེ། གལ་ཏེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་དམིགས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་འགྱུར་ལ་དེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྡུལ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་མཐོང་བ་དང་ཆོས་ཐོབ་པ་ལ་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

'清净法眼生起'这句话是这样的，即由于见到四圣谛而清净法眼生起。
在《阿毗达磨杂集论》中说：经中所说'远离尘垢，于诸法中生起清净法眼'，这是就见道而言。由法忍断除诸尘，由法智远离诸垢。因为由此二者的力量，最初以殊胜圣眼观察诸谛的自性。
法忍断除尘垢是指：以诸法忍永断一切烦恼尘垢。法智远离垢染是指：以诸法智断除障垢，生起所依及证得。
另外，应当依次配合忍智二者的阶段来解释：由于完全了知、永断及道与证得清净的缘故，所以经中说'远离尘垢'。
《阿毗达磨集论》中也如是说：由于完全了知、永断及道与证得清净，这是总说清净法眼。
《瑜伽师地论》中又说：'远离尘垢'中的'尘'是指：生起究竟智慧和现证时，有障碍或无障碍的我慢现行。'垢'是指见所断分的随眠，由于此处完全无有，故说远离尘垢。
又'尘'是指我慢及一切见所断烦恼，二分随眠垢染。'于诸法'是指安住于自相、共相中的清净。'法眼'是指如实现前体验的智慧。
'见法'是指如实见到苦等。'得法'是指相应获得沙门果。
又《瑜伽师地论》中说：应当了知圣者的智慧眼以二种相而清净：即远离尘及离垢。由于远离见所断烦恼缠缚，故说远离尘。由于远离其随眠，故说离垢。
又于现证时，粗重我慢作意现行有障无障，若能如实了知所取能取平等性，则能断除，由断除故说远离尘。由断除一切见所断烦恼随眠，故说离垢。
应当了知见法和得法有十种功德，如彼论中详细所说。

།ཉན་ཐོས་འབུམ་ལྔ་ཁྲི་ནི་ཟག་པ་རྣམས་གཏན་དུ་ཟད་ནས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་ པ་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ།ཟག་པ་རྣམས་གཏན་དུ་སྤངས་པས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཏན་དུ་སྤངས་པས་ནི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཟག་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་རྣམས་གཏན་ དུ་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་རྣམས་གཏན་དུ་ཟད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་ སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ལས་གཏན་དུ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དེ་ཁོ་ན་ཟད་པ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་དག་ཟག་པ་ཟད་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པས། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ཀྱང་ཟད་པ་ཉིད་བརྗོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཟག་པ་རྣམས་ ནི་སྤངས་ཤིང་གཞིག་པར་དཀའ་བ་དང་།བཟླ་བར་དཀའ་བ་ཡིན་ལ་ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ནི་མང་ཞིང་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ གཅིག་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཟག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཟད་ནས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་བཤད་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་བསྟན་པ་ན་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མཉན་པ་གསུངས་པ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ན་ནི་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན་། འདིར་ནི་དགོངས་པ་དང་ཡང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆེ་ཆུང་གཉི་གའི་ཕན་ཡོན་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་ གསུང་གཅིག་ཏུ་ནི་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་།།སེམས་ཅན་མོས་པ་ཇི་བཞིན་སོ་སོར་གོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དོན་ཚད་མེད་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་གསུང་གཅིག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཁམས་ ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུང་གཅིག་ཆོས་བསྟན་པས། །དཔག་མེད་མདོ་སྡེ་རྒྱ་མཚོ་རབ་ཏུ་གསུངས། །ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས། ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་ངེས་པའི་དོན་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདི་ ཐོས་པ་ན་ཐེག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏོ། ། མི་སྐྱེ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བཟོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དུལ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་བཟོད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པའོ ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ལ་དུལ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་དག་ལའོ། །མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་དེ། ཆོས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། བཟོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་བཟོད་པ་དང་། མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། དུལ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཞི་བའི་བཟོད་པའོ།

五十万声闻灭尽一切烦恼而获得心解脱，这是第三获得解脱的利益。由于永远断除烦恼而获得慧解脱，由于永远断除禅定障碍而获得心解脱。或者说由于远离三漏故称为永尽诸漏。由于永远远离贪欲故获得心解脱。
《大毗婆沙论》中说：'漏尽是这样的，即是永尽诸漏。'如果从随漏法中获得永尽，为何只说漏尽呢？答：因为以漏尽为主，应知随漏法的灭尽也包含在内。此外，诸漏难以断除、难以破坏、难以超越，而随漏法则不然，故只说一方面。又因诸漏过患众多且已宣说，而随漏法则不然，故只说一方面。如《大毗婆沙论》中广说。
《圣般若波罗蜜多释》中说：'灭尽三界三种漏，无余故称漏尽。'关于获得心解脱的解释如前所述。
若问：为何宣说如此甚深的大乘时能获得二乘的利益？答：如《圣般若波罗蜜多释》中说：'如来所说有二种：分别说和密意说。'如果是分别说则只获得大果，但此处具有密意，故总说大小二种利益。因此经中说：'佛虽以一音说法，众生随各自意乐而理解。'
又《无量义经》中说：'如来以一音宣说三转法轮。'又《大界经》中说：'如来以一音说法，广说无量经典海。'又此经中说：'为诸趣入一切乘者说此了义。'因此，听闻此经获得三乘果位也无矛盾。
七万五千菩萨获得无生法忍，这是第四获得无生法忍的利益。无生有二种：第一是初学菩萨获得的无生，如《圣般若波罗蜜多释》中说：'忍有二种：调顺随顺忍和无生忍。'其中调顺随顺忍是安住于十种回向者所获。无生忍是八地以上所获，因为已得诸法无生忍故。《人王所问经》中说：'五种忍是：伏忍、信忍、顺忍、无生忍、寂灭忍。'

།དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་སེམས་སུམ་ཅུ་པོ་དག་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གནས་སྐབས་སོ། ། ས་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དག་ནི་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་བཟོད་པའི་གནས་སྐབས་སོ། །ས་བཞི་པ་དང་། ལྔ་པ་དང་། དྲུག་པ་དག་ནི་དུལ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དག་གི་བཟོད་པའི་གནས་སྐབས་སོ། །ས་བདུན་པ་དང་། བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པའོ། །ས་བཅུ པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་བཟོད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་མི་གཡོ་བ་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས་ཤཱ་རིའི་བུ་ལུང་བསྟན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ།།ཤཱ་རིའི་བུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཚོར་ བ་དང་།འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་སུ་མེད་པའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆོས་དམིགས་སུ་མེད་པའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་པར་ བཟོད་པར་གྱུར་པ་ཉིད་དོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཟོད་པ་ཐོབ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན། སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐར་ཐོབ་པ་མེད་ཅིང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཟོད་ པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བཟོད་པ་དེས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མཚན་མ་དང་། དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བཟོད་པ་དེས་མིག་མི་བཟོད་ཅིང་མིག་དང་དམིགས་པ་རྣམས་འཇིག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་མི་བཟོད་ཅིང་ཡིད་འཇིག་པར་མི་བྱེད་དོ། །བཟོད་པ་དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་མི་བཟོད་པ་དང་། བཟོད་པ་དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་གཞོལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི ས་ལས་མདོ་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་དེའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་གཟོད་མ་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་རྣམ་པར་ གཞག་གོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དྲི་མ་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། བཟོད་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དེ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བཟོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་འདུས་པ་ཆེན་ པོའི་མདོ་དང་།སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

这些也是按照次第，地前三十种心是降伏位。初地、二地、三地是现前信解忍位。四地、五地、六地是调顺随顺忍位。七地、八地、九地是无生忍。十地和佛地是寂静忍，如是所说，如彼广说。论中菩提资粮品中说：'获得无生忍者即是安住菩萨不动地。'
又于菩萨藏经中说：'舍利子，当得授记时，我得无生法忍。舍利子，所得无生法忍是何等耶？即是获得一切色法无所缘忍，获得受、想、行、识无所缘忍，获得蕴界处法无所缘忍。舍利子，所说得忍即是诸法无所缘忍。'
何以故？获得如是忍时，世间诸法不现前故，非凡夫法，非有学法，非独觉法，非菩萨法，亦非诸佛法现前。何以故？一切法不显现故说为得忍。一切法无所得、无所缘故说为得忍。
复次，此忍于一刹那能尽一切相及所缘，故名为忍。复次，此忍不坏眼根及眼所缘，故名为忍。耳、鼻、舌、身、意亦不坏及不坏意所缘。此等诸忍于境不坏，此等诸忍于境不退，故名为忍。
又于瑜伽师地论中说：'经中所说无生法忍，其安立云何？答：从三种自性安立。即依遍计所执自性安立本来无生忍，依依他起自性安立无生忍，依圆成实自性安立烦恼及苦垢无生忍。当知此等诸忍是不退转。'
如论释中亦如是说。又于论释中说：'此三种忍在不退转地中。'圣大集经及师功德授所造圣般若波罗蜜多金刚经注中亦如是说。圣佛地论释中说八地以上是不退转地。
又于圣佛地论释中有二种说法：有人说初地以上即得无生忍。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།འདིར་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ས་བདུན་པ་དང་། བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པ་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །[#་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེའུ་སྟེ་དྲུག་པའོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་ལྔ་པ། ལེའུ་འདིའི་བཤད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལེའུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་ཚིག་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཡོ་ག་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ན་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་དེ བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ན་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས།ཁ་ཅིག་ནི་སྤྱིར་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་དང་བསྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྡུ་བས་ དེ་དག་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཐབས་མཁས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཉིད་དང་མཐར་ཐུག་པར་བགྲོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དང་།རིགས་པ་དང་མི་འགལ་བ་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དང་། འདིའི་དབང་གིས་བྱང་ཆུབ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལེན་ཅིང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་གྲུབ་པ་དང་འབྲས་བུ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ།།ཡུལ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཡང་། མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་དང་། དབང་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པས་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ལྟོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པ་བཞི་ ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་ཞིང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བསྒྲུབ་པའི་རྣལ་ འབྱོར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གཞོལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་ བཤད་དེ་འདི་བསྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཡང་།མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་དང་དབང་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ཐ་དད་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པས་ལ་ལ་ལས་ནི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ལ་ལ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་ ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།ལ་ལ་ལས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པའི་ལམ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བསྟན་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ཁ་ཅིག་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེ་ཁྱད་པར་ཅན་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་བར་དུ་སྟེ།གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ ཕྱིར་དང་།ཡང་དག་པའི་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ།

有人说是第八地以上的无生法忍，如《广大真实论》中所说。此处所说的无生法忍，如果对照《圣般若波罗蜜多释》，则说明从初地以上获得无生法忍。如果对照《人王所问经》，则说明在第七地、第八地、第九地获得无生法忍。广泛的分别应当如《圣佛地经释》中所说理解。
《解深密经》瑜伽分别品第六。卷三十五。此品解释略说有二：解释此品名称及正确解释经文。其中对此品名称的解释，梵语'yoga'译为'瑜伽'，关于瑜伽在《瑜伽师地论释》中有两种不同解释：
有人说总的包括三乘的境、修行、果等。'等'字包含所说法的诸相，这些都称为瑜伽，因为一切都具有方便善巧及随顺之义。
境的瑜伽是：对一切境无颠倒性、随顺性及究竟趣入性。如其次第，是如实成就自性、不违正理且随顺诸法、由此摄受菩提涅槃且随顺正理、教法、修证及果。
虽然境的瑜伽遍及一切，但在经论中根据特征和根机而有种种不同解释。有些从观待等四种道理乃至蕴、界、处、缘起、谛等称为瑜伽，因为具足四种自性且随顺四种自性。
修行的瑜伽是：一切修行互相随顺、随顺正理、随顺正教、趣向正果故称为瑜伽。虽然此遍及一切修行，但在经论中根据特征和根机有种种不同解释。有些说正修诸行为瑜伽，有些说三十七菩提分法为瑜伽，有些说止观双运道为瑜伽，如是乃至有些说菩萨殊胜智悲平等入为瑜伽，因为具足上述四种意义。
果的瑜伽是：一切果互相随顺、随顺正理、随顺正教、随顺正因故称为瑜伽。

།འབྲས་བུའི་རྣལ་འབྱོར་འདི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཡང་། མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་དང་དབང་པོའི་དབང་དུ་ མཛད་ནས།ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པས་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཁ་ཅིག་ལས། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བཤད་པའི་བར་དུ་སྟེ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བཤད་དེ། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་སྒྲུབ་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་འབྲས་ བུ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བསྒོམ་པ་དག་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྩོལ་ཞིང་བསྒོམ་པས་རིགས་པ་དང་མཐུན་ཞིང་བསྒྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་ནས་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་དང་ འབྲས་བུ་དང་འཕགས་པའི་བསྟན་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།རྣལ་འབྱོར་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་རྣལ་འབྱོར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའི། ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། འགྲེལ་པ་དེ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ ཡོད་ཀྱང་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་བཤད་པ་གཉིས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ།སྒྲུབ་པ་རྣམས་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པའི་ལམ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལེའུ་འདི་ ལས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དོན་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པའི་ཕྱིར།རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱམས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཅི་ལ་བརྟེན་ ཅི་ལ་གནས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བགྱིད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དེ་ཡན་ཆད་དུ་ལེའུ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་ནས།འདིར་ནི་ལེའུ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟག་པའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།དང་པོ་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒྲུབ་པའི་སྒོ་སྟོན་པར་མཛད་ལ། གཉིས་པ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་གིས་ནི་ས་བཅུ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །ལེའུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ ནི་སྤྱི་ཡིན་པས་སྔར་བསྟན་ལ།ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོ་དག་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་བསྡུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་བསྟན་ལ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པ་དག་ནི་རྒྱས་པ་ཡིན་པས་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཀའ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་རབ་ཏུ་[(]སྟན་[,]བསྟན་[)]ཏོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་ སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལེའུ་འདི་གཅིག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་ལས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་བསྟན་པའོ་ཞེའོ། །ཚིག་རྐྱང་པ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བའོ།

虽然此果位瑜伽遍及一切果位，但在经典和论著中是依据特征和根机而作，解说为各种不同的形式，有些说是对佛陀的力、无畏等不共法称为瑜伽，同样有些说是对有为法和无为法的功德称为瑜伽，这是因为具有上述所说的意义。
同样对圣教称为瑜伽，因为契合正理，因为契合正确修行，因为引导至正确果位。
有些人这样说，对三乘的修行称为瑜伽，因为反复精进修行而契合正理并随顺修行后获得殊胜果位，因为是境、果位和圣教瑜伽的所行境，因为是瑜伽的果位，因为宣说瑜伽，因为称为瑜伽，但不是真正的瑜伽。
虽然在那部注释中有两种解说，但此经中所说的瑜伽是与第二种解说相应，即对诸修行是止观的本体，因为下文经中如是宣说止观双运之道称为瑜伽。
因为此品广说止观瑜伽的意义，所以称为'瑜伽分别品'。
尔时，菩萨摩诃萨弥勒白世尊言：'世尊，菩萨依止什么、安住什么而修习大乘止观？'此下文是在之前四品已经宣说了所应观察的对境后，此处以两品宣说所观察的行为。
这又分为两种：首先以瑜伽分别品宣说修习止观的方法，其次以地和波罗蜜多品宣说十地和十波罗蜜多。
在两品中，止观是总相故先说，地和十波罗蜜多是别相故后说。或者说止观是略说故先说，地和十波罗蜜多是广说故后说。
止观的宣说也分为两种：正确解说止观，从'尔时，菩萨弥勒'以下宣说如教修行。
第一又分为两种：以长行广说和以偈颂略说。
有些人说此一品总略分为三种：从长行广说、宣说偈颂略说、宣说如教修行。
长行也分为两种：广说止观分别和从'尔时世尊如是说已'以下结尾并劝修。

།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཞི་གནས་དང་ ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དང་གནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གཉིས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོའམ། ཡང་ན་སེམས་དང་ཡུལ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་ འབྱེད་པའི་སྒོ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་བསྒོམ་པའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་དང་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་ དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་།ཞི་གནས་དང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཆོས་དང་དོན་རིག་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་རྣམས་བསྡུ་བའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་ ལས་བྱེད་པའི་སྒོ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་གནས་དང་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ལྷག་མཐོང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། མཐུ་དང་ཡོན་ཏན་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་སྒོ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་ཚོར་བ་དགག་ པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རྟེན་དང་གནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མཻ་ཏྲི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལས་དྲངས་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་དང་པོ་ནི་ཡུམ་ལས་མཚན་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་དེའི་ཡུམ་བྱམས་མ་ཞེས་བྱ་བས་ཡུམ་བྱམས་མ་ལས་མཚན་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཅན་ཡིན་པས་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་སྨོན་ལམ་ལས་མཚན་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། འཕགས པ་དྲང་སྲོང་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འོད་ཅེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས།བྱམས་པ་སྔོན་དྲང་སྲོང་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འོད་ཅེས་བྱ་བར་གྱུར་པ་ན་སངས་རྒྱས་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ཐོས་པས་མ་འོངས་པ་ན་བདག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་ རྒྱས་པའི་ཚེ་ཡང་མིང་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དོན་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ བསྒོམ་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་ཞུས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཆོས་གང་ལ་གནས་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་ཞུས་པའོ། །དེ་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།ལྷག་མཐོང་ནི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཞི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ཞི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

广大分别也是以十八门来宣说：止观所依与处所分别门、止观所缘差别宣说门、止观遍求分别门、止观随顺作意宣说门、止观二道一异分别门、止观唯识分别门或心境一异分别门、止观双运修习门、止观殊胜分别门、依法与非依法止观宣说门、有寻有伺等分别门、止观执取舍相因缘分别门、法义了知分别门、止观摄诸三昧门、止观因果作用门、止观所依对治分别门、以观慧证菩提宣说门、引发广大威德功德门、无余界中灭受宣说门。这是第一止观所依与处所分别门。此复有二：请问与回答。这是首先菩萨请问：其中'慈氏'（梵文：Maitreya，天城体：मैत्रेय，拼音：Maitreya，意为慈爱者）一词，若从'maitri'（梵文：मैत्री，天城体：मैत्री，拼音：maitrī，意为慈）字义来解释，具有三种含义：第一是从母亲得名，即因其母名为慈母，故从母得名为慈氏。第二是因其本性慈悲，故名慈氏，因此《大方广佛华严经》中说'最初即得慈心三昧，故名慈氏'。第三是从愿得名，如《圣仙一切智光明经》中说：'慈氏往昔为一切智光明仙人时，闻佛名慈氏之定教经，发愿未来成佛时亦名慈氏'。因具此三种含义故名慈氏。此处请问有二种意趣：第一是'依何修习止观'之请问；第二是'住于何法修习止观'之请问。其中止观即是三昧与智慧，因此《真实性论》止观品中说：'止即三昧，观即智慧'。《圣佛地经论》中亦说：'止即三昧，观即智慧'。又《圣般若波罗蜜多经》中说：'止即一心，观即如实见诸法'。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ཞི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་དང་མོས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་དང་། འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་འདི་གཉིས ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་འབྱུང་བ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྨོན་ལམ་མི་གཏོང་བས།རྟེན་དང་གནས་བྱས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པས་རྟེན་བྱས་ནས།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་དང་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་མི་གཏོང་བ་ལ་གནས་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ ཅད་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་གཞན་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཏགས་པའི་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་དྲིན་ལན་གསུངས་པའི་མདོ་ལས་ཆོས་ལ་བརྗོད་པ་མེད་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཤིན་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་མིང་དང་མཚན་མ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་མིང་དང་མཚན་མར་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་བརྗོད་པ་མེད་ན་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་གཞན་དག་ལ་བསྙད་པ་དང་ཐོས་པར་བྱེད་ཀྱང་མི་ནུས་ལ་ཚིག་དང་ཐོས་པ་མེད་ན་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཤེས་པར་ མི་ནུས་སོ།།དེ་བས་ན་ཐོས་པ་དང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཡང་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ལ་གནས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མཐུ་ཅན་ཁྱད་པར་ཅན་འཕགས་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཡི་དམ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཆོས་ནོད་པར་བྱེད་དེ་འདི་ལྟར་བདག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བཟླ་བར་བྱའོ་སྙམ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་དབྲལ་བའི་ ཕྱིར་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལས་དབྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

此外，在论著《大乘集论释》中，由阿阇黎无性所作中说到：止即是这样的，是对散乱三昧的对治。观即是这样的，是对颠倒智慧的对治。
在《真实性论》、《发起信解论》、《摄诸阿毗达磨论》、《广释论》、《近事戒经》、《菩萨藏经》、《大集经》、《大般涅槃经》等论著中，对这两者的差别特征有诸多阐述，因恐繁多，此处未作详述。
世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，菩萨依止于法假立安立，以及不舍无上正等正觉的誓愿为所依，而修习大乘止观。'这是如来所作的正确回答。如是，诸菩萨以十二分教法的假立安立为依止，修习止观；又以不舍大菩提誓愿为依止，修习止观。
其中，'法假立安立'是指一切诸法离言说性，仅是假立，以十二分教法宣说，故称为安立。因此，在此经中说：'为了证悟不可言说的法性，以假立名称和想念'。
又如《报恩经》中说：'虽然诸法无有言说，然如来以善巧方便，对无名无相之法作名相宣说。'
又如论著《瑜伽师地论》中说：'如是一切诸法若是不可言说的本性，为何还要运用言说？答：如此，虽然无有言说，若无言说则不能向他人解说、令闻不可言说的法性，若无言词和闻法，则不能了知不可言说的本性。因此，为令闻法和了知，故而运用言说。'
其中，安住菩提誓愿，如《广释论》中所说：'发心即是这样的，诸菩萨所发的菩提心，即是安住菩萨法性的菩萨，为利益十方世界众生，依止殊胜因缘力的圣者们的行相，发起无上大菩提誓愿后而发心受法，如是思维：我必定将证得无上正等正觉，当度化十方一切众生，为令远离诸烦恼，为令解脱苦谛。'

།སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་མཁས་པའི་མདུན་དུ་གུས་པས་འདུག་པ་སྟེ། ལྷག་པའི་བསམ་པ་བསྐྱེད་ ནས་ཡི་དམ་བླང་བའི་ཚིག་འདི་སྐད་དུ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དགོངས་སུ་གསོལ་ཞེའམ།ཡང་ན་འཕགས་པ་དགོངས་སུ་གསོལ་ཞེའམ། ཡང་ན་མཁན་པོ་དགོངས་སུ་གསོལ། བདག་མིང་འདི་ཞེས་བགྱི་བ་དེང་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་དེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་ གདགས་པའི་སླད་དུ་དེང་སླན་ཆད་བདག་གིས་ཇི་ཙམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་གང་ལགས་པ་དེ་དག་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བགྱི་བའི་སླད་དུ་དེང་བདག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་མཐུན་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་ན་བཙུན་པས་བདག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལགས་པར་མཁྱེན པར་མཛད་དུ་གསོལ་ཞེས་ལན་གཉིས་ལན་གསུམ་དུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་འདས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པས་དེའི་དབང་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་ པར་མོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ལ་གནས་པ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ལན་གླན་པའི་སེམས་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་བྱས་པ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་ལྟར་གནས་པར་བགྱི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་། འབྲས་བུ་གང་ལ་སེམས་གནས་ནས་སྨོན་ཅིང་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །འདིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས དཔའི་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་སེམས་བསྟན་ཏོ།།བཞི་གང་ཞེ་ན། དང་པོ་ནི་མཐའ་མེད་པའི་སེམས་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་ཇི་ཙམ་སེམས་ཅན་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ པའི་སེམས་ཏེ།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་སེམས་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་བཟླས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གང་ ཡང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བར་གྱུར་པ་མེད་དོ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ།།བཞི་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པའི་སེམས་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པར་གྱུར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས་ནི། རྒྱ་ཆེ་བའི་སེམས་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སེམས་དང་། རྟག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་སེམས་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནི་སྡེ་སྣོད་གཉིས་སུ་གཏོགས་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ལས་དགར་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེས་དོན་དམ་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གང་ཟག་ཆེན་པོའི་ ཐེག་པ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་མོས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། འཕགས་པ་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ ཀྱིས་བྱས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་སྒོ་བཅུ་གཉིས་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

发心正确地受持，也有两种：第一是世俗发心，即如有人恭敬地坐在智者面前，生起增上意乐，发誓言词如是说：'具寿请垂念'，或'圣者请垂念'，或'亲教师请垂念，我某某名字，从今往后发无上菩提心，为利益众生，从今以后我所修习六波罗蜜多一切行为，皆为证得无上菩提，今我与诸菩萨相应而出家，尊者请知我是菩萨。'如是说二遍或三遍。
第二是法性所得，即如经过无数劫第一阶段之后，获得欢喜地菩萨初地，由此而对菩萨愿不退转的信解，即称为法性所得发心，如是宣说。
或者，安住菩提愿中，如《圣般若波罗蜜多经》中所说的四种报恩心。因此，如师功德授所作《圣般若波罗蜜多金刚经注》中说：'如何安住'是指依何等相及果而心安住发愿寻求。此说明与菩萨果德四种利益相应之心。
何为四种？第一是无边心，如经中所说：'所有众生摄为众生'等。第二是最胜心，如经中所说：'般涅槃于无余涅槃界'。第三是摄持心，如经中所说：'度无量众生入涅槃，然无一众生实得度'。第四是正知心，如经中所说：'若起众生想，不名为菩萨'，如是详细解说。
在师胜友所作《圣金刚经注》中则说：广大心、最胜心、恒常心、无颠倒心。其中'于大乘'是指止观修习门属于二藏，为区别声闻藏而说大乘。由此摄集胜义、教法、修行及果，此等为大士所乘，具殊胜力故名大乘。
此大乘者，如论《发起信解》及《圣大集经》中以三种义说为大乘。师无性所作《大乘纂释》中以七种义说为大乘。《十二门论》中以六种义说为大乘。

།ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་ སུ་འཛིན་པ་དང་།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་དང་། བདུན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བགྱིད་ལགས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པའི་ནང་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཙོ་བོས་གྱུར་པས།དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་བདག་ཉིད་ཐེག་པ་ཆེ་གནས་པས། །ཡང་དག་ཇི་བཞིན་ཆོས་ནི་རྙེད་པར་འགྱུར་། །ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་སྟོབས་ ཀྱིས་བརྒྱན་པས་ན།།དེས་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་བཟླ་བར་མཛད། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དཔེར་ན་ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་གཉིས་ལས་གཅིག་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ་གཅིག་ནི་མཐུ་ཆུང་བར་གྱུར་ན་བདེ་ བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་མཉམ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མུ་བཞི་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ དང་ལྡན་ལ་ཤེས་རབ་མེད་པ་དང་།ཤེས་རབ་དང་ལྡན་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་གཉི་ག་མེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་འདིར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་སྐད་དུ་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། ཞུ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཞུས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ གྱི་དངོས་པོ་སྟེ།བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བཞི་པོ་ཀུན་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོའི་མཐའ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་།དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ནི་མདོར་ བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས་འདི་ལྟ་སྟེ།ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་དང་། སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དང་། མཁས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པའོ། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ ཏེ་མདོ་འདི་ཉིད་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མ་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཁྱབ་པ་དང་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་ པ་རྣམ་པ་བཞིའི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སའི་ནང་ནས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པས་དེ་དག་ འདིར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་དང་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དང་མཁས་པའི་དམིགས་པ་དང་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པའོ།

从善巧戒律的经典和论著中全面地领受、解说以及从各种对法所集和经庄严论、瑜伽师地论中以六种和七种意义宣说大乘。
所谓修习止观，是在菩萨行中以止观为主，因此在《妙法白莲华经》中说：'以佛自性安住大乘，如实获得正法，以三昧智慧力庄严，由此度化一切众生。'
又在《圣般若波罗蜜多释论》中说：譬如车轮二轮，若一强一弱则不能安稳前行，同样，智慧与禅定不平衡也是如此。因此菩萨应当双修止观。
在《对法集论》中说：有四种情况：具有禅定而无智慧，具有智慧而无禅定，具有禅定和智慧二者，既无禅定又无智慧，此处也应当说明。
弥勒菩萨又如是请问世尊：'世尊所说四种所缘事'以下是第二部分，宣说止观所缘差别的内容。
这也分为两部分：请问和回答。请问又分为三部分：略说数目、依数列名、正式请问，这是第一部分。
其中所缘事是指所缘境界，由于四种所缘境界皆有自性，故称所缘事。
有寻有伺影像所缘事、无寻无伺影像所缘事、事边际所缘事、所作成就所缘事，这是第二部分依数列名。
所缘境界略说有四种：遍行所缘、净行所缘、善巧所缘、净惑所缘。
这四种在诸论中解说不同，在此经和《解深密经》中仅列举遍行所缘四种名称，未作详细解说。
在《瑜伽师地论》中也仅列举遍行、净行等四种所缘名称，未作解说。
在《对法集论》、《解说论》和《瑜伽师地论·声闻地》中则依次广说四种所缘，此处所说即是依据这些。
因此在《对法集论》中说：何为法的所缘差别？略说有四种：遍行所缘、净行所缘、善巧所缘、净惑所缘。

།ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་དང་། དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་དང་། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་དམིགས་པའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ།།ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ ཞི་བ་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའོ། །དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གནས་གྱུར་པའོ། །སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་མང་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་གཙང་ བའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའོ།།ཞེ་སྡང་ལ་མང་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བྱམས་པའི་ཡུལ་ལ་བསྒོམ་པའོ། །གཏི་མུག་ལ་མང་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའོ། །ང་རྒྱལ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་དམིགས་པའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་བྱེ བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ།།བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བསྒོམ་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྟོན་ཏོ། །ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྒྱ་ ཆེར་སྟོན་ཏོ།།དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་ བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དེ་ཉིད་ལས་མཁས་པའི་དམིགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཁམས་ལ་མཁས་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་མཁས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། གནས་དང་ གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པའོ།།གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ་ལས་བལྟའོ། །གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཆོས་རྣམས་ལས་ཆོས་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པའོ།

遍行所缘也有四种，即：有分别影像所缘、无分别影像所缘、事边际所缘、所作成就所缘。有分别影像所缘是指：以胜解作意所缘的止观。无分别影像所缘是指：以真如作意所缘的止观境界。事边际所缘是指：一切法的尽所有性和如所有性。其中尽所有性是指：蕴、界、处等。如所有性是指：四圣谛、真如、诸行无常、诸行是苦、诸法无我、涅槃寂静、空性、无愿、无相。所作成就所缘是指转依。
净行所缘也有五种。即：多贪行者以不净境为所缘；多嗔行者修习慈心为所缘；多痴行者以缘起为所缘；多慢行者以界差别为所缘；多寻思行者以出入息念为所缘。
其中，不净观在《俱舍论》、《如理论》、《大毗婆沙论》和《瑜伽师地论》中广说。慈心修习在《俱舍论》、《如理论》、《大毗婆沙论》、《瑜伽师地论》和《大般涅槃经》中广说。缘起修习在《瑜伽师地论》中说。界差别在《显扬圣教论》、《大毗婆沙论》和《瑜伽师地论》中广说。出入息在《显扬圣教论》、《俱舍论》、《如理论》、《大毗婆沙论》和《瑜伽师地论》中广说。
又在《阿毗达磨集论》中说到善巧所缘也有五种，即：蕴善巧、界善巧、处善巧、缘起善巧、处非处善巧。何为处非处善巧？应从缘起善巧中观察。处非处善巧与缘起善巧有何差别？由于诸法从诸法中生起，故舍离无因及不相应因，是为缘起善巧。

།རྒྱུ་དང་མཐུན་པར་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བས་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ལ།དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྡུག་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་།མཁས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པའི་ དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ས་འོག་མ་རྣམས་ཀྱི་རགས་པ་ཉིད་དང་། ས་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཞི་བ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ས་འོག་མ་རྣམས་ཀྱི་རགས་པ་ཉིད་དང་། ས་གོང་མ་རྣམས་ ཀྱི་ཞི་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་ན་དེས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་ན་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །སྤྲོས་པའི་ཕྱིར་ ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་སྟེ།དེས་བག་ལ་ཉལ་གཏན་དུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དམིགས་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཕལ་ཆེན་མཐུན་པའི་ཕྱིར་འདིར་རྣམ་པར་ ཕྱེ་སྟེ་མ་བཤད་དོ།།ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཕན་ཚུན་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལོགས་ ཤིག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་མིང་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་སྤྱིའི་མིང་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་ཡང་ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དམིགས་པ་དེའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་ དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་ཞིང་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བ་དང་།འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡིན་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་དག་ནི་ཞི་ གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་།དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་ཁྱབ་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ དེས་ནི་འདིར་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་འདིར་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོའི་མཐའ་ཉིད་ཅེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་འདིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ།

为了完全掌握因果相应而生起的道理，所以要通达处与非处，如在此论释中所说：诸法从无明等法中生起诸行等法，所以诸法不是从无因中生起，也不是从大自在天等不相应的因中产生。如是了知的智慧，即是通达缘起的智慧。
虽然是从法的因中产生，但是从相应的因中产生相应的果，比如善行的异熟果是可意的，恶行的异熟果是不可意的等等，这样的智慧即是通达处与非处的智慧。五种通达的广说，应当如《瑜伽师地论》中所说般了知。
又于此论中，烦恼行相的所缘是这样的：下地的粗重性，上地的寂静性，以及真如和四圣谛。如此论释中所说：'下地的粗重性和上地的寂静性'是就世间道而言，为了对治烦恼缠缚。'真如和四圣谛'是就出世间道而言，真如是总摄，四圣谛是广说，为了永断随眠。
广泛的分别如《瑜伽师地论》中所说。后三种所缘因为诸论中大多相同，所以此处未作详细分别。四种遍行所缘因为在诸教法中有不同的差别，所以此处互相阐述。在此经等中是依主要意趣而说，所以四种遍行所缘是单独宣说的。
这四种所缘有通名和别名。其中通名是四种都称为遍行所缘，因此《瑜伽师地论》中说：这四种所缘事遍一切处，随顺一切所缘，是过去、现在、未来诸正等觉者所说，所以称为遍行所缘。
又因为它们遍于止的方面、遍于一切事物、遍于真实性事物、遍于因果相续事物，所以称为遍行。其中所说的'有分别影像'是此处的观的方面，所说的'无分别影像'是此处的止的方面，所说的'事边际性'是此处的一切事物性和真实性。

།དགོས་ པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་འདིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ལྟར་ན་ཁྱབ་པར་དམིགས་པ་དེས་ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གིས་དག་པ་དང་།རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཁྱབ་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བྱ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་སྟེ།གཅིག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་འདི་དག་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཚད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ནི་དངོས་པོ་མཐའི དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པའི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་མཐུན་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་རྣམ་པ་དག་གིས་ལྟ་བར་བྱེད་ཅིང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད། ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཤེས་བྱའི་ དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དང་། མཁས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དེ་དང་འདྲ་བར་སྣང་བས་ན་རིགས་པ་དེས་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་ཆ་མཐུན་པའི་གཟུགས་བརྙན་ ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་ན་ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣལ་ འབྱོར་པས་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་རྣམ་པར་ལྟ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་།རྣམ་པར་འབྱེད་པར་མི་བྱེད་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་མི་བྱེད། ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་མི་བྱེད། ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་མི་བྱེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་མ་བཏང་བའི་སེམས་དེ་ཞི་གནས་ ཀྱི་རྣམ་པས་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱའོ།།དངོས་པོའི་མཐའ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། བདེན་པ་བཞིའོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་རིགས་པ་བཞི་པོ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

所说的'圆满成就所需'，是指此处因果相续关联的事物，从这句开始直到'应当了知由信受教言所净化，具有正理，这即是遍行所缘'为止。
其中，对于差别名称的阐述在各部论典中也不相同。如在《杂集论》中说：由胜解作意所生止观的所缘行境，这些都称为有分别影像，因为这唯是世间作意的所缘。由真实作意所生止观的所缘行境，这些都称为无分别影像，因为这唯是出世间作意和后得智的所缘。
诸法自性的事物仅此而已，如蕴界处等量度事物的实际情况，称为事边际所缘。因为是获得转依的所缘，故称为圆满成就所需的所缘。这些详细内容如该论中所说。
在《瑜伽师地论》中说：其中有分别影像是这样的：对与所知事物相应的影像，安住等持地的观慧以诸行相来观察、分别、思维、审查。其中所知事物是这样的：净治行为的所缘、善巧所缘、净治烦恼的所缘等，由于显现与那些所知事物相似，故以此理称为与所知事物相顺的影像。
瑜伽行者对此详细观察时，如实观察其自性，确定观察功德与过失，这称为有分别影像。无分别影像是这样的：瑜伽行者虽然执取影像相，但不作观察、不作分别、不作详细分别、不作思维、不作审查，然而不舍弃该所缘，以止的行相令心寂静，这称为无分别影像。
事边际即是这样的：凡是缘于尽所有性和如所有性的。尽所有性是这样的：即蕴、界、处和四谛。如所有性是这样的：即缘于真如、真实性等四种道理的。

།དེ་ལ་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་ཞི་གནས་དང་ལྷག མཐོང་ལ་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་ཅིང་།གོམས་པར་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཅིང་། དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་ལས་གནས་གྱུར་ཅིང་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ་གནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ གཟུགས་བརྙན་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ།ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཐོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་ཚེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནས་འདུ་ ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའི་བར་དེ་དག་ནི་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་ ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཅུ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་པ་ལས།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་།དངོས་པོའི་མཐའ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་དང་པོ་ནི་གཟུགས་བརྙན་བསྒོམ་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ གཟུགས་བརྙན་དང་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་དངོས་པོའི་མཐའ་བསྒོམ་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཐའ་བསྒོམ་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་ཆ་མཚུངས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བཏགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་ཆ་མཚུངས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་དག་པའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །དངོས་ པོའི་མཐའ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གནས་གྱུར་པ་དང་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་བསྟན་པ་ལས་བཤད་དེ་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་ནོར་བ་དག་མང་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།གོང་དུ་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་མདོའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་གྱི། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་ སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ཡུལ་དུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དེ་མདོ་འདི་དང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ཡང་དགོས་ པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་གཏོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་འདི་ལས་རྣམ་པ་བཞི་གསུངས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དོན་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་མ་བཤད་དོ། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ཞིག་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་ལགས་དུ་ཞིག་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་ པ་ལགས།དུ་ཞིག་ནི་གཉི་གའི་དམིགས་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གཅིག་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནོ།།གཅིག་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནོ།

关于圆满成就所需，是这样的：瑜伽师依止并修习止观，以影像为所缘的作意圆满成就，由于圆满成就的缘故，从一切随眠中转依并获得出离，由于圆满转依的缘故，超越影像，对所知事物无分别智慧和现量见成就后，入初禅定时，从初禅行境乃至入无想无想处定时，缘于彼等定的行境，这些即是圆满成就所需，如是解说。详细内容如彼所说。
这四种即是《瑜伽师地论》中所说的十一种作意中的四种作意，即：有分别影像所缘作意、无分别影像所缘作意、事边际所缘作意、所作成办所缘作意。
三种遍修中，第一是修习影像，因为有分别影像和无分别影像合为一故。第二是修习事边际。第三是修习所作成办边际。
《论释》中说：有分别影像即是与所知事物相应的三摩地所假立的行境。无分别影像即是与所知事物相应的三摩地行境中的真实境。事边际即是尽所有性和如所有性。所作成办即是转依及依此的无分别智。
《三无性论》中所说的诸多错误之处，此处不述。上述诸说中，《论释》所说与经文相顺，而《阿毗达磨杂集论》等则不然，因为《阿毗达磨杂集论》等说前二者属于止观的对境。《瑜伽师地论》与此经有别，因为说禅定等也属于所作成办。此经所说四种与《论释》义相顺故未作分别解说。
问：此四种中，几种是止的所缘，几种是观的所缘，几种是二者的所缘？这是第三个真实提问。世尊对菩萨弥勒说：善男子，一种是止的所缘境，即无分别影像。一种是观的所缘境，即有分别影像。

།གཉིས་ནི་གཉི་གའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ་དངོས་པོའི་མཐའ་དང་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།ཡུལ་རྣམ་པ་བཞི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པ་བཞི་ལས་གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཞི་གནས་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པ་བཞི་ལས་དང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལྷག་མཐོང་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉི་གའི་ཡུལ་དུ་ཡང་གཏོགས་ཏེ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ དམིགས་པའི་ཕྱིར།ཡུལ་བཞི་པོ་འདི་གནས་སྐབས་དང་ས་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་གཉིས་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པའི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་བདག་ཉིད་ལས་གྱུར་པའི་ཆོས་དང་དོན་ལྟ་བུའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་ དམིགས་པར་བྱེད་དེ།རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་ལྷག་མཐོང་གིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞི་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་ས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་ མཐོང་གི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ཏེ།ས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཕྱིན་པ་ན་གདོད་ཡུལ་གྱི་མཐའ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་དེ་འདི་ལྟར་གནས་གྱུར་པ་བརྙེས་ནས་རྟེན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཅིང་འབྱོར་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རིགས་པ་བསྐྱེད་པས་ན། དེའི་ ཕྱིར་དོན་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་གཉི་ག་ཡང་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་ས་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་སྐབས་གཉི་ག་ཡང་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཡུལ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ་ ཞེས་ཟེར་ཏེ།གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་། ས་བཅུ་པོའི་གནས་སྐབས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པ་ བཞིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཞི་ཆར་ཡང་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའམ། འཇིག་ རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ས་མང་པོ་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ་ ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་སའི་མདུན་རོལ་དུ་ནི་དང་པོ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །ས་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་སྔ་མ་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་བཞི་ཆར་ཚང་བར་ཡོད་དེ་དེའི་ཕྱིར་ འོག་ནས་མདོ་ལས།དེས་སྔར་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ་དེས་ད་ལྟར་ནི་ལམ་མཐོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཡང་འཐོབ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།

二者是二者境界的所缘事物，也就是事物的边际和圆满成就的需求。这是如来所宣说的第二种正确答复。
由于四种境界各不相同，如前所说。在四种中，第二是真实境界，因为止观无分别。
在四种中，第一是应当观察的境界，因为胜观有分别。
在四种中，后二者属于止观二者的境界，因为止观缘于二种境界。
关于这四种境界在不同阶位和地位的差别，诸说不一。有人说：前二者是地前的境界，如所说，正确修习是缘于从自身所生的法和如影像般的义，由于以因相的胜观来寻求，故说有分别。由于三摩地息灭寻求，故说无分别。
第三是十地中止观的所缘行境，因为到达十地时才能通达境界的边际。
第四唯在佛地才有，因为获得转依后，是圆满成就所依的所缘。
若如此，为何在《摄诸法品》中说：'无分别影像，即是无分别智和后得智的境界'？答：彼论另立理趣，因此安立义理不同于《瑜伽师地论》等。
有人说：前二者都属于地前和十地，因为二种阶位都有影像境界。其余如前所说。
有人说：前三者属于地前和十地的阶位，因为尽所有性等属于一切阶位。其余如前所说。
有人说：四者都属于一切阶位，如《瑜伽师地论》中说：'修习圆满成就需求，即是入住静虑等至根本定，或从世间三摩地乃至修习出世间三摩地，这就是修习圆满成就需求。'论释和《瑜伽师地论》中的多地及《声闻地》中也如是说。
有人说：上述诸说都不相违，若对照此经后文，则地前唯有前二者，十地具足前三者，佛地具足四者。因此经中后文说：'彼先得二种所缘，今见道故又得事边际所缘'乃至'将现证无上正等正觉'，又说：'并获得圆满成就需求所缘'，详如彼处所说。

།ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད། གལ་ཏེ་སྟོན་པར་མི་བྱེད་ན་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ།གལ་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ནམ་ཞིག་དམིགས་པ་དག་ལ་ནི། །ཤེས་པས་མི་དམིགས་པ་དེའི་ཚེ། །ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ཅི་ལྟར་རུང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དོན་འདིའི་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ནི་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་ཏེ། དེའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ནམ་ཞིག་དམིགས་པ་དག་ལ་ནི། །ཤེས་པས མི་དམིགས་དེ་ཡི་ཚེ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །འཛིན་གཉིས་མཚན་ཉིད་བྲལ་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནམ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དག་ལ་ཤེས་པས་མི་དམིགས་པ་དེའི་ཚེ། །སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ མཚན་མ་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་པ་འདིའི་ཆ་གཉིས་ནི་གཉི་ག་ཡང་བརྗོད་པ་མེད་དེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་པ་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྟ་བ་གཉི་ག་ ཡང་དེའི་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་ན་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་མེད་ན་ནི་དམིགས་ པར་ཡང་མི་ནུས་པར་འགྱུར་བས།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་དེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་མི་བརྗོད་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ངེས་པར་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་པར་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་པ་འདི་ལ་ལྟ་བ་ནི་ ཡོད་ལ་རྒྱུ་མཚན་ནི་མེད་པས་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ་མཚན་མ་ལེན་པ་དང་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པས་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བཤད་ཀྱི་གཟུང་བ་གཏན་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་མེད་ཀྱང་འདི་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ། ཡོངས་སུ་མ་བསྒྱུར་བར་ཡང་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་ནས་དམིགས་ པར་བྱེད་ན་ནི་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བས།དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་ཅིང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེའོ། །ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཆ་གཉིས་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་ རེ་གཉི་ག་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་འཛིན་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་པ་འདི་ལ་ལྟ་བ་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ནི་མེད་དེ། ཤེས་པ་འདིའི་རྣམ་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དག་ནི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཆ་གཉི་ག་དང་ལྡན་ཏེ། མདོའི་བསམ་པ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་འདྲ་བ་ཞེས་བཤད་དེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་ པ་ཡོད་ཀྱང་།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་ལ་རྒྱུ་མཚན་ནི་མེད་དོ། །ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ལྟ་བ་དང་རྒྱུ་མཚན་གཉི་ག་དང་ལྡན་པར་བཤད་དོ།

是否显示无漏心的影像？如果不显示，那么如何理解并解释《阿毗达磨杂集论》中所说的内容？如果显示影像，那么《唯识成就论》中所说的'当某时于所缘境，以智不得彼时'如何解释？
答：此义的解释如《唯识成就论》中所说。因此，在该论中说这是分别的阶段。其特征如何？偈颂中说：'当某时于所缘境，以智不得彼时，安住唯识性中，离二取相故。'
在其注释中从'当某时菩萨于所缘境以智不得彼时，由不取种种戏论相故'等开始广泛解释。
又在该论中，有人说：'此识的两分皆不可说，因为无所取相和能取相。'
有人说：'此识的因相和见相二者皆从其相而生，故称为所缘。若说无因相亦是所缘，则色等识也应成为声等识。若无见相则不能缘，如何说是缘真如的智？因为真如的本性不说是能缘，所以此中必须说有见相。'
有人说：'此识有见而无因相，故说无相，因为取相与不取相故。虽有见相而无分别，故说非能取，但非全无所取。虽无因相，但说此从真如相而生，因为不离真如故。如何在观察自身分别相的见相时，不经转变而能缘，此亦如是。若经转变而缘，则非现证，如后得智般将有分别，故此中应说有见而无因相。'
问：后得智是否有二分？有人说：'二者皆无，因为离二取故。'
有人说：'此识有见而无因相，因为说此识的相有分别，且圣者智慧现见境故。'
有人说：'此识具有二分，如经中说似真如相，因为不见真实真如体性故。'如是在该论中广泛解释。
虽有如是种种解释，但若依法护论师的论典，无分别智有见而无因相，后得诸智则具有见相和因相二者。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ ལས་བཏུས་པ་བསྟན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་ཀྱི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་མ་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་ ནི།སློབ་དཔོན་རྟོགས་པའི་སེང་གེའི་དགོངས་པ་ཡིན་གྱི་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་དྲུག་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་ ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བགྱིད་པ་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ་འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དང་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་རྣམ་ པ་བཞི་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞུས་པའོ།།གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་ན་ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་བ་ཞུ་བའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བཤད་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ གཉི་ག་ཡང་བསྒོམ་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། མཁས་པ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉི་གར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ་ཞི་གནས་བསྒོམ་པར་རྩོལ་བའི་ཕྱིར། ཞི་གནས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ལྷག་མཐོང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། མཁས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཏེ་དོན་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་ནི་ཡིན་གྱི་ཞི་གནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་མདོ་ཉིད་ལས་ཞི་གནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བགྱིད་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ལྟར་ངས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོའི་སྡེ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་དང་ལུང་བསྟན་པའི་སྡེ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་དང་། ཆེད་དུ་ བརྗོད་པའི་སྡེ་དང་།གླེང་གཞིའི་སྡེ་དང་། རྟོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྡེ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བའི་སྡེ་དང་། སྐྱེས་པ་རབས་ཀྱི་སྡེ་དང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་སྡེ་དང་། རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་དང་། གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་བསྒོམ་པའི་གནས་གསུང་རབ་བསྟན་པ་དང་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ངས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ ལ་ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།མདོའི་སྡེ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

如果这样的话，论典阿毗达磨种种摄集所说的那些应当如何理解和解释呢？其中无分别影像是这样的，即是真如作意止观所缘境界。真如作意是唯一出世间的和后得作意，如是所说。
回答：无著论师说的是真如作意，并未说是出世间智，因此出世间等词句是狮子觉论师的意趣，而非无著所说，所以并不相违。
第三十六品。世尊，菩萨弥勒又如是请问：'世尊，菩萨如何依止四种止观所缘事而寻求止和善巧于观呢？'此下是第三止观寻求分别门。
这又分为两种：请问和回答。这是请问。请问也有两种意趣：第一是请问菩萨如何依止四种止观所缘而寻求止；第二是请问如何成为善巧于观。
关于寻求和善巧，有三种解释：有人说寻求和善巧二者都是修习的意思，为了分别止观而说寻求和善巧。
有人说寻求和善巧都属于止观二者，因此《圣解深密经》中说'善巧于止观'。
有人说寻求是修习的意思，因为精进修止，所以只是止而非观。善巧是善巧于观，因为善于通达义理，所以是观而非止，因此经中说'寻求于止和善巧于观'。
世尊对菩萨弥勒说：'善男子，如我为诸菩萨所说建立法相，即是：修多罗、祗夜、和伽罗那、伽陀、优陀那、尼陀那、阿波陀那、伊帝目多伽、阇多伽、毗佛略、阿浮达磨、优波提舍。'这是第二如来回答的正说。
这也分为两种：说修习处的圣教和如教正修的开示。这是第一。世尊对弥勒说：我为诸菩萨所说建立法相，即是这十二分教：从修多罗乃至优波提舍。

།དེ་ལ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པར་མཛད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མདོའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གང་བསྡུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱང་པར་གསུངས་པའོ། །དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་ནི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་དབུས་དང་ཐ་མར་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའོ། །གཞན་ཡང་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་རྟོགས པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ལས་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཤི་བའི་དུས་བྱས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་དང་སྐྱེ་བའི་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལུང་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཞན་ཡང་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་ལུང་བསྟན་པའི་སྡེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ལུང་སྟོན་ཅིང་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཚིགས་སུ་སྦྱར་ནས། རྩ་བ་གཉིས་པ་དང་རྩ་བ་གསུམ་པ་དང་རྩ་བ་བཞི་པ་དང་རྩ་བ་ལྔ་པ་དང་རྩ་བ་དྲུག་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཐུགས་རངས་ནས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གླེང་གཞིའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞུས་པའི་རྒྱུས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བྱུང་བ་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པ་བཅའ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་གླེང་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །རྟོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེ་དང་བཅས་ པར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེས་པ་རབས་ཀྱི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ རྒྱས་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་དང་ལྡན་པའོ། །ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འཐག་པ་དང་མཚུངས་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ དང་།ཡངས་པ་དང་། རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཟབ་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཐག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་མེད་པ་ཞེ་ན། མཚུངས་པའི་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།གང་ལས་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་བསྟན་པའོ། །གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གོང་དུ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ ཉིད་མཁྱུད་པ་རྣམས་སྟོན་པས་སོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་མ་བསྒྱུར་བར་སོ་ནས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ལེགས་པར་ ཐོས་ལེགས་པར་བཟུང་ཁ་ཏོན་བྱང་བར་བྱས་ཡིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་བརྟགས་མཐོང་བས་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ གི་སྦྱོར་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་གཞན་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སེམས་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ།།དབང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་དང་། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་ སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ལེགས་པར་ཐོས་པ་དང་། ལེགས་པར་བཟུང་བ་དང་། ཁ་ཏོན་དུ་བྱང་བར་བྱས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་བརྟགས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱས་པའོ།

对于这十二分教法，在诸论中广为宣说。在《对法藏论》中说：契经部即是以总摄方式单独宣说的。应颂部是在诸经中以中间和末尾偈颂形式所唱诵的。又为了理解不了义经故称为应颂。授记部是指对圣声闻死亡时的功德、过失以及投生处的差别作出授记。又称了义经为授记部，因为宣说并详细分析甚深密意。伽陀部是指在诸经中以二句、三句、四句、五句、六句等偈颂形式宣说的。自说部是指如来自己欢喜而宣说的。因缘部是指依请问因缘而宣说的，以及有关制定学处的因缘，这些也称为因缘。譬喻部是指以比喻宣说的。本事部是指宣说圣者们过去的修行事迹的。本生部是指宣说菩萨的行为的。方广部是指与菩萨藏相应的。如同方广，广解和无比亦复如是。
为何称为方广？因为是一切众生利乐之处，并且宣说广大、广博、甚深之法。为何称为广解？因为能断除一切障碍。为何称为无比？因为无与伦比。希法部是指宣说声闻、菩萨、如来等的稀有希有之法。论议部是指如上所说不颠倒地宣说法的特征，因为宣说法的总相。
在《解深密经》中，这十二分教是以梵语未译的形式出现的。其广释应当如诸论中所说般理解。'诸菩萨善闻、善持、熟读、意善思惟、见善通达已'等，是指第二种如实修习的教法。这又分为两种：止观相应的如实教法，以及从'以何作意心'以下所说的止观二门的详细解释。根也有两种：闻慧的教授和思慧的教授，这是第一种。闻慧有五种特征：善闻、善持、熟读、意善思惟、见善通达。

།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཉན་པར་བྱེད་པ་དང་།ལེགས་པར་བཟུང་བ་དང་། ཁ་ཏོན་དུ་བྱང་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་མཚན་ ཉིད་རྣམ་པ་བཞིས་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་སྟོན་ཏེ་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་དང་པོ་ཐོས་པའི་མཚན་ཉིད་མ་གཏོགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་སོ།།གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སའི་ནང་ནས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་སྟོན་ཏེ་ཡང་བློ་ཞེས་བྱ་བས་བསྣན་ནའོ། ། མཚན་ཉིད་ཕྱི་མ་ལྔ་ནི་མིང་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་ཀྱང་དོན་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཚད་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་བློ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ། ཉན པ་དང་།འཛིན་པ་དང་། འཆང་བ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མདོ་འདི་ལས་རྣམ་པ་ལྔ་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། དེ་ལ་ཉན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །འཛིན་པ་དང་། འཆང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བཟུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །ཁ་ཏོན་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཏོན་བྱང་བར་བྱས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་བརྟགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི མཐོང་བས་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ།།ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་བསམས་པའི་ཆོས་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་དབེན་པར་འདུག་སྟེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་སྟེ། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསམས་པའི་ཆོས་ དེ་དག་གཅིག་ཏུ་དབེན་པར་འདུག་སྟེ།ཆོས་དང་དོན་ཐོས་པའི་གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་སེམས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གཅིག་པུ་དབེན་ པ་ན་འདུག་ཅིང་།ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་ཇི་ལྟར་ཀུན་ཆུབ་པར་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རིགས་པ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་སེམས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དབེན་པ་ལ་མོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་ནང་གི་སེམས་བདེ་བར་གནས་པ་ཡང་དག་པའི་ ཞི་གནས་དང་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་དག་པའི་ཞི་གནས་ལ་སེམས་བདེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་ལྷག་མཐོང་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སེམས་ནང་དུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ ཞུགས་ཤིང་ལན་མང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞི་ གནས་བསྟན་པ་དང་།ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒོ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་བསྟན་པའོ། །སྒོ་དང་པོ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ།དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཞི་གནས་དང་གནས་སྐབས་དང་མིང་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གཞན་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སེམས་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་ཏེ་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ པས།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་དང་དོན་གྱི་ཡུལ་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་སེམས་ཤིང་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སེམས་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེའོ།

如是诸菩萨对所说之法专心听闻，善加受持，熟习诵读，意善思维，以慧通达。瑜伽师地论中以四种相说闻所生慧，此经所说除第一闻相外皆与彼相同。又瑜伽师地论中闻所生地中以六种相说，加上'智'字。后五种相虽名称略有不同，义理与此经所说相符。故彼论中说：'何为闻所生地？即于五明处中，以无量名句文字差别，先以智慧，听闻、领受、受持、诵习、忆念、如实了知。'依次配此经所说五相：'听闻'即此处所说'善闻'；'领受'与'受持'即此处所说'善持'；'诵习'即此处所说'熟习诵读'；'忆念'即此处所说'意善思维'；'如实了知'即此处所说'以见通达'。
'如是于善思维之法，独处静坐作意'，此说第二思所生慧。此思所生慧是以闻所生慧思维彼等法，独处静坐，于法与义二种闻习影像作意思维。故瑜伽师地论中说：'何为思所生地？谓有一类独处寂静，如其所闻、所了知法，如理观察思维。'
又瑜伽师地论中说：'由乐远离，能引发内心安住正奢摩他；由心安住正奢摩他，能引发毗钵舍那。'又以相续作意思维，由如是趣入多时安住，生起身心轻安，是名奢摩他等。此说第二止观二门。此复分二：说止与分别说观门。初又分二：正说止门与结说并答前请。初门复有二种解释：有说此经文分四：所缘境、能缘止、阶位与名称。'复由作意心'等说所缘境。此经文亦有二种解释：有说于法义境，正思维闻思二慧随顺之心为所缘境。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སེམས་དམིགས་ པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ནི་དོན་དུ་ན་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒོས་སེམས་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་། དམིགས་པ་གཅིག་ལ་གནས་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པའི་སེམས་ལ་ཡུལ་ཞེས་བཤད་ལ་ལྷག་མཐོང་གིས་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཤེས་བྱའི་དོན་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར། ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །སེམས་ནང་དུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པས་ཞི་གནས་བསྟན ཏེ།དེ་ལ་སེམས་ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པའི་སེམས་བསྡུས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པར་བྱེད་པས་སེམས་ནང་དུ་ཞེས་བསྟན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནང་གི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་ཉེ་བར་གཏོད་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།འདིས་ནི་སེམས་ནང་དུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་པར་བྱེད་པ་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སེམས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་ཤིང་ལན་མང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གནས་སྐབས་ཏེ།འདི་ལྟར་ཞི་གནས་ནི་ནང་དུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་དགུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་འབྱུང་བར་བྱེད་པས་སོ། །དེ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིས་རྒྱུར་བྱས་པའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ པའི་རེག་བྱ་གང་ཡིན་པའོ།།སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བཅུ་གཅིག་དགེ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ལུས་ཡང་ཞིང་ཟོ་མདོག་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ སྦྱངས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདི་ལྟར་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ཞི་གནས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་ལ་སེམས་བདེ་བར་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བཤད་དེ།སེམས་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུ་ནི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། རྣམ་པ་དགུའི་མིང་སྨོས་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིང་སྨོས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཞི་གནས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ནང་ཁོ་ནར་འཇོག་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་འཇོག་པ་དང་། བརླན་ཏེ་འཇོག་པ་དང་། ཉེ་བར་འཇོག་པ་དང་། འདུལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། མཉམ་པར་འཇོག་པ་སྟེ་། རྣམ་པ་དགུ་པོ་འདི་དག་གིས་སེམས་བདེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པས་ཞི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་ནང་ཁོ་ནར་འཇོག་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་རྣམས་ལས་ཕྱིར་བརླན་ནས་ནང་དུ་མི་གཡེང་བར་དང་པོ་ཉིད་དུ་སེམས་ཉེ་བར་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་དུ་འཇོག་པ་ནི་དེ་ལྟར་སེམས་གཡོ་བ་རགས པ་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བཏགས་པས་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུན་གྱི་ཚུལ་དང་།ཕྲ་བར་བྱེད་པས་མངོན་པར་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརླན་ཏེ་འཇོག་པ་ནི་གལ་ཏེ་བརྗོད་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེངས་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཕྱིར་བརླན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་འཇོག་པ་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་སེམས་ཕྱི་རོལ་དུ་མི་འཕྲོ་བར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་དབང་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་རབ་ཏུ་བཏུལ་ནས་འཕྲོར་མི་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ།

有人说，智慧有两种相应的心识成为所缘境。实际上，以止的方式使心寂静，并安住于一个所缘，因此说所缘心为境。而观则是以心识详细分别所知义，因此以闻思二种智慧所转变的因相为所缘境。
所谓'以相续内心作意而作意'是说以所缘而显示止，其中'内心'是说摄持所缘心而安住于定，故说'内心'。因此在《瑜伽师地论》中说:'心专注于内所缘是为了不向外散乱'。这表明以相续内心作意而作意是与闻思相应的心。
所谓'如是趣入并多次安住故生起身轻安及心轻安'是一种状态。如此，由于止具足内住等九种正行，故能生起身轻安与心轻安。其中身轻安是由四大种为因所生的轻安触。心轻安是属于十一善中轻安的范畴。
在《大乘集论》无性造的注释中说:'身体轻盈悦意安适的自性即是轻安的特征'。如此是在身心轻安的状态中建立止的缘故。
在《瑜伽师地论》中说:'其中九种心安住即是止分'。九种心住在《阿毗达磨集论》中仅列举名称而未作解释。在《杂阿毗达磨集论》中则依次列名并作解释。
因此在该论中说止是这样的：内住、等住、安住、近住、调伏、寂静、最极寂静、专注一境、平等住，以这九种方式使心安住故称为止。
其中内住是从外境收摄而不向外散乱，最初安置其心的缘故。等住是如此最初安置了粗动的心后，以相续方式使其微细而摄持于彼所缘的缘故。安住是若已说后向外散乱时令其收摄的缘故。近住是从最初即不令心向外流散，故正念近住的缘故。调伏是从最初即对色等法生起过患想而调伏，以及调服其心不令散乱的缘故。

།ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ འཁྲུག་པར་བྱེད་པ།ཉེས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་ལྟ་བས་སེམས་བཏུལ་ནས་འཕྲོར་མི་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་གལ་ཏེ་བརྗེད་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་གློ་བུར་དུ་མངོན་དུ་བྱུང་ན་ཡང་དང་དུ་མི་ལེན་ཅིང་ཡང་འབྱུང་བར་ མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་སྐབས་མེད་ཅིང་། བར་ཆད་མེད་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཆོག་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་པར་འཇོག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གཡེང་བ་ མེད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་ཞི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་བསྟན་པའོ། །ཁོ་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།དང་པོ་གཞན་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སེམས་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཐབས་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཞུགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞི་གནས་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདིས་ནི་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་དེས་ཡང་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་དམན་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པས་ནང་གི་སེམས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གྱུར་པ་དམིགས་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པར་ནི་དོན་གོང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་གནས་ཡོངས སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་བསྟན་པའོ།།དེ་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་བསམས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་མོས་ པར་བྱེད།སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་བསྟན་པའོ། །སྒོ་དང་པོ་ལ་ ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་ དང་པོའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་དེ་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གནས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྔར་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་ནས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའོ། །གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་ ལེགས་པར་བསམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དམིགས་པར་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ་འདི་ལྟར་སྔར་བསྟན་པའི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་དམིགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཆ་མཚུངས་པའི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བར བྱེད་པ་བསྐྱེད་ནས།གཟུགས་བརྙན་དེ་ཉིད་ལ་མོས་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་བསྐྱེད་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཉིད་མཚན་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པ་དང་། བཟོད་པ་དང་། འདོད་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ།

寂静是对于扰乱心的过失分别念以及随烦恼等，观察其过患而调伏心，不令散乱。完全寂静是即使忘失正念而突然生起分别念等时，也不接受且不令再生起。专注一境是以精进加行无间无障碍地安住于殊胜三摩地之乐。等持是由于极为串习的缘故，无功用地生起无散乱的三摩地心相续流。如是广分别应当如《瑜伽师地论》和《经庄严论》中所说而了知。'这称为止'是说明其名称。
有人说此经文可分为二种：第一'复次，以何等作意心'等文说明止的方便；第二'如是趣入'等文正说止，此说明以大思慧行相缘取闻思微劣慧二种行相，显示内心相续无所缘。但止的性相正说已如上述。'如是菩萨寻求止'是第二总结并答前问。
'彼由获得身心轻安为所依故，如是如理思惟法故，即于如是所思惟法内三摩地所行影像，作意思惟，舍心相'以下，是第二开显观门而说。此亦分二：正说观门及总结并答前问。第一门中又有二种解释：有人说依三摩地位而说此经文有二种，故分为二：显示非所缘遍分别及依境生观，此是第一。
此经文亦分二：第一'彼由获得身心轻安'等显示观的所依，即先得轻安为所依故而生观。第二'如是如理思惟'等显示非所缘遍分别，即于前说闻思所缘作意诸法，生起内三摩地同分影像，于彼影像作意思惟及观察，是为止观所缘心相生起。所谓心相即是心本身为相，故称心相。
如是于三摩地影像义中，正分别、遍分别、遍伺察、遍寻思、忍、欲、慧、见、觉，是名观。

།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་དེ་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ བསྟན་ཏེ།སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ རྣམ་པ་བཞིའོ།།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཤེས་རབ་དང་བཅས་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་དགེ་སློང་གིས་ནང་གི་སེམས་ཀྱི་ཞི་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ དཔྱོད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དང་མཁས་པའི་དམིགས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་དམིགས་པ་དག་ལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དམིགས་པ་དེ་དག་ལ་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ པས་དེའི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།།ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཚེ། ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ ཀྱང་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བཤད་དོ།།གསུམ་པ་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་བཟོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བཟོད་པའོ། །འདོད་པ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།མོས་པར་གྱུར་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །ལྟ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའོ། །རྟོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་དོན་ནི་གཅིག་ལ་མིང་ནི་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཤེས་རབ་དང་ ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བ་དང་རིག་པ་དང་བློ་དང་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མིང་གི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ།ཆོས་མཚན་ཉིད་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གཞི་དེ་ནི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྩ་བ་དང་གཟུགས་བརྙན་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་འདི་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་[(]ལགས་[,]ལེགས་[)]པར་བསམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྩ་བ་ ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་བསྟན་ཏེ།གཟུགས་བརྙན་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པས་སོ།

对于此经文句义应分为四个方面来解释：第一，所谓'禅定影像'等词，是指示所应当观察的对境，即前文所说的内在禅定行境的影像之义，故称为观察对境。第二，'如实分别'等词，是指示瑜伽的特征，这是具有四种特征的智慧。这四种特征应当如《阿毗达磨杂集论》中所说般理解。因此，在该论中说：'分别诸法'是因为了知诸法的数量；'善巧分别'是因为如实了知诸法的本性；'遍寻思'是以具有分别作意及智慧来安立诸法的特征；'遍伺察'是因为具有遍寻求。
在《瑜伽师地论》中也多与此相符，因此在该论中说：'云何为四种毗婆舍那（观）？谓比丘依止内心奢摩他（止），对诸法作分别、善巧分别、遍寻思及遍伺察，是为四种毗婆舍那。其中，云何分别？即是对行为清净所缘、善巧所缘及烦恼清净所缘等，以了知其数量而作分别。云何善巧分别？即是对这些所缘境界如实了知而作善巧分别。云何遍寻思？即是对这些所缘，以具智慧的作意及分别来执取其相而作遍寻思。云何遍伺察？即是当如实观察这些所缘境界时而作遍伺察。'在《论释》中也依次将这四者称为四种毗婆舍那。
第三，'忍'等词是显示毗婆舍那的异名，共有五种。其中，'忍'即是通达认可；'欲'即是胜解；'慧'即是分别；'见'即是寻求；'觉'即是思察。这五种是同一含义而名称不同，因此在《瑜伽师地论》中说：'慧、智、见、明、觉、觉察等是名称的差别，其本质是能善巧分别法相及心所法。'《论释》中也如是说。'此即名为毗婆舍那'是总结语。有些人说，此经文是依据根本与影像来宣说的，其中'如是善思惟'等词是显示根本之法，'内心禅定'等词是显示依根本而生起影像，因为是依影像而作思察。

།དེ་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དབང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་རྩ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་གཟུགས་བརྙན་བརྟག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རང་བཞིན་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་ན་ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོའི་ཚིག་གཞན་བཤད་པའི་དོན་ནི་སྔར་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལས་བརྩམས་ནས། མདོའི་ཚིག་འདི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ལྷག་མཐོང་གི་སྦྱོར་བ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྩ་བའི་ལྷག་མཐོང་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ལྷག་མཐོང་གི་གནས་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པས་གནས་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་སྐྱེ་བ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐོས་པ་དང་ བསམས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།འདིས་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་གྱུར་ཀྱང་ཡང་ཐོས་པ་དང་། བསམས་ པའི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་འབྱུང་བས་སོ།།ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་བསྡུས་ནས་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བས་ནང་ཞེས་བྱ་བའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ལ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ནང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །སྦྱོར་བ་དང་རྩ་ བའི་གནས་སྐབས་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ནས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་རྩ་བ་དང་གཟུགས་བརྙན་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་ཏེ་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷག་མཐོང་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཉིད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དམིགས་པའི་སེམས་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན་ནང་དུ་ཡིད་ལ་བགྱིད་པའི་སེམས་ཇི་སྲིད་དུ་ ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མ་ཐོབ་པ་དེའི་བར་དུ་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་དེ་ལ་མིང་ཅི་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་རྗེས་སུ་ མཐུན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་ལྷག་མཐོང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་དམིགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནང་གི་སེམས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེས་ཇི་སྲིད་དུ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མ་ཐོབ་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེའི་མིང་ཅི་ཞེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞི་གནས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཞི་གནས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མོས་པ་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ།ཞི་གནས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པའི་ཞི་གནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

如是，由'三摩地'等词，是为了显示通过观察影像的意义，即从根本经中所说的境界得以了知。因此，在《瑜伽师地论》中说：'瑜伽行者为了观察影像，当如实观察所应遍知的自性事物时，即是确实观察功德与过失'。其他经文的解释义如前所述。
有些人说，从三摩地和散乱开始，宣说此经文，分为两种：显示胜观的加行，以及从'如是'以下显示根本的正确胜观。第一种又分为两种：显示胜观的所依，以及从'如何'以下正确显示加行。
如是，由获得身心轻安而安住，以及依止三摩地而必定生起胜观，也必定由闻思的散乱心而修行，此即正确显示闻思的加行。为何如此？因为止观二者的相状有别，即使获得三摩地，仍会生起闻思的散乱心。
'内三摩地'是指摄心不散而住于内在的正确三摩地，并非其他，故说'内'字。其余如前所述。
关于加行和根本阶段，也有两种解释：第一种仅从影像开始。第二种则依于根本和影像二者，义如前述。
'如是菩萨善巧于胜观'，这是第二部分的总结，也是对前面提问的回答。
弥勒菩萨又如是请问世尊：'世尊，若诸菩萨缘所缘境，于内作意时，乃至未得身心轻安之间，此作意应当如何称呼？'以下是第四部分，显示止观随顺作意门。
此亦分为两种：显示随顺奢摩他的作意和显示随顺毗婆舍那的作意。第一种又分为两种：请问和回答。
这是第一种请问，即如前所说，以缘虑心于内相续作意时，此作意直至未得轻安之间，其名为何的意思。
世尊告弥勒菩萨：'善男子，这不是奢摩他作意，应当称为与随顺奢摩他胜解相应的作意。'这是第二部分世尊的正确回答，即是随顺奢摩他的作意，而非真正的奢摩他，因为没有轻安的缘故。

།བཅོམ་ལྡན་ འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཇི་སྲིད་དུ་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མ་ཐོབ་པ་དེའི་བར་དུ་ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་བསམས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་ཡིད་ལ་བགྱིད་ན་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་དེ་ལ་མིང་ཅི་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི གཉིས་པ་ལྷག་མཐོང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་བསམས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནང་དུ་ཏིང་ངེ་ འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་མོས་པས་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་དག་ཇི་སྲིད་དུ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མ་ཐོབ་པ་དེའི་བར་དུ་མིང་ཅི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ལྷག་མཐོང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་མཐོང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ མོས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ།ལྷག་མཐོང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྷག་མཐོང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མདོའི་ཚིག་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མདོའི་ཚིག་འདིས་ནི་གང་དུ་ནང་གི་སེམས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་དེའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་ཡང་དག་པའི་དོན ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ཐ་དད་ཅེས་བགྱིའམ་ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ཞེས་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ གི་ལམ་གཉིས་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་གནས་ དང་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ལམ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གཅིག་པ་ཞིག་ལགས་སམ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཐ་དད་པ་ ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། དྲིས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པའི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་དམིགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དྲིས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གཟུགས་གཉིས་ལ་བརྟན་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དཔེར་ན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉི་ག་ཅིག་ཅར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ དམིགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་ཡུལ་ལ་མཚུངས་པར་དམིགས་ཤིང་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་སེམས་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་དུ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ།གཟུགས་ཉིད་དུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ།

世尊，如果诸菩萨在未获得身心轻安之前，如何将善思维的诸法在内在三昧境界中作为影像作意，此作意应当如何称呼？以此等言词，阐明第二随顺毗婆舍那的作意。这又分为两种：请问和回答。这是第一个请问，即对前述如何善思维诸法，在内在三昧境界中作为影像，以各别观察的胜解舍弃心的相而作意，在未获得轻安之前，应当如何称呼的问题。
善男子，这不是毗婆舍那的作意，应当称为随顺毗婆舍那的胜解相应作意。这是第二如来的回答，即是随顺毗婆舍那的作意，而非真实的毗婆舍那，因为没有轻安的缘故。
若与经文相配合，应当了知奢摩他和毗婆舍那唯在三昧的阶段中存在。此外，此经文也说明了所谓内心相续作意等即是其加行，这也是真实义。
弥勒菩萨又如是请问世尊：世尊，奢摩他道和毗婆舍那道是异还是不异？从此以下阐明第五奢摩他和毗婆舍那二道是一是异的辨别门。这也分为两种：请问和回答。这是第一个请问，即奢摩他和毗婆舍那二者是瑜伽师所应趣入的处所，也是引导圣者道法，故称为道，此二道是一还是异的问题。
世尊告诫弥勒菩萨：善男子，应当说非异亦非不异。以此等言词阐明第二如来的回答。这也分为两种：如问略说和以问答广说，这是第一种。
为何非异？因为毗婆舍那缘于所缘的心。为何非不异？因为不缘分别影像。这是第二以问答广说。
对此经文也有两种解释：有人说'非异'是依据两种形相而说的。首先，例如奢摩他和毗婆舍那同时入时，以闻思所缘的因相为境，平等缘观见行相的心，以色境为所缘，由于形相相同故说非异。

།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ལས་བརྩམས་ནས་ གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་དམིགས་པར་མཚུངས་པར་གྱུར་པ་ན་གཟུགས་བརྙན་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་སོ་སོ་ནས་མི་འདྲ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཞི་གནས་ཀྱི་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པར་མི་བྱེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཡོད་ པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་སེམས་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་སྟེ། མདོའི་ཚིག་སྔ་མ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷག་མཐོང་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གང་ལགས་པ་དེ་དག་སེམས་འདི་དང་ཐ་དད་པ་ཞེས་བགྱི་འམ། ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ཞེས་བགྱི་ཞེས་ བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲུག་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་འབྱེད་པའི་སྒོའམ་ཡང་ན་སེམས་དང་ཡུལ་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་བརྟག་པ་དང་རྣམ་པར་ བཤད་པ་དང་ལན་གསོལ་བ་དང་སྤྱིར་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་འཕགས་པ་བྱམས་པས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ནི་ལྷག་མཐོང་སྨོས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ཞུས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་རྣམས་བསྟན་ནས་ལྷག་མཐོང་མ་བཤད་པ་ལྟ་བུ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྨོས་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་ དམིགས་པ་ཞུས་པ་ཡིན་ཏེ་གཞན་དག་ནས་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དམིགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཅིག་ཅར་ཞུས་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་འདི་ལས་ལྷག་མཐོང་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཞུ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཞུས་པ་འདིའི་དོན་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལྷག་མཐོང་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་སྔོན་པོ་ལ་ སོགས་པ་དེ་དག་སེམས་པ་འདི་དང་གཅིག་པ་ཞིག་ལགས་སམ།ཐ་དད་པ་ཞིག་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་དང་མཐུན་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས།དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །འདིས་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ཞེས་ བྱའོ།།དེ་དང་འདྲ་བར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཟུགས་བརྙན་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་དང་རྣམ་པར་བམ་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བྱ་བར་བཤད་དོ།

'不异亦非不异'这句话是从影像方面来说的。如是，止观二者所缘相同时，其影像幻化各自不同，因为有分别和无分别影像的差别，所以说'不异亦非不异'。
有人说：'不异'是指止观的所缘不缘于闻思的理由境，但是缘于闻思二种智慧的所缘境中的见解相的心，所以说'不异'。'亦非不异'的意思如前所说。
在这两种解释中，后者较好，因为与经文前后相顺。
菩萨弥勒又如是请问世尊：'世尊，止观行境的影像，是否与此心异或不异？'
此下是第六止观唯识分别门，或者说是心境一异分别门。此又分为六种：请问、回答、观察、解释、再问、总说。
这是第一弥勒菩萨的请问。对此请问有三种解释：
有人说：此处说到胜观后问定的所缘，如《大乘集论》中所说的仅说定境影像而未说胜观，如此经下文所说'如定中影像显现'。
有人说：此处说到定后问胜观的所缘，如他处所说的遍处十处瑜伽等过失。因此，如《大乘集论》等所说，'三摩地'是依止三摩地而生起胜观，故说'三摩地'之语。
有人说：是同时问定慧二者所缘的影像。因为此经中问胜观与定的所缘境。此问的意思是说：'胜观与定的行境青等诸法，是与此心一还是异？'
《解深密经》中也与此经相顺，说到'定行境影像'。
论师无性在《大乘集论释》中说：'其中三摩地是缘境一心的体性，是心所法的自性。其所缘境称为行境，自境即是色。与彼相似显现者即是影像。'
若将此影像与《大乘集论》相配，则说是指青等显现的影像。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་ པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི།ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ལས་སྔ་མ་བརྒྱད་ནི་གཟུགས་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྔོན་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་ངོ་། །གཟུགས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ གཞུང་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་བཤད་དེ། དེའི་གཞུང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཟུགས་ལས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་བསྡུས་པར་འདོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་སེམས་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་འདོད་པ་ཡང་ ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་དང་ཡང་མཐུན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་མདོ་སྡེ་པ་དག་ན་རེ་མདོ་དག་ལས། གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཡང་། རྣལ་འབྱོར་པ་དག་ན་རེ་བསམ་གཏན་བསྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གནས་ལ་མི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་མིང་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཤད་པ་ དང་མཐུན་ནོ།།གཞན་ཡང་མདོ་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་ན་རེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་བསྐྱེད་པའི་གཟུགས་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པ་བཅུའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དམིགས་པའི་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་ཁོ་ནའི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་བསྟན ཞེ་ན།སྨྲས་པ། སྔར་གོང་དུ་ཞི་གནས་ནི་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་ཡུལ་རྣམས་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དང་ལྷག་མཐོང་གཅིག་པ་ཞིག་ལགས་སམ། ཐ་དད་པ་ཞིག་ལགས་ ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་དང་གཅིག་པ་ཞིག་ལགས་སམ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ལགས་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའོ། །ཡུལ་སེམས་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཀྱི།ཡང་དག་པར་ནི་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སླར་བརྟགས་པ་སྟེ། དམིགས་པར་ བྱ་བ་དེ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ལས་གུད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཟུགས་བརྙན་དེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞུང་སྨོས་ ནས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་།ཕ་རོལ་གྱི་ཐེ་ཚོམ་བསལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་བརྙན་དེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

从大乘要集注释的一个不同观点来看，在十遍处中，前八种是色法，即：青色、红色、白色、黄色、地、水、火、风。这八种色法，依据说一切有部的论典，其中四大种属于触处所摄，青等四色属于色处所摄。依据他们的论典，法处唯摄无表色，因为如此。
依据经部宗的论典，如《成实论》中所说，无表色既非色法也非心法。定境之色为法处所摄的观点，大多与大乘相符。因此，《俱舍论》中说：'经部师说：经中所说三种色法，瑜伽师说：修习禅定者由三摩地力所生的定境影像，因为不是眼根的对境，故称为不可见。因为不障碍处所，故称为无对。'
若问：'既然如此，为何称为色法？'对此的解释与无表色的解释相符。此外，经中所说的无漏色，瑜伽师说是由定力所生的色法中，依无漏定所生者，称为无漏色。
在此，若与大乘十遍处瑜伽修习相配合，解脱等所缘境的色法，都是属于法处所摄。
此处为何只说毗婆舍那的所缘境界？答：前文已说，奢摩他唯缘于心，毗婆舍那缘于诸境，因此以此含义提出问题，所以未说奢摩他。
这是说，本应问'所缘境与毗婆舍那是一是异？'为何说'与心是一是异？'答：因为与心相应，故也称为心。与说唯识相符，故彼此无违。
世尊对菩萨弥勒说：'善男子，应说为非异。'这是第二，如来简要作答。因为境不离心而有，故说非异，但实际上既非一也非异，为破执著差异性而说非异。
'这是为什么？'是第三，菩萨复次询问，意思是说所缘境不是离能缘心而有吗？
'因为影像唯是识'等，是第四，如来详细解说。这又分两种：引述教证详细解说，和断除他方疑惑。这是第一，即影像是从识所生故。

།རིགས་ཀྱི་བུ་ངས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལས་སྣང་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕ་རོལ་ ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་བསལ་བ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་གི་རྣམ་པར་རིག་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེའོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལས་སྣང་བའི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་གྱི། ལོགས་ཤིག་ན་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལས་སྣང་སྟེ་གུད་ན་ཡུལ་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨོས་པ་ནི་ངས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ངེས་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་སྣང་གི་གུད་ན་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་འདིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་གསར་རྙིང་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ ཙམ་དུ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་བདུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་དེའི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་སེམས་དེ་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ན་ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གསོལ་བ་སྟེ། དེ་ནི འདི་སྐད་དུ་སེམས་ནི་དམིགས་པར་བགྱིད་པའི་དོན་ལགས།ཡུལ་ནི་བརྟེན་པར་བགྱིད་པའི་དོན་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་དེ་དག་སེམས་དང་ཐ་དད་པ་མ་ལགས་པར་བཀའ་སྩལ་པ་ལྟ་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འོ་ན་ནི་འཇིག་ རྟེན་པ་དག་མིག་ནི་རང་ཉིད་མི་མཐོང་ངོ་།།མཛུབ་མོ་ནི་རང་ཉིད་མི་[(]འཛུག་[,]འཇུག་[)]གོ་། །མཚོན་གྱིས་ནི་རང་ཉིད་ལ་མི་གཅོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དག་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་ ཉིད་ཀྱིས་སེམས་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་བདག་ཉིད་དང་མི་འགལ་བར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡོད་ ན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དོན་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ལ།རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་བྱེད་ན་ཡང་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལ་ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་ཡང་ མཐོང་བར་མི་འགྱུར་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་སེམས་དེ་དེ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་ཚེ་གཟུགས་བརྙན་དེ་དག་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དྲུག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྱིར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་སེམས་ལས་གུད་ན་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་ལེན་དག་གིས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བས་འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་དོན་བསྟན་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས ཅུང་ཟད་གང་ཡང་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བརྒལ་བས་སྔ་མའི་ལན་བསྟན་པ་སྟེ།བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

善男子，我说识的所缘唯是识现而已，这是第二部分，消除他人的疑虑。无性在《大乘集论释》中说：'除了唯识之外，若有所缘境，那是由内识所分别。'这是说明所缘境界是唯识的本质义。这意思是说：识所缘的境界都是唯识所显现的影像，并非在识之外另有自体。
世亲菩萨在《大乘集论释》中也如是说：'识的所缘唯是识现，离识之外并无境界的实义。又说识者，我说识的境界必定显现为唯识，离识之外并无自体。'
此外，这里还应当阐述《大乘集论》新旧两种版本、《唯识成就论》、《佛地经论》和《杂阿毗达磨集论》中关于唯识的道理。
第三十七品。世尊，如果其境界影像与心识不异，那么如何能以心识见心识本身？这是所问。这意思是说：心识是能缘的意思，境界是所依的意思。世尊说境界影像与心识无异，那么如何能以心识见心识本身呢？否则就与世间所说'眼不能自见，指不能自触，刀不能自割'等说法相违。
无性所作的注释中说：'如何能以心识见心识本身'这句话是说明作用能力与自体不相违。《大乘集论释》的一种异说中说：'若有另一个识作为识的境界事物，也不能成立唯识义；若以自体为所缘境界事物，也不能成立，因为世间没有这样的情况。'
善男子，此中实无少法能见少法，然而当心如是生起时，影像如是显现。以下等文是第六如来总说。这又分为两种：显示三昧境界不离心识，以及以问答分别散乱心的所缘。第一又分三种，即：义、喻及合义。这是第一显示义，无性释中说：'少法不能见少法'这句话是对前面质疑的回答，因为无作用故。

།ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་ཡང་མེད་པས་བྱེད་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ་ ཞེས་བྱ་བ་ཡང་།ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་ཡང་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པ་མེད་པར་བསྟན་པས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་གང་ཡང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་གཞན་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་གང་ཡང་རྟོག་པར་མི་བྱེད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་གི་ཚིག་ཐ་དད་ཀྱང་དོན་ནི་མི་མཐུན་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་གང་ ཡང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་སེམས་ལས་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མེད་ཅིང་ཡང་དག་པའི་ནུས་པ་གང་ཡང་མེད་པས་སོ།།སེམས་དེ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། གཞན་དག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཡོད་ པར་འགྱུར་ཞེས་རྒོལ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་སེམས་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པའི་ཚེ། དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་བརྙན་དག་རབ་ཏུ་སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་དེས་ཡུལ་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་འོན་ཀྱང་ སེམས་དེ་དེ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མཐུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པ་གཉིས་སྐྱེས་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ།དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ལས་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་སྐྱེའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སེམས་དེ་དག་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་རིགས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཡང་དག་པར་མེད་ཀྱང་ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཡུལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ།ཅི་ན་རང་གི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་། སུ་ཞིག་གཞན་གྱི་སེམས་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ལ་མ་ཞེན་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཉེ་བའི་དམིགས་པ་ཡིན་པར་མ་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་ དག་པར་བྱེད་པ་མེད་པས།ཇི་ལྟར་ལག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་མངོན་སུམ་དུ་འཛིན་པ་དང་། ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་གྱི། མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལྟ་བུར་སྣང་བས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ ཞེས་བྱའི།མངོན་སུམ་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་གྱི་དམིགས་པ་ནི་བདག་གི་བདག་ཉིད་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས་ཆོས་ཅུང་ཟད་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་གཞན་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མེད་ཀྱང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་དེའི་མཚན་ ཉིད་འདྲ་བར་སྣང་བས་དངོས་པོ་དེ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།གཞན་གྱི་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དྲིས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ ན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་པས་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ཡང་བདག་གིས་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་གཟུགས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་ངོ་སྙམ་དུ་ཡང་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེས བསྟན་པ་སྟེ།མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྔར་སོ་སོའི་གཞུང་གི་བཤད་པ་བརྗོད་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་མདོའི་ཚིག་འདི་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པར་བྱའོ།

经中说道：'一切法无作用，因为不会成就，由于丝毫无有诸法，故而显示无作用'这句话的意思是，由于丝毫不见任何法，故而显示无作用。
在《大乘集论》的一个不同注释中说：'任何法都不能执取任何法'。
在朗吉时期翻译的《大乘集论注》中说：'任何法都不能执取其他法'。
在《解深密经》中说：'不应分别任何法'。虽然这些说法用词不同，但含义并无差异。
另外，'任何法都不能执取任何法'这句话是因为依他起的心性无有自性，也无有任何真实的功能。
如果说心在别处存在，有人反驳说：'若无真实功能，如何会有所取能取？'因此说此语。如是，当依他起心生起时，如是影像显现，因此说该心执取境。
在《无自性注》中说：'然而所谓心如是生起时'是指缘起诸法极为有力，故而在一个自性相中生起两种影像，互相观待时，既非彼亦非离彼，故心及心所法由缘力，其自性法尔如是生起。
这些心缘取境的道理，应当如《唯识成就论》中所说般了知。因此在该论中说：'虽然外境色法实际并不存在，但内在识的对境他心实际不是也存在吗？为何说非自所缘？'谁说他人之心不执著于自己识的境界？仅仅是未说是其近所缘而已。如是，当识生起时无有真实作用。
不像手等外在事物那样直接执取，也不像日光等照明外境那样直接显现，而是如同镜子等显现似外境相，故称为知他心，并非直接通达。因为现量所缘是从自体所生，所以经中说虽然任何法都不能执取其他法，但当识生起时，由于显现相似相，故说执取彼事。
如同缘取他心一样，色等诸法也是如此。问答广分别应如该论中所说般了知。
'善男子，譬如极为清净的镜面，由色作为缘而见到影像时，心想：我见到影像，也想：离开色单独显现影像境界'，这是第二个以喻说明。由于镜中影像的性相也难以通达，因此在此先说各自的论典解释，之后当正确解释此经文。

།དེ་ལ་རེ་ཞིག་སོ་སོའི་གཞུང་གི་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་གཟུགས་བརྙན་དང་། གཟུགས་ ཉིད་ན་འབྲེལ་པ་དང་།འབྲེལ་པ་མེད་པ་དང་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་འབྲེལ་པ་མེད་ཅིང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གནས་བརྟན་པའི་སྡེ་པ་དག་དཔེ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམ་པར་མི་གཞག་པ་ལྟ་བུ་དང་། མཛོད་ ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་།ཡང་དག་པའི་རིགས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམ་པར་མི་གཞག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་ནི་བར་ཆད་དང་བཅས་པའི་དོན་ཡོད་པས་གནས་བརྟན་པའི་སྡེ་པ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་པར་ བཤད་དེ།།གཉིས་པ་ནི་འབྲེལ་པ་མེད་ཅིང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འདུས་པའི་མཐུ་ལས་དེ་ལྟར་མཐོང་བས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཤིན་ཏུ་དཔག་པར་དཀའ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུམ་པ་ནི་འབྲེལ་པ་དང་བཅས་ཤིང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་གིས་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི་གཞུང་རྣམ་པར་འཇིག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བཞི་པ་ནི་འབྲེལ་པ་དང་བཅས་ཤིང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། སོ་སོའི་གཞུང་ལས་ཚིག་འདི་ཡོད་ཀྱང་ཚད་མར་བཟུང་དུ་རུང་བའི་གཏན་ཚིགས་ཉིད་མ་མཐོང་བས་གཏུགས་པར་བྱའོ། །ལྔ་པ་ནི་འབྲེལ་པ་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པ་དང་རྫས་ སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ།བཙུན་པ་བར་མ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་མདོ་སྡེ་པའི་སློབ་དཔོན་གསུམ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མདོ་སྡེའི་སློབ་དཔོན་ནི་གསུམ་ཡོད་དེ། ཀུ་མ་ར་ཏ་དང་། ཤི་རི་ར་ཏ་དང་། བཙུན་པ་ར་ཏའོ། །མིག་གི་དབང་པོས་ཡུལ་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ནི་། རང་གི་གདོང་ཉིད་མཐོང་ཡང་གཟུགས་ བརྙན་གཞན་ཞིག་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། དེ་དག་གིས་བརྟགས་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འཇིག་པས། དེར་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལེའུ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་མེ་ལོང་གི་ནང་ན་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་དཔེར་ན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལས་གལ་ཏེ་གཟུགས་ཤིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས པར་གྱུར་ན་གཟུགས་བརྙན་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་གཉིས་སམ། གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་མང་པོ་དག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན། གཟུགས་བརྙན་ཡང་རབ་ཏུ་མང་པོ་དག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ ལས།དཔེར་ན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་བརྙན་དག་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གཞན་ཡང་དཔེར་ན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་གཟུགས་བརྙན་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས། དཔེར་ན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་པས་གཟུགས་ཉིད་མཐོང་ཡང་བདག་གིས་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་གཟུགས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་གསུངས པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ།

关于这个问题，如果结合各自论典的解释，依据影像与形色之间的关联性与无关联性，假立与实有，简要而言有五种解释：
第一是无关联且实有，如上座部依据这个比喻不承认中有，如《俱舍论》、《如理论》以及《大毗婆沙论》中说明分别说部不承认中有。因为镜中影像有间隔的意义，所以上座部也如此解释。
第二是无关联且非实有，如诸法由因缘和合力而如是显现，诸法自性的功能差别极难测度，如世亲论师在《俱舍论》中广说中有安立。
第三是有关联且实有，如胜友论师对世亲论师的论典所作的破斥中有安立，详细应知如《如理论》中所说。
第四是有关联且非实有，虽然在各自论典中有此说法，但因未见可作为量的正确理由，故应详察。
第五是既非关联非无关联也非实有，如中尊。此是经部第三论师，经部论师有三：鸠摩罗多、室利罗多和尊者罗多。
眼根缘取色境时，虽见自己面容却认为见到另一影像，如《如理论》中对他们的广破，若详察则可了知。
若此处结合大乘教法，有两种解释：第一是从经中心意识品所说结合，镜中有影像，因此此经中又说：'譬如极为清净的镜面，若有色法生起的缘近住，则只生起一个影像。若有二个或极多生起的缘近住，则生起极多影像'等。
又如《佛地经》中说：'譬如依靠镜面显现影像'乃至'又如镜面观待色法缘而成为产生种种影像之因'。
第二是依据此经所说：'譬如在极为清净的镜面上，由色法为缘，虽见色法本身，却认为见到影像，认为离开色法另有所缘境的影像显现'等。
大乘论师们的解释也分为两种。

།དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་སྟེ། བཤད་མ་ཐག་པའི་མདོའི་ཚིག་དང་། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་མེ་ལོང་གི་ནང་ན་གཟུགས་ བརྙན་སྣང་བ་ཡང་བདག་ཉིད་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་རྣམ་པར་གཞག་ནས།མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་དང་རང་ཉིད་བཞིན་མཐོང་བ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་མཛད་དེ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་གྲིབ་མའི་གཟུགས་དང་གཟུགས་བརྙན་གྱི་གཟུགས་ནི་ཐ་དད་ པར་བཤད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་གི་གསལ་བ་མེ་ལོང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཕྲད་པ་དེ་རང་གི་གྲིབ་མ་མཐོང་བས་ཀྱང་འོད་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བར་ཟད་ཀྱི་ཆོས་གཞན་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དངོས་པོ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲུ་མར་གྱི་ ནང་དུ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་དང་པོའི་གཟུགས་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དང་།རལ་གྲི་བསྙལ་ཏེ་ལྟ་བའི་ཚེ་ནི་གདོང་ཆེ་ལ་བསྒྲེང་སྟེ་ལྟ་བའི་ཚེ་ནི་གདོང་མཆུ་རིངས་སུ་འགྱུར་བ་ལྟ་བུ་དང་པོ་ནི་བཞིན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དང་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཐིག་ལེ་རེ་རེའི་ནང་ན་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ལྟ་བུའི་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གཅིག་ཁོ་ ན་མ་ཡིན་ཏེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེའི་ཕྱིར་དང་པོའི་གཟུགས་ཉིད་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མེ་ལོང་དང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མིང་དང་སྣང་བ་ཡོད་ཅིང་རྐྱེན་མང་པོ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་གི། རྐྱེན་མང་པོ་དང་ལྡན་པར་མ་གྱུར་ན་གཟུགས་བརྙན་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་ པ་བཞིན་ནོ།།བཤད་པ་འདི་དག་དང་རང་གི་གདོང་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་དཔེའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེ་ལོང་གི་ནང་ ན་གཟུགས་བརྙན་གཞན་ཡོད་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བའོ།།གལ་ཏེ་གཟུགས་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གཞན་མེད་ན་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཀྱི། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ནི་མེད་པར་འགྱུར་བས་འོ་ན་ནི་དཔེ་དང་ དོན་འདྲ་བ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་འདི་ལས་ནི་ངེས་པར་གཟུགས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་པས་གཟུགས་ཉིད་མཐོང་ཡང་བདག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་གཟུགས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་སྤྱོད་ཡུལ་ གཟུགས་བརྙན་སྣང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གཟུགས་བརྙན་དང་གཟུགས་ཉིད་ནི་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་བརྙན་མི་མཚུངས་ལ། ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་གཟུགས་ གཟུགས་ཉིད་མཐོང་ཞེས་བྱའོ།

第一是关于龙树论师的论著，依据刚才所说的经典文句和《圣佛地经》等，认为镜中显现的影像是独立存在的，破除了经部宗的论著和自性见。
因此，在《圣般若波罗蜜多释》中说影子形象和影像形象是有差别的说法是不合理的。为什么呢？因为眼睛的光明与清净的镜子相遇时，看到自己的影子也是因为遮蔽了光明而显现影像而已，并没有其他法。
回答说：事物并非如此。比如在油中显现的影像并非是原本的形象，以及横放刀剑观看时面容显大，竖立观看时面容显长，这些都不是原本的面容。如同在每一颗水晶珠中显现的影像，面容的影像并非只有一个。因为这些因缘的缘故，并非是看到了原本的形象。
另外，由于有镜子、名称和光明等诸多条件聚合，才会产生影像。若无诸多条件具足，则不会产生影像，如此详细解释如彼论中所说。
这些解释和'见到自己面容'的说法是经部宗的论著中所显示的譬喻特征，而非大乘的义理。
第二是关于圣弥勒的论著，对此也有两种解释：有些人说因为镜中有其他影像存在，所以眼识缘于影像而生起。如果仅仅是形色而无其他影像的话，应当只有能见的行相而无因相的行相，那么譬喻与所诠就会不相符合。
此外，在诸多教法中，镜中影像是作为依他起的比喻，虚空花是作为遍计所执自性的比喻，因此必定有影像存在，为色处所摄。
此经中是要破除'必定在色法之外另有影像存在'的执著，因此虽然说'由色法为缘而见到色法本身，却认为是我见到了色法，并认为在色法之外有所缘境的影像显现'，但就真实义而言，影像与色法本身既非一也非异。
因为非一，所以色法与影像不相同；又因为非异，所以说是见到色法本身。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཟུགས་ལ་ས་གུད་ན་གཟུགས་བརྙན་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་ཕལ་ཆེར་མདོ་སྡེ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་བདག་ཉིད་ཀྱི་བཞིན་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྨོངས་ཤིང་ནོར་བའི་ཕྱིར་བདག་གིས་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་གཟུགས་ལས་ ལོགས་ཤིག་ན་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་ཟད་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཅི་ཡང་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་དག་པར་གཟུགས་བརྙན་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དཔེར་རུང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་མེ་ ལོང་ཡང་ཡོད་ཅིང་ཚོགས་པ་ལས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་དཔེར་རུང་སྟེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གཟུགས་བརྙན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་མཐུའི་ཕྱིར་དང་། མེ་ལོང་དང་གདོང་གིས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གྱུར་ནས་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་སྣང་བས་དེས་ན་འཇིག་རྟེན་པ་དག་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་ནས་བདག་གིས་མེ་ལོང་གི་ནང་དུ་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཀྱང་གཟུགས་བརྙན་གཞན་མེ་ལོང་གི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་གང་ཡང་མེད་དེ་དེའི་ཕྱིར མདོ་ལས་གཟུགས་བརྙན་མང་པོ་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་སྐྱེས་པ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལེའུ་ལས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས། སྨྲས་པ་སྣང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྐྱེ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་དཔེར་ན་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་གཟུགས་ཉིད་མཐོང་ཡང་བདག་གིས་གུད་ན་གཟུགས་བརྙན མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།གཟུགས་བརྙན་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས། དཔེར་ན་གཟུགས་བརྙན་ནི་ཡང་དག་པར་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཟུགས་དེ་ཉིད་ལ་གཟུགས་བརྙན་ གྱི་བློ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ།གཟུགས་བརྙན་དེའི་དོན་ལོགས་ཤིག་ན་མི་དམིགས་སོ། །འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱེ་མ་བཟང་སྟེ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་བརྙན་མེད་པར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དོ་།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེ་ལོང་གི་ནང་ན་གཟུགས་བརྙན་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་ཁུངས་སུ་བསྟན་ནས། གཟུགས་ཉིད་ལ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་བློ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེ་ལོང་གིས་བཞིན་སྣང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས།དང་པོ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གྱུར་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དུས་མཚུངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་གཟུགས་ཉིད་ དང་གནས་མཚུངས་པའོ།།བཞི་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གཅིག་ནི་མེ་ལོང་དང་བཞིན་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པ་ལྔས་བསྡུས་པའི་གཟུགས་ ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ཉིད་དོ།།དེ་ལ་དང་པོ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་བསྡུས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། མངོན་པར་སྐབས་ཡོད་པ་དང་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་དབང་འབྱོར་པས་བསྐྱེད་པ་དང་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་སོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་མེ་ལོང་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་བརྙན་བྱེ་བྲག་ ཏུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེ་ལོང་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།

有些人说，形体之外没有其他影像，与大多数经部师相同，认为是看见自己的面容。由于如此迷惑错误，所以认为'我见到影像'，认为在形体之外有所缘境的影像显现，但实际上什么都没有。
因此在《圣佛地经释》中说：'如果影像实际上不存在于镜子圆面之中，那么如何能作为比喻呢？由于有形体和镜子，且由聚合而成为缘起，因此显现如是相，所以可以作为比喻。如是，由于众生颠倒执著，受影像所熏习成熟力的缘故，以及由镜子和面容作为缘起的缘故，自己的识转变后显现如面容影像，因此世间人生起增上慢，虽然认为'我在镜中见到影像'，但镜中并没有生起任何其他影像。因此经中说'显现诸多影像'，而未说'生起'。'
如果这样的话，为什么在《圣佛地经》和此经中的心意识品中说'生起'呢？答：依据显现的意义而说'生起'。
另外，在由无性论师所造的《大乘集论释》中说：'又如在镜子等中显现影像，虽见到形体本身，却认为'我见到了别处的影像'，但该影像实际上并不存在。'
又在世亲论师所造的《大乘集论释》中说：'譬如影像虽然实际上并不存在，但能在该形体上生起影像的认知，并不能在别处观察到该影像的对象。此亦如是。'
虽然有这两种解释，但后一种解释较好，因为与诸多教法相顺。
关于无影像的教说也有两种解释。有些人说镜中根本没有影像，如前引用《大乘集论》等论典为依据，说是在形体上生起影像的认知。
有些人说镜子显现面容这一现象有四种情况：第一是从阿赖耶识转变的色法；第二是从眼识转变的因相；第三是同时意识的因相，这三种情况与色法处所相同；第四是分别意识的因相，唯有这一种存在于镜子和面容中。这在论典《杂集论》中说：'法处所摄色有五种所摄的色法中的遍计所执色。其中前五种是积集所成色、表示色、等起色、自在所生色和遍计所执色。'
关于镜子、形体和影像的差别特征，各种解释也不相同。有些人说：镜子是用来比喻禅定，形体是用来比喻心王。

།གཟུགས་བརྙན་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སེམས་ཀྱི་མཐུའི་དབང་གིས་ནི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་ཀྱང་།གཟུགས་བརྙན་དེ་ནི་སེམས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་བྲལ་བས་དེའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་ཀྱི། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་མཐོང་བ་ཞེས་བརྗོད་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡང་བསྡུས་ནས་དཔེ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ན་ནི། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དོན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་འདྲའོ་ ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ནང་ན་མེ་ལོང་ནི་རྩ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་དཔེའོ། །གཟུགས་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་དཔེའོ། །གཟུགས་བརྙན་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་དཔེའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མེ་ལོང་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་དཔེའོ། །གཟུགས་བརྙན་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་དཔེའོ། །གཟུགས་ནི་བདག་ ཉིད་ཀྱིས་རྟོག་པའི་རྣམ་པའི་དཔེར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོག་པའི་རྣམ་པའི་དབང་གིས་ལྟ་བ་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་རྒྱུ་མཚན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྟ་བ་དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོག་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་ པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་སྐྱེས་པ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་ཐ་དད་པ་འདྲ་བར་རབ་ཏུ་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་ན་རྨོངས་ཤིང་ནོར་ བའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ཞིག་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་མཚན་མ་དག་ནི་སེམས་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་བཤད་ཀྱི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་གཞན་ཞིག་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བདག་ ཉིད་ཀྱིས་སེམས་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་གང་ལགས་པ་དེ་ཡང་སེམས་འདི་དང་ཐ་དད་པ་ལགས་ཞེས་བགྱིའམ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ།སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་རྩོལ་བ་མེད་པར་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ན་གཟུགས་བརྙན་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ལགས་པ་དེ་ཡང་སེམས་འདི་དང་ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ཞེས་བགྱི་འམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་བྱིས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ཅན་རྣམས་ནི་གཟུགས་བརྙན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས ཀྱི་དམིགས་པ་ཡང་སེམས་ལས་གུད་ན་མེད་ཀྱང་འདི་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་སེམས་ནོར་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བརྙན་སེམས་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་སེམས་སོ་ཞེས་བྱའོ།

说影像是因相的譬喻，这是说，虽然由心力依靠禅定缘取青等境，但是由于影像是心所变现，离开心的缘故，所以说是自己见到心，而不是以见的行相见到见的行相，因此称为见到自己。
如果包括禅定和散乱而说此譬喻的话，对此有两种解释：有人说，由于散乱位也有禅定，所以实际上与禅定位相似。
有人说，散乱中的镜子是本质色的譬喻，色是见的行相的譬喻，影像是因相的譬喻。
有人说，镜子是见的行相的譬喻，影像是因相的譬喻，色是自我分别行相的譬喻。这是说，由于自我分别行相的力量转变为见和因相的行相，所以虽然见缘取因相，但是因相和见都不离开自我分别，所以说唯识。
同样，'当彼心生时，如同禅定境界的影像显现差别'这是第三个譬喻与义的配合。即当如是生起禅定心时，由于迷惑错误，认为见到了离心外在的差别影像显现。
实际上，由心所变现的相都不离开心，所以说是心，而不是因为见到离心之外的他物而说自己见心。
世尊，众生自然安住缘取色等的心与境界影像，是否与此心有别？等等，这是第二个请问和回答，显示分别散乱心的所缘。
这也分为两部分：请问和回答。这是第一个请问。其中请问的意趣是：世尊曾说众生无功用自然安住的心缘取色等，那么影像的境界是否也不异于此心？
善男子，虽然不异，但是颠倒知见的凡夫们对于影像不能如实了知唯识，所以颠倒地认为。这是第二个如来的回答。即虽然散乱心的所缘不离心，但是由于凡夫心颠倒，认为影像是离心之外的。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ལ་དགོངས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་ ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས།ཇི་སྐད་དུ་མདོ་དག་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམས་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་སྤངས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་ལ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཞི་བའི་ཕྱིར་ནི་དབུ་མའི་ ལམ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས།ཡུལ་ཉིད་སེམས་ཙམ་དུ་ནི་མ་ཤེས་ན། །རྣམ་རྟོག་རྣམ་གཉིས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཡུལ་ཉིད་སེམས་ཙམ་དུ་ནི་རྟོགས་གྱུར་ན། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་ནི་སྐྱེ་མི་འགྱུར། །ཆོས་རྣམས་སེམས་ཙམ་དུ་ནི་རིག་གྱུར་ན། །ཕྱི་རོལ་དོན་གྱི་མཚན་མ་ སྤོང་འགྱུར་ཏེ།།དེས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རབ་ཞི་ནས། །མཉམ་ཉིད་ཡང་དག་སྟོང་པ་གོ་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་ནི་ཡུལ་གྱི་རོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ཞིང་གཏོང་བའི་སེམས་མེད་པས་འཁོར་བར་འཁོར་ཞིང་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་རྒྱ་མཚོར་བྱིང་ ནས་སྡུག་བསྔལ་ཤིན་ཏུ་མི་བཟད་པ་མྱོང་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མེད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐུགས་རྗེ་དང་ཐབས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དུ་འཛིན་པ་སྤོང་བར་མཛད་དོ།།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་ལ།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་སྨན་པ་མཁས་པ་དག་།སྨན་རབ་ནད་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ལྟར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ། །སེམས་ ཅན་དག་གི་ཆེད་དུ་སེམས་ཙམ་བཤད།།ཅེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ཙམ་གྱིས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཅིག་ཏུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་བདུན་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དང་ཟུང་དུ་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ ལས།དེ་ལ་ཆ་གཅིག་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སོ་སོ་ནས་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཟུང་དུ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་འདྲེས་པར་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བསྒོམ་པ་བསྟན་པ་དང་།བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དམིགས་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གཅིག་ཏུ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་བསྟན་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་བསྟན་པའོ།།རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡོད་པས་འདི་ནི་དང་པོ་ལྷག་མཐོང་ལས་བརྩམས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ཤེས་ པའི་ཚད་ཞུས་པ་ཡིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་གིས་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོས་པ་དང་།བསམས་པའི་ཤེས་རབ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

如果问及世尊宣说唯识有何密意，答曰：如《广百论》中所说：'诸经中说唯识者，是为修习唯识而断除外境，若断除外境则能止息不真实心，由止息不真实心故能证悟中道，因此诸经中说：若不知境唯是心，则生二种分别，若证知境唯是心，则分别不生。若了知诸法唯心，则能断除外境相，由此止息诸分别，证得平等真空性。'
凡夫众生执著境界之味，耽著欲乐而无舍心，因此轮回生死，沉溺三有大海，感受极大痛苦，无有解脱之因。故如来以大悲方便宣说诸法唯识，令其断除执著外境。
由断除外境，不真实识亦得止息，由止息不真实识故得证涅槃，因此诸经中说：'譬如世间善巧医，以妙药除诸病，如是诸如来，为众生说唯心。'详细内容如彼论中所说。关于唯识广大解释，应当如《唯识成就论》等中所说而了知。
菩萨弥勒又如是请问世尊：'世尊，以何为菩萨修习纯粹毗婆舍那？'此下为第七止观双运门，故《庄严经论》中说：'其中一分修习，即是止观分别修习。双运修习，即是止观和合修习。'
此亦分为二种：总别修习宣说，以及从'世尊，心之相为何'以下宣说三种所缘差别。初者又分三种：宣说纯粹毗婆舍那修习，宣说纯粹奢摩他修习，以及宣说止观双运。
此三种各有请问及回答，此处首先从毗婆舍那开始菩萨请问，此是请问毗婆舍那修习之行为与了知之量。
世尊告菩萨弥勒：'善男子，以相续作意观察心之相。'此为第二如来如实宣说答复，即以相续作意及闻思慧观察心之因相。

།སྔར་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་སྤངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དང་འདི་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ཀྱི་མཚན་མར་མཚུངས་ཀྱང་འདི་ནི་ བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ལ།དེ་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཤད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ལྷག་མཐོང་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་ཅིང་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཅིག་ཏུ་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་ཁོ་ན་ཞུས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་གིས་བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བར་ཆད་མེད་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བར་ཆད་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་ལ་བྱ་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཞི་གནས་ཀྱིས་སེམས་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བར་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནའོ།།གཞན་ཡང་བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་གོང་མ་བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་དམིགས་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཟང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སེམས་ ཀྱི་མཚན་མ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་འདྲེས་པར་གྱུར་ཏེ། མཉམ་པར་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གཉི་ག་ཅིག་ཅར་དུ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཞུས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ གང་གིས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ།དེ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཅིག་ཅར་འཇུག་ཅིང་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའོ། །ཚིག་འདི་གཅིག་ ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཁོ་ན་སྟེ་ཡུལ་ནི་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མེད་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་ན་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཁོ་ནར་ཟད་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་ ན་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཁོ་ན་སྟེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གཏོགས་པས། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ དུ་གྲུབ་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཀུན་རྫོབ་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ སེམས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་རྟོག་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དམིགས་པ་དང་པོ་ཞུས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་ པའི་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཉིད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་ཡང་ཡིན་ལ་ལྷག་མཐོང་གི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་ཡིན་པས་སོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བར་ཆད་མ་མཆིས་པའི་སེམས་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དམིགས་པ་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བསྟན་ཏོ།

如果问及前面所说的'断除心相'与此处有何差别？答：虽然都是心相，但此处是就能取的主体而言，彼处是就所取的对境而言，因此有差别。在《解深密经》中说是'随顺于胜观且心相相续不断'。
'世尊，如何是菩萨专修止观'这是第二个单独请问修止的问题。'善男子，相续作意即是无间断地作意于心'这是第二个如来的回答。如《瑜伽师地论》中说：'无间作意即是在一切时中无间断地相续而入'，因此'无间断'应当理解为相续，因为止观使心不散乱，所以唯缘于心。
另外，'无间断心'也可以理解为缘取前一刹那的无间断心。虽然有这两种解释，但前一种解释较好。在《解深密经》中说是'心相相续不断'。
'世尊，如何是菩萨止观双运，称为平等双运'这是第三个请问止观同时运作的特征。'善男子，即是正作意于心一境性'这是第二个如来的回答。其中'心一境性'是指止观同时运作而缘于境。
对这一句有不同的解释：有人说'心一境性'是就世俗谛而言唯有识，因为境不离于心外，所以称为心一境性。或者说仅仅是心一境性而已，所以称为心一境性。或者说'心一境性'是就胜义谛而言唯有识，因为一切法都是真如一味的本性，所以称为心一境性。
有人说'性'字属于世俗谛，因此如《唯识论》中说：'识的本性略有二种：第一是世俗，即依他起性；第二是胜义，即圆成实性。'在《解深密经》中说是'观心一境'。
'世尊，何为心相'等是第二个重复宣说三种所缘差别的教示。这也是以三种所缘的教示而分为三种，这是请问第一种所缘。'善男子，即是三摩地行境有分别影像胜观所缘'是如来的正确解释，即前面所说的心相既是三摩地行境影像也是胜观心的行境。
'世尊，何为无间断心'等是显示请问第二种所缘。

།རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ ལྟ་སྟེ།གཟུགས་བརྙན་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་སེམས་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དམིགས་པ་གསུམ་པ་ཞུས་པ་བསྟན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་ལ་འདི་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་ པ་སྟེ་དེ་རྟོགས་ནས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་དེའི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལས་གུད་ན་མེད་དོ་ཞེས་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྟོགས་ནས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ། སྔ་མའི་སྒོ་གཉིས་ཀྱིས་ ནི་སེམས་དང་ཡུལ་ཐ་དད་པར་རྟོགས་པས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཅིག་ཅར་མི་འཇུག་པར་བསྟན་ལ།སྒོ་གསུམ་པ་འདིས་ནི་སེམས་དང་ཡུལ་ལ་འདྲེས་པར་དམིགས་ཤིང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཅིག་ཅར་འཇུག་པར་བསྟན་པས་སོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལ་གཉི་ག་ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་རྒྱ་ ཆེར་བཤད་པ་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྷག་མཐོང་ལ་རྣམ་པ་དུ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བརྒྱད་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷག་མཐོང་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་བསྟན་པའོ། །ལྷག་མཐོང་བསྟན་ པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་པ་དང་། མིང་བཀོད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ལྷག་མཐོང་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ལྷག་ མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ།།མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་མཚན་ཉིད་ ཞུས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་འབའ་ཞིག་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཆོས་དང་དོན་འདྲ་བ་འབའ་ཞིག་ ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ན་ཡུལ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་དང་དེར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་བརྙན་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པ་དག་ལེགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ གང་ཡིན་པའོ།།སོ་སོར་རྟོག་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཞུས་པའོ།

善男子，如是。所谓缘于影像之奢摩他所缘者，是如来所正说。缘于彼影像，具足闻思二种智慧相应，具有因相之心，即是奢摩他所缘境界。
世尊，何为心一境性？等问，是说明请问第三种所缘。
善男子，如是。于三摩地境界中了知唯是识，了知已而作如是意者，是如来所正说。如是，尔时诸法离识别无所有，如是了知已而作意真如。前二门是了知心境差别，故说止观不能同时而入，此第三门是了知心境和合，而说止观可以同时而入。
止观二者同时而入之广说，应如《瑜伽师地论》中所说而了知。心一境性之广说，亦应如《瑜伽师地论》中所说而了知。
弥勒菩萨复白世尊言：世尊，毗婆舍那有几种？此下是第八止观分别门。此亦有二种：说毗婆舍那与说奢摩他。
说毗婆舍那亦分二种：请问与回答。此是第一请问。
世尊告弥勒菩萨言：善男子，略说有二种等，是第二如来正答所说。此亦分三种：说数、立名、分别解说。此是第一。
有相毗婆舍那、遍寻毗婆舍那、伺察毗婆舍那，是第二依数立名。
云何有相毗婆舍那等，是第三分别解说。此亦以说三种相而分三种，此是第一请问其相。
如是，唯作意于三摩地境界有分别影像之毗婆舍那者，是第一正说其相。由唯作意于有分别影像法义相似，故从境立名为有相。
云何遍寻毗婆舍那，是第二请问。
如是，为以智慧于彼彼未善了知之一切法皆善了知故，作意之毗婆舍那者，是第二正说其相。如是，为以智慧之力于有相影像境未善了知者善了知故而作意。
云何伺察毗婆舍那，是第三请问。

།འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་དང་དེར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་པར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གསུམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཡུལ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ནས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མདོ་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས།མཚན་མ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གིས་ཐོས་པ་དང་བཟུང་བའི་ཆོས་སམ། གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ས་ལས། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་སེམས་པར་མི་བྱེད། རྟོག་ པར་མི་བྱེད།འཇལ་བར་མི་བྱེད་ཉེ་བར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་མཚན་མ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་སེམས་པར་བྱེད། རྟོག་པར་བྱེད། འཇལ་བར་བྱེད་ཉེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ན་ནི་ཡོངས་སུ་བཙལ་བའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གི་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་བསམས་ཤིང་བརྟགས་ལ་གཞལ་ཞིང་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཚེ་ན་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་བསྟན བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། ཞི་གནས་གང་ཞེ་ན་སེམས་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུའོ། །ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཞི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ལྷག་མཐོང་དང་། རྣམ་པ་བཞིའི་ལྷག་མཐོང་དང་། གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་ དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་གཞི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ལྷག་མཐོང་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ལྷག་མཐོང་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ལྷག་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་པ་བཞིའི་ལྷག་མཐོང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྣམ་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྣམ་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་རྣམ་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པའི་ལྷག་མཐོང་ངོ་། །གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ནི། དོན་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང དང་།མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། ཕྱོགས་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། དུས་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་དང་། རིགས་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། སེམས་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུ་དང་གཞི་ རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ལྷག་མཐོང་དང་།རྣམ་པ་བཞིའི་ལྷག་མཐོང་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་ལ་གཞི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་གང་ཞེ་ན། འདི་ ལྟ་སྟེ།ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ན་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ། དོན་དང་དངོས་པོ་དང་མཚན་ཉིད་དང་ཕྱོགས་དང་དུས་དང་རིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཡོངས་སུ་བཙལ་ནས་ཀྱང་དེ་དག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་དོན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདིའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དོན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ནང་གི་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྟེ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་རང གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ།དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ།

也就是说，由于以智慧在彼彼处极善通达一切法，见到极善圆满解脱，所作意的胜观是什么，这是对第三特征的如实解释。即如是，对彼等境极善通达之后，为获得极善圆满解脱而作意。《瑜伽师地论》中也多与此经相顺而说，因此，彼论中说：'何为随顺相而已的胜观？也就是说，对所闻持的法或教授开示的诸法，于等持地中，如理作意而不思维，不寻思，不度量，不观察，这即称为随顺相而已的胜观。当思维、寻思、度量、观察时，则称为随顺遍求的胜观。当于彼思维、寻思、度量、观察之后，如所安立而别观察时，则称为随顺别观的胜观。'
彼等止观的差别分类也应如《瑜伽师地论》中所说而了知。因此，彼论中说：'何为止？即九种心住。何为观？即三所依胜观、四种胜观及缘六所依差别的胜观。其中三所依胜观是有相胜观、遍求胜观及别观胜观。四种胜观即：法差别相胜观、极差别相胜观、周遍伺察相胜观及周遍观察相胜观。缘六所依差别的胜观是：缘义胜观、缘事胜观、缘相胜观、缘品胜观、缘时胜观及缘理胜观。'
论释中也如是说：九种心住和三所依胜观及四种胜观如前所说。六所依胜观当于此处解说。因此，《瑜伽师地论》中说：'其中何为缘六种所依差别的胜观？也就是说，遍求时遍求六种所依：遍求义、事、相、品、时、理，遍求后亦于彼等别观察。其中如何遍求义？答：如是遍求'此是此义'。如何遍求事？二种事，即内事与外事，如是遍求事。如何遍求相？二种相，即自相与共相，如是遍求相。'

།ཇི་ལྟར་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ཏེ་ནག་པོའི་ཕྱོགས་ནི་སྐྱོན་དང་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ ཕན་ཡོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཏེ།དེ་ལྟར་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་དུས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དུས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདས་པའི་དུས་ན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །འདི་ལྟར་མ་འོངས་པའི་ དུས་ན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།འདི་ལྟར་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ད་ལྟར་ཡོད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དུས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་རིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། རིགས་པ་བཞི་པོ་ལྟོས་པའི་རིགས་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་དང་། འཐད་པས་བསྒྲུབ་པའི་ རིགས་པ་དང་།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གཞི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། རྟོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྨྲས་པའི་དོན་རྟོགས་པ་དང་དངོས་པོའི་མཐའ་རྟོགས་པ་དང་། ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའོ།།དེ་ལ་དོན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་ནི་སྨྲས་པའི་དོན་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་ནི་དངོས་པོའི་མཐའ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། དུས་ ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་།རིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྨྲས་པའི་དོན་དང་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།རིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་ཕྱིས་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་བརྒྱད་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་ལ་རྣམ་པ་དུ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ གཉིས་པ་ཞི་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་ཉུང་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་དེའི་རྗེས་སུ་ འབྲང་བའི་ཕྱིར།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞི་གནས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་རྣམ་པ་བརྒྱད་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ མ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བའི་རྣམ་པའོ་། །དེ་ལ་འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ལྷག་མཐོང་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་ཀྱི་ སེམས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་བར་དུ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཞི་གནས་རྣམ་པ་རེ་རེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་བརྒྱད་སྟོན་ཏེ། འདི་ཉིད་ ཞི་གནས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་བརྒྱད་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་བསྟན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་བསྟན་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་བསྟན་པ་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ བསྟན་པའོ།

如何遍寻诸方呢？方分为黑白两种，黑方是从过患和过失的角度，白方是从功德和利益的角度，如是遍寻诸方。
如何遍寻诸时呢？时分为过去、未来、现在三种时，即是这样：过去时发生如是事，未来时将发生如是事，现在时有如是事，如是遍寻诸时。
如何遍寻诸理呢？理有四种：观待理、作用理、证成理和法尔理，如是遍寻诸理。
为何以六种分类基础建立毗婆舍那呢？是依据三种证悟的缘故，即：了解所说义、了解事物边际、如实了解。
其中，遍寻义是了解所说义。遍寻事物和遍寻自相是了解事物边际。遍寻共相、遍寻诸方、遍寻诸时和遍寻诸理是如实了解。
瑜伽行者所应了知即是：所说义、所知事物的量和如实性，仅此而已。详细内容应如彼处所说而知。四种理后面将会宣说。
第三十八品。菩萨弥勒又如是启问世尊：'世尊，奢摩他有几种？'以下是第二分别止的多少种类。
此又分二：请问和正说。此是第一请问。世尊告菩萨弥勒：'随顺无障碍心故，应知彼有三种。'等等是第二正说。
此又分三：宣说三种止、宣说八种止、宣说四种止。此是第一宣说有相等三种。
其中'随顺'是随顺观察的行相。关于此，由于缘心相的毗婆舍那有三种，故说缘无障碍心的奢摩他心也有三种。
又有八种，即从初禅乃至非想非非想处，每一处各有一种止，故有八种止。此是第二宣说八种三摩地。
八种三摩地又分二：宣说四禅和宣说四无色定。宣说四禅又从两方面宣说：宣说词义和宣说体性。

།དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སྤྱི་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རབ་ཏུ་ཞི་ཞིང་བསམ་གཏན་ལ་འབེབས་པས་ས་བཞི་པོ་འདི་དག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བརྗོད་དེ། གཞན་དག་ལས་ནི་མ་ཚང་བས་མིང་འདི་ཐོབ་པོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི་བཤད པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དོན་གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རབ་ཏུ་ཞི་བ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བསམ་པ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཕྱིར་བསམ་པ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་ནི་མཆོག་དང་། ཀུན་དུ་མཆོག་གི་ཚུལ་བཞིན་དུ་སེམས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།ཀུན་དུ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་བཞིན་དུ་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་གྱ་ནོམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ཡིན་པས་གྱ་ནོམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཚིག་འདིས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་ དེ།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གཅོད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་དང་། དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དོན་གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཟུགས་ མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བས་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་གིས་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བར་ནུས་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན། གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ ནི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་འབའ་ཞིག་སྤོང་གི།།མི་དགེ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མིང་དང་། ནུས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་ ཡིན་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མིང་དང་ལྡན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ནུས་པ་མེད་པས།དཔེར་ན་འཇིམ་པའི་དྲིལ་བུ་དང་གདུང་མ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་མིང་དང་ལྡན་ཡང་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་བ་ནི་ མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལྟར་བཤད་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ན་གདོད་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་ བྱེད་ཀྱང་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་ལ་གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བར་བྱེད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་མ་ཡིན་ནོ།





关于确定词的阐释分为总体和个别两种。其中总体是说一切有部的论典《大毗婆沙论》中有一种解释，因此在该论中说道：'为什么这四种称为禅定？'答：'因为这四地中寂静且能入定，三摩地与智慧平等，故称为禅定。其他则因不具足而不得此名。'
在契合正理的论典中有两种解释，因此在该论中说道：'为何安立禅定之名？'答：'依此寂静而安立思维，安立思维即是通达真实义。'《俱舍论》中也如是说。
又在该论中说：'有人说，由此三摩地能以殊胜及遍殊胜之方式如理摄持心故称为禅定。其中殊胜一词是区别于欲界，遍殊胜是区别于无色界，如理思维是区别于各种颠倒。此三摩地能摄持殊胜三摩地，故称为禅定。'此句说明止观双运无颠倒的三摩地称为禅定。
又若结合《大毗婆沙论》则有三种解释：断除结缚、正确思维、具足二种意义。因此在该论中说：'为何称为禅定？'有人说：'因断除结缚故称为禅定。'
问：'无色界三摩地也断除结缚，应称为禅定？'答：'能断除不善及无记两种结缚的三摩地称为禅定。无色界三摩地仅能断除无记，不能断除不善，故不称为禅定。'关于断除结缚还有两种解释，因恐繁琐此处未说。
又在该论中说：'有人说因能正确思维故称为禅定。'问：'若如此，欲界三摩地也能正确思维，应称为禅定？'答：'具足三摩地之名称与功能并能正确思维者称为禅定。欲界三摩地虽有三摩地之名，但无其功能，如泥铃与梁柱虽有其名而无其用，故非禅定。'关于正确思维有三种解释，因恐繁琐此处未说。
又在该论中说：'如是解释具足二种意义方称为禅定，即：断除结缚与正确思维。欲界三摩地虽能正确思维但不能断除结缚，无色界三摩地虽能断除结缚但不能正确思维，故非禅定。'

།གཞན་ཡང་གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དབེན་པ་དང་ལྡན་ཡང་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མེད་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་ ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་པ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ཡོད་ཀྱང་དབེན་པ་མེད་དོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གཉི་ག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། ཐེག་ པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་ཡང་།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་རྣམ་གྲངས་དང་པོས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ལ་དྲན་པ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་ཅིང་། རབ་ ཏུ་དབེན་པ་དང་ཡང་དག་པར་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ནི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསམ་གཏན་ རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་སའི་བྱེ་བྲག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་གྲངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ངེས་ཚིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ཉིད་དང་། གྲོགས་ལས་བསམ་ གཏན་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ན།མཚན་ཉིད་གང་ལས་བརྩམས་ནས་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་བཅས་པ་ལས་ནི་དང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །རིམ་གྱིས་ཡན་ ལག་སྔ་མ་དང་བྲལ་བ་ལས་ནི་གཉིས་པ་དང་།གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟར་དཔྱོད་པ་སྤངས་ཤིང་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་ནི་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་གཉིས་དང་བཅས་པས་གཉིས་སྤངས་ནས་བདེ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་གཉིས་དང་བྲལ་ཞིང་བདེ་བ་ཁོ་ན་དང་བཅས་པའོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་དང་བྲལ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྟེ། དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སྤངས་པ་གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་ལ་རྣམ་པ་བཞིར ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མིང་གི་མཚན་ཉིད་མེད་དམ་ཞེ་ན། འདིར་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེ་བྲག་གི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མིང་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་མ་ ཡིན་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་མེད་པ་ནི་ས་གཅིག་གི་མིང་ཁོ་ནས་ཀུན་བསྡུས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གྲངས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེ་བྲག་གི་མིང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ ལས།དང་པོ་དག་ནི་དཔྱོད་དང་དགའ་བདེ་བཅས། །ཕྱི་མ་རིམ་གྱིས་ཡན་ལག་སྔ་མ་སྤོང་། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་རྟོག་པ་ཚང་བར་མ་སྨོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། དེའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པར་ཡང་བསྟན་ཏེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ལྷན་ཅིག་ འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།།དཔེར་ན་དུད་པ་དང་མེ་ལྟ་བུར་དཔྱོད་པ་དང་ཡང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ཞིང་། རྟོག་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་སོ།

此外，虽然无色定具有远离性，但没有决定性；欲界定虽有决定性的思维，但没有远离性。色界定因具有这两者，故称为禅定。关于具有两种意义的解释也有两种说法，因恐太多，此处未说。
若与大乘教法相配，则依据正理论典，与第一种解释相符。因此，在《瑜伽师地论》中说：'所谓禅定，是因为专注忆念所缘境，并且具有殊胜的远离和正确的专注，故称为禅定。'
其中，特殊名称即是初禅、二禅、三禅、四禅等，这些称为特殊名称。因此，依据正理论典，虽然诸禅定的共同特征没有差别，但为了显示地位的差别，是依据数量而建立词义，故从初禅到四禅次第宣说。
若问：如果禅定四种是依据善的本质、心一境性和助伴而建立，那么依据什么特征而建立初、二、三、四禅的差别呢？答：初禅是依据具有寻、伺、喜、乐而建立。二禅、三禅、四禅则是依据逐渐远离前支而建立。
即：二禅是舍离寻伺而具有两种（喜、乐）。三禅是远离寻伺和喜两者，只具有乐。四禅是远离三者，即舍离寻伺、喜、乐三者，如是次第。因此，对于同一所缘本质而分为四种。
问：诸禅定是否像慈等那样没有不共名相的特征？此处是否仅依四数而建立特殊名称？答：此处并非没有不共名相的特征，但若无此，则仅以一地之名摄集一切，因此依数量而建立特殊名称。
《俱舍论》中的说法也与此相符。此外，《俱舍论》偈颂中说：'初禅具寻伺及喜乐，后者逐渐舍前支。'
若问：为何偈颂中未完整提及寻？答：在《俱舍论》中也说明具有寻，因为必定同时生起的缘故。如同烟与火一样，虽然具有寻伺、喜乐，但并非不具有寻。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། བསམ་གཏན་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ བར་དུ་སྟེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྟོག་པ་དང་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བཞི་པོ་དག་ཡིན་པར་སྦྱར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་གྲངས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མིང་བཀོད་པ་ནི་བསྟན་ བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་པས།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གྲངས་ཀྱི་གོ་རིམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པས། དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ།བསམ་གཏན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཀུན་ཀྱང་རང་གི་ས་པའི་དགེ་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་། ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། བསམ་གཏན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་བསྒོམས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་བསྒོམས་ནས་ཐོབ་པ་ནི་ས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། གལ་ཏེ་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡང་བསྡུས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ནི་གང་དུ་སྐྱེས་པའི་ས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དང་ལྡན་པ་གཞན་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་ཕལ་ཆེར་ བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགེ་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དགེ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ ལ་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ།ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སྤྱིའི་མིང་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།།དགག་པའི་དོན་དང་། མཐར་ཐུག་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་དོན་དང་། ཡོད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དོན་གང་གི་ཕྱིར་ གཟུགས་མེད་པའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན།རཱུ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་། བསྟན་དུ་ཡོད་པའི་དོན་རབ་ཏུ་སྟོན་པས། རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་དགག་པར་བྱེད་པའི་དོན་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ན་ཡང་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དགག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ། དགག་པའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཁམས་དེ་ན་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་ཟློག་པར་བྱེད་པས་གཟུགས་མེད་པའི་དོན ལ་བརྟེན་ནས། རཱུ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཨ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་དོན་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གཞན་ན་ཡང་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཡོད་ཀྱང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པའི་ནང་ན་མཐར་ཐུག་ པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ན་ཡོད་དོ་དེ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བརྟེན་པའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

又在《大毗婆沙论》中说：四禅定是这样的，从初禅到第四禅。有人说：'依次与寻思、喜悦、快乐、舍相应的禅定就是这四种。'
在此若与大乘教法相配，也是依据数量而安立名称，这与正理论典相符合，因此与论典相顺应。所以在《瑜伽师地论》中解释说：是依据数量次第的缘故，从称为第一直至称为第四而作阐述。
关于本质的阐述，依据说一切有部的论典，如《大毗婆沙论》所说：四种禅定都是自地的善、有烦恼及无记五蕴的本质。
又在《大毗婆沙论》中说：禅定的本质有两种：修得和生得。其中修得是指由该地所摄的专注心，若包括其伴随法则是五蕴的本质。生得是指所生之地的相应其他五蕴的本质。《俱舍论》和正理论中也作如是相顺的解释。
在此若与大乘教法相配，大多与《大毗婆沙论》所说相符，从有为生起和从禅定生起的是有烦恼善法和无记五蕴的本质。善法是有漏和无漏五蕴的本质。
关于四无色定，略说有两个方面来阐述：词义解释和本质阐述。词义解释又分为总说和别说两种。其中总说的名称，依据说一切有部的论典，如正理论所说有三种含义：遮遣义、究竟显示义和存在显示义。
因此在该论中说：为何安立无色之名？以'rūpa'一词显示变化及可见之义，依于变化及可见而说为色。以'a'字显示遮遣之义，为了显示在轮回大海中暂时能遮遣色处，依据遮遣义而说为'无'。
如是在该界中遮遣变化及可见，依于无色之义而称为'rūpa'。又'a'字也显示究竟义，虽然在其他界中也有不变化及不可见的法，但无色界在不变化和不可见中是究竟的，因为此处无所依的色。

།ཡང་ན་ཨ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡོད་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁམས་འདི་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་དགག་པའི་ཕྱིར། ཨ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཡོད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ ན་ཡང་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགག་པའི་ཚིག་དང་།དགག་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་པར་མཐོང་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཨས་འདི་རབ་ཏུ་བསྟན་ཀྱང་དགག་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཨ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དགག་པ་དང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་ བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བཞི་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་འདིར་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས། དང་པོ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ།རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་བཞིས་སྟོན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་ན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལས་དང་པོ་པས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་རྩིག་པ་དང་སྐྱེ་ཤིང་དང་། བྲག་དང་ཁང་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ནམ་མཁའ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །མཚན་མ་དེ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་བརྡའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་མོས་པའི་མཐའ་མེད་པའི་ནམ་མཁའི་མཚན་མ་རྣམས་སོ་སོར་རྟོག་ཅིང་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་དོ། །སྔར་མཐའ་མེད་པའི་ནམ་མཁའི མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་སྦྱོར་བ་བསྒོམས་པས།གོང་ནས་གོང་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་པོ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་དང་པོར་གཟུགས་ཀྱི་ས་དག་དང་བྲལ་བའི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བས་སོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་དང་པོར་གཟུགས་ཀྱི་ས་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བས་སོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལས་ལངས་པ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ནམ་མཁའ་འདྲ་བའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལས་ལངས་ནས་ལག་པ་གཉིས་ནམ་མཁའ་ལ་བསྙབས་པ་དང་གཞན་དག་གིས་ཁྱོད་ཅི་ཞིག་ཚོལ་ཞེས་དྲིས་སོ། །དགེ་སློང དེས་སྨྲས་པ།བདག་གི་རང་གིས་རང་གི་ལུས་ཚོལ་ལོ། །དེས་སྨྲས་པ་ཁྱོད་ཀྱི་ལུས་ནགས་ཁྲོད་ན་གནས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་རང་གི་ལུས་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལས་ལངས་ན་ནམ་མཁའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བར་མངོན་ནོ། །འདུ་ཤེས་འདི་ཉིད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ སྔ་མ་དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པའི་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་བསྟན་ པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

或者说，这个'阿'字表示存在的意义，为了否定'此界仅是无色'这种说法，以'阿'字来明确显示无色是存在的。在世间中，'仅'字是否定词，否定后再显示的情况也可见到，就像'阿'字虽然显示但不仅仅是否定一样，因此'阿'字完整地表达了否定和显示两层含义，这在论典中也是如此阐述的。
在《大毗婆沙论》中说：'为什么这四种称为无色呢？'答：'这四种是因为完全超越一切色法，以及完全灭除一切色法，并且色法在此无有生起之机，所以称为无色。'
关于其特殊名称，根据说一切有部的论典，第一种空无边处定，如《大毗婆沙论》所说，从四个方面来阐述。因此在该论中说，就修习而言，称为空无边处定，即初学者首先观想墙壁、树木、岩石、房屋等处的空间相。把握这些相后，通过概念理解而观想无边际的虚空相，逐渐理解明了。
由于先前观想无边虚空相并修习，逐渐引发第一无色定，因此称为空无边处。另外，依法性首先远离色地而称为空无边处。又因为依法性首先从色地解脱而称为空无边处。又因为随顺因缘的缘故，此定称为空无边处。
如是瑜伽行者从此定中出定时，必定生起如虚空般的想法，如传说：'有比丘从此定出定后，双手向空中摸索，他人问道：'你在寻找什么？'该比丘回答说：'我在寻找自己的身体。'他人说：'你的身体在林中，为何在他处寻找自己的身体？''由此可知，从此定出定后会生起虚空想。
这种想法正是前定的等流果，因此称为空无边处，详细内容如该论所说。《俱舍论》则与《大毗婆沙论》所说的第一种解释相符。《如理论》和《显宗论》也都与《大毗婆沙论》所说的前三种解释相符合。

།དེ་ལ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ ནི།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནའི་དབང་གིས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ་།།མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་བརྡའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་མོས་པས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཀྱི་མཚན་མ་སོ་སོར་བརྟགས་ཤིང་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་སྔར་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ གོང་ནས་གོང་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་པ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལས་ ལངས་པ་ན།གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རབ་ཏུ་དགའ་བས་གནས་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་གྲངས་ལྔས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཅི་ ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལ་བདག་དང་བདག་གི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་བདག་དང་བདག་གི་བ་མེད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཞན་གང་ལ་ཡང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བདག་ གིར་འཛིན་པ་ཉམས་སྨད་པ་དང་།འབིགས་ཤིང་སྲབ་པ་དང་། མཐུ་སྟོབས་འབྲི་བར་བྱེད་པ་ས་འདི་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ས་འདི་ལ་དེ་ཁོ་ན་རྟག་པར་གནས་པ་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་མེད་ཀྱང་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཉམས་སྨད་པར་ བྱེད་པ་ས་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འདི་ལ་གཞོལ་བ་དང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་ཁང་ཁྱིམ་མེད་ཀྱང་། མགོན་སྐྱབས་མེད་ཅིང་ང་རྒྱལ་དང་ལེ་ལོ་དང་བག་མེད་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་ས་གཞན་དག་ ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ས་འདིར་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་མཐའ་མེད་པ་མེད་ཅིང་དང་པོ་ཁོ་ནར་དེའི་མཚན་ཉིད་སྤངས་པའི་ཕྱིར། འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་གི་ བཤེས་གཉེན་ནི་འདི་སྐད་དུ།ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་བདག་མ་ཡིན་པ་ནི་གནས་དང་དུས་གང་དུ་ཡང་དངོས་པོ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་དང་། གནས་དང་དུས་གང་དུ་ཡང་བདག་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི། མོས་པའི་དབང་གིས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ཚད་མེད་པ་དག་ལ་རགས་ཤིང་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་ལྟ་བས་དེ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་སྦྱོར་བ་འདི་བསྐྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གནས་འདི་ནི་སྤངས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལ་མི་མོས་ པ་དང་།སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་རྣམས་སྤངས་ཤིང་ཞི་བ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

关于识无边处，在《大毗婆沙论》中以两种方式来阐释。因此，在该论中说，仅就修习而言称为识无边处定。如是，初业瑜伽师首先观想清净的眼等六识之相。
执取相已，以名言想解而观察识无边之相，明了通达后，先前修习识无边，依此修习而渐次引发无色定第二，故称识无边处。
复次，就随顺因而言，定称为识无边处。如是，瑜伽师从此定出定时，必定生起类似识的想，以喜乐于识而住，故称识无边处，如彼论中详细所说。《俱舍论》则与第一种解释相符。《论藏》中也如是说。
关于无所有处，在《大毗婆沙论》中以五种方式来阐释。因此，在该论中说，为何称为无所有处？答：因为此处无我及我所。若一切地皆无我及我所，为何唯此称为无所有？答：因为其他处无如此能损减、穿透、削弱我执和我所执的力量，故称无所有处。
复次，虽此地无常住不变之法，但能殊胜损减常见，超胜其他诸地，故唯此称无所有处。复次，虽此无所依止、归依之处所，但能殊胜降伏无依无怙、我慢、懈怠、放逸，超胜其他诸地，故唯此称无所有处。
复次，此地无无边相之特征，且最初即断除彼相，故唯此称无所有处。尊者世亲说：'由此定中无所执相之特征，如非我于任何处所时中皆不与事物相关，于任何处所时中皆不与我相关，故唯此称无所有处。'如是详述于彼论中。
在《如理论》中说：由胜解力断除一切修习而成就者，即是无所有处。如是，见无量相粗动，于彼生厌而欲断除，故起此修习，因此此处称为殊胜断处。此亦因不乐于相之特征造作，及舍离心的所缘而住于寂静故。《论藏》中也如是说。

།དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ པ་ཆེན་པོ་ལས་རྣམ་གྲངས་གཅིག་གིས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལ་གསལ་བའི་འདུ་ཤེས་མེད་ཅིང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་མཚན་མ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ ཅེས་བྱའོ།།གསལ་བའི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི་ས་བདུན་པོ་དག་ལྟར་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་མཚན་མ་ཡང་མེད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་པ་མེད་པ་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་འདིའི་འདུ་ཤེས་མི་གསལ་ཞིང་རྟུལ་ བ་དང་།ཞེན་ཅིང་གསལ་བ་མེད་པ་དང་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སྐྱེ་མཆེད་བཞི་པོ་འདི་དག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྲིད་པ་དག་གིས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེད་ ཅིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས།དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་ཕྱིར་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་སྐྱེད་པའི་གནས་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལས།གཞན་ཡང་རྣམ་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ་ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནུབ་པར་གྱུར་ཅིང་། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་ པ་དེ་ལ།དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁར་མོས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་དག་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱོ་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ དག་པར་འདས་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནུབ་པར་གྱུར་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་མི་སྣང་བར་གྱུར་པའི་རྒྱུས་ཁ་དོག་བསགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ པའི་སྒྲིབ་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པ་དུ་མ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་དག་དང་བྲལ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནུབ་པར་གྱུར་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི། དེ་དག་དང་བྲལ་བ་ཐོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དེ་དག་ཉིད་ལ་འདི་ ལྟ་སྟེ།ཟས་དང་། སྐོམ་དང་། བཞོན་པ་དང་། གོས་དང་རྒྱན་དང་། ནགས་དང་། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། དམག་དང་། རི་ལ་སོགས་པར་ཉེ་བར་འདོགས་པའི་འདུ་ཤེས་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་དག་དེ་རྣམས་ལ་གཏད་ཀྱང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ དུ་དེ་ལ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བས་ན།དེའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེས་དེ་ལྟར་གཟུགས་དང་ཐོགས་པ་དང་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དག་རྣམ་པར་བཤིག་ནས། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ པའི་རྣམ་པས་མོས་པར་བྱེད་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས། གོང་མ་སྦྱོར་བ་ མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུའི་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།

关于无想非无想处，在《大毗婆沙论》中以一种方式解释说：因此在该论中问道：'为何称为无想非无想处？'答：'因为此处既无明显的想，也无无想的相，所以称为无想非无想处。'
无明显的想是指不同于七地那样具有想的禅定。无无想相是指不同于无想定和灭尽定。
因为此地的想不明显且迟钝，无执著和明显性，且无确定性，所以称为无想非无想处。这与《俱舍论》和《如理论》相符，在其他经典中也有相同的解释。
另外，在契合如理论的论典中说，这四无色处之所以称为'处'，是因为它们成为诸有的生起处。在这四处中，有无诸有通过业和烦恼产生各种增长，为了破除将其执为涅槃的错误见解，世尊称之为'有生起处'。
若对照大乘经典，在《瑜伽师地论》中说：'复次，在一切方面超越色想，灭除对碍想，不作意种种想，认为虚空无边，而成就住于空无边处。'
其中'在一切方面超越色想'是指为了修习空想，不显现青、黄、红、白等色想，因为厌离和离欲而超越。
'灭除对碍想'是指由于超越且不显现这些想，远离了作为色聚因的多种种种障碍想。
'不作意种种想'是指对于那些特殊的种种障碍，如饮食、饮品、车乘、衣服装饰、林园、游园、森林、军队、山岳等所安立的诸想，即使专注于它们，也完全不会生起。
'认为虚空无边'是指在如是破除色、障碍和种种想后，以虚空无边的行相修习。
'成就住于空无边处'是指超越近分定，以作意究竟瑜伽而入于上地究竟瑜伽果的根本定。

།དེ་སྲིད་དུ་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་མི་འཇུག་པའི་བར་དུ་ནི་དེ་ནམ་མཁའ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ། །དངོས་ གཞི་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ནི་ནམ་མཁའ་དེ་ཉིད་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་རང་གི་ས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ།།ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ཚེ་ན་ནི་ས་འོག་མའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དམིགས་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གིས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་པར་མོས་པར་བྱེད་པ།ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པས་མོས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་འདོད་པས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ ལས་བཟློག་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པས་མོས་པར་བྱེད་ཅིང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་དང་བཅས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར། དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་ པར་འདས་ཏེ།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་པས། གོང་མ་ སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུའི་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་ན།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་ཡང་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། ཅི་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་ནས་ཅི་ཡང་ མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི།དེ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་བསྐྱོད་ཅིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་དམིགས་པ་ཅི་ཡང་རུང་བ་དང་ལྡན་པ་གཟུགས་ཅན་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ན་མ་རྙེད་དེ། དེས་དམིགས་པ་དེ་མ་རྙེད་ ནས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་དང་བཅས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ།དམིགས་པ་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་མོས་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་མོས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་འདུ་ཤེས་ལ་མོས་པ་དེ་ལ་ལན་མང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཅི་ ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ།སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་པས་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུའི་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་ འདས་ཏེ།ཅི་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་བསྐྱོད་ཅིང་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་རགས་པར་འདུ་ཤེས་ཤིང་། ཉེས་དམིགས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ལྡོག་པར་བྱེད པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་སྔོན་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ན་ནི། ཅི་ཡང་གི་འདུ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ལ། ད་ལྟར་ཅི་ཡང་མེད་པའི་ འདུ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་ན་།དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཅི་ཡང་གི་འདུ་ཤེས་དང་ཅི་ཡང་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་བྱའོ།

在尚未进入根本定之前，他只缘虑虚空。进入根本定之后，则缘虑虚空本身以及其他属于自地的诸蕴。在近分定时，也缘虑下地的诸蕴。
又说:'他完全超越无边虚空处，思维无边识，成就并安住于识无边处。'对此,'完全超越无边虚空处，思维无边识'是指:以前以识缘虑无边虚空、以无边行相缘虑虚空的那个识，现在为了想入定于识无边处，便舍离无边虚空处的想，以无边行相缘虑那个识本身，由于完全超越无边虚空处的根本定及近分定，所以说'完全超越无边虚空处，思维无边识'。
'成就并安住于识无边处'是指:完全超越识无边处的近分定，并且一直作意到加行究竟为止，若能入定于上面加行究竟果的根本定，因此说'成就并安住于识无边处'。
又说:'他完全超越识无边处，思维无所有，成就并安住于无所有处。'这是说:他从识无边处转出，寻求除了识之外任何所缘，无论是有色或无色都找不到。他既找不到这些所缘，便完全超越识无边处的根本定及近分定，缘虑'无有其他任何所缘'而作意，只缘虑无所有的想。由于他多次修习这种缘虑想的作意，便完全超越无所有处的近分定，一直作意到加行究竟为止，能入定于加行究竟果的根本定，所以说'完全超越识无边处，思维无所有，成就并安住于无所有处'。
又说:'他完全超越无所有处，成就并安住于非想非非想处。'对此,'完全超越无所有处'是指:从无所有处转出，认为无所有处的想是粗重的，视之为过患，因此舍离无所有处，所以说'完全超越无所有处'。'无想'是指:他先前入定于无所有处时已超越'无所有'的想，现在又超越无所有处的想，所以说'无想'，即是说没有'无所有'的想和无所有处的想。

།འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་འདུ་ཤེས་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་འམ། འགོག་པའི་སྙོམས་ འཇུག་པ་དག་གི་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདུ་ཤེས་དེ་ཕྲ་ཞིང་དམིགས་པ་དེ་ལ་མཚན་མ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དེ་ལྟར་སྐྱེ་མཆེད་ དེ་ལ་མོས་པར་བྱེད་པ་ན།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་དང་བཅས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་དང་བཅས་པ་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་པས་སྦྱོར་བ་མཐར་ ཐུག་པའི་འབྲས་བུའི་དངོས་གཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ བསྡུས་ཤིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།དེ་ཡང་གྲོགས་ལས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མ་གཏོགས་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་། འདི་ ལྟ་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེར་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ དང་།འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཚིག་འདིས་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། གཟུགས་མེད་པ་བཞི་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསྒོམས་ནས་ཐོབ་ པ་དང་།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའོ། །བསྒོམས་ནས་ཐོབ་པ་ནི་ས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གྲོགས་དང་བཅས་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ནི་ས་དེ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་གཞན་ཕུང་པོ་བཞི་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ གཞུང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་དང་མཐུན་ཏེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡོད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་མེད་པར་ཡང་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་། ཞི་གནས་རྣམ་པ་རེ་རེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཞི་གནས་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་སྟེ། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ།ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གོ། །དེ་ལ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་བཞིས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དེའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ལ་ཁྱབ་པར་དམིགས་ཤིང་། སྤྲོས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཚད་མེད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

所谓'非想非非想'是指其想如此：譬如不是如无想或灭尽定中那样一切方面都完全灭尽，而是其想极其微细且无相地专注于所缘，因此称为'非想非非想'。
'成就并安住处'是指当如是修习此处时，完全超越无所有处的根本定和近分定，并以作意修习非想非非想处的近分定乃至加行究竟，由此而入根本定的加行究竟果位，因此说'完全超越无所有处而成就并安住非想非非想处'。
详细分别解释应如论典解释中所说理解。其中关于自性的阐述，说一切有部的教义依循正理论典所说，四无色的自性简而言之是由善性所摄，且是心一境性的自性。
就伴随而言，除色蕴外，是随顺无色的四无色蕴的自性，如是解释。《大毗婆沙论》中说有两种，即：三摩地和生得。其中三摩地即是无色定，生得是指生于无色界。生于彼处者即是无覆无记的受、想、行、识，此句说明了这四蕴是异熟自性。
又《大毗婆沙论》中说：四无色有两种自性：修得和生得。修得是由该地所摄的心一境性自性。连同伴随则是四蕴的自性。生得是与该地相应的其他四蕴的自性。
大乘教义中关于自性的阐述与说一切有部相同，其差别在于色蕴也存在，因为三摩地所缘之色也属于无色界。
又有四种，即：慈、悲、喜、舍四无量，每一种都有各自的止，这是第三种四种止的阐述，因为是与四无量相应的三摩地。
这四无量简而言之可从两方面分类：词义解释和自性阐述。词义解释又分为总说和别说。其中'无量'是总称，说一切有部的教义依《大毗婆沙论》所说以四种同义词来解释：'为何称为无量？答：缘无量有情，且是无量烦恼戏论的对治，故称无量。'

།སྤྲོས་པ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ལྟ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྲིད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཁྱབ་པར་དམིགས་ཤིང་། བག་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཚད་མེད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་ མོངས་པ་ནི་བག་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་བགྲོད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། བསོད་ ནམས་ཚད་མེད་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་འབྲས་བུ་ཚད་མེད་པ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པའི་རྣམ་གྲངས་བཞི་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཚད་མེད་པ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། ཡངས་པ་དང་ཆེ་བ་དང་ཚད་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཡངས་པ་ནི་མཐོང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆེ་བ་ནི་ཐོས་པའི་སྤྱོད་ ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚད་མེད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པར་དམིགས་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་བཅུའི་བར་གྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ པ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ནི་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་ནི་བདེ་བ་སྦྱིན་པའོ། ། སྙིང་རྗེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདྲེན་པའོ། །དགའ་བ་ནི་མོས་ཤིང་མགུ་བའོ་། །བཏང་སྙོམས་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་ཕན་གདགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱམས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གནོད་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྙིང་རྗེའི མཚན་ཉིད་དོ།།རབ་ཏུ་དགའ་ཞིང་བཏང་སྙོམས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བརྗེད་ངས་པ་འཇིག་ཅིང་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ བྱམས་པ་ཚད་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བྱམས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བྱམས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པར་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་དང་། བདེ་བ་མེད་པ་དག་ལ་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་པར་འདོད་ཅིང་། ཡིད་ཀྱིས་མོས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།སྙིང་རྗེ་ཚད་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་དང་བཅས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པའོ། །སྙིང་རྗེ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ནི་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ལས་འདྲོན་པར་འདོད་ཅིང་ཡིད་ཀྱིས་མོས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བ་ཚད་མེད་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།།དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པའོ། །དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་གང་དག་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་དག་ལ་དེའི་དགའ་བའི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞིང་ཡིད་ཀྱིས་མོས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཏང་སྙོམས་ཚད་མེད་པ་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བཏང་སྙོམས་དང་བཅས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པའོ། །བཏང་སྙོམས་དང་བཅས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཆགས་པ་མེད་པར་འདུན་ཅིང་ཡིད་ཀྱིས་མོས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

分别有两种戏论：见解的烦恼和有的烦恼，因此称为戏论的烦恼。此外，因为遍及众生，无明的烦恼是无量的对治，所以称为无量。欲界的烦恼称为无明的烦恼。
此外，这四种是圣者们广大行持的处所，因此称为无量。又因为这四种是缘于无量众生为境，能生无量福德，能引发无量果报，故称为无量。这与《俱舍论》和正理相顺，与《大毗婆沙论》所说的四种名相相符。
大乘论典则如《论释》中所说，以三种意义说为无量：广大、殊胜和无量。其中广大是因为缘见行境，殊胜是因为缘闻行境，无量是因为缘分别识行境。如是以这三种意义，从缘一方到十方，缘无边器世间和有情世界，故称为无量。
其别名为慈、悲、喜、舍。说一切有部的论典如《俱舍论》中说：慈是予乐，悲是拔苦，喜是随喜，舍是平等。《大毗婆沙论》中说：凡是利益即是慈的特征，凡是除害即是悲的特征，凡是欢喜获得即是喜的特征，凡是破除忘失而成平等即是舍的特征。
大乘论典如《论释》中说：无量慈即是具有慈心。具有慈心是对无苦无乐的众生欲予乐具，与意乐相应的心。无量悲即是具有悲心。具有悲心是对苦恼众生欲拔除苦因，与意乐相应的心。无量喜即是具有喜心。具有喜心是对具乐众生随喜其乐，与意乐相应的心。无量舍即是具有舍心。具有舍心是无贪欲而与意乐相应的心。

།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ གཞུང་གིས་ནི།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཚད་མེད་པ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་གཉི་ག་ཡང་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཞེ་སྡང་གི་ གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱང་བཟུང་ན་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བྱམས་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའི་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོའོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་རྡེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཞེ་སྡང་ གི་གཉེན་པོའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དགའ་བ་ཚད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡང་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ཁ་ ཅིག་ན་རེ་དགའ་བ་ནི་དགའ་བའི་དབང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།ཕུང་པོ་བཞི་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དགའ་བ་ཚད་མེད་པ་དགའ་བའི་དབང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པའི་གནས་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་འཐད་དེ། ཇི་སྐད་དུ་དགའ་ བ་ཚད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ་དགའ་བ་དང་དགའ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གཉིས་དང་། དེས་བསླང་བའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་དགའ་བ་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་དགའ་བའི་ཚོར་བ་ཚོར་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཚིག་འདི་ནི་འདི་སྐད་དུ་དགའ་བ་དང་དགའ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ བརྗོད་པའི་རིགས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བརྗོད་པའི་མི་རིགས་ཏེ།དེ་ནི་འདོན་པ་དག་གིས་ནོར་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་སྤྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་དགའ་བ་ཚད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས། དགའ་བའི་ཚོར་བ་ཚོར་བ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ཡང་། གཞན་ཡང་སེམས་དང་། སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཚོར་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེའོ།།སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་དགའ་བ་ཚད་མེད་པ་འདི་ནི་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། མོས་པའི་ཚོར་བ་མ་ཡིན་ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་ཞིག་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་ཏེ།ལ་ལ་ནི་དགའ་བའི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་བཤད་ལ། ལ་ལ་ནི་དགའ་བའི་དབང་པོའི་འོག་ཏུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བཤད་པས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དག་དང་སྦྱར་ན། དགའ་བའི་ཚོར་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཕུང་པོ་བཞི་དང་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཞེ་སྡང་མེད་པ་ཡང་། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་སྙིང་རྗེ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དགའ་བ་ནི་ཚོར་བའོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པའོ་། །འཁོར་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ཚད་མེད་པ་གསུམ་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །དགའ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པའི་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།ཡང་ན་མ་ཆགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དྲིས་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དོན་གང་ལས་དགོངས་པའི་ཕྱིར། མདོ་དག་ལས། ཚད་མེད་པ་བཞི་བསྒོམས་པ་ཡང་བྱམས་པའི་མཐའ་ནི་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུའོ།

关于本体的阐述，有部宗的论典中，如《大毗婆沙论》所说，对慈悲无量有两种解释：因此在该论中，有人说慈悲二者都是无嗔善根的本体，因为是嗔恚的对治。若包括相应随行，则欲界中有四蕴，色界中有五蕴。其中差别是：慈是杀生嗔恚的对治，悲是打击等嗔恚的对治。
有人这样说：慈是无嗔善根的本体，悲是不害善根的本体，因为是害的对治。
对喜无量的本体也有四种解释：有人说喜是喜根的本体，四蕴和五蕴如前所述应当了知。如果喜无量是喜根的本体，那么《品类足论》中所说如何合理？如其所说：'什么是喜无量？即是喜以及与喜相应的受、想、行、识，以及由此引发的身语二业，以及由此引发的与心相应的诸行，称为喜。'这里是否也有喜受与受相应呢？
答：此句应说'喜以及与喜相应的想、行、识'，而不应说'受'，这是诵者的错误。另外，该论中总的将五蕴说为喜无量的本体，虽然喜受不与受相应，但其他心和心所法与受相应，因此如此说也无矛盾。
有些论师说：此喜无量是胜解的本体，虽非胜解受，但是与心相应的其他心所。有人说与喜根相应，有人说在喜根之后生起，若与这些说法结合，即使与喜受相应也无矛盾。
舍是无贪善根的本体，四蕴和五蕴如前所述应当了知。
《俱舍论》中说四无量中，前二者的本体是无嗔，但实际上悲是不害，喜是受，舍是无贪。眷属是五蕴。
《正理论》中对三无量的说法与《俱舍论》相同。对于喜，则与《大毗婆沙论》中某些论师的说法相同，说是胜解的本体，或者说是无贪的本体。
问答的分类如《大毗婆沙论》所说应当了知，因此该论中说，依据何义，经中说修四无量，慈的究竟是遍净天。

།སྙིང་རྗེའི་མཐའ་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ། །དགའ་བ་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ། །བཏང སྙོམས་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས།ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱིས་གཟུགས་མེད་པ་འབྲས་བུ་འདྲེན་པར་བྱེད། གཞན་ཡང་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་དག་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་བསྒོམས་པའི་མཐའ་ནི་དགེ་རྒྱས་ཁོ་ན་ཡིན་ ཞེ་ན།གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་མདོའི་ཚིག་འདི་བྱམས་པའི་གཙོ་བོས་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས་དོན་འདི་འཆད་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུས་སྔོན་དོན་འདི་ཤར་མ་ཏར་ཏ་ལ་དྲིས་པ་དང་། བཙུན་པ་དེས་ཀྱང་བསམས་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་ཏེ། ཕྱི་དེ་ཉིན་ པར་བཤད་པར་བྱས་པ་ལས་དེའི་ཚེ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུ་ཡང་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་མ་ཕྲད་པར་གཉི་ག་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་དེང་སང་གི་བར་དུ་གང་གིས་ཀྱང་བཤད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ་ཞེའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་མདོ་འདི་ནི་ འདྲ་བ་ཙམ་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་བདེ་བའི་ཚོར་བའི་ཆོས་ནི་བྱམས་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། བྱམས་པ་ནི་བདེ་བ་སྦྱིན་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བ་ནི་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་པས་ས་གོང་མ་དག་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར། བྱམས་ པ་བསྒོམས་པའི་མཐའ་ནི་དགེ་རྒྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་དང་མ་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྙིང་རྗེ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། སྙིང་རྗེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདྲེན་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ལུས་ནི་སྡུག་བསྔལ་རགས་པ་ སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས།ལུས་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་མགོ་གཅད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་ལུས་གཟུགས་ཅན་དག་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་། སྙིང་རྗེ་བསྒོམས་པའི་མཐའ་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བའི་ཆོས་ནི་དགའ་བ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་ནི་བདེ་བའི་རྣམ་པ་འབྱེད་པ་ལྟ་བུར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བ་འཕེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་།མཐའ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་འཕེལ་བ་དང་བདེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་བསྒོམས་པའི་མཐའ་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་སྤངས་ པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ།བཏང་སྙོམས་ནི་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་དབང་གིས་མཐའ་མེད་པ་སྤོང་བའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་བསྒོམས་པའི་མཐའ་ནི་ ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་དག་ནི་ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ གྲུབ་པ་ལས།ཅི་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བྱམས་པ་ཡིན་ནམ། སྨྲས་པ། བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཛའ་བཤེས་དང་དགྲ་བོའི་སེམས་སྤངས་ནས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ།

慈悲的边际乃至于无边虚空处，喜的边际乃至于无边识处，舍的边际乃至于无所有处。如何以色界法引生无色界果？再者，四禅中皆有慈悲，为何修慈的边际唯至遍净天？
有些人认为此经文是以慈为主而说的。具寿迦旃延子曾就此问题询问东方摩咤罗多，那位尊者思考后入于寂静三昧，约定次日解说。当时迦旃延子也入于寂静三昧，二人未能相遇便都入涅槃，因此至今无人能解说此义。
说一切有部则如是说：应知此经是就相似而说。如是，乐受之法与慈相似，因慈以施乐为相而转，乐至遍净天为止，上地无有，故说修慈的边际是遍净天。
未离苦法者与悲相似，因悲以拔苦为相而转，有色身为粗苦之因，有身者可被斩首等，无边空处近分是厌离色身，故说修悲的边际乃至无边空处。
轻安乐法与喜相似，因喜以分别乐相而转，无边识处的轻安乐增长，缘无边自识为门，无边识相极增长安乐，故说修喜的边际乃至无边识处。
遍舍之法与舍相似，因舍以遍舍为相而转，无所有处由近分力完全舍离无边相，故说修舍的边际乃至无所有处。如是以三种方式广说。
诸经中立四无量皆是慧体。因此，《成实论》中说：'此三者亦是慈耶？'答：'是慈心之三种差别。即以心平等，舍弃亲怨之心，对一切众生平等安立慈心。'

། སྙིང་རྗེ་དང་དགའ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ངས་སྔར་བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྙིང་རྗེ་དང་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན ཏེ།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་བདག་ཉིད་དོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་བདག་ཉིད་དོ། །དགའ་བ་ནི་ཕྲག་དོག་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་བདག་ཉིད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་བདག་ཉིད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང སེམས་ཅན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །དེའི་འོག་མ་ཚད་མེད་པ་གཉིས་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་།གཞན་ཡང་དེ་དག་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་དེ་དག་གི་འཁོར་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཚད་མེད་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། ལེའུ་འདི་ལས་སྔར་གོང་དུ་ནི་ཞི་གནས་སྔར་བསྟན་ལ་ལྷག་མཐོང་ནི་ཕྱིས་བསྟན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྒོ་གོང་མ་འདི་གཉིས་ལས་སྔར་ལྷག་མཐོང་བསྟན་ལ། ཞི་གནས་ནི་ཕྱིས་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གོ་རིམས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས། དང་པོ་ནི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་གོ་རིམས་ཏེ། སྔར་ཞི་གནས བསྟན་ལ་ལྷག་མཐོང་ཕྱིས་བསྟན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་རིམས་ཏེ། དོན་ངེས་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པའོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས། དང་པོ་ནི་ཞི་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་ སྐྱེའོ།།གཉིས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་དབང་གིས་ཞི་གནས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཞི་གནས་ཀྱིས་རྟེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་ལྷག་མཐོང་མྱུར་དུ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ལ། ལྷག་མཐོང་གིས་རྟེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཞི་གནས་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་བས།དོན་དེའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།། །།བམ་པོ་སུམ་ཅུ་དགུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་ལ་གནས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། གཞན་ཡང་ཆོས་ལ་མི་གནས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི། དགུ་པ་ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་དང་མི་བརྟེན་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་ལ་གནས་པ་དང་མི གནས་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་འདྲེས་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་སྒོའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་སྨོས་པ་དང་བསྟན་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་ལ་གནས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་ལགས། ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་ལ་མི་གནས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་ པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།

悲心和喜心也是如此。因此，我先前已经通过生起慈心的差别而说明了慈悲喜舍四无量是智慧的本质。在此若与大乘教法相结合，各自的解释不同。在《阿毗达磨集论》中说：四无量皆是禅定、智慧以及与之相应的心和心所法的本质。
在《论释》中说：慈是无嗔善根的本质，悲是无害善根的本质，喜是无嫉善根的本质，舍是无贪无嗔善根的本质，这一切都具有悲悯众生的特性。在这四种中，慈仅是无嗔，其后两种无量是无嗔的一分，舍是无贪无嗔的一分。此外，与之相应的禅定、心和心所法以及其眷属，这些也都是四无量的本质。
广大分别应当如相关论典所说般理解。在本品之前已先说止后说观，为何在这两个上门中先说观后说止呢？答：次第有两种：第一是修习瑜伽的次第，即先说止后说观；第二是言说的次第，因为意义不确定，所以这里是依据言说而宣说的。
另一种说法是，修习瑜伽有两种意义：第一是依止而生观，第二是以观力引生止。因此在《瑜伽师地论》中说：由止所依故，观速得清净；由观所依故，止得增长广大。因此这些并不相违。
第三十九品。菩萨弥勒又如是请问世尊：世尊曾说依法的止观，又说不依法的止观。以下是第九门，宣说依法与不依法的止观。这又分为三种：说明依法与不依法之门、杂染与清净法所缘之门、杂染法所缘差别之门。
这是第一种，又分为两种：请问与回答。请问又分为两种：说明所依的相状和依教而请问。这是第一种。如何是依法的止观？如何是不依法的止观？这是第二种依教而请问。请问有两种意趣，经中已经明示。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་སྔར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། བསམས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མའི་དོན་དག་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལ་གནས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དང་། དད་པ་ལ་བརྩམས་ནས་ཆོས་ལ་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ལ་གནས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ལ་མི་གནས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་ཆོས་ལ་གནས པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྔར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསམས་པའི་ཆོས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གི་དོན་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ལ་གནས་པའི་ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བཤད་པའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། བསམས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་མི་ལྟོས་པར་གཞན་གྱི་གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེ་དག་གི་དོན་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་ལ་མི་གནས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་རང་བཞིན་བརྟུལ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་བསམས་ པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་ལ་མི་ལྟོས་པར།གཞན་གྱིས་བསྟན་པའི་དབང་གིས་དེ་དག་གི་དོན་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་བསྔོས་པ་འམ། རྣམ་པར་རྣགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་འམ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འམ། འདུ་བྱེད་ རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་འམ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འམ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་གཏན་དུ་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སྟེ། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་མཐུས་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་ལས་མི་གཙང་བ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་ པ་འདི་ལྟ་སྟེ།རྣམ་པར་བསྔོས་པ་དང་རྣམ་པར་རྣགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྩོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བྱམས་པ་བསྒོམ་པའི་ཡུལ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དམིགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་བསྡུ་བའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བདག་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་ཏོ།།གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྣལ་འབྱོར་དེ་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལས་མི་རྟག་པ་ནས་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ བཞིན་དུ་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་དང་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་འམ།ཡང་ན་མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞི་བའོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་གཙང་བ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་ འབྱོར་ལས།འདུ་ཤེས་རྣམ་པ་དགུའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ། འདུ་ཤེས་རྣམ་པ་དགུའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ།

世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，菩萨对于先前所受持和思维的法相之义获得止观，这就称为住于法的止观。'以下是第二部分如来所作的正确回答的开示。这又分为两部分：如所请问而作正确解释，以及从'依于法'以下，以信心为基础开示住于法与不住于法。第一部分又分为两种：开示住于法和开示不住于法。这是开示住于法，即菩萨们以先前闻慧所受持和以思慧所思维的十二分教法之义获得止观，这就称为住于法的止观。
'菩萨不依赖于所受持和思维的法相，而是依靠他人的教诫和随顺教导，对其义获得止观'等，这是开示第二部分不住于法。这又分为三部分：略说、广说和总结。这是第一部分略说，即菩萨们因为性情调柔，不依赖于所受持和思维的法义，而是依靠他人的教导而对其义获得止观。
比如，对于青瘀或脓烂等作观察，或者'一切行无常'，或者'诸行是苦'，或者'一切法无我'，或者'涅槃是永寂'，这是第二部分广说。依随顺教导的力量，对五种清净所缘中的不净观进行观察，如青瘀和脓烂等。'等'字包含了从修习慈心的对象乃至如是别相念住的所缘对象。从'一切行无常'到'无我'表明了共相念住。
前面所说的这些瑜伽，从念住的所缘对象观察无常乃至无我等，这些是共相念住。如是通过无漏瑜伽观察苦和无常等，或者在无学位时对涅槃作'寂静'的观察。或者，从'青瘀'等是修习不净观的瑜伽中的九想瑜伽，九想瑜伽在《圣般若波罗蜜多释》中有广泛阐述。

།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངེས་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་ཅིང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་དོན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་ མེད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱག་རྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་བསྡུས་ནས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་མདོ་བཞི་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ ཇི་སྐད་དུ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་མདོར་བསྡུས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་མདོར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འདུས་མ་བྱས་མདོར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་གསུམ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་བསྟན་པས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་མདོ་བཞིའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་ པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་དང་།ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལ་མི་གནས་པའི་ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དེ། ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ངས་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉིད་དུ་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་དང་ དད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ལ་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཆོས་ལ་མི་བརྟེན་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་འདི་ལྟར་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་རྣོ་བའི་ ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་པས་སོ།།ཆོས་ལ་མི་བརྟེན་པར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ངས་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཉིད་དུ་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་ལ་མི་བརྟེན་པ་རྣམ་པར་ བཤད་པ་སྟེ།གཞན་དག་གི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་པས་སོ། །དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཐམས་ ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་འདི་སྐད་དུ་མདོ་ལས།གང་ཟག་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་དོ་། དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་ པར་གྲོལ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ དད་པས་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

对一切有为法修习无常等观想，这就是法印。由于确定法的特征且意义不变，故称为法印。因此，在论典《经庄严论》中说：四法印即是一切有为法无常印，一切有为法是苦印，一切法无我印，涅槃寂静印，这就是所说的四法印。
在《菩萨藏摄施经》中称为四法要，这是略说的特征。如说：所谓无常是有为法略说的特征；所谓苦是有漏法略说的特征；所谓无我是一切法略说的特征；所谓涅槃寂静是无为法略说的特征。
在《真实性论》和《圣般若波罗蜜多释》中说到三法印，是由于说示苦印的缘故。四法要的广义分别，应当如《菩萨藏经》、《善说戒经》以及论典《持地论》和《瑜伽师地论》中所说的那样了知。
与此相应的止观即是不住法的止观，这是第三总结。这仅是语言表达，因为依法获得止观的缘故。'我说随法行的菩萨是利根'等，这是第二从法和信开始阐述住法与不住法。
这也分为两种：解说依法和解说不依法。这是第一种，即依法获得止观者，由于根器锐利，故如来称之为随法行者。
'我说随信行的菩萨是钝根'，这是第二种解说不依法，即依他人教导获得止观者，由于根器迟钝，故如来称之为随信行者。
关于随信行和随法行，各部派的解释不同。有部的论典中说：经中说'有七种补特伽罗：随信行、随法行、信解、见至、身证、慧解脱、俱解脱'。
住于见道位的钝根者称为随信行，利根者称为随法行。住于修道位的钝根者称为信解，利根者称为见至。获得灭尽定者称为身证。

།མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ད་དུང་མ་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་ རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཉིས་ ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་པའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དད་པས་རྗེས་སུ་ འབྲང་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ།།དེ་ལ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་གང་ཟག་གིས་སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པའི་ཤེས་པ་མ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་ བའི་ཕྱིར་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་གང་ཟག་དེ་བདག་མེད་པའི་ཤེས་པ་ཐོབ་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་བཞི་ལ་གནས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་འདི་གཉིས་མཐོང་བའི་ ལམ་ལ་ཞུགས་ནས།འགོག་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཉིས་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་པ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་སོ་ སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སེམས་བཅོ་ལྔ་པོ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཟག་གཉིས་པོ་དེ་ ཉིད་ལ་མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཉིས་ནི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་དང་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ། སེམས་བཅོ་ལྔ་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པའི་རྗེས་སུ་ འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལས་གནས་པ་དེ་ཉིད་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚོགས་བསགས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་ པོ་ཕ་རོལ་གྱིས་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནས།བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཚོགས་བསགས་པ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བདེན་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ སྦྱོར་བའོ།།དད་པས་མོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཟག་གང་འབྲས་བུའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པའི་དུས་ནའོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་འབྲས་བུའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པའི་དུས་ནའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ལ་དད་པས་མོས་པ་དང་མཐོང་ བས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ།

在无学位时尚未见到灭尽定的是慧解脱。已得灭尽定的是俱分解脱，详细内容应当如诸论中所说般了知。
依据经部宗的论典，信随行和法随行二者是见道之前的阶段。住于见道者即是无相行者。因此，如《真实性论》中说：预流果随行补特伽罗有三种：信随行、法随行和无相行者。
其中，信随行是尚未获得人无我和空性智慧，因为对佛陀教言深信不疑并随顺佛陀教言而称为信随行。法随行是已获得无我智慧并安住于四善根，随顺正法者即称为法随行。
这两种随行补特伽罗进入见道后，为见灭谛故称为无相行者。若结合此解释，则信随行和法随行二者显然是见道之前的阶段。
若在此结合大乘教法，则各自解释不同。如《般若波罗蜜多释》中说：见道十五心中利根者称为法随行，钝根者称为信随行。这两种补特伽罗也称为无相行者。
在《阿毗达磨集论》中说：信随行和法随行二者是住于资粮道和见道，第十五心中钝根者称为信随行，利根者称为法随行。从第十六心住位即称为见至。
因此，如该论中说：信随行是指已积资粮的钝根者，随顺他人教导，为现证谛理而修行。法随行是指已积资粮的利根者，自己随顺关于谛理的法而修行，为现证谛理而修行。
信胜解是指信随行补特伽罗到达果位时。见至是指法随行补特伽罗到达果位时。在果位阶段称为信胜解和见至，因此应知在见道住位第十五心刹那的阶段是信随行和法随行。
在《释论》和《瑜伽师地论》中也如是说。在《瑜伽师地论》中说见道之前的阶段称为信随行和法随行。

།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་འགལ་བ་མེད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་མ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་དང་། དད་ པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་གཉིས་ཀྱང་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་པ་ཞེས་བསྟན་ན་ནི་འགལ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་སྐད་མི་སྟོན་ན་ནི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡང་མཐོང་བའི་ལམ་དུ་གཏོགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ངེས་པར་བསྟན་པའི་གསུང་རབ་མེད་དེ། དོན་ གྱིས་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་ས་ལ་གནས་པ་དག་དང་སྦྱར་བར་བཤད་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་དེ།ཡང་དད་པས་མོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལོགས་ཤིག་ན་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ སྐད་དུ་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས།གཞན་ཡང་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འདྲེས་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གླེང་བའི་གནས་བསྟན་པ་དང་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟར་ན་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས།ཇི་ལྟར་ན་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་དང་། བསམས་པའི་ཆོས་ལ་སོ་སོར་དམིགས་ཤིང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་ དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་འདྲེས་པ་དམིགས་པའི་ལན་གསུངས་པ་དང་། མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ དང་པོའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དག་སོ་སོ་ནས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། སོ་ སོར་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའི་སྡེ་རེ་རེ་ལ་སོ་སོ་ནས་རྣམ་པ་མང་བའི་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ་སོའི་ཡུལ་གྱི་བདག་ཉིད་མ་འདྲེས་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མ་འདྲེས་པའམ་འདྲེས་ པས་སྡེ་རེ་རེ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདྲེས་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་དང་པོ་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ཡང་འདིའི་ནང་དུ་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སོ་སོར་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་རེ་རེ་ལ་ཡང་སོ་སོ་ནས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་ པ་སྟེ།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་ཐ་དད་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའི། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ཐ་དད་པ་ལ་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ་སོའི་མ་འདྲེས་ པའི་ཡུལ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ན་གདོད་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡེ་ཐ་དད་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐ་དད་པའོ།

所说'住于见道者即是无相行者'并无矛盾。为什么呢？若说无相行者与随信行、随法行二种补特伽罗都是见道之前行者，则成矛盾。若不如是说，则随信行、随法行也属于见道。
菩萨虽无明确经典依据，但若以义理解释为地前和住地者，也无矛盾，因为另外安立信解等。
弥勒菩萨又如是启问世尊：'世尊曾说缘无杂染法之止观，又说缘杂染法之止观'，此下是第二'宣说缘杂染与无杂染法之门'。
此亦分为二：请问与回答。请问又分二：说明请问缘由及如教请问，此为初者。
'云何是缘无杂染法之止观？云何是缘杂染法之止观？'是第二如教请问。请问所含二种密意，经中已明示。
世尊告弥勒菩萨：'善男子，若菩萨如实受持、思维经等诸法，各别缘念，修习止观，是名缘无杂染法之止观'等，此为第二如来如实宣答。
此亦分二：宣说缘无杂染之答及宣说缘无杂染，此为初者。
此经文亦分二：解释与总结。此经文有二种解释：有人说，缘无杂染是因十二分教所说各别不同故名无杂，而非因各部分别有多相故名无杂。
'经等诸法'即显示十二分教各自境性无杂。依此解释，无论是无杂或有杂，缘一一部分者即名缘无杂。依此解释，后三种杂染中初小杂染亦摄于此。
有人说，'各别无杂缘'是指每一部中各别有多相，因十二分教各别具有不同义故名无杂，而非因十二分教名称不同故名无杂。
'经等诸法'即显示十二分教各自无杂境。依此解释，具二种义方名缘无杂：部类差别与行相差别。

།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་འདིར་ནི་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་མི་བསྡུ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། མདོའི་ སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སོ་སོར་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པས་སྔར་བསྟན་པའི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་།བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསམས་པའི་ཚིག་དང་དོན་གྱི་ཆོས་དག་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའོ་ ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤིང་། གཅིག་ཏུ་བཟླུམ་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་དང་། གཅིག་ཏུ་བརྟུལ་བ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་འདི་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མ་འདྲེས་པ་འདྲེས་པར་བསྡུ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ བསྒོམ་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤིང་། གཅིག་ཏུ་བཟླུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྤྱིར་གཅིག་ཏུ་ཟླུམ་པར་བྱེད་ པས།དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་ན་གདོད་ཐམས་ཅད་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། ། གཉིས་པ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྡུས་ནས་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་མེད་པ་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་འདྲེས་པ་འདི་ཉིད ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་དང་དོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བཟླུམ་པ་དང་བསྡུ་བ་དང་བརྟུལ་བ་དང་། ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དོན་ ནི་གཅིག་ལ་མིང་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའོ་།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤིང་། གཅིག་ཏུ་བཟླུམ་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་བསམས་ནས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་ མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དེ་ལ་འཇུག་ཅེ་ན། འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་ པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས།འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ དམིགས་པའི་ཚེ།དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཡིན་པས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གཞོལ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འབབ་པ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི།གཉིས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་འཕགས་པའི་བསྟན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པའོ།

如果按照这个解释来说，对于不杂染所缘，这里不包括小杂染。这是这样说的：以经典等各别不相杂染的法为所缘，以前面所说的闻慧来摄持，以思慧思维文句和义理之法，对此修习止观，这就是不杂染所缘。
菩萨以一切经典等法为所缘，将其合一、归一、统一、集为一蕴，如是作意，以此等说明第二杂染所缘。
这又分为两种：详细解释和总结。详细解释又分为三种：显示将不杂染摄为杂染的作意、显示作意的特征、总结止观的修习。这是第一种。
对于这段经文有两种解释：有人说'以一切经典等法为所缘，合而为一'等，是将十二分教总体合为一体，因此说'一切'，因为具足十二分时才称为一切。
有人说'一切'具有三种含义：第一，因为每一分教中都有多种内容，所以说'一切'。第二，因为将十二分教合而为一，所以说'一切'。第三，因为摄集了十二分教所未宣说的内容，所以说'一切'。因此下文经中将此杂染分为三种来说明，即小杂染等。
虽有这两种解释，但后一种解释才是正确的，因为与文义相顺。其中'合一'、'归一'、'统一'、'蕴'这些词义相同而名称不同。
这是这样说的：以一切经典等法为所缘，将其合而为一，思维为真实智，修习止观，这就是缘杂染法的止观。
因此《大乘集论》中说：'为何又入唯识性？因为通过出世间止观了知杂染法所缘。'在无性所造的这部论释中说：'杂染法所缘是指以一切法杂染相为特征的真如境，因为大乘教法中说明一切法的真如性，所以缘真如时，通达一切法的本性，因此缘一切法即是缘真如。'
'这一切法皆趣向真如、流入真如、归于真如'等，显示第二种作意的特征。这又分为两种：显示教法具有三种殊胜功德的作意，以及显示圣教宣说善法的作意。

།དང་པོ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ལས་བརྩམས་ནས་ནུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་འདི་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ལ་ནུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གཞོལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འབབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བབ་པའོ་སྙམ་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་རྗེས་སུ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས པའི་རྗེས་སུ་འབབ་པའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་གཞོལ་བར་བྱེད་དོ། །བསམས་པའི་ཤེས་ རབ་ཀྱིས་ནི་འབབ་པར་བྱེད་དོ།།བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་བབ་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་གཞོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡུན་རིང་པོ་ནས་སྦྱོར་བའོ། །འབབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བའི་སྦྱོར་ བའོ།།བབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་མའི་སྦྱོར་བའོ། །ཚིག་འདི་གསུམ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་སྒོ་དང་། བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བརྩམས་ནས་སྟོན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བ་གནས་གྱུར་ པ་གཞོལ་བ།དེ་དག་ལ་འབབ་པ་དེ་དག་ལ་བབ་པ་དག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ནུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བསྟན་པའོ། །མཚན་ཉིད་འདི་གསུམ་ནི་གནས་གསུམ་དུ་འཇུག་སྟེ། བྱང་ཆུབ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། གནས་ གྱུར་པའོ།།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལ་ལྟོས་ན། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གཞོལ་བ་དང་འབབ་པ་དང་བབ་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་གནས་གྱུར་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྒྲིབ་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་གནས་གྱུར་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉི་ག་ཡང་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། གནས་ངན་ལེན་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་གྱུར་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ནི་འདུས་བྱས་པའི་འབྲས་བུའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ འདུས་མ་བྱས་པའི་འབྲས་བུའོ།།གནས་གྱུར་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་འབྲས་བུའོ། །ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གྲངས་མེད་པ་དག་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འཕགས་པ་བསྟན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་བར་ཡིད་ལ་བྱེད་ པ་བསྟན་པའོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སེམས་ཤིང་ཞི་གནས་དང་ ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།དེ་ནི་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་བཤད་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

第一种又分为两种：从如是性的方式开始宣说作意三种力的教法，以及从菩提等开始宣说作意三种力的教法。这是第一种，即诸菩萨如是作意：十二部经中有三种力：趋入如是性、流入如是性、已入如是性。因为圣教随顺正理，随流正理，随入正理。另一种解释是依圣教获得三种智慧：以闻慧趋入，以思慧流入，以修慧已入。又依圣教获得三种加行：所谓趋入是长期修习如是性，流入是近加行，已入是最后加行。这三个词在《瑜伽师地论》中是从念住门、禅定和三摩地开始宣说的。
趋入菩提、趋入涅槃、趋入转依，流入彼等、已入彼等，这是第二种从菩提等开始宣说作意三种力的教法。这三种相进入三处：菩提、涅槃和转依。对于这十二部经，一切都有殊胜的趋入、流入、已入三种力，应如上理解。
若问涅槃与转依有何差别？答：涅槃是依离二障的如是性义而宣说，转依则包含菩提和涅槃二者，因此《唯识论》说：'由断习气故得转依。'法护论师也说：'获得菩提和涅槃两种转依。'又，菩提是有为果，涅槃是无为果，转依是法身果。
认为这一切法都是宣说无量无数善法，这是第二种由圣教宣说善法的作意教法。虽然圣教以真实义圆满宣说自性，为了宣说修习止观作意，故说一分善法。如是思维修习止观，这是第三种总结止观修习。这称为缘杂染法的止观，这是第二种总结说明缘杂染法，仅是经中的标示而已。
菩萨弥勒又如是启问世尊。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་ པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས།འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ དབྱེ་སྟེ།འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་རྐྱེན་དང་ལྡན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་རྟོགས་པ་དང་ཐོབ་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་གནས་གསུང་རབ་སྨོས་པ་དང་། བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟར་ན་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ ཞེས་བགྱི་ལགས།ཇི་ལྟར་ན་འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་ལགས། ཇི་ལྟར་ན་འདྲེས་པ་ཚད་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་ བ་སྟེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་གིས་མདོའི་སྡེ་ནས་གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེའི་བར་དག་གིས་སོ་སོ་ལ་དམིགས་ཤིང་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་འདྲེས་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ལ་སོ་སོར་ཐ་དད་པར་དམིགས་པར་བྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོའི་སྡེ་མང་པོ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་སྡུད་པ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་ པར་བསྟན་པའི་སྡེ་མང་པོའི་བར་དག་གཅིག་ཏུ་སྡུད་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱའོ།།གང་གིས་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། བསམས་པའི་བར་དག་ལ་དམིགས་ཤིང་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱི་སོ་སོ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་ཚང་བར་གང་གིས་དམིགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དམིགས་པའི་ཚད་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ནི འདི་སྐད་དུ་འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གི་སྤྱི་ལ་དམིགས་ཤིང་དེ་དག་གི་ཚད་ནས་ཇི་ཙམ་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་བསམས་པའི་གནས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པའི་བར་དག་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་འདྲེས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།སོ་སོ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ། འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ལྟར་ཏེ་རེ་རེའི་སོ་སོ་ལ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

世尊如是说道：'缘于小和合法的止观'，又说'缘于大和合法的止观'，又说'缘于无量和合法的止观'。从此以下是第三部分，即阐述缘于和合法差别之门。
此又分为三种：阐述缘于小和合法等差别之门、阐明缘于和合法具缘之门、分别证悟与获得之阶段之门，此为第一。
第一又分为两种：请问与回答。请问又分为两种：引述经典之处的请问与依教法而请问，此为第一。
'何为缘于小和合法的止观？何为缘于大和合法的止观？何为缘于无量和合法的止观？'此为第二，依教法而请问。三种请问仅是经中的标示而已。
世尊对菩萨弥勒说道：'善男子，若于经集乃至论集各别作意，合而为一，当知是为缘于小和合法的止观'等，此为第二，如来如实作答。
此亦由所说三种和合所缘而分为三种，此为第一，解说缘于小和合法。即于十二分教各别作意，如是将诸多经集合为一，乃至将诸多论集合为一，故称小和合。
若于经集等所有受持、思维等法作意，合而为一，非各别作意，当知是为缘于大和合法的止观，此为第二，解说缘于大和合法。
此经文亦分为三：解说、分别与总结。解说中'若'字，是指于十二分教圆满作意。'受持'等是说明所缘之量，即是说：缘于大和合者，是缘于十二分教之总体，从彼等之量乃至通达、受持、思维十二分教处，合而作意，即说为大和合。
'非各别作意'是区别于小和合，即不同于小和合那样对各个部分作意，此为其意义。

།གང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཚད་ མེད་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་བསམས་པའི་བར་དག་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པའི་ཚད་མེད་པའི་ ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་ པ་ལས་གང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་ཚད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཞེས་བྱ་བས་ནི།ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་པར་བསྟན་ཏེ། གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡང་དང་པོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ།འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སྒྲ་སྐད་ཚད་མེད་པས་ཆོས་ཚད་མེད་པ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུང་བ་པོ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚད་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུང་བ་པོ་ཕྱོགས་བཅུ་དུས་གསུམ་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མང་པོ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཏོགས་པ་ ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དང་བསྟན་པའོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །གསུམ་པ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམིགས་པའི་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གོང་ནས་གོང་དུ་ཞེས་བྱ་བས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། །དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གོང་མ་གོང་མ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་ པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་གཅིག་གིས་གཅིག་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་གོང་ནས་གོང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་ཤེ་ན། འདིས་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དང་པོས་ནི་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་སྨོས་པས། བསྟན་པ་ལས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པས་ནི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་བསྟན་པའི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པ་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་པས་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དམིགས་ པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྟན་ཏེ།དེས་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་ཀྱང་ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་གསེར་ འོད་དམ་པའི་མདོའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་ཆོས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ལོ།།ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ལོ། །ཤེས་པ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ ཡང་དག་པར་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཐབས་མཁས་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ལས་དང་པོའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཆོས་དང་དོན་ཚད་མེད་པ་ བསྟན་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ།།མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཚད་མེད་པ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ།

凡是对如来所说的无量法教，以及无量法句和文字，以及以智慧层层观察通达为所缘，专注一心作意，而不执著于所受持和思维等为所缘者，应当了知这就是缘于杂染无量法的止观。这是第三种解说缘于杂染无量的内容。
这段经文也应当分为三个部分来解释：详细解说、分类和总结。
在详细解说中，'凡是对如来所说的无量法教等为所缘'这句话，是说以三种无量为所缘，'专注一心作意'即是杂染无量的意思。
其中三种无量，第一是缘于如来所说的无量法教，这又有三种解释：有人说'无量法教'是指以无量语言音声宣说无量法，故称为无量法教。'如来'是指说法者。有人说'无量'是指十方三世诸如来众多宣说，故称为无量。有人说'无量'分为两类，即佛陀和教法。
第二是'无量法句等'，是指依声音而生起的名、句、文。
第三'层层以智慧观察通达'是说能缘的智慧，因为菩萨以所缘教法分别的智慧不止一种，所以说'层层'。因此在《解深密经》中说'上上'。在《唯识论》中解释说'层层'是指互相解释。
为什么这三种无量要说成专注一心等呢？这是说所缘境法教有三种含义：第一说明能说法的补特伽罗，表示对教法的执著。第二说明名句文的自性。第三说明依能缘智慧而对所缘境教法的执著。因此虽说三种，但三种无量并非教法的本质。
这三种的差别，由于各种解释不同，如善实论师在《金光明经笔记》中说：'法教'是词的各别了知境界；'无量法句和文字'是法的各别了知境界；'无量智慧'具有义和辩才两种各别了知的自性，因为通达义理后要善巧说法。
在《唯识论》中，从二十种愚痴中，第一即是这三种各别了知：对无量法和义的宣说无碍是义的各别了知；无量名句文是法的各别了知。

།གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་སྤོབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། སྒྲ་སྐད་ཀྱིས་གཅིག་གིས་གཅིག་རྣམ་པར་བཤད་པས་སོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་གོང་མ་གོང་མའི་ཤེས་རབ་དང་སྤོབས་པ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་དེ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ཚད་མེད་པ་གསུམ་པ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། །གོང་མ་གོང་མའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་སོ་ སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ།།སྤོབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིན་པས་སོ། །མདོ་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྟན་པ་དང་དོན་མཐུན་ཏེ། དོན་མདོར་བསྡུ་ན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིས་དམིགས་པར་བྱ་བ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ བཟླུམས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདྲེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་སྡེ་རེ་རེའི་ཚིག་མང་པོའི་སོ་སོ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ། ། འདྲེས་པ་ཆེན་པོ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ། །འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པའི་སྤྱི་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། །འདྲེས་པ་ཆེན་པོས་ནི སངས་རྒྱས་གཅིག་ཁོ་ནའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་དམིགས་སོ།།འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པས་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པའི་སྤྱི་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །དམིགས་པར་བྱེད་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་མཚན་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ ཡིད་ལ་བྱེད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདྲེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་ནི་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ། སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གཞོལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནུས་པ་ རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དང་།དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་བརྗོད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདྲེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་འབའ་ཞིག་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ། ཕྱིས་འོག་ནས་བསྟན་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་གནས་ངན་ ལེན་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་བསྟན་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པར་བཤད་ཀྱང་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེའོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་རྐྱེན་དང་ལྡན་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། འདྲེས་པའི་ཆོས་ ལ་དམིགས་པ་ཐོབ་པའི་ཚད་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། རྐྱེན་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་ན་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་བསྟན་པ་ དང་།རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所谓'更上更上的智慧和辩才'是指各别正确的了知词句，即通过语言文字互相详细解说。在《深密解脱经》中出现'无量的更上更上的智慧和辩才'的说法，如果与该经结合，则第三无量具有两种各别正确了知：'更上更上的智慧'是指词句的各别正确了知，'辩才'是指辩才的各别正确了知。此经与阿阇黎法护所说的意义相符。总之，以四种各别正确了知为所缘，将圣教合而为一而作意，这就是所要阐明的。
如果问三种混合有何差别？答：对此有两种解释。有人说：小混合是对十二部经中每一部的多种词句分别作所缘。大混合是仅对十二部经的一个方面作所缘。无量混合是对十二部经教法的总体作所缘。
有人则解释：小混合如前所说。大混合是对一佛的十二部经作所缘。无量混合是对一切佛的十二部经教法的总体作所缘。
如果问这三种所缘作意何种相？答：对此有三种解释。有人说这三种混合仅作意于教法，如前所说，缘于经部等并合而为一而作意，具有趣入等三种功能，并宣说一切善法。有人说这三种混合仅作意于真如，如后面所说从五缘而生，从真如瑜伽开始，为了断除一切随眠等。有人说虽说具有两种意义，缘于教法和缘于真如，但实际上并不相违。
第四十品。弥勒菩萨又如是请问世尊：'世尊，以何为度而得混合法所缘的止观？'此下是第二混合法所缘具缘广说门，也称为混合法所缘获得标准之门。
这也分为两部分：请问和正确解说。这是第一请问，意思是'具足何缘称为混合法所缘的止观？'世尊对弥勒菩萨说：'善男子，应知由五种缘而获得。'以下是第二世尊的正确解说。
这也分为两部分：略说数目后回答和分别解说五缘。这是第一部分，意思是'由具足五种缘而称为获得混合所缘。'

།དེ་ལ་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔས་འབྲས་ བུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཉིད་དེ།དེ་ལས་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཞེས་བསྟན་ལ། འདིར་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་ལྟོས་ནས་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི།རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་པས་འདིར་ནི་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལ་མིང་བཀོད་ནས་རྣམ་ པར་བཤད་པ་ཡང་འབྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་འདིར་རེ་ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་བཤད་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་འབྲས་བུ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པ་ལས།འདི་ལྟ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ས་དང་ས་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་ན་རྣམ་པ་ལྔས་བསྒོམ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་། འདྲེས་པར་བསྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་དང་། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བསྒོམ་པ་དང་། འབར་བར་བསྒོམ་པ་དང་། ཆོག་པར་མི་ འཛིན་པར་བསྒོམ་པས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གཉེན་པོའོ། །ལྷག་མཐོང་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཤེས་རབ་པོ། །ས་ནས་སར་རྣམ་པ་དེ་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་འདྲེས་པར་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་འདྲེས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདྲེས་པ་ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། དོགས་པ་ཉིད་བསལ་ནས་སྒོམ་པར་བྱེད་པས་ཆོས་བསྟན་པའི་དོན་རྣམས་ཀྱིས་འདྲེས་པ་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཤིང་དེ་བཞིན་ཉིད་རབ ཏུ་ཕྱེ་ནས་དགོངས་པ་ཉིད་སྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཞན་ཀེང་རུས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་སྒོམ་པ་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། འདྲེས་པར་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་པ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། མཚན་མ་མེད་པར་སྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདིས་ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ བསྟན་ཏེ།བསྒོམ་པ་ཕྱི་མ་བཞི་པོ་དག་ནི་འདྲེས་པར་བསྒོམ་པར་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་ཀྱང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པར་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིས་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ། །མཚན་མ་མེད་པར་ བསྒོམ་པ་ཡང་དོན་ཉིད་མཚན་མ་མེད་པར་བྱེད་ཀྱང་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན་སྒོམ་པ་དེ་རྩོལ་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེའི་འོག་ཏུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིས་ ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏོ།།བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པར་བསྒོམ་པ་ཡིན་ཡང་། མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་དེའི་འོག་ཏུ་བཞི་པ་འབར་བར་སྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འབར་བ་དང་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ གཅིག་གོ།།འདིས་ནི་འབར་བར་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏོ།

关于五种缘，在论典《大乘集论》中说到以五种修行获得五种果，其中是依修行而称为果。在此依止观和胜观而称为缘力。关于这五种修行，在论典《大乘集论》和《阿毗达磨杂集论》中仅列出五种修行的名称，而未作详细解释。因此在此处，依据无性论师所造的《大乘集论释》和《大乘集论释异说》，其中不仅列出名称且有详细解释。因此，此处首先依据无性论师的注释等解说五种修行的特征，然后再阐述此经中所说的五种果的差别。
关于五种修行，在论典《大乘集论》中说：'即是菩萨在各地中修习止观时，以五种方式修行。何为五种？即是：杂修、无相修、任运修、炽盛修、无足修。'
在此论释中说：'止即是三摩地，是散乱的对治。胜观是颠倒的对治，即是智慧。从一地到另一地，以五种特征反复修习。五种特征即是杂修等。其中杂修是指：将一切杂和归纳为一蕴，消除疑虑而修习，以所说法义杂和归为一蕴，分别如是性而修习其意趣。'
为了遣除'在修习骨锁等事物境界时，也是将一切合为一而作杂修'的想法，故说'无相修'。这是阐述第二种无相修。后四种修行虽然在意义上是杂修的差别，但由于远离一切相而修习无二的法界真如，这就显示了无相即是遣除诸事物的差别。
若认为无相修虽然使对境无相但仍有功用，为了显示此修不依赖功用而自然趣入，因此接着说'任运修'，即是不需勤勉而自然趣入。这阐明了任运修。
虽然是不需勤勉而自然趣入的修行，为了遣除'有殊胜与非殊胜两种'的想法，因此接着说第四种'炽盛修'。'炽盛'与'殊胜'是同义。这阐明了炽盛修。

།ལ་ལ་འབར་བར་བསྒོམ་པ་ཐོབ་ནས་འདི་ཐམས་ཅད་བྱས་ཟིན་ནས་གཞན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། ཐ་མར་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པར་བསྒོམ་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ དང་།འབར་བར་བསྒོམ་པ་ཁོ་ནར་ཟད་པ་མ་ཡིན་གྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། འདིས་ནི་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པར་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ གསུང་རབ་ཚད་མ་ལས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་མེད་ཀྱང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།ཤེས་རབ་དང་། དེ་དག་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་དང་།མཚན་མ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཐེག་པ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བ་དང་། དེའི་འགབ་ལོ་ལ་ བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔར་བསྒོམས་པས་འབྲས་བུ་ལྔ་ཐོབ་ པར་འགྱུར་ཏེ་ལྔ་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སྒོམ་པ་དང་མཐུན་པའི་སྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པར་སྒོམ་པ་དང་། རྩོལ་བ་མེད་པར་སྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་བཟློག་པའི་སྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མཚན་མ་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྒོམ་པ་ ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་འབར་བར་སྒོམ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།མཐུན་པའི་སྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་འདྲེས་པར་སྒོམ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པར་སྒོམ་པ་དང་། རྩོལ་བ་མེད་པར་སྒོམ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སྒོམ་པ་ ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།མཚན་མ་བཟློག་པའི་སྒོམ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པར་སྒོམ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་གཉིས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་། སློབ་དཔོན་རྟོགས་པའི་སེང་གེས་རིགས་པ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ནས། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་གོ་རིམས་ དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པས་དང་པོ་ཁོ་ནར་རྣལ་འབྱོར་ལ་འཇུག་པ་ན། མཚན་མ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་འབར་བར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་འབར་བར་བྱེད་པ་དང་པོར་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་མཛད་པ་ལས།མདོའི་ཚིག་འདི་རྫོགས་པར་སྨོས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མ་མཛད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ནི་སོ་སོ་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་མཛད་ནས། དོན་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་བཤད་ པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་ཡང་དག་པར་བཤད་པར་བྱའོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཚེ་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྟེན་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཉིད་ ཀྱིས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་གནས་ངན་ལེན་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ལུས་ཀྱི་རྟེན་ཐམས་ཅད་འགོག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ནི་མདོ་ འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་བཅོས་མཛད་དོ།

为了断除有些人获得光明禅定后认为'这一切都已经做完了，还要做什么'的满足感，最后说'不生满足而修'这句话。不仅仅是无相、任运和光明的禅定而已，为了获得殊胜的佛果，应当精进修持，这是其意义。这表明了不生满足而修。
这五种禅修，虽然在经典中没有明确说明其本质差别，但若从总相分别来说，都是三摩地、智慧以及二者和合的法之本质。在《大乘集论释》的一种异说中，依次解释为智慧、相、正见、精进和信心的本质。详细内容应当如彼论所说而了知。
在玄奘译《大乘集论释》和其藏译本中，并没有如此分别。在《阿毗达磨杂集论》中，仅列举了这五种禅修的名称，没有详细解释。因此，在该论中说：'通过五种修习可获得五种果，哪五种呢？即：寂止相应修、随顺修、无相修、无功用修、对治相修。'
《阿毗达磨杂集论》中所说的'寂止相修'，即是《大乘集论》中所说的'光明修'。'随顺修'即是所说的'和合修'。'无相修'和'无功用修'即是所说的'无相修'和'任运修'。'对治相修'即是所说的'不生满足修'。
虽然这两部论典有所不同，但胜解师（觉师子）另立理由，如此安立五种禅修的次第。即：瑜伽行者最初入于瑜伽时，寂止诸相并使之光明，因此首先说光明修。
关于五种果，在此经中已经说明，因此无著菩萨造《大乘集论》时，完整引用了经文但未作解释。世亲菩萨和无性菩萨则各自作了解释，分别阐述了五种意义，因此应依据这两部论典来正确解释经文。
'作意时刹那刹那间能摧毁一切随眠所依'等，是第二分别说明因缘。这也是通过说明五种因缘而分为五种。这是首先说明摧毁随眠的果。在《解深密经》中说：'刹那刹那间能灭除一切烦恼身依'。无著菩萨依此经造论。

།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྒྲིབ་པའི་ཕུང་པོ་འདི་གཉིས་ ཀྱང་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པར་བྱེད་དེ།འདིར་དོན་དུ་སྒྲིབ་པའི་ཕུང་པོ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཉམས་སྨད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་འཇིག་ པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཚོགས་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདིར་བསྟན་བཅོས་གཉིས་ཀྱི་དགོངས་པ་བྱེ་ བྲག་བསྟན་ན།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ནི་ས་བོན་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བསྟན་ཏེ། ལས་སུ་རུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ཞེས་ཀྱང་བསྟན་ཏེ། གནས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་གཏན་དུ་སྤང་བས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མངོན་དུ་སྣང་བའི་ས་བོན་རྣམ་པར་གནོན་པས་ཤིན་ ཏུ་ཉམས་སྨད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ནི་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྟེན་དུ་བསྟན་ཏོ། །ས་བོན་དང་སྣང་བ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ནི་ཚོགས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཚོགས་པའི་ནང་ན་ས་བོན་ཁོ་ན་ཉམས་པར་བྱེད་ཀྱི་སྣང་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉམས་ཤིང་འཇིག་ པར་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་མཐུན་པར་བཤད་ན་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དེའི་འགབ་ལོ་ལ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ ཀྱིས་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་ཆོས་བྱེད་དོ།།སྐད་ཅིག་མ་དང་པོས་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་བྱེད་ལ། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བྱེད་པས་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོས་ནི་མངོན་དུ་སྣང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པས་ནི་མ་འོངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ འབྱུང་བས།དེས་ན་ས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་མངོན་ནོ། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འདུ་ཤེས་ སྣ་ཚོགས་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་དགའ་བའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ ལས་ནི།རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ། །རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ལས་ནི་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ལ་གནས་པས། དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ ཀུན་དགའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདིས་ནི་བསྟན་པ་སྤངས་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་རོ་གཅིག་པ་ཐོབ་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་ གཉིས་ནི།མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་གཉིས་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ནི་སྣ་ཚོགས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་བསྟན་པའོ།

从论师世亲所造的注释中说：烦恼障和所知障从无始以来遍染的种子，就是随眠。这两种障碍的积聚，也是由缘于杂染法的止观智力，在每一刹那中断灭。此处是就断灭障碍积聚的意义而言，所以称为断灭。又因为极度损减烦恼，所以称为断灭。
从论师无性的注释中说：阿赖耶识是随眠的所依，因为在那时积聚衰损并断灭，所以称为断灭。若详细阐述这两部论典的意趣：论师世亲是就种子而说随眠，因为不堪任使用。又说'住'，因为显现为住。由于永断种子故称为断灭。由于压制现行种子故称为极度损减。
论师无性则说现行识为所依。种子和现行合一称为积聚。在积聚中唯有种子被损减，而现行则不然，故说'衰损并断灭'。
若将论师无性的意趣解释为与论师世亲相顺，实则无有相违。从《大乘集论释》的藏译本中，与论师世亲的解释相符。
从《大乘集论释》汉译本中说：烦恼障和所知障称为随眠，即一切遍染根本识中染污分的种子，这两者都起着所依法的作用。第一刹那作无间道，第二刹那作解脱道，第一刹那令现行烦恼寂灭，第二刹那令未来烦恼不生。
因此，在一切地中都显现断除烦恼障。远离种种想，获得法喜之乐，这是说明第二获得法喜的果。从《解深密经》中说：'断除种种想，获得法喜之乐'。
从论师无著所造的论典中也说：'远离种种想，获得法喜之乐'。从论师世亲所造的注释中以两种方式解说。第一种解释：由于安住于经典等种种法的自性中，如是遍断种种自性的想，即是获得法喜之乐。因为成为所依，故称为喜。
从此注释中说：这是舍弃教法而获得真如一味的意趣而说法喜。其中'安住于经典等种种法的自性'是指：十二分教即是'经典等'。十二分教的不同即是'安住于种种'。或者说，经典等法是能诠的教法。

།ངོ་བོ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ལ་གནས་པ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་དེ། ཆོས་དང་དོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ སྤངས་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་བའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལས་ནི་དོན་གཞན་དུ་ན་ཇི་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པའི་ཆོས་དག་མྱོང་བ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པ་རགས་ཤིང་གསལ་བ་མ་བསྐྱེད་པར་ཡང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་སྣང་བ་ཡིད་ ལ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་མྱོང་ཞིང་།སོ་སོར་རྟོག་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ནི་བསྟན་པའི་དོན་དག་ལ་ཕྲ་བ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའི་དགའ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་ལོགས་ཤིག་ནས་རྟོག་པ་དང་ དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས།ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་པ་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་མྱོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་རགས་ཤིང་གསལ་བ་དང་བྲལ་ནས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་མྱོང་བ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟན་པའི་ཆོས་ ལ་བརྟེན་པའི་མྱོང་བ་དང་།སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའི་དགའ་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གསུམ་པ་དེ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་མྱོང་བ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བའི་དགའ་བ་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བདག་དང་ཆོས་དང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཀུན་དགའ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདིར་ཀུན་དགའ་བས་ཀུན་དགའ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ཀུན་དགའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་དགའ་ ཞིང་ཚིམ་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བའམ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱ་ནོམ་པ་དག་ཏུ་དེར་རྩེ་ཞིང་དགའ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མྱོང་བ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཡང་ དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བགྲོད་པའི་གནས། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ར་བར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་དེ། ཕལ་ཆེར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་གྱིས་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་དང་མཐུན་ནོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ནི་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཁོ་ན་ལས་སོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་ཚང་བར་སྤང་བ་ལས་སོ། །དེ་ལ་བདག་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་གྱི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའོ། །ཆོས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དཀོན་མཆོག་གི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དེའི་འགབ་ལོ་ལ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་ དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་བཤད་པ་ཕྱི་མ་མི་འབྱུང་སྟེ། གཞན་ནི་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཕྱོགས་བཅུ་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཚད་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ སྣང་བ་ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ།

住于各种自性是指所诠之义，由于断除了各种法与义的自性之想，故说获得法喜之乐。
第二种解释则说：另一种意思是，如何在未生起粗显的体验和观察思维的法之觉受与分别的情况下，由止观所显现的作意力，而生起体验及极其微细的分别。
此释中说：此是就对所诠义微细分别的意义而言，称为法喜之乐。此是从另一方面宣说具有寻伺等三种三摩地中的第二种三摩地，即离开粗显的体验和观察，而具有极其微细的显现作意之体验与分别，这也称为依于所诠法的体验和分别，也称为法喜之乐。
第三种则是对诸法相毫无作意的体验和分别，因此不称为法喜之乐。
无性释中说：因为远离我、法、佛等相的想。喜乐是指：此中由喜而生乐，如是法界即是喜，故称法喜，此中欢喜满足即称为法喜之乐。
由获得彼故称为获得法喜之乐，譬如在王宫外的花园或殊胜游园中游戏欢乐而获得殊胜体验，于法界中亦复如是。
此释中说：无分别智所行处，于法界花园中获得与无分别智相应的喜乐。这大致与世亲论师所说的第一种解释相符。
其中的差别是：世亲论师仅从经典等想而言，无性论师则从圆满断除三宝相想而言。
其中'离我'是指离开佛和僧伽之相，'离法'是指离开法宝之相。
《大乘集论释》的德慧译本中，大部分与玄奘译本所说相符。
朗译本中则未出现后面的解释，其余与玄奘译本所说相符。
'了知十方无差别相及无量法光明'是说明第三种法光明真实通达的果。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཕྱོགས་བཅུའི་མཐའ་ཚད་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཚད་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི།ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚད་མེད་ཅིང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་མཐའ་མེད་པ་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་དག་ནི།དཔེར་ན་ཡི་གེའི་སྣང་བ་ལེགས་པར་ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ཕྱོགས་བཅུ་འདི་ཙམ་ཞེས་མཐའ་མེད་ཅིང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པར་གསལ་བར་ འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན། ཡི་གེའི་སྣང་བ་ལེགས་པར་ཁ་ཏོན་དུ་འདོན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། འགྲེལ་པ་གཉིས་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་སྡེ་ཁ་ཏོན་དུ་བྱེད་པས་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་འདི་ཐོས་ནས་ སེམས་ལ་སྣང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་མི་བརྗེད་པར་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གསལ་བར་དྲན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །གཞན་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱིས་ཐོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་རྒྱུ་མཚན་ གྱི་རྣམ་པ་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་རྟོགས་པའི་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ནི། གསལ་བར་མཐོང་བའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་ བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྒྱུ་དང་། ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་སྣང་བའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་ མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི།བྱ་བ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆ་མཐུན་པ་ རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི། རྣམ་པར་དག་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་དོན་དུ་ན་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་བཟུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་རྒྱུ་ཁོ་ན་སྨོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གསུངས པའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་འགྲེལ་པའི་ཚིག་ཏུ་བསྟན་ནས་བསྟན་བཅོས་དེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་ སུ་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུའོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མན་ཆད་ནི་རྒྱུའི་མིང་བསྟན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མ་འོངས་པ་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི། རྣམ་པར་དག་པའི་ཆ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་དེ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའི་ མཚན་མ་མེད་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆ་རྣམ་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།

从《深密解脱经》中如实所说，了知十方无量边际，以及如实了知无量法光。
从无著论师所造论典中说：'如实了知一切大法光无量且相续不断之相'。
从世亲论师所造释论中说：'如实了知十方无边且相续不断之相，譬如善于诵读文字之光明，故称为法光'。
从无性论师释论中说：'因为十方无有边际且相续不断地明显趣入，故称为法光。譬如善于诵读文字之光明'。
对于这两部释论中所说的法光，有两种解释：有人说，诵读经典后在心中显现的即是法光；有人说，由于心能清晰忆念不忘名句文之集合，故称为法光。
又有两种解释：有人说，后来通过闻法而了知的因相显现，即是法光；有人说，通达相之见解即是法光。
从《大乘集论》的两种不同观点中说：'明见之智即是法光'。
所谓'与圆满意趣相应、清净分无分别相续不断现前'是第四因与智慧现前果之教示。
从《深密解脱经》中说：'与圆满事业相应、清净分无分别相现前'。
从无著论师所造论典中说：'清净分随顺无分别相普遍生起'。
从世亲论师所造释论中如是说：'与圆满事物相应诸法即是清净分随顺无相普遍生起。此中实义，所获无上菩提果即应理解为圆满事物'。世亲论师完全领会了无著论师的意趣，仅说因而不分别果，为解释经中所说'圆满事物'而作为释论文句显示，这就是对该论典的解释。
若将世亲论师所造释论中对此经文的解释相配：意趣圆满即是成佛之果。从'相应'以下是显示因之名称。
从无性论师释论中说：'未来将成佛即是清净分。由于此能引导彼，故称为随顺无分别相普遍生起'。无性对无著论师所说清净分的解释，即是经中所说的意趣圆满。

།མཐུན་པ་དང་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུའི་མིང་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། མདོའི་ཚིག་འདི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན། དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུའི་མིང་ངོ་། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུའི་མིང་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །མདོ་ལས་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྨོས་པས། དེའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་མིང་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་མི་མཐུན་པས། འདིར མདོའི་ཚིག་འདི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གོང་མ་བས་ཆེས་གོང་མ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གྱ་ནོམ་པའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་ འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་གོང་མ་བས་ཆེས་གོང་མའི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། རྒྱུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། སློབ་ དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གོང་མ་བས་ཆེས་གོང་མའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ་ས་ བཅུ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བཅུ་གཅིག་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ལས་གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཆོག་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ ཕྱིར་གོང་མ་བས་ཆེས་གོང་མ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བཅུ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་མངའ་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཆོག་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པས། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱུ་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། གོང་མ་བས་ཆེས་གོང་མ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་བཅུ་པ་ནི་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་ལ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་ན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དེའི་འགབ་ལོ་དང་།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་འབྲས་བུ་བཞི་རྣམ་པར་རྟོག་པར་འབྱུང་བས། མདོ་འདི་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ལ། གཞན་ནི་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བའི་དཔེ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཐ་ དད་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས།དང་པོ་ནི་མིང་རྣམ་པར་བཞག་ནས་འབྲས་བུ་དང་མ་སྦྱར་བ་སྟེ། འབྲས་བུའི་མིང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་བཞག་ནས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་མ་སྦྱར་བ་ཡིན་ཏེ་། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་ ཕྱིས་འོག་ནས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་སྦྱར་ནས་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་འབྲས་བུའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

关于'相应'和'无分别'等词是显示因的名称。在无性论师的注释中，如果将此经文的词句与解释相配合，则'圆满意趣'是果的名称。'相应清净分'等是因的名称，所说的'清净分'即是事物的圆成实性。经中另外提到'圆满意趣'，因此说明'相应清净分'是因的名称。
如此两种注释不相符合，此处是将此经文与世亲论师所作的注释相配合而解释的，若详加考察即可了解。
为获得法身、圆满及究竟故，执持殊胜、最胜、超胜、妙善之因，这是第五上上因之果的显示。
在《解深密经》中说：'将获得法身圆满及最胜、殊胜、超胜之因。'在无著论师所造论典中说：'为圆满法身及究竟故，执持上上因。'在世亲论师所作注释中说：'即如第十地的法身称为圆满，第十一佛地的法身称为究竟。一切因中能生起佛果者，因其为最胜及超胜，故说执持上上殊胜因。'
在无性论师的注释中也说：'即如第十地称为圆满，佛地称为究竟，能获得此的因为最胜及超胜，故说超胜因。因为从前前因而生，故说上上。'有些人说：'若说第十地称为究竟，佛地称为圆满，则与诸论相违。'
所说'为获得法身、圆满及究竟故'，在论典《大乘集论》的译本中出现四种果的分别，与此经相违，而其他则与玄奘所译本相符合。此经文已解释完毕。
诸论中差别的分类也有四种：第一是安立名称后未与果相配，即单独安立果名后，未将五种修行与五种果相配，如《经庄严论》中所说，后面将要显示。第二是与果相配后安立名称，即以五种修行单独安立果名，如无性论师注释中所说。

།དེའི་ ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལྟར་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་ཡང་གྲངས་ཀྱི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།གསུངས་པ། མིང་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་ལ་འབྲས་བུ་དང་ཡང་སྦྱར་བ་སྟེ། འབྲས་བུའི་མིང་ཡང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་ དང་སྦྱར་བ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པར་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་འབྲས་ བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའོ།།ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབར་བར་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཆོག་པར་མི་འཛིན་པར་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ནི་མིང་ཡང་རྣམ་པར་མ་བཞག་ལ་འབྲས་བུ་དང་ཡང་མ་སྦྱར་བ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། དེའི་འགབ་ལོ་ལ་བསྒྱུར་བ་ ལས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་སྦྱར་བ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཡོན་ཏན་ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་བག་ཆགས་ཀུན་སྦྱོང་དང་། །ལུས་དང་ སེམས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་།།ཤིན་ཏུ་གསལ་དང་མཚན་མ་མཐོང་བ་སྟེ། །ཡོངས་རྫོགས་རྣམ་པར་དག་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་བག་ཆགས་ཀུན་སྦྱོང་བ་དང་། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་མཚན་མ་མཐོང་བའོ།།དེ་ལ་བག་ཆགས་ཀུན་སྦྱོང་བ་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་བག་ཆགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བསྒོམས་པས་ལུས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་ དེ་བཞིན་ནོ།།ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་ཤིང་ཆད་དང་གྲངས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་མ་མཐོང་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་མཐོང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་རྫོགས་རྣམ་པར་དག་ པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྟག་པར་རྒྱུ་ལྔ་པོ་འདི་དག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་གང་གི་ཚེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་དུས་གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ས་བཅུའི་ཚེ་ ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ལ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཚེ་ནི་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་སྔ་མ་གསུམ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་ས་བཅུའི་གནས་སྐབས་དང་སྦྱར་ནས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །ཐེག་ པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་དང་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཏོ།

因此，从其中说到，如是修习五种，也将按照数字次第获得五种果。所说：名称也安立并与果相配，即果的名称也另外安立并与五种果相配，如在论典《大乘集论》的朗吉泽译本中所说。因此，从其中说到，烦恼寂灭后不生之果，是由修习杂染而获得。圆满佛法之果，是由修习无相而获得。二种智慧之果，是由修习任运而获得。决定出离之果，是由修习炽燃而获得。圆满之果，是由修习不知足而获得。
第四是名称未安立也未与果相配，如在论典《大乘集论》的论师世亲和无性所造的释论及其藏译本中所说。在论典《经庄严论》中说明了赞叹两种后与五种果相配。因此，从该论中说到，何为五种功德？偈颂中说：'刹那刹那净习气，身心二者极轻安，极为明显见相好，圆满清净法身相。'
从此论释中说到，五种功德是：净除习气、身极轻安、心极轻安、极为明显和见相好。其中，净除习气是因为在每一刹那中灭除一切习气蕴。身极轻安是因为修习轻安遍及全身。心极轻安也是如此。极为明显是因为于空性的一切行相极为善巧且离断灭和数量。见相好是见到无分别相，因为作为清净的后续因。'圆满清净法身相'是因为圆满一切行相身和为了清净而恒常造作这五种因。
何时圆满、何时清净？答：在十地时圆满，在佛地时清净。此中，从这五种功德中，前三者是止的方分，后二者是观的方分，应当了知。在论典《大乘集论》中是与十地阶位相配而说五种果，为何在《经庄严论》中与入地前相配而说呢？答：《经庄严论》是针对初业者而与入地前相配而说。《大乘集论》是针对无漏而与十地相配而说。

།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་འབྲས་བུ་ལྔ་སྡུད་པར་སྟོན་ཏོ་། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ ཕྱོགས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན།འདི་ལྟར་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཏེ། །སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྟེན་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་བྱེད་པ་དང་། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བ་ཐོབ་ པ་དང་།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མཚན་མ་ཚད་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཆ་མཐུན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། གོང་མ་བས་ཀྱང་ཆེས་གོང་མ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འགྲུབ་ པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ཡང་དགོངས་པ་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མདོ་སྡེ་ཁོངས་སུ་བཞག་ནས་བསྟན་པ་ལས་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། དེ་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཞི་གནས་ཀྱི་ བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་གནས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྟེན་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་བྱེད་པ་དང་། བསྟན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་ མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མོས་པས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པས་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་།ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་ཏེ། མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་དགའ་བ་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཐོབ་པའོ། །ལྷག་མཐོང་གི་བསྔགས་ པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་ཚད་མེད་པ་དང་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། གནས་གྱུར་པའི་མདུན་རོལ་དུ་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་ པོ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་འབད་པ་མེད་པའི་མཚན་མ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའོ།།ལྔ་པ་གཅིག་ཏུ་ནི་དེ་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པས་བསྡུས་པས་དེ་ཡང་ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ཡོངས་ སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་གོང་མ་བས་ཀྱང་ཆེས་གོང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཡིན་ པས་དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གིས་ནི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཐོབ་པར་བསྟན་ཏེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བསྒོམ་པ་དང་། མཐུན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ དང་།རྩོལ་བ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་དང་། མཚན་མ་བཟློག་པའི་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

从论典《阿毗达磨集论》中说明了三种赞叹后归纳五种果。因此，从该论典中说：'复次，对于极其广大的方面，如何了知善巧三昧的菩萨特征？即由五种因：每一刹那都能摧毁一切随眠所依，远离种种想而获得法喜，如实了知无量无分别相，生起清净随顺无分别相，以及摄持比最上更为最上圆满佛法身及圆满成就之因。'
《阿毗达磨集论》与《大乘集论》的意趣不同，因此将其纳入经部而说明：这五种也是从菩萨三种功德赞叹开始宣说的，即：止的赞叹功德、观的赞叹功德以及二者方面的赞叹功德。
止的赞叹功德有二种：由于刹那刹那愈发轻安，无间断遍及一切处，故能于每一刹那摧毁一切随眠所依；由于以信解一切所诠法无差别相而如实观察成为一味的缘故，远离蕴界处等种种义相，获得经典等法喜。
观的赞叹功德也有二种：由于择法无间断的缘故，从念门了知无量无分别相及以慧明了通达经典等法；在转依之前，对于所有色法事物无分别且无功用相现前。
第五即是二者方面的赞叹功德：法身是永断所知障的所摄，在第十地称为圆满，在如来地称为成就。为速疾圆满及成就法身，故引经中所说'比最上更为最上'作为依据。由于是同类习气，故称为'摄持其因'。
如是以此五种说明通过五种修习获得五种果。何为五种？即：修习寂静相、随顺修习、无相修习、无功用修习及遮相修习。

།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཁུངས་སུ་བསྟན་པའི་མདོ་ཉིད་ལས་འཕགས་པ་བྱམས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མེད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། རྟོགས་པའི་སེང་གེས་སོ་སོ་ནས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རིགས་པ་རེ་རེ་བསྐྱེད་ནས། མདོ་ལས་གསུངས་པའི་འབྲས་བུ་ལྔ་བཤད་པ་ཡིན་པས། དེའི ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ལས་རྟོགས་ཤིང་གང་ལས་ཐོབ་པར་འཚལ་བར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ ནི་གསུམ་པ་རྟོགས་པ་དང་།ཐོབ་པའི་སའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལས་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གསུམ་པ་འོད་བྱེད་པ་ལས་ནི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་སྔ་མའི་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་དང་། ལས་དང་པོ་པ་ལ་བསླབ་པར་བསྐུལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་སྔ་མའི་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ད་དུང་ཡོངས་སུ་མ་བྱང་བས ཐོབ་པ་ཞེས་མི་བྱའོ།།ཡང་ན་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གསུམ་པས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་[(]བརྟན་[,]བརྟེན་[)]ནས་ལྷག་མཐོང་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཡང་ཐོབ་པས། དེའི་ཕྱིར་ས་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ དོན་དུ་ཡང་ནས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཚང་བར་ཡོད་ཀྱང་།མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ས་དང་པོ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གསུམ་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་དང་པོ་པས་ཀྱང་དེ་ལ་རྗེས་སུ་བསླབ་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱ་སྟེ། ད་དུང་བསྔགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ལེ་ལོས་གཏང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལས་དང་པོ་ལ་བསླབ་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ནི་རྟོགས པར་ཡང་མ་གྱུར་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ད་དུང་བསྔགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དེ་ལ་རྗེས་སུ་བསླབ་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནན་ཏན་གྱིས་སྒྲུབ་དགོས་པས་ལེ་ལོས་གཏང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་གཅིག་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་ པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་ལས་ཇི་ལྟར་ན་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་ཇི་ལྟར་བགྱི་བར་འགྱུར་ལགས། ཇི་ལྟར་ན་རྟོག་པ་མ་མཆིས་ཤིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བགྱི་ བར་འགྱུར་ལགས།ཇི་ལྟར་ན་རྟོག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་དཔྱོད་པ་མ་མཆིས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བགྱི་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་པོ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་ པའོ།

从《经庄严论》中赞叹分为两种，为何在《杂集论》中赞叹分为三种？答：所引证的经典中，圣弥勒和无著论师并未作区分，而是由世亲论师和觉狮论师各自分别建立了一种道理，解释经中所说的五种果，因此彼此之间并无矛盾。
菩萨弥勒又向世尊如是禀白：'世尊，应当从何处了知、从何处获得缘于杂染法的止观？'此下是第三了知和获得地位阶段分别门。这又分为两部分：请问和回答。这是第一请问部分，仅是经中的简单表述。
世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，从初地极喜地称为了知，从第三地发光地称为获得。'等等，这是第二如来正确回答的开示。这又分为两部分：对前问的正确回答，以及对初学者的修学劝勉。这是第一对前问的正确回答，即：初地虽已现证真如，称为了知，但因尚未圆满清净，故不称为获得。
或者说，初地以上诸地皆称为了知。第三地因已获得三摩地地位，依止三摩地生起胜观并获得圆满清净，因此称第三地以上诸地为获得。实际上，所有地位都具足了知和获得两种含义，但为了突显其特征而如是宣说。《解深密经》中也说：'初地称为了知，第三地称为获得。'
'善男子，初学菩萨也应随学修习，虽然尚不值得赞叹，但也不应懈怠放逸。'这是第二对初学者的修学劝勉。地前诸菩萨既未了知也未获得，所以尚不值得赞叹，但仍应随学修习，精进修持而不可懈怠，这是其含义。
第四十一品。菩萨弥勒又向世尊如是禀白：'世尊，从彼等止观中，如何称为有寻有伺三摩地？如何称为无寻唯伺三摩地？如何称为无寻无伺三摩地？'此下是第十寻伺等分别门。这又分为两部分：请问和回答。

།འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་གང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལགས་ན། ཇི་ལྟར་ན་རྟོག་པ་དང་བཅས་ ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བགྱི་ལགས།དེ་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་ན་རྟོག་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། དཔྱོད་པ་མ་མཆིས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ལ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་སོ་སོ་བདག་ཉིད་ཐ་དད་པར་ཡོད་དེ་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་མཚུངས་ཀྱང་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ལེའུ་ལས། ཁ་ཅིག་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཡང་། དངོས་པོ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བས་དེ་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པའི་དགོངས་ པ་ནི་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།སེམས་ལས་གུད་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་གཉི་ག་ཡང་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་ཐ་དད་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྟོག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའོ། །དཔྱོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །ཡང་ན་སེམས་དཔའ་འམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་རྩིང་བའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་ པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཡུལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞིབ་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཆོས་གཉིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་གཅིག་ལ་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་སྔ་ཕྱི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ལྟར་བཟུང་ཞིང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་དག་ལ་རགས་ཤིང་གསལ་བར་མྱོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་པས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སའི་མདུན་རོལ་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ས་ལ་གནས་པའི་སྤྱིའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་བསམས པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཚིག་འབྲུ་དང་།ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་མཚན་མ་དེ་དག་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པར་བྱེད་པས་རགས་ཤིང་གསལ་བར་མྱོང་བ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བསྟན་པའོ།

这是第一个请问，对此请问的意趣是：上文所说的止观二种，是具有寻伺等三种差别中的哪种特征呢？怎样称为有寻有伺的禅定？同样，怎样称为无寻无伺的禅定？三种都称为禅定，是为了区别散乱的状态而如此说的。
关于它们的差别，说一切有部的论典说它们各自有不同的自性，且相互相应。经部的论典则说虽然自性相同，但不会同时生起。因此在《真实成就论》的寻伺品中说：'有人说寻伺存在于同一心，但事实并非如此。'结合这段话可知，《真实成就论》的意趣是：寻伺既不同时生起，也不是离心而有不同的自性。
若依大乘教法，二者分别是思和慧的自性，也不相互相应，因为粗细不同。如《瑜伽师地论释》中说：'寻即是遍求，伺即是伺察。或者，心或慧对境遍求时粗略的状态是寻，以这两种方式对境伺察时细致的状态是伺。不会在一刹那中有两法相应，因为同一相中粗细前后有别。'
世尊对弥勒菩萨说：'善男子，如所执持并对寻伺法相粗显地体验，有分别的止观，即是有寻有伺的禅定。'这是第二个如来正确回答的开示。
这也通过两种方式来说明而分为两类：一是仅就地前而言说明其特征，二是就住地的普遍情况而言说明其特征。第一种又有三种差别，由此分为三种，这是第一种。如世尊对弥勒菩萨说：'通过闻思二慧所执持的文句和法义之相，以寻伺而粗显地体验，有分别的止观，即是有寻有伺的禅定。'

།གང་ལ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་རགས་ཤིང་གསལ་བར་མྱོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེའི་སྣང་བའི་དྲན་པ་ཕྲ་མ་ཙམ་གྱི་མྱོང་བ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་འདྲེས་པ་དང་། འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་དག་ལ་རགས་ཤིང་གསལ་བའི་སོ་སོར་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་སྔར་བསྟན་པའི་འདྲེས་པ་དང་། འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པའི་གསུང་རབ་ ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་དྲན་པ་ཕྲ་མོ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་མྱོང་བ་དང་།སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྗེས་སུ་དྲན་པས་བཟུང་བ་ རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ཆོས་དག་ལ་རགས་ཤིང་གསལ་བའི་མྱོང་བ་དང་།སོ་སོར་རྟོག་པ་མ་བསྐྱེད་པར་ཡང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་སྣང་བ་དྲན་པའི་དབང་གིས་མྱོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །སྣང་བའི་དྲན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་མང་བས་ཐོས་པའི་ཤེས་ རབ་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་བ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཆུབ་པར་བྱས་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམས་ལ་བརྗེད་ངས་པ་མེད་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དང་འགྲོགས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཇི་ལྟར་ གཟུང་བ་དང་།ཇི་ལྟར་བསམས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་རེག་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའམ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་དོན་ གྱི་སྐབས་འདིར་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཆོས་སེམས་ཤིང་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར།།ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་། དོན་གྱི་སྣང་བ་དང་། ཞི་གནས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་དེ་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།སྣང་བ་དེ་དག་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེའི་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཆོས་དང་ཆ་མཚུངས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དྲན་ཞིང་གསལ་བར་སྣང་བ་ནི་དེའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ དྲན་པའོ།།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་སྣང་བའི་དྲན་པ་ཉིད་ནི་སྣང་བའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དྲན་པས་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དྲན་པ་ཉིད་སྣང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་མྱོང་བ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། དཔྱོད པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྟོག་པ་དང་།དཔྱོད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །སྔ་མའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དམིགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རང་གི་ངང་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་བྱང་བར་གྱུར་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་མྱོང་བ་ དང་།སོ་སོར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

虽然对于那些法的相状没有粗显明了的体验和观察，但是仅仅具有其显现的细微忆念的体验，以及具有观察的止观，就称为无寻唯伺三摩地。这是第二，宣说无寻唯伺的特征。
虽然对前面所说的杂染和非杂染法的相状没有粗显的观察，但是对前面所说的杂染和非杂染经典之法的显现，具有细微忆念的随念体验，以及具有观察的止观，就称为无寻唯伺三摩地。因此，在无著菩萨所造的论释中说：'对于由随念所执取的寻伺之法，虽然没有生起粗显明了的体验和观察，但由止观的显现忆念力而生起体验和观察。'
这种显现的忆念也有多种形式，有依靠闻慧而显现的教示，如在《瑜伽师地论》中说：'对于如所闻般通达和理解的诸法不忘失，称为诸法的显现。与之相应、相应具足的想，应知即是显现想。'
也有依靠三种智慧而显示法的显现，因此在《瑜伽师地论》中说：'其中法的显现是这样的：如有些人对所执取、所思维、所触证的诸法进行观察，或修习忆念佛等。'
有些论中也说明四种显现，如在《瑜伽师地论》中说：'其中在此义处，显现想为了断除思维法和作意瑜伽的障碍，应知有法的显现、义的显现、止的显现、观的显现，以及依这些显现而有的显现想。'
对于这些显现也有两种解释：有些人说：'所谓彼之显现，是指与其所执取的法相类似的影像，忆念清晰显现，这称为彼之忆念。'这是能缘的忆念。若配合这种解释，显现的忆念本身就称为显现忆念，这是就主体性而作的解释。
有些人说：'由能缘的忆念而明了通达的，那就称为彼之显现。'若配合这种解释，这是就所取对象而作的解释，因为忆念本身就是显现。
对于这一切法相都无任何作意的体验，以及具有观察的止观，就称为无寻无伺三摩地。这是第三，宣说无寻无伺的特征。对于前面止观的所缘诸法，当自然纯熟后，具有无任何作意的体验和观察，这就是所谓的无寻无伺三摩地。

།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སའི་མདུན་རོལ་དུ་དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་བསླབས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ས་ལ་གནས་ པའི་སྤྱིའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པའི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ན། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་རྩེ་མོའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་གནས་པ་དག་གིས་མིང་དང་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཞི་གནས དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་གནས་པ་དག་གིས་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་བཞི་པོ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཉིད་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་།དཔྱོད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པ་དག་གིས་འདྲེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་དམིགས་ཤིང་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། དོན་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་འཇུག་ཅེ་ན། འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཞིབ་ཏུ་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གང་ལགས། རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་ མཚན་ནི་གང་ལགས།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་བཅུ་གཅིག་པ་ཞི་གནས་དང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་ དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ།དེ་ལ་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཞི་གནས་དང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཞི་གནས་ནི་སེམས་བསྲུངས་ནས་ཡུལ་ལ་གནས་ ཤིང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་ཞེས་བྱའོ།།ལྷག་མཐོང་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་དུ་ཚོལ་ཞིང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ལྷག་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རབ་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། བྱིང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

另外解说的分类中，所谓无作意是这样的：在入地之前，如是修习瑜伽而使诸分别念寂灭，这就称为无作意。
复次，善男子，有寻求的止观，即是有寻有伺三摩地。以下是第二部分，依地住的总体而说别相。这也分为三种，这是第一种。
这是依据入地前的四种寻求而说的，即在加行位时，处于暖位和顶位善根者，对名与义差别的自性进行寻求，这称为寻求，因此称为有寻有伺三摩地。
有观察的止观即是无寻唯伺三摩地，这是第二种无寻唯伺的特征。
如是，处于忍位和世第一法二种善根者，如实通达名等四境，这称为观察，这就是无寻唯伺三摩地。
如是观察和如实通达的广大分别，应当如《唯识成就论》、《大乘集论》和《瑜伽师地论》中菩萨地所说般了知。
缘杂染法的止观即是无寻无伺三摩地，这是第三种无寻无伺的特征。
如是，住地者缘杂染诸法而修真如，远离寻伺，这称为无寻无伺。
因此《大乘集论》中说：'为何趣入唯识性？为以出世间止观了知杂染法故。'有寻有伺三摩地的别相，应当如诸论中详细所说般了知。
弥勒菩萨又如是问世尊：'世尊，止的因相是什么？执持的因相是什么？舍的因相是什么？'以下是第十一部分，宣说止、执持、舍因相分别门。
这也分为两部分：请问和回答。这是第一部分请问。
其中第一部分请问的意趣是：世尊在诸处宣说止、执持、舍三种差别相。其中止是护心而住境，远离散乱故称为止。
观是遍求诸法并详细分别，故称为观或执持，因为远离沉没。

།བཏང་སྙོམས་ནི་བྱིང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ རོ་ཞེས་གསུངས་ན།འདིར་ནི་རེ་ཞིག་ལྷག་མཐོང་མི་གླེང་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་སེམས་རྒོད་པའམ་རྒོད་དུ་དོགས་པ་ན། ཀུན་དུ་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བ་མཐུན་པར་ཆོས་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་དེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །ཞུ་བ་སྔ་མ་རྣམ་པ གསུམ་གྱི་ལན་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཞི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞུས་པའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པ་ན་གལ་ཏེ་སེམས་རྒོད་པར་གྱུར་ཏམ། རྒོད་པར་འགྱུར་དུ་དོགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ ཡོད་དེ་།ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ལ་དམིགས་པའོ། །འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེའི་དབང་གིས་སེམས་ཞི་ཞིང་དབེན་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ནི་སྔར་ བསྟན་པའི་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ།།གལ་ཏེ་སེམས་བྱིང་བའམ་བྱིང་དུ་དོགས་པ་ནི་མངོན་པར་སྤྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་དེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གཉིས་པ་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པ་ན། སེམས་བྱིང་བར་གྱུར་ཏམ་བྱིང་བར་གྱུར་དུ་དོགས་པའི་ཚེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མངོན་པར་སྤྲོ་བར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་མཚན་ མ་དེ་ལ་དམིགས་པའོ།།འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེའི་དབང་གིས་སེམས་སྤྲོ་ཞིང་རྩོལ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་ལྷག་མཐོང་གིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་ལ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའམ། ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ལ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའམ། ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ལམ་ཡང་རུང་སྟེ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་ན། འབད་པ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཞི་གནས་ལ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའམ། ལྷག་མཐོང་ལ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའམ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ལམ་ལ་ཡང་རུང་སྟེ། བྱིང་བ་དང་རྒོད་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་ན།རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཅིག་ཏུ་ངེས་ཤིང་སོ་སོ་ནས་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡང་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། །འབད་པ་མེད་པ་དང་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་འདྲ་ཡང་རྩོལ་བ་མེད་པ་དང་པོར་མངོན་པར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིས ཡོངས་སུ་གོམས་པར་གྱུར་པ་ན་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ནི་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་ཇི་སྐད་དུ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། རྣལ་དུ་འདུག་པ་དང་། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་དང་པོ་དང་ བར་མ་དང་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།

如果说舍是远离沉没的缘故，在此暂且不谈胜观。这是'这三种相状是什么'的结语。世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，如果心掉举或怀疑会掉举时，与厌离相应的诸法作意，以及无间断心的作意，这就是称为止的因相。'等等，这是显示第二如来正确回答。
前面三种请问的回答本身分为三种，这是第一个对于止的因相请问的回答。如是，菩萨修习瑜伽时，如果心掉举或怀疑会掉举时，有两种作意：缘取能生厌离的法，以及缘取无间断心。如是由这两种作意的力量，心寂静而远离，这就是称为止的因相。无间断心是前面所说止所缘境。
如果心沉没或怀疑会沉没时，对能生欢喜的诸法作意，以及对心的相状作意，这就是称为策励的因相。这是第二显示策励的相状。如是，菩萨修习瑜伽时，心沉没或怀疑会沉没时，有两种作意：缘取能生欢喜的法，以及缘取心的相状。如是由这两种作意的力量，心欢喜而精进，这就是称为策励的因相。其中心的相状是前面所说胜观所缘境。
无论是专一安住于止道，还是专一安住于观道，或者是双运道，当为两种随烦恼所染污时，无功用作意以及心自然趣入的作意，这就是称为舍的因相。这是第三显示舍的相状。如是，无论是专一安住于止，还是专一安住于观，或者是双运道，当为沉没和掉举两种随烦恼所染污时，无功用作意以及自然趣入的作意，这些就是称为舍的因相。
由于止观专一决定且各自远离随顺和不随顺沉掉二障的缘故，也称为舍。如果问无功用和自然趣入有何差别？答：虽然相状相同，最初成就无功用的是称为无功用；后来由于熟习而自然趣入的缘故称为自然趣入。如《唯识成就论》中说舍的相状时所说：'平等性、安住性、任运性是初、中、后三种差别的相状'，这也是如此。

།ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཞི་གནས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་དོ། །རབ་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་བདག་ཉིད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ སྔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་དག་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཅུ་གཅིག་པ་དེ་དག་ལས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།བཏང་སྙོམས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་གྱི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། རྣལ་དུ་འདུག་པ་དང་། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་བདག་ཉིད་དེ། བྱིང་བ་དང་རྒོད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་གནས་པའི་ལས་ཅན་ནོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེས་ན་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པར་མངོན་ནོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་ངོ་། །འདིར་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དང་། བཏང་སྙོམས་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་དྲན་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྷག་མཐོང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་དང་། རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རབ་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ལྷག་མཐོང་ཡིན་ལ། ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་ཁ་ཅིག་ནི་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱིང་བ་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོར་མ་གྱུར་པའི་དུས་ནའོ། །འདི་དག་གི་བྱེ་བྲག གི་མཚན་ཉིད་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་དང་། རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་རེ་རེ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་། ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་། ཞི་ གནས་ཀྱི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལགས་ན། ཇི་ལྟར་ ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལགས།ཇི་ལྟར་ན་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་གཉིས་པ་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་ དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་གང་གིས་མཚན་མ་གང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཚན་མ་རྣམས་རབ་ཏུ་སེལ་བ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས། ཆོས་ དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ བ་ལས་བརྩམས་ནས།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་དང་དོན་ནི་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན། དང་པོ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཤེས་པ་ནི་གང་ལགས། མཐོང་བ་ནི་གང ལགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཤེས་རབ་དང་མཐོང་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ།

如果问这三法的自性是什么样的？回答说：止是三摩地的自性。胜观是正持的自性。舍有两种解释来自前代传承：
有些人说是止观合一的自性，因为远离昏沉和掉举。有些人说是第十一种，是舍的本性。因此在《唯识成就论》中说：'舍是三种精进根的心平等性、安住性和任运性的自性，是对治昏沉掉举的寂静安住之业。'由此可见是舍的自性。
虽然有这两种解释，但后一种解释较好。这里说止、观、舍的作意，是从近缘方面的解释，就像说四念住是念，但实际本性是智慧一样。
如果胜观是正持，为什么在《瑜伽师地论》中将止、观、正持、舍四种分开来说呢？回答说：凡是正持必定是胜观，但胜观有些情况不是正持，比如在不是对治昏沉等的时候。
这些差别的特征，在《瑜伽师地论》中说止、观、正持、舍每一种都有三种特征，如止、止相、止时等等。
慈氏菩萨又如是请问世尊：'世尊，修习止观的菩萨们获得法义无碍解，如何是法无碍解？如何是义无碍解？'以下是第十二品法义无碍解分别门。
这又分为两部分：说明法义无碍解，以及从'慈氏菩萨又'到'以何作意如何遣除何等相'说明遣除诸相。
第一部分又分两种：从所应了知方面说明法义无碍解，以及从'慈氏菩萨又白世尊言：世尊，以闻所生慧获得义无碍解是什么'开始说明从所应了知方面的义无碍解。
如无性菩萨所造《大乘经庄严论释》中说：'大乘法义是以闻等三种智慧所缘。'
另一种解释方式是：首先解释法无碍解和义无碍解。其次从'慈氏菩萨又白世尊言'到'何为智？何为见？'说明智见的差别。

།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་རེ་ཞིག་བཤད་པ་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །དང་པོ་ཆོས་དང་དོན་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་ དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་གནས་གསུང་རབ་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ ཏེ།ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བསྟན་པ་དང་།རྣམ་པར་བཤད་ནས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མིང་ཤེས་པ་དང་། ཚིག་ཤེས་པ་དང་། ཡི་གེ་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་བ་ཤེས་པ་དང་། འདྲེས་པ་ཤེས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །རྣམ་པ་ལྔ་ལས་སྔ་མ་གསུམ་ནི་བསྟན་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིན་ཏེ།མདོའི་ཚིག་འདི་དང་སྦྱར་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་མིང་དང་། ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་འདྲེས་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་དོན་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །འདྲེས་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་དོན་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་ དག་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ནི་སོ་སོ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་འདྲེས་པའི་ཚིག་འདི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་ལ་མིང་མང་པོ་ཡོད་པས་སོ་སོ་མ་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་འདྲེས་པའི་ཤེས་ པ་ཞེས་བྱའོ།།སོ་སོ་བ་དང་འདྲེས་པ་གཉི་ག་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་འདྲེས་པ་དང་། མ་འདྲེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་དང་། ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་། སོ་སོ་མ་འདྲེས་པར་ ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།མིང་དང་ཚིག་དང་། ཡི་གེ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་སོ་སོ་མ་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཅིག་ཏུ་ འདྲེས་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།རྒྱ་ཆེར་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདྲེས་པ་དང་སོ་སོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདྲེས་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲེས་པ་དང་། སོ་སོ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ མིང་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།གལ་ཏེ་སེམས་ཤེས་པ་ལ་བྱ་ན། ཇི་ལྟར་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འཆད་པ་པོ་དང་། གང་གི་ཆེད་དུ་བཤད་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཡི་གེ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་ པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མིང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། རེ་རེ་ལ་ཞུ་བ་གསོལ་ པ་དང་།ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡོད་པར་སྦྱར་ཏེ་འདི་མིང་ནི་ཞུས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་བཞག་ནས། འདུ་ཤེས་ཀྱི་བརྡར་བཏགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་ པའོ།

虽然有这样两种解说，但在此暂且依照前说而作阐述。首先，对于正确了知法与义的阐述也分为两种：一是请问，二是回答。这是首先的请问。
此经文也分为两种：一是阐明请问之处的经典，二是从'云何'以下阐明请问的内容。
世尊对菩萨弥勒说道：'善男子，彼等菩萨以五种相而得法之正确了知'等，这是第二部分，即如来的正确回答。这也分为两种：解说法之正确了知和解说义之正确了知。
法之正确了知又分为四种：列数略说、依数列名、依次分别说明、总结解说。这是第一种。
'了知名、了知句、了知字、了知各别、了知和合'，这是第二种依数列名。
五种中前三者是了知教法的本体，若与经文相配，则显然如来的教法是以名、句、字为本体。后二者是了知和合与不和合的意义。
对于了知和合与不和合的意义，有五种解说：有人说，由于了知名故称为了知各别，了知不和合的句即称为了知和合。
有人说，由于名有多种名，了知各别不和合者即称为了知不和合，了知各别和和合二者合为一体者即称为了知和合。句的聚集和字的聚集的和合与不和合也是如此。
有人说，了知名、句、字的聚集各别不和合者即称为了知各别，了知名、句、字合为一体者即称为了知和合。
有人说，了知经、律等诸多各别不和合者即称为了知各别，了知合为一体者即称为了知和合，广如前述应当了知。
有人说，和合与各别是这样的：缘于和合与不和合的心之了知即是了知和合与各别，而非了知名等。
若说是了知心，如何称为法之正确了知呢？答：如论释中所说'说者与所为说者亦称为了知字'，因此缘于正确了知的心也称为法之正确了知。
'何为名'等是第三种依次分别解说。这也分为五种：每一种都有请问和回答相配。这是对名的请问。
'即是于一切杂染清净诸法，安立自性已，假立为想之标识'，这是第二种正确解说。

།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ལས་གུད་ན་མེད་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྗོད་པར་བྱེད་པ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་བརྡར་བཏགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིང་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་དུ་ན་འདི་སྐད་དུ་ ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པས།དང་པོ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ལྷ་དང་མི་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྗོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །མིང་དེ་ཡང་འདུ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་ དུ་ན།ཆོས་རྣམས་ནི་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཡང་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྡར་བཏགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚིག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །འདི་ལྟ་ སྟེ།མིང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་གནས་དང་། འཛིན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ ཚོགས་པ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཏགས་པའི་ཆོས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་བྱེ་བྲག་གི་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཚིག་གི་ཆོས་འདིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གནས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གནས་ཞེས་བྱའོ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་སྡུད་ཅིང་མི་སྟོར་བ་ཉིད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ བྱའོ།།ཡང་ན་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚིག་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གནས་ཞེས་བྱའོ། །ཡི་གེ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་ཡི་གེའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་གཉི་གའི་གནས་ཀྱི་ཡིག་འབྲུ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་དེ་རྗོད་པར་བྱེད་མི་ནུས་ཀྱང་དེ་དག་གི་གནས་བྱེད་དོ་། གལ་ཏེ་ཡི་གེ་དང་བྲལ་ན་གཉི་ག་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་བྱེ་བྲག ཡོད་པ་ཡང་།རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ནཱ་མ་ཞེས་བསྒྱུར་ན་མིང་ཞེས་ཟེར་བར་རྗེས་སུ་ཕྱོགས་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིང་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ་། འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། འབོད་པ་དང་། འབྱོར་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འབོད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འབྱོར་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་ཇི་ལྟར བྱས་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་ཞིང་མཐུན་པར་གྱུར་པའོ།།འབོད་པ་ནི་དོན་དེ་རྣམ་པར་བཞག་ནས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ལན་འདེབས་པའོ། །འབྱོར་པ་ནི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་དོན་འབྱོར་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བཤད་དེ་། །བསྟན་བཅོས་ཕུང་པོ་ལྔ་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ ལས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་མི་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་པ་ལ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། མིང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཞེ་ན་སྣ་ཚོགས་སུ་ཐུན་མོང་དུ་ལེགས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མིང་ ཞེས་བྱའོ།

如是一切法不离染污和清净，因此染污和清净诸法的自性表述，以想为假立标记者，即称为名。其实际意义是说，一切法具有两种意义：第一是自性，如天、人、眼、耳等表述自性，这称为名。此名也因从想而生故说为想。就真实义而言，诸法虽离言说，但仅是假立而说，故称为标记假立。
何为句等，是说明第二种句的解释。此亦是问答所说，此为提问。即是说，彼等名的聚合中，染污和清净义随顺假立处所及能执持的安立者。此为第二如实回答所说，即是说，从彼等名的聚合中另外假立染污和清净差别义的表述。由此句法作为所诠处所故称为处所。由摄持所诠而不散失故称为能执持。
或者，所谓处所即是依于句义而显示彼故称为处所。何为字等，是说明第三种字的解释。此亦是问答所说，此为提问。即是说，彼二处所的字母者。此为第二如实回答所说，即是说，虽然字不能表述，但作为彼等的处所。若离字则二者皆不成就故。
彼等三种差别者，梵语中'nama'译为名，是随顺义，因为随顺所诠故。此名在诸论中各自解释不同，在《大毗婆沙论》中说由三种义，即：随行、呼召及成就。因此在彼论中说：何故称为名？答：名亦称为随行，亦称为呼召，亦称为成就。其中随行即如所作而行且相应。呼召即安立彼义后如所欲而应答。成就即偈颂和解释之后义得成就。
在《五蕴论》中说是诸行自性的增语。在《杂阿毗达磨集论》中亦如是说。《杂阿毗达磨集论》中说：所谓自性增语即如天、人、眼、耳等所说事物。在《释论》中也多与此相顺而说。在《瑜伽师地论》中亦说：何为名义？为令种种共同善知故称为名。

།ཡང་དག་གིས་མིང་དུ་འབོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་མིང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ་པ་ད་ཞེས་བསྒྱུར་ན་རྗེས་ལ་བྱ་སྟེ་དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེའི་རྗེས་མཐོང་བ་ལས་གླང་པོ་ཆེ་ཡིན་པར་ཤེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ ཚིག་བཞི་ཡོད་པ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའོ།།དོན་གྱི་རྗེས་སུ་བསྒྱུར་ན་ནི་ཚིག་ཅེས་བྱའོ། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་མི་མཐུན་པས། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་པས་ན་ ཚིག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་ནི་ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་ མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མཐར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་ པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མིང་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་བླངས་ནས་མངོན་དུ་མི་གསལ་བའི་དོན་གསལ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་མིང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ།།རྒྱ་གར་སྐད་དུ་བྱཉྫ་ན་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ན་ཡིག་འབྲུ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་གཙུག་ལག་གི་ཚིག་གོ། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཨཀྵ་ར་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ན་ཡི་གེ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་ཚིག་གོ། །ཡིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་གཅིག་པ་ཉིད་ དུ་མི་ཤེས་སུ་དོགས་པའི་ཕྱིར།ཁ་ཅིག་ལས་ཡིག་འབྲུ་ནི་ཡི་གེ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་གཉི་གའི་གནས་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཞེས་གདགས་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་དེ་གཉི་གའི་གནས་ཡི་གེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཏེ། དཔེར་ན་ཨ་ཨི་ཨུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡིག་འབྲུ་ནི་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། དེ་གཉི་གའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིག་ འབྲུ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ།དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཡི་གེ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ་ཐ་དད་པར་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔེར་ན་མིག་ལ་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དེ་ལས་གུད་ན་གཞན་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཁྲིད་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་འགྱུར་ཞིང་འཇུག་པ་ཡོད་པས་དེ་དག་གི་དབང་གིས་མཚུངས་པར་དེའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། ཨི་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཨ་ཨི་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཁྱད་པར་གཞན་གྱིས་ཡི་གེ་འདི་དག་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར།ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ལ་ཡི་གེ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།མིང་དང་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་སྒྲ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡོད་དོ།

又称为正确的名称，故称为名，如论释中也如是解说。在梵语中译为pada时是指'足迹'，比如见到大象的足迹而知是大象一样，同样地，由四句而成偈颂，这是对此的说明。若随义译则称为句。关于'句'的解释在诸论中也不相同，在《大毗婆沙论》中说：由于完整地显示义理，故称为句。在《五蕴论》中说：何为句聚？即是诸法差别语的自性。在《杂阿毗达磨集论》中也如是说。在《杂阿毗达磨集论》中说：所谓差别语者，即如'诸行无常'、'一切众生终归于死'等所说的义理。在《论释》和《瑜伽师地论》中也多与此相符。
又在《瑜伽师地论》中说：取诸名的终边，为显明不明显的义理，故称为名。在《论释》中也如是说。梵语中vyañjana译为字母，这是典籍用语。梵语中akṣara译为文字，这是通常用语。为避免对字母和文字是否为一体产生疑惑，有些论中说字母即是文字。
在《杂阿毗达磨集论》中说：文字聚者，即是二者所依的文字，称为文字聚。在此论的解释中说：二者所依的文字是指：作为差别语自性之所依的文字，如a、i、u等。字母有遮蔽义，因为能遮蔽彼二。字母也称为显明，因为能显明义理。这也称为文字，因为无有差别运用。
为什么这样说呢？比如对于'眼'这个词，除了'眼'这个名称外，还有'能见'、'能导'等异名，由于有这些同义词的缘故，相应地显示其性质。而i等文字则不是这样，因为除了a、i等特征外，没有其他特征能显示这些文字，所以说无差别运用即是文字。其中无差别运用是指不会变成其他。这在《五蕴论》、《论释》和《瑜伽师地论》中都如是说。
又在《瑜伽师地论》中说：因为随顺名句而显明，故称为文字。在《论释》中也与此相符。关于其自性的说明，依有部宗义，认为离声另有实体。

།དེ་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མིང་ལ་སོགས་པ་ཞེས་ཟེར་བས་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་མིང་དང་ཚིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ཙམ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི། རྫས་སུ་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཞིབ་ཏུ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་སོ་སོ་ལས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་མ་ འདྲེས་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་[(]བསྟོན་[,]བསྟན་[)]ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིང་ལ་སོགས་པ་མ་འདྲེས་པའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་དང་།ནུས་པ་སོ་སོ་ཐ་དད་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོ་བ་ལས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བས་སོ། །དེ་དག་བསྡུས་པ་ལས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྔ་པ་འདྲེས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་འདྲེས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བརྗོད་ པར་བྱ་བའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདྲེས་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་དེ་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་ པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པ་རིག་པར་བྱའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དོན་རིག་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་རིག་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ནང་དུ་མ་གཏོགས་པས། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་ རིག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ།དོན་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་བརྩམས་ནས། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་ པར་བཤད་པ་དང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དོན་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་བརྩམས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྒོ་བསྟན་ནས་གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་སྒོ་བསྟན་ནས་གྲངས་སྨོས་པའོ།

此外，已说明是由不相应行蕴所摄，详细分别应当如同契合正理的论典中所说般了知。经部诸师则说名等仅是依声假立，对此也有三种解释：有些人说是由声处所摄，因为离开声音之外没有名句等的缘故。有些人说是由法处所摄，因为仅是意识的缘故。有些人说是由声处和法处二者所摄的缘故。
在此若与大乘教法相配，已说明是由不相应行蕴所摄而假立，并非实有。详细内容如瑜伽师地论中所说。广大分别应当如相应品中所说般了知。'对于这些各别正确了知是什么'等，是显示第四不杂分别。
这也是以请问和回答来宣说，此为请问。'是缘不杂作意'这是第二如实回答，即如此了知名等不杂特征的表述和各别差异功能，这就称为从各别而各别正确了知。'对于这些总摄各别正确了知是什么'等，是显示第五杂合分别。
这也是以请问和回答来宣说，此为请问。'即是缘杂作意'这是第二如实回答，即如此将名等三种杂合为一而表述，为了通达所诠义而称为杂合正确了知。对于杂合与不杂这些分别也有五种，应当如上所说般了知。
'将这一切总摄为一称为法各别正确了知'是第四结语，应当了知。'善男子，菩萨以十种相而成为义各别正确了知'此以下是显示第二义各别正确了知分别。
这也分为两种：显示止观义的了知和显示三种智慧义的了知。另一种解释方式，三种智慧不包含在义各别正确了知中，义各别正确了知本身也分为四种：从十种义开始的义各别正确了知分别、从五种义开始的义各别正确了知分别、从四种义开始的义各别正确了知分别、从三种义开始的义各别正确了知分别。
从十种义开始的也分为四种：显示门而说数量、如数量安立名称、依次第分别解说、总的结语。这是第一显示门而说数量。

།ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། འཛིན་པའི་དོན་ཤེས་པ་དང་། གཟུང་བའི་དོན་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཞག་པའི་དོན་ཤེས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དོན་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ཤེས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་བཅུ་ རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་།བཤད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཅུར་དབྱེའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དངོས་པོ་བསྟན་ནས་ཟླས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་ པར་བཤད་པ་དང་།མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ལས་གུད་ན་མེད་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་ལྔས་སོ། །ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་དྲུག་གིས་སོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཡང་གྲངས་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དངོས་པོ་བསྟན་ ནས།ཟླས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་ལྔས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས། དང་པོ་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དེ། དཔེར་ན་ཕུང་པོའི་གྲངས་ནི་ལྔའོ་ཞེས་བྱ་ བས་འདུས་བྱས་མཐའ་དག་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་སྟེ། བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གིས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཟླས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏེ།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་ པ་དང་།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་འདི་གཉིས་ཀྱང་དང་པོ་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་སོ་སོ་ནས་དོན་གྱིས་མདོའི་ཚིག་བཟུང་ནས་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། མདོ་འདི་ཉིད་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

知晓一切所有性、如实所有性、了知所执著之义、了知所取之义、了知安立之义、了知受用之义、了知颠倒之义、了知无颠倒之义、了知烦恼之义、了知清净之义，这是第二依照数目列举名称。
善男子，所有性是这样的：一切烦恼法和清净法的种种差别究竟，这就是此处所说的所有性。以下是第三依次分别解说，将十种义分别解说，从解说本身分为十种。
第一又分为两种：正确分别解说和显示事物后以对比分别解说。这是第一种，经文也以三种方式显示：略说、广说和总结。
如是，应当了知的诸法离开烦恼法和清净法之外别无他法，所以烦恼法和清净法有多少种差别，这一切都包含了无余诸法，这就是所谓的所有性。
如诸蕴以五数，内处以六数，外处也是六数等等，这一切是第二种显示事物后以对比分别解说。
'如诸蕴以五数'等文句是显示事物，这样一切法有两种：第一是一切有为法，例如蕴数为五，因为摄集一切有为法，所以说是所有性。
第二是一切有为法和无为法，即内六处和外六处，这十二处摄集一切有为法和无为法，所以也说是所有性。'等等一切'是以对比分别解说，如同蕴和处那样，十八界等也是如此。
如实所有性是这样的：一切烦恼法和清净法的真如，这就是此处所说的如实所有性。这是第二如实所有性的分别解说。
这也分为两种：略说和广说。第一略说又分为三种：略说、广说和总结。
即是一切烦恼法和清净法中具有一味真如和平等法性，这就是如实所有性。
这两种自性最初在此经中宣说，所以造论的诸位论师们各自依据经文的含义，作出种种不同的解释。在《论释》和《甚深意趣解释经》中，则与此经相符而解说。

།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་པོ དག་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།བདེན་པ་བཞི་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཆོས ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ནང་ནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་ནི། ཕྱོགས་ཀྱི་ཚད་དང་མཐའ་ནི་འདི་དག་ཏུ་ཟད་དོ་ཞེས་དེའི་ཕུང་པོ་ དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་པོ་དག་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།དོན་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།གོང་དུ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མདོའི་དགོངས་པ་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གསུམ་གྱིས་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པས་ན། ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་རིགས་པ་བསྟན་པ་ནས་སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་ པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས།ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི། རྣམ་ པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་སྔར་བཤད་པ་དག་དང་མི་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕན་ཆད་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ དང་།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་མེད་དོ་ཞེས་ཆོས་ལྔས་འདུས་བྱས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དམིགས་པའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟོས་པའི་རིགས་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་དང་། འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བཤད་དེ་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི།དོན་གྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བཤད་པས་སོ། །དེ་ལྟར་བཤད་པ་ཡང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྡུས་པས་དོན་དེ་ལས་ བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བསྟན་ཏེ།སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།

从《对法论集》和《种种对法集》中说到：蕴、界、处三者是'尽所有性'。四谛、十六行相、真如、四法印、三解脱等是'如所有性'。因此，《对法论集》中说：'尽所有性'即是蕴、界、处等。'如所有性'即是四圣谛、十六行相、真如、诸行无常、诸行皆苦、诸法无我、涅槃寂静、空、无愿、无相等。
在《种种对法集》的解释中说：方位的量度和边际仅限于此等，其中蕴、界、处三者的建立即是'尽所有性'。通过如是等义的差别门而能通达所应遍知的境界，故称为'如所有性'。详细内容如彼论所说。
若将上述两部论典与经典意趣相配合，则以三种法门摄尽诸法，故称'尽所有性'。如是从四圣谛的道理乃至无愿等的开示，由于能通达所应遍知的境界，故称'如所有性'。指出真如不属于'如所有性'。论典的解释中仅列举名称，并无详细解释。
若与《瑜伽师地论》所说相配合，则与前说不同。因此，该论中说：何为'尽所有性'？即以五蕴（色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴）摄一切有为法，以界处摄一切诸法，以四圣谛摄一切所知事，是为'尽所有性'。
何为'如所有性'？即是所缘的真实性及真如，这是与四种所缘相应，即：观待道理、作用道理、证成道理和法尔道理。
其中所说的不同之处在于：《对法论》和《种种对法集》中说四圣谛属于'如所有性'，如上所述。而《瑜伽师地论》则说四圣谛实际上属于'尽所有性'。如此解释是因为四圣谛摄尽了染污法和清净法，基于此义而说是'尽所有性'。由于各自从不同角度说明各个义理，因此并无相互矛盾。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ལས་རིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་མ་བསྟན་པ་དང་། བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་མ་བསྟན་པའི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་སམ་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་ མ་བསྟན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡངས་དོག་མེད་ཀྱང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། རགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ བསྟན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གསུམ་པོ་དག་ལ་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཞེས་བསྟན་ལ།དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་མུ་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྙེད་པ་ཡིན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཡིན་ པ་ཡང་ཡོད་དེ།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་ལ་ཇི་སྙེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་སྙེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་སྙེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་གཉིས་པ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ཀྱིས་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་མདོར་ སྨོས་པ་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་ཉིད་ནི་དང་པོའི་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པར་བསྟན་ཏེ། འཕགས་པ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ལས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ནས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འབྱེད་དེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་ པ་ཁོ་ནའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་བཏགས་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ། བརྗོད་ན་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་བས། འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་བཏགས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་རྗེས་སུ་བསྡུ་ན། ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན ལྔ་པོ་དག་ནི་བདག་པོ་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་མཚན་ ཉིད་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་ཏེ།འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སོ་སོ་ནས་རང་གི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་སྟོན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའི་རོ་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ན་མ་ཡིན་ནོ།

此外，在论典《阿毗达磨集论》等中未说'如所有性'，而在论典《瑜伽师地论》中未说'法印四种'等'如实性'，通过彼此互相阐明，故无矛盾。
若问：真如、界、处是否未摄？为何未说'尽所有性'？答：从真实义而言，虽然二种自性无广狭之别，但由于界和处摄一切法，以及四种粗相摄一切法无余，依据彼此互相阐明的意趣，对蕴等三法说'尽所有性'，对七种真如等说'如所有性'。
或者，若依特征分类，则有四种情况：有是尽所有而非如所有，如蕴和处等；有是如所有而非尽所有，如七种真如等；有非尽所有亦非如所有，如四圣谛等；有非尽所有亦非如所有，如空中花等。
第四十二品。从'此亦有七种'以下，广说第二部分七种真如。此分为三部分：略说数量、依次分别解说、从四种平等摄七真如。此为第一部分。
'流转真如，即是一切诸行无始无终'等，显示第二部分依次分别解说。
此七种真如即出自最初经典，因此诸论师依据此经文，各自作出不同阐释。在《佛地经论》、《三无性论》和《十八空性论》中，仅就真如本身分为七种。若对照此解释，唯一的真实性相真如是从业受持角度解释，因为真实性即是真如。
清净真如有两种含义：其一，若分别假有和实有来说，则纯从所依角度解释，灭谛是假有，真如是实有，因为是灭的真如。其二，若摄假有随实有，则是从业受持角度解释，因为灭即是真如。
其余五种唯从所依角度解释，即从流转真如乃至正行真如等真如。在《大乘庄严经论》和《辨中边论》中，仅依特征而说，流转等各自不如实显示自性，故称真如，而非一味真如称为真如。

།དེ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་ཡང་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ ཉིད་དོ།།རྣམ་པར་དག་པ་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡང་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ་བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ཆར་ཡང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ།དང་པོ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་བརྩམས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་ བཅོས་དེ་ཉིད་ལས།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་ཏེ། རྩ་བ་དང་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྡུ་ན་འཇུག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། ཡང་དག་པ་ མ་ཡིན་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་བཞི་པོ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་དག་ལ་ ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་ན་སྔ་མ་གསུམ་ནི་ཡང་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་བཞི་ནི་བདེན་པ་བཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་མ་བསྟན་ཏོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་སྟོན་པར་མཛད་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཁོ་ནའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མའི་མཐའ་མེད་པའི ཕྱིར་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འཇུག་པ་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྐྱེ་འགག་དང་བཅས་པས་སྔོན་མེད་པ་ལས་ཡོད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། ཡོད་པར་གྱུར་ནས་ཡང་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཐ་མ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་འཇུག་པ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་སྟོང་པ ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན།རེ་རེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡོད་པ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གང་ཟག་བདག་མེད་པ་དང་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་བདག་མེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དང་། བསྟན་ བཅོས་ལས་དེ་ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཞེ་ན།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་བདག་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན། མདོ་འདི་ལས་ནི་གང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ལས་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་མིང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

关于此，唯一的真实性之相即是真实性之如是性。具有二种清净义者，应如前了知。其余五种非真实如是性，如是解说。若与此解说相配，则七种如是性皆是业遍执的解说。
在《唯识成就论》中以二种义来说明：第一从如是性开始的，与佛地解释所说相顺。第二依相而说的，与《经庄严论》等所说相顺。因此，在该论中说：'此七种真实性为圆成实所摄，因为是根本智和后得智二者的境界。若依相摄，则趣入、苦、集三者的自性为前二者所摄，因为由非真实而执著烦恼。其余四者为圆成实所摄。'
在论释中说七种如是性皆是清净如是性，因为彼论说遍及七种如是性。或者，若依相分别，前三者是真实如是性，后四者是四谛，如是解说。在《深密解脱经》中也多与此经所说相顺，因此不另作分别说明。广大分别应如《三无性论》和十八空性等所说而了知。
此处显示七种如是性，即从彼分为七种。此是第一趣入如是性的解说。即所谓'一切诸行无始无终性'，对此有三种解说：有说一切诸行真实性之体性无始终边际，故称无始无终性。有说趣入即如是性，如是一切诸行于刹那生灭，从无而有即是生，故称无始性；有而复无即是灭，故称无终性。有说诸行趣入无始无终，故称无始无终性。
若配合《三无性论》和十八空性等，每一种皆有三种解说，因恐繁多此处未说。相的如是性即是：一切法之人无我和法无我性。此是第二相的如是性解说，即一切法中无我之如是性。
在《唯识成就论》中说是由二无我所摄持的真实性。为何经论如此差别？就真实义而言，无我性即是以无法性所分别的真实性如是性之体性，而此经则显示能除遣所执著的名称。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ ལས་ནི།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བསྟན་པ་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།།ཡང་བཤད་པ་གཅིག་ཡོད་པ་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་གསུངས་ སོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱ་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་སྒོམ་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་སེམས་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །གནས་ པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངས་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པའི་རྒྱུ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བདེན་པ་བཞི་པོ་ཀུན་ཀྱང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་པོར་སྨོས་པས་གནས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དོན་གྱིས་གནས་པ་སྟོན་ཏོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ལས་ནི་གནས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་ གྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་སྡུག་ བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་ བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།

从《唯识成就论》等论典中，是依据胜义谛而宣说的，为了明显地阐明所说之义。因此，在《瑜伽师地论》中说：'有为法和无为法是存在的，无我和无我所是不存在的。'
唯识真如是这样的：一切诸行唯是识而已。这是第三种唯识真如的详细解释。对真如也有两种解释：如果按照《佛地经论》等所说，唯识的本性即是唯识性。
如果按照《唯识成就论》所说则有两种含义：一是与《佛地经论》所说相符。另一种解释是：一切诸行唯识观修的智慧。因此在《唯识成就论》中说：'依据相而言即是圆成实性。'
如此依据相而言是圆成实性的解释，应知是无漏唯识观修的智慧。因此在《大乘庄严经论》中说：'唯识真如即是无分别智。'
在《解深密经》中说：'唯识真如即是了知有为法和诸行唯是心识。'在论典的解释中也是如此宣说。
住真如是这样的：我所说的苦圣谛。这是第四种苦谛真如的详细解释。此真如也具有两种含义：即苦谛的真实性，或者说苦谛是由集谛因而显现，故称为住。
或者说四谛都是安立的，因为苦谛最先提及而得住名。在论典解释和《瑜伽师地论》中是以义理说明住。
在《解深密经》中称为执著，因为是我执和我所执的所依。在《十八空性论》中称为住，因为是有情的所依处。
邪行真如是这样的：我所说的集圣谛。这是第五种集谛真如的详细解释。对此也有两种解释，如同前面所说的苦谛真如一样。
清净真如是这样的：我所说的灭圣谛。这是第六种灭圣谛真如的详细解释。对此也有两种解释，如同前面一样。
正行真如是这样的：我所说的道圣谛。这是第七种道圣谛真如的详细解释。对此也有两种解释，这只是约定俗成的说法而已。

།དེ་ལ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་བདུན་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལས་འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་འཇུག་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ཡིན་ལ། གནས་པ་དང་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་གི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་མངོན་པར་གྲུབ་ཅིང་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་རིགས་པས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པ་དང་། རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པ་དང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐམས་ཅད་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བྱང་ཆུབ་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་པ་ ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྙེས་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་འཕགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་གདན་ལ་བཞུགས་པར་མཚུངས་སོ་ཞེས་ གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཡང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འགོག་པ་དང་།ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ལ་མཉམ་པའི་དོན་ཡོད་པ་ཉིད་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཐོས་པ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པས་བསྡུས་པའི་ཤེས་རབ་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་གི་ཕྱིར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་བསྡུས་པའི་ཤེས་རབ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་ པར་བྱའོ།།འཛིན་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་ལྔ་དང་། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་འཛིན་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཛིན་པའི་དོན་ནི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལྔ་པོ་དག་ཉིད་ དེ།ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གོ། །དེ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ ཀྱང་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡུལ་མཚུངས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཟུང་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་འཛིན་ པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་ན་གཟུང་བའི་དོན་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པོ་གཟུང་བའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་སྔར་བསྟན་པའི་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུང་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གིས་ཡུལ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

关于入真如、住真如和颠倒成就真如的缘故，一切众生相等平等。这以下是第三部分，从四种平等性开始，阐述七种真如的归纳。这也分为四种，这是第一种：即由于三种真如的缘故，众生们相等且平等。为什么呢？其中，入是指十二缘起，住和颠倒成就是苦和集，由于这些的力量，众生们得以显现和安住。
由于相真如和了别真如的缘故，一切法相等平等，这是第二种。由于两种真如的缘故显示一切法平等性，因为一切法都是以真如唯识的道理作为自性的缘故。
由于清净真如的缘故，声闻菩提、独觉菩提以及无上正等正觉菩提，一切菩提相等平等，这是第三种。由于清净真如的缘故，显示三乘菩提相等平等性，因为都是断除烦恼障，获得择灭涅槃而无差别。经中说三乘圣者都同坐解脱座的密意，也是说明所证的灭谛和能证的智慧平等的意义。
由于正成就真如的缘故，正法闻熏习所缘的止观殊胜所摄的智慧相等平等，这是第四种。由于一种真如的缘故，显示止观所摄的智慧平等性。这七种真如应当如广大分别相的教法中所说那样理解。
能取义是这样的：五种色根内处、心、意、识和心所法，这是第三部分解释能取义。即能取义是五种色根，因为能遍取五境。心、意、识是指八识。这又有两种含义：总的和别的，详细的如前所述。与这些相应的心所法也称为能取，因为成为同一境。广义应当如《阿毗达磨集论》和《杂集论》中所说那样理解。
所取义是这样的：即是六种外处。又能取义也是所取义，这是第四部分解释所取义。即在十二处中，除了六种外处和心所法之外的，都只是所取而非能取。而前面所说的能取也是所取，因为心和心所能取境界的缘故。

།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན དུ་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་པར་གཞག་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེར། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྤྱི་དང་ བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྤྱི་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། གྲོང་ཚིགས་གཅིག་དང་གྲོང་ཚིགས་བརྒྱ་དང་། གྲོང་ཚིགས་སྟོང་དང་གྲོང་ཚིགས་བརྒྱ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་བཅུར་དབྱེ་སྟེ། གྲོང་ཚིགས་ཀྱི་ཚད་དང་། ས་ཆེན་པོའི་ཚད་དང་། འཛམ་བུ གླིང་གི་ཚད་དང་།གླིང་བཞི་པའི་ཚད་དང་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དང་སྟོང་པར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དང་། སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བའི་ཚད་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་མེད་པའི་ཚད་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་སྙེད་ ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་བསྟན་པའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པའི་བདུན་པོ་དག་གོ། །སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བསྟན་པ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། བརྒྱ་སྟོང་གི་ཚད་དང་། བྱེ་བའི་ཚད་དང་། གྲངས་མེད་པའི་ཚད་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚད་ དོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་གྲོང་ཚིགས་ཀྱི་ཚད་དང་། ས་ཆེན་པོའི་ཚད་དང་། གླིང་བཞི་པའི་ཚད་དང་། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དང་། ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ནི་རེ་ཞིག་གསུམ་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ས་ཆེན་པོ་གཅིག་ནས་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ལ་ཐུག་པ་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ས་ཆེན་པོའི་ཚད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། ། འཛམ་བུའི་གླིང་གཅིག་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་དང་། གླིང་བཞི་པ་གཅིག་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གླིང་བཞི་པའི་ཚད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལ་གླིང་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དང་པོ་ནི་ལྷོའི་འཛམ་བུ་གླིང་སྟེ། ཤིང་ལས་མིང་དུ བཏགས་པའོ།།བྱང་ནི་ཞེང་ཆེ་ལ་ལྷོ་ནི་ཞེང་ཆུང་ངོ་། །དེའི་དབྱིབས་ཤིང་རྟ་འདྲ་སྟེ་ལྷོའི་ངོས་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞིའོ། །གཞན་ངོས་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཀུན་ཀྱང་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་སྟེ། ཤར་གྱི་ངོས་ནི་ཞེང་ཆུང་ལ་ནུབ་ཀྱི་ངོས་ནི་ཞེང་ ཆེ་སྟེ།དབྱིབས་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་འདྲའོ། །ངོས་གསུམ་གྱི་ཚད་ནི་མཉམ་མོ། །ཤར་གྱི་ངོས་ལ་ནི་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །ངོས་གཞན་གསུམ་པོ་དག་ནི་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ངོ་། །གསུམ་པ་ནི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱི་གླིང་སྟེ། དབྱིབས་ཟླ་བ་ཉ་བ་འདྲའོ། །དེའི་ཚད་ནི་དཔག་ཚད་བདུན་ སྟོང་ལྔ་བརྒྱའོ།།བཞི་པ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་སྟེ། གནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཁྱད་པར་དུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ་དབྱིབས་ནི་གྲུ་བཞིའོ། །ངོས་བཞི་ཆར་ཚད་མཉམ་སྟེ། དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ངོ་། །གླིང་གི་རྗེས་སུ་མིའི་གདོང་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །རྒྱ་ཆེར་ རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

广大分别应当如同论典《阿毗达磨集论》和《阿毗达磨杂集论》中所说般了知。安立义趣是这样的：在器世界界中，一切有情界的安立显现，从这里以下是第五安立义趣的广说。这又分为两种：总说和别说。
这是第一总说，如是器世界即是有情安立处，因为摄持有情故称为安立。如一聚落、百聚落、千聚落、十万聚落等，是第二为安立而说的别说。
对此又有三种解释：有人说这依次分为十种：聚落量、大地量、赡部洲量、四洲量、小千世界量、中千世界量、大千世界量、俱胝世界量、无数世界量、微尘数世界量。
有人说这分为七种：即前面所说的七种。在大千世界说中又有四种差别：百千量、俱胝量、无数量、微尘量。
有人说这有五种：聚落量、大地量、四洲量、三千大千世界量、十方世界量。
虽然有这三种解释，这里暂且依三种来解说。这是第一。从一大地至海边，及其百倍、千倍、十万倍，这是第二大地量的分别，仅是此经的约定而已。
一赡部洲及其百倍、千倍、十万倍，一四洲及其百倍、千倍、十万倍，这是第三四洲量的分别。
其中四洲，第一是南赡部洲，因树得名。北宽南窄，其形如车，南边为三个半由旬，其余三边各有二千由旬。
第二是东胜身洲，东边窄西边宽，形如半月，三边量相等。东边三百五十由旬，其余三边各二千由旬。
第三是西牛货洲，形如满月，其量为七千五百由旬。
第四是北俱卢洲，亦称殊胜处，亦称殊胜生，形状方正。四边量相等，各二千由旬。人面相貌亦与此相应。
广大分别应当如《俱舍论》和《瑜伽师地论》等中所说般了知。

།སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་དང་། སྟོང་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་དང་། དེ་བརྒྱ་ དང་།དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་དང་། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་དབྱེ་སྟེ།བརྒྱ་སྟོང་གི་ཚད་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བའི་ཚད་བསྟན་པ་དང་། གྲངས་མེད་པའི་ཚད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། སྟོང་ཆུང་ངུ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་བར་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་ཆེན་པོ་བསྟན་པའོ། །སྟོང་ཆུང་ངུ་དང་། སྟོང་བར་མ་དང་། ཆེན་པོ་འདི་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཚིག་བཞི་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་སྟོང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན པས་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་ལས་ནི།འདི་ལྟར་གླིང་བཞི་པ་ལ་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ་གྲངས་གཅིག་ནས་བཅུ། བཅུ་ནས་བརྒྱ། བརྒྱ་ནས་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ། །སྟོང་ཆུང་ངུའི་སུམ་འགྱུར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གསུམ་ཞེས་ བྱ་བས།འདི་ལྟ་སྟེ། ལན་གཅིག་བསྐྱེད་པ་སྟོང་ཆུང་ངུ་བཅུ་ལ་ཐུག་པ་དང་ལན་གཉིས་བསྐྱེད་པ་བརྒྱ་སྟོང་ལ་ཐུག་པ་དང་། ལན་གསུམ་བསྐྱེད་པ་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ། །སྟོང་གསུམ་འགྱུར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས། འདི་ལྟ་སྟེ། ལན་གཅིག་བསྐྱེད་ལ་སྟོང་གསུམ་པ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཐུག་པ་དང་། ལན་གཉིས་བསྐྱེད་པ་སྟོང་གསུམ་པ་ཕྲག་བརྒྱ་ལ་ཐུག་པ་དང་། ལན་གསུམ་བསྐྱེད་པ་སྟོང་གསུམ་པ་ཕྲག་སྟོང་ལ་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན ཡང་དག་བདེན་པའི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས།སྟོང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་བར་མ་སྨོས་པའོ། །སྟོང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་ཆེན་པོའི་ཕྱི་མ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་ཆུང་ངུ་ལན་གསུམ་དུ་བསྐྱེད་པ་ནི་སྟོང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལུང་རིང་ པོ་ལས་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སྟོང་དང་།རི་རབ་སྟོང་དང་། གླིང་བཞི་པ་སྟོང་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིས་སྟོང་དང་། ཚངས་པ་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་བར་མའི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།སྟོང་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལུང་སྣ་ཚོགས་ལས་ནི་དེ་སྐད་དུ་འབྱུང་ངོ་། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན་ནི་དེ་ལས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སྟོན་ཏེ། གནས་ཀྱི་ཚད་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གནས་ཀྱི་ཚད་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་འཐབ་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་དེ་དག་གི་གཞལ་མེད་ཁང་གནས་ཀྱི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལྷ་བཞི་པོ་དག་གི་གནས་ཀྱི་ཚད་ནི། རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཉིས་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ཚད་ནི་གླིང་བཞི་པ་གཅིག་དང་མཉམ་མོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་མཉམ་མོ། །བསམ་གཏན་གསུམ པའི་ནི་སྟོང་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཙམ་མོ།།བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ནི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

小千世界一个，以及其百倍、千倍、十万倍，中千世界一个，以及其百倍、千倍、十万倍，三千大千世界一个，以及其百倍、千倍、十万倍，以下是第四部分三千大千世界的量度分别。这又分为三种：说明十万的量度、说明亿的量度、说明无数的量度，这是第一种。此经文也由三部分说明：说明小千、说明中千、说明大千。小千、中千、大千这些每一个都有四个词，即：一个世界、百个世界、千个世界、十万个世界。
关于世界的量度，由于各说不一，根据阿阇黎正谛部的记录是这样的：以四大洲为一个单位，从一到十、从十到百、从百到千，这就是小千世界。小千世界的三倍就是三千，即：第一次增长到小千的十倍，第二次增长到百万，第三次增长到百万，这就是三千世界。三千世界的倍数就是大千，即：第一次增长到三千世界的十倍，第二次增长到三千世界的百倍，第三次增长到三千世界的千倍，这就是大千世界。
根据阿阇黎正谛的《般若波罗蜜多金刚经记》：所谓三千是指中千未提及。所谓大千是指大千之后所说，因为小千三次增长就称为三千。根据《长部》则说：千个日月、千个须弥山、千个四大洲、千个欲界天界、千个梵天，这就称为小千世界。小千世界的千倍就称为中千世界。中千世界的千倍就称为三千大千世界。在各种经典中都是如此说的。
若与《俱舍论》相对照，则说明两种含义：说明处所的量度和正确说明三千大千世界。其中关于处所量度的说明，该论说：无诤天等诸天的宫殿处所量度有多大？有些论师说，这以上四天的处所量度与须弥山顶的量度相同。其他论师说是两倍。还有一些论师说，初禅天的宫殿量度与一个四大洲相等，二禅天的与小千世界相等，三禅天的与中千世界相等，四禅天的与大千世界的量度相等。

།གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསམ་གཏན་འོག་མ་དག་གི་ཚད་ཀྱི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྟོང་ཆུང་ངུ་དང་། བར་མ་དང་ཆེན་པོའི་ཚད་ཙམ་མོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ནི་ མཐའ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་སྟོང་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན། སྟོང་ཆུང་ངུ་དང་། སྟོང་བར་མ་དང་། སྟོང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། གླིང་བཞི་པ་དང་ཉི་ཟླ་དང་། །རི་རབ་དང་ནི་འདོད་ལྷ་དང་། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་སྟོང་ ལ་ནི།།སྟོང་ནི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱའོ། །ཆུང་ངུ་དེ་ཉིད་སྟོང་ལ་ནི། །སྟོང་ནི་བར་མ་གཅིག་ཅེས་བྱ། །དེ་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གསུམ་མོ། །མཉམ་དུ་འཇིག་ཅིང་མཉམ་དུ་འབྱུང་། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།དེ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་འདིར་སྟོང་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་ཁོ་ན་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འོད་ཆུང་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་ ལས་བརྩེགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་བར་མ་དང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་བར་མ་དང་ཆེན་པོས་ཀྱང་དེ་དག་མ་བསྡུས་སོ།།གཞན་ཡང་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ་གོང་མ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་རྩ་བཅད་པའི་གླང་བཞིན་དུ་ཆུང་ངུ་བརྩེགས་པ་ལས་གཞན་མངོན་པར་ གྲུབ་པ་ཡིན་ཡང་དེ་དག་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་ཁོ་ན་དང་སྦྱར་ཏེ། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་ ལ་ཐུག་པ་ཁོ་ནར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་།ཁམས་ཆུང་ངུ་བརྩེགས་པ་ལས་བར་མ་དང་ཆེན་པོ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་རྣམས་དང་སྦྱར་ན་ཡང་། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་ པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྔར་གོང་དུ་ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་དག་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གང་གི་ཕྱིར་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་དམན་ཞིང་ཆུང་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དཔེར་ན་གླང་རྩ་གཉིས་བཅད་པ་ཉམས་ཤིང་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་དམན་ཞིང་ཆུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་དེ་ བཞིན་དུ་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་ན་ཡོད་པའི་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་ས་འོག་མ་དག་དང་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དམན་ཞིང་ཆུང་བ་ཞེས་བྱའོ།འདི་ལྟར་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ཡང་འཇིག་པ་གསུམ་གྱིས་འཇིག་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མེ་དང་རླུང་དང་ཆུ་དག་ གིས་འཇིག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན།སྟོང་ཆུང་ངུ་ནི་ས་གོང་མ་དག་ཏུ་མི་ཐུག་ལ་བར་མ་དང་ཆེན་པོས་ནི་ས་གོང་མ་དག་ཏུ་ཐུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་འཇིག་པ་གསུམ་གྱིས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནི་སྟོང་བར་མའོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི་སྟོང་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

有些人说，按照下面禅定的次第，小千世界、中千世界和大千世界的范围是有限的。第四禅天的范围是无边际的。
关于三千大千世界，在论典中是如何解释小千世界、中千世界和大千世界的呢？偈颂中说：'四大部洲与日月，须弥山及欲界天，梵天世界之千数，是为小千世界也。小千世界之千数，是为一中千世界，此之千数为三千，同时毁坏同时生。'
在正理论典中也多与俱舍论所说相符。其中的差别是，在论典中所说的小千世界仅指梵天世界以下，因此少光天等不包括在小千世界界中。由小千世界等叠加而成的是中千世界和大千世界，因此中千世界和大千世界也不包括这些天界。
另外，'小'的含义是低劣，因为不包括上界。就像被割断根的牛一样，虽然由小千世界叠加而成其他世界，但不包括那些天界。
若与正理论典相对照，三千大千世界仅与梵天世界以下相对应，因为在圣教中只说到梵天世界以下，并且中千和大千世界是由小千世界叠加而成。
若与大乘教法相对照，各种说法不同。在《大乘阿毗达磨集论》中，《佛地经论》、《瑜伽师地论》和《般若波罗蜜多经论》所说的与前面引用的长经等相符，没有不同的解释。
在论典释中也多与前面所说相符。其中的差别是，论中说为何称小千世界为低劣和小呢？答：就像牛的两根被割断后残缺不全而称为低劣和小一样，因为梵天世界以下的千世界与下界不相等，所以称为低劣和小。
如是三千世界将被三种毁坏所毁，即：火、风、水所毁。根据这种解释，应知小千世界不达上界，而中千和大千世界则达到上界。
另外，由于经中说三千世界将被三种毁坏所毁，因此应知初禅对应小千世界，二禅对应中千世界，三禅对应大千世界。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བམ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་པ་ལས་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལས་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་ཕྱིར་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མང་པོ་ཡོད་པར་གྱུར་ལ།འོག་མིན་གྱི་བར་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅིང་། དེ་ཡང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན། རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ ཕྱིར་ཏེ།ཆགས་པ་དང་འཇིག་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཁོར་འདུས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་མན་ཆད་དུ་ཐུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ ཆད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སོ།།དང་པོ་ཆགས་པ་དང་འཇིག་པ་མཚུངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་གསུམ་གྱིས་ཆགས་པ་དང་འཇིག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་འཁོར་འདུས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་མན་ཆད་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་གྱི་བྱེ་བྲག་ གི་འཁོར་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་གལ་ཏེ་འོག་མིན་ཡང་གཏོགས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་གསུམ་གྱིས་འཇིག་པ་ལས་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རེ་ཞིག་འཇིག་པ་གསུམ་གྱི་དབང་ དུ་མཛད་ནས་སྟོང་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པར་བཤད་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡང་སྟོང་ཆེན་པོར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས། ས་བརྒྱད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། ཕལ་ཆེར་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་ པོ་ཚངས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ།།ས་དགུ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྟོང་གཉིས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོར་འགྱུར་རོ། །ས་བཅུ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་དང་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་དང་། འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། དེ་བརྒྱ་དང་། དེ་སྟོང་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ དེ་བརྒྱ་འགྱུར་དང་།སྟོང་འགྱུར་དང་། དེ་བརྒྱ་སྟོང་འགྱུར་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་བརྒྱ་འགྱུར་དང་། སྟོང་འགྱུར་དང་། བརྒྱ་སྟོང་འགྱུར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་ནི། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱང་གཏོགས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ལས་མིའི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལག་པས་པོག་ཕོར་བཏེག་སྟེ་མདོ་སྡེ་ ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པའི་ཚེ།དེ་ཐང་ཅིག་ཡུད་ཙམ་ཅིག་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཉི་ཟླ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་ནས། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱའི་བར་དུ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་དང་སྦྱར་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ལས་སྟོང་ གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ཡང་གཏོགས་པར་བསྟན་ཏོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས་ དང་པོ་ནི་ཐུན་མོང་གི་བསྟན་པ་སྟེ།ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསྟན་པ་སྟེ། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའོ།

另外，从《论典分别识十八品》中所说的与上述略有不同。因此，从该论典中说到：由于什么因缘而在此三千大千世界中有许多世界，而在色究竟天之下被说为一个世界，而且是从梵世间以下？如果问及此义，是由两种原因：一是因为形成和毁坏相同，二是因为眷属聚集的建立。如果配合这个解释，应当了知三千大千世界是延伸到第四禅天以下。
从《长部》等经典中说'从梵世间以下'是由两种原因。第一，形成和毁坏相同，即是说：由三种毁坏而具有形成和毁坏的缘故。第二，眷属聚集的建立，即是说：因为初禅以下有王臣眷属的差别聚集。
如果问：若三千世界中也包括色究竟天，为何说由三种毁坏而建立三千世界？答：虽然依据三种毁坏而建立三千世界的说法，但实际上第四禅天也包含在大千世界中。因此，《圣十地经》中说：'第八地菩萨多数成为千世界的主宰大梵天。第九地菩萨多数成为二千世界的主宰。第十地菩萨成为三千世界的主宰大自在天王。'
从《深密解脱经》所说的与上述略有不同。因此，从该经中说：'彼之百倍、千倍、百千倍，以及阎浮提及其百倍、千倍、百千倍，即是小千世界。小千世界的百倍、千倍、百千倍，即是中千世界。中千世界的百倍、千倍、百千倍，即是大千世界。'这种说法是由于译师们的理解不同的缘故。
从《圣金光明经》中说三千世界中也包括无色界。因此，该经中说：'当人王以手举起钵供养经典时，刹那之间遍及三千大千世界中的百万个日月，乃至百万个非想非非想处。'依此可知，在大乘教法中说三千大千世界中也包括非想非非想处。
如果问：若是如此，那么《瑜伽师地论》等论典如何理解和解释？答：圣教有两种：第一是共同教法，如《长部》等。第二是不共教法，如《圣金光明经》等。

།ཐུན་མོང་གི་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་ སོགས་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི།བསམ་གཏན་དང་པོ་མན་ཆད་ཁོ་ན་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་སྟོན་ཏོ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་མན་ཆད་ལ་བྱ་བར་བཤད་དོ། །རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ལུང་རིང་པོ་ལ་ སོགས་པ་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་མན་ཆད་ཁོ་ན་ལ་བྱ་བར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོ་དེ་སུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དོན་འདིའི་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པས། འཕགས་པ་ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ ལ་སོགས་པ་ལས་ནི།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པས་བདག་པོ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོར་སྤྲུལ་ནས། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་བདུད་ཀྱི་རྒྱལ་ པོས་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ལས་བདུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་ཚངས་པའི་རྒྱལ་པོས་བདག་པོ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་། དེའི་ཕྱིར་ མདོ་དེ་ལས་མི་མཇེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཚངས་པ་རལ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡན་ཆད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་པས་བདག་པོ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་པ་ནི ཕལ་ཆེར་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་བདག་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་ནི་འོག་མིན་ཡང་གཏོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་ མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་པོ་མཛད་པར་བཤད་དེ་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། ཡོངས་རྫོགས་ཡེ་ཤེས་མཚན་མ་མེད་པ་ཁམས་གསུམ་བདག་།ཅེས་གསུངས་པའོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ སུ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་གཏོགས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བྱེ་བ་དང་། དེ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་དང་། དེ་བྱེ་བ་ཕྲག་སྟོང་དང་། དེ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱེ་བའི་ཚད་བསྟན་པའོ། །ཚིག་ཟློས་བུར་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཐེར་འབུམ་ལ་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ མདོ་ལས་ཀྱང་ཐེར་འབུམ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཐེར་འབུམ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཉི་ཟླ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་ནས་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་བྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེར་འབུམ་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། གཅིག་ལས་བརྩེགས་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབུམ་ཞེས་བྱའོ། །འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

对于共同的教法也有两种解释：如果按照与正确的论典理论相应等来配合，则说明初禅以下才是三千世界。如果按照论典的详细解释来配合，则说明就真实义而言，是指四禅以下。由于两种原因，如《长部》等所说的仅指初禅以下，如前文所述。
如果问大三千世界的主宰是谁？答：对于这个意义的解释在诸论典中各有不同。在《大品经》等中说是转轮王等为主宰，因此在该经中说变化为转轮王后，统领大三千世界。在《大集经》中说是魔王统领。因此该经说魔王统领大三千世界。
在《圣妙法白莲经》中说初禅由梵王为主宰。因此该经说娑婆世界的主宰是大梵天。又在《圣般若波罗蜜多释》中说，大三千世界的主宰是天王梵发。又如《长部》等中也说三千世界是初禅以上。
在《圣十地经》中说是十地菩萨为主宰。因此该经中说十地菩萨多现大自在天王为大三千世界主宰。又在论典详释中说，三千世界中也包括色究竟天。在《圣人王所问经》中说是世尊为主宰，因此该经中说'圆满智慧无相三界主'。在《圣金光明经》中也说大三千世界中包括无色界。
'其亿、其百亿、其千亿、其百千亿'是第二说明亿的数量。所说的重复词是指恒河沙数。在《甚深意解脱经》中也出现恒河沙数。在《圣般若波罗蜜多释》中也说恒河沙数，因此其中说从百万个日月到百万个大梵天所在处，称为大三千世界。
在《瑜伽师地论》中也说从百亿个日月到百亿个梵世间所在处，称为大三千世界，由此可见'亿'是指恒河沙数。在《大毗婆沙论》中说：'从一累积到十万是为十万。十万乘以十万是为亿。'

།བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ཡ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་གཅིག ཕྲག་བཅུ་ལ་བཅུའོ།།བཅུ་ཕྲག་བཅུ་ལ་བརྒྱའོ། །བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ལ་སྟོང་ངོ་། །སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཁྲིའོ། །ཁྲི་ཕྲག་བཅུ་ལ་འབུམ་མོ། །འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཐེར་འབུམ་མོ། །ཐེར་འབུམ་བཅུ་ལ་བྱེ་བའོ། །བྱེ་བ་ཕྲག་བཅུ་ལ་མ་ཏའོ། །མ་ཏ་ཕྲག་བཅུ་ལ་ཨུ་སྣུ་ཏ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི།གཅིག་གཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉིས་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་གཉིས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཞི་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་གསུམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགུ་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྒྱ་ཞེས་བྱའོ། །བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་ཁྲི་ཞེས་བྱའོ།།ཁྲི་ཕྲག་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབུམ་ཞེས་བྱའོ། །འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ཡ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བ་དེ་ཡང་བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཁྲི་ཕྲག་བཅུའི་འོ། །གཉིས་པ་ནི་ཁྲི་ཕྲག་བརྒྱའི་འོ། །གསུམ་པ་ནི་ཁྲི་ཕྲག་སྟོང་གིའོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། བྱེ་བ་གཅིག་གི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སམ། གྲངས་བརྒྱ་ལ་ཐུག་པའམ། གྲངས་སྟོང་ལ་ཐུག་པའིའམ། གྲངས་བརྒྱ་སྟོང་ལ་ཐུག་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་གྲངས་མེད་པ་དང་། དེ་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་དང་། དེ་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་ སྟོང་དང་།དེ་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གྲངས་མེད་པའི་ཚད་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གྲངས་ཀྱི་མིང་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པ་ལས། ལྔ་བཅུ་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།མི་ཤེས་པར་མི་ནུས་པ་འམ། བགྲང་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་གྲངས་ཡིན་པས། ཡང་ཤེས་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོའི་ནང་ནས་གྲངས་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་ གྲངས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་བསྟན་པ་ལས་བརྒྱ་རྩ་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་ལྟ་སྟེ། གྲངས་མེད་པ་གཅིག་གི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སམ། གྲངས་བརྒྱ་ལ་ཐུག་པའི་འམ། གྲངས་སྟོང་ལ་ཐུག་པའི་འམ། གྲངས་བརྒྱ་སྟོང་ལ་ཐུག་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚད་སྙེད་ཀྱི་ཕྱོགས་བཅུའི་ངོས་དཔག་ཏུ་མེད། གྲངས་མེད་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ཚད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་དང་པོ་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ། །གསུམ་པ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སྙེད་ཀྱི་ཕྱོགས་བཅུའི་ཚད་མེད་པའི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ དང་།གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚད་སྙེད་ཀྱི་ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚད་སྙེད་ཀྱི་སྟོང་ གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དང་།ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པའི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དང་། ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པའི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་ པར་གཞག་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如经中所说，百千俱胝即称为百万。在《俱舍论》中说：一个十为十，十个十为百，十个百为千，十个千为万，十个万为十万，十个十万为百万，十个百万为千万，十个千万为俱胝，十个俱胝为末他，十个末他为乌数多。
在《圣般若波罗蜜多释》中说：一一即为二，二二即为四，三三即为九，十十即为百，十个百即为千，十个千即为万，十个万即为十万，十个十万即为百万。
俱胝有三种传承解释：第一是十万，第二是百万，第三是千万。
即如一俱胝三千大千世界，或至百数，或至千数，或至百千数之谓。其无数，及百无数，千无数，百千无数，此为第三无数量之说明。
在《大毗婆沙论》和《俱舍论》中有六十种数目名称，其中第五十二即称为无数。
在《圣般若波罗蜜多释》中说：不能知晓或为计数之极限，故不能再知者，即称为无数，详如彼论中所说。
在《圣大方广佛华严经》数目品中列举一百二十种数目，其中第一百零三即称为无数。
即如一无数三千大千世界，或至百数，或至千数，或至百千数之谓。
十方无量无数百千三千大千世界微尘数量边际不可测，无数器世界，此为第五说明十方世界之量。
此亦第一为三千世界，第二为百千无数三千世界，第三为微尘数十方无量三千世界。
故《论释》中说：三千大千世界、百千无数世界、及十方无量微尘数无数世界。
另一种解释方式为：一方百千无数及微尘数量三千大千世界，十方无量无数三千大千世界，十方无量无数三千大千世界，此等亦为建立之义。

།ལོངས་སྤྱོད་པའི་དོན་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། ཡོ་བྱད་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལོངས་ སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཡོ་བྱད་བཅུ་པོ་དག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡོ་བྱད་བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཟས་དང་སྐོམ་དང་བཞོན་པ་དང་གོས་དང་རྒྱན་དང་བཞད་གད་དང་གླུ་བྲོ་དང་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་དང་བྱུག་པ་ དང་སྣོད་སྤྱད་དང་སྣང་བ་དང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དགའ་མགུར་སྤྱོད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །ཡོ་བྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོ་བྱད་བཅུ་པོ་དག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ དངོས་པོ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་བདུན་གང་ཞེ་ན།བདག་དང་ཕ་མའི་དངོས་པོ་དང་བུ་དང་ཆུང་མའི་དངོས་པོ་དང་། བྲན་དང་བྲན་མོ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་ཞོ་ཤས་འཚོ་བའི་དངོས་པོ་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་བློན་པོ་དང་ཉེ་དུ་དང་སྣག་གི་གཉེན་ མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་།ཞིང་དང་། ཁང་ཁྱིམ་དང་། ཟོང་དགྲམ་པའི་དངོས་པོ་དང་། བསོད་ཉམས་བྱ་བ་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་སྦྱོར་བའི་དངོས་པོ་དང་། ནོར་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཡོ་བྱད་རྣམ་པ་བཅུ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དེ་དག་ཉིད་ལ་མི་རྟག་པར་འཛིན་པས། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བར་འཛིན་པ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བར་འཛིན་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག ཏུ་འཛིན་པས།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དེ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བདུན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ དག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་བདུན་པོ་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་བཅུ་བདུན་བསྟན་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་བདུན་པོ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེའོ་སྙམ་པ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པ་དང་། འདོད་པ་དང་རྣམ་པར་འཇོག་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན པ་གང་ཡིན་པའོ།།སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྩ་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཉོན་ མོངས་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ།།ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྩ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའོ།

受用的含义是这样的：为了让众生受用而摄受的资具和所显示的一切，这是第六受用义的详细解释。如是为了让众生受用而摄受的十种资具圆满显示，即在《瑜伽师地论》中所说的十种资具是什么呢？即饮食、乘具、衣服、装饰品、欢笑、歌舞、音乐声、香、花鬘、涂香、器具、灯光、男女欢爱等。
另一种解释方式，所谓'摄受'是指七种摄受事，'资具'即是十种资具。其中七种摄受事，在《瑜伽师地论》中如是说：七种摄受事是什么？即自身和父母的事、子女和妻子的事、奴仆和使女及工人和佣人的事、亲友、大臣、亲属和姻亲的事、田地、房屋和商品的事、福德事业和工作的事、财物等事。十种资具如前所述当知。
颠倒义是这样的：对于执取等义，以无常执为常等，即成为想颠倒、心颠倒、见颠倒，以及于苦执为乐、于不净执为净、于无我执为我，而成为想颠倒、心颠倒、见颠倒，这是第七颠倒义的详细解释。即如前所说的执取等义中有七种颠倒，这些即是颠倒义。
七种颠倒在《十七地论》中如是说，因此在该论中所说的颠倒摄受是这样的：七种颠倒即想颠倒、见颠倒、心颠倒、于无常执为常颠倒、于苦执为乐颠倒、于不净执为净颠倒、于无我执为我颠倒。
想颠倒是这样的：于无常执为常、于苦执为乐、于不净执为净、于无我执为我的分别想。见颠倒是这样的：对于这些想的分别，如是忍可、欲求、安立和执著。心颠倒是这样的：对于这些执著，如是以贪等烦恼而成杂染。
其中烦恼略说有三种当知：有从烦恼而生的颠倒根本，有从烦恼而成的颠倒自性，有从烦恼而生的颠倒等流。其中颠倒根本即是无明。

།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བདག་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ལྟ་ བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་བདག་ མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ།།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་པའོ།།འདོད་ཆགས་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ ཆེན་པོ་དང་།ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་བསྟན་པ་དག་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་ནི་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལས་དེའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།བསྟན་པའི་སྒོ་བསྟན་པ་དང་། གྲངས་བསྟན་པ་དང་། མིང་བཀོད་པའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་པ་དང་། རྙོག་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་དག་ པའི་དོན་ཏོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པས་བྱས་པ་དང་། ལས་ཀྱིས་བྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བས་བྱས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མི་དབེན་ཞིང་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པས་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པས་སེམས་ དང་མི་འགྱུར་བས་རྙོག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།འཁོར་བར་བར་ཆད་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པའམ། ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུས་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གྲོགས་ཀྱི་རྐྱེན་བྱས་ནས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཅི་རིགས་པར་ཁམས་གསུམ་པས་ བསྡུས་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམས་སོ།།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཀྱི་རྒྱུའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་དང་། སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་བྲལ་བར་བྱ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་རྣམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅུ་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།

颠倒的本质是这样的：萨迦耶见、边执见的一部分、见取见、戒禁取见和贪欲。颠倒的等流是这样的：邪见、边执见的一部分、嗔恚、我慢和疑惑。其中，萨迦耶见是对无我之处执为有我的颠倒。边执见的一部分是对无常之处执为常的颠倒。见取见是对不净之处执为净的颠倒。戒禁取见是对苦执为乐的颠倒。贪欲既是对不净执为净的颠倒，也是对苦执为乐的颠倒，这两者都是，如此宣说。广大分别如《俱舍论》和正理相顺，以及《大毗婆沙论》和四颠倒教法中所说的那样了知。
不颠倒的含义是与上述相反的，应当了知其性质是对治上述颠倒的。这是第八不颠倒义的解释，应如前述般了知。
烦恼的含义是这样的：三界烦恼的三种形式，即烦恼杂染、业杂染和生杂染。这是第九烦恼义的解释。
此经文也分为三种：教门的宣说、数量的宣说和名称的安立。在论典《大乘集论》的注释中，无性论师说道：'所谓烦恼，是指混杂、污浊和不清净的意思。烦恼也有三种：由烦恼所作、由业所作和由生所作。'烦恼使心不空寂且迷乱，故称为混杂。业以自性所作使心不转变，故称为污浊。轮回有障碍，故称为不清净。
又在论典解释中说：所谓烦恼杂染是这样的，即将一切烦恼和随烦恼集合为一，称为烦恼杂染。业杂染是这样的，即由烦恼因所生，或由烦恼因作为善法的助缘而生的，随其所应，为三界所摄的身语意业。生杂染是这样的，即由烦恼和业的因而出生，以及因出生而成为痛苦的。如此详细内容应如彼论所说。广大分别应如《瑜伽师地论》中所说般了知。
清净的含义是这样的：远离这三种烦恼的一切菩提分法。这是第十清净义的解释。

། བྲལ་བར་བྱ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྲལ་བར་བྱ་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྲལ་བར་བྱ་བ་བྱང་ཆུབ ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་སྨོས་ནས་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་པོ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ ལས།རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལས་བྲལ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་། གཙང་བ་དང་། རབ་ཏུ་གསལ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་གྱིས་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉམས་སྨོད་ཅིང་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་བག་ལ་ཉལ་གཏན་དུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་ན་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ལས་དང་བྲལ་བས་ན་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེ་ཤིའི་དོན་དང་བྲལ་བས་ན་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རིགས་ ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དོན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།དོན་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་གིས་དོན་རྣམས་སྡུད་པར་བྱེད་པས་སོ། །དོན་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་པོ་དེ་དག་མིང་བཀོད་པ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་པས་སོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་གསུམ་པ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་དོན་སོ་སོ ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་ནས་གྲངས་སྨོས་པ་དང་། ཞུས་པའི་ལན་དག་གིས་གྲངས་ཀྱི་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་།དོན་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དོན་ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་རབ་ཏུ་རིག་པར་བྱེད་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་།ལན་དག་གིས་གྲངས་ཀྱི་མིང་བཀོད་པའོ། །རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། གསུམ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། རྒྱུའི་སྤྱོད་པའོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་སྤྱོད་ པས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའམ། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའམ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའམ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི་ས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཟླས་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་ བསྟན་པའོ།

对于'应当断除的菩提法有多少'这句话也有两种解释：有人说'应当断除和菩提分法有多少，这就是清净的意义'，这是不相应的解释。有人说'应当断除菩提分法有多少'这句话是说明通过说果来显示因，这就是清净的意义，这是以增上根为基础的解释。虽然有这两种解释，但后一种解释较好。因此在《论典解释》中说：清净的意义是这样的，为了获得从三种烦恼中解脱，修习一切菩提分法，这就是清净的意义。
另外在《大乘集论释》中说：所谓'清净的意义'是极其明净、清净和完全明净的意义。清净有两种：世间的清净是以有漏道暂时降伏烦恼缠缚、制服烦恼；出世间的清净是以无漏道永远断除随眠。因远离烦恼故称为极其明净，因远离业故称为极其清净，因远离生死故称为完全明净。
善男子，应当知道以这十种方面摄集一切义，这是第四总结。以十种义摄集诸义。这十种义在《论典解释》中与经典所说相符合。其中的差别是在那部论典中只是列举了七种真如的名称，而没有详细解释。
第四十三品。此外，善男子，菩萨以五种方式如实了知义，故称为如实了知义。从这里开始是第二部分，以五种义为基础解释如实了知义的内容。这又分为四部分：略说数目，问答列举数目名称，依次分别解释，总结五种义的内容。这是第一部分。
什么是五种义？所应遍知的事物、所应遍知的义、遍知、获得遍知的果报、彻底了知。这是第二部分问答列举数目名称。这五种又可简要归纳为三类：前两种是所应遍知的对境，第三种是能遍知的智慧即因的行为，后两种是通过修行所获得的果报。
善男子，其中所应遍知的事物应当知道是一切所知，即蕴或内处或外处等一切。从这里开始是第三部分依次分别解释。这又分为五个部分来说明五种内容，这是第一部分。这段经文有三部分：略说、详释和以对比说明事物的本质。

།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་གོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟླས་ཁམས་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག པ་དང་།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་གིས་ཤེས་བྱ་ཤེས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ བའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། ཟླས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། སྔ་མའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་སྔ་མ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་བདག་ཉིད་བསྟན་ཀྱང་། དོན་རྣམ་པ་སྣ་ ཚོགས་ཀྱི་སྒོའི་བྱེ་བྲག་མ་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒོ་འདིས་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱིར་དང་དོན་དམ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་ན་བཤད་པ་འདི་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་ དམ་པའི་སྒོའོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཡིན། ཀུན་རྫོབ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་།ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པར་བརྟག་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའོ། །དེ་ལ་ ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དེ། ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། བདག་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བརྟག་གོ། །ཇི་ལྟར་ན་དོན་དམ་པར་ཡོད་དོན་ དམ་པར་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་།ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་བརྟག་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་དམིགས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའོ། །བདག་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་ཡོད པར་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡོན་ཏན་གྱི་ཕྱིར་དང་སྐྱོན་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་གྱི་སྒོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཚད་མེད་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་པོ་དག་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་མེད་པ་ལྔ་དང་། མི་དགེ་བ་བཅུ་དང་། ལྕི་བ་བཞི་ དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་སྐྱོན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཡོན་ཏན་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་བ་ནི་ཉེས་ དམིགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།རྐྱེན་གྱི་ཕྱིར་དང་དུས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྐྱེན་བཞི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། བཞི་པ་དུས་གསུམ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོའོ།

如是一切法应当遍知的对境是五蕴和十二处，其中内六处和外六处。所谓如是等一切，是说诸界也应当遍知，如《论释》中说：'蕴、处、界等'。《瑜伽师地论》中说：'应遍知的事物是：蕴、界、处、缘起、念住、正断等'，《论释》中也如是说。
'应遍知的义理是以诸多差别相而了知所知'等，是第二解说遍知义。此亦分为三种：略说、分别广说、对应说。此是第一，前面虽说遍知事及差别，前者虽说遍知境的自性，但未说种种义理门的差别，因此以此门说义理差别。
'如是世俗谛故及胜义谛故'以下是第二分别广说。此分别广说亦以十一门显示，此是第一世俗谛和胜义谛门。
如《阿毗达磨集论》和《杂阿毗达磨集论》中说：'云何世俗有？世俗有者有几种？何故观察世俗有？一切皆是世俗有。此中一切者，谓五蕴、十二处、十八界，由具足三十五法故说一切。为断执著我有杂染相故，观察世俗有。'
'云何胜义有？胜义有者有几种？何故观察胜义有？谓清净所缘是胜义有。一切亦是胜义有。为断执著我有清净相故，观察胜义有。'如是所说。
《杂阿毗达磨集论》中说：'一切亦是胜义有'者，谓一切法离真如外别无所有故。广分别如二谛教中所说当知。
'功德故及过失故'是第二显示功德过失门。如是四无量等及佛不共法一百四十是功德。五无间罪、十不善业、四重罪及烦恼等是过失。
因此下文经中说：'过失是杂染诸法，功德是清净诸法。'《辨中边论》中亦说：'涅槃是功德，轮回是过患。'
'缘故及时故'是第三显示四缘差别门和第四显示三时差别门。

།དེ་ལ་རྐྱེན་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྐྱེན་བཞི་སྟེ། རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བོན་གང་ཡིན་པའོ། ། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དག་འབྱུང་བར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་དག་གི་དམིགས པ་གང་ཡིན་པའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བོན་མ་གཏོགས་པ་གནས་གཞན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མིག་དང་དེའི་གྲོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཞན་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ ཉིད་གང་གིས་འདོད་པ་དང་།མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་དུས་གསུམ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དེ་ལ་དུས་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ས་བོན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཞན་ཡང་འབྲས་བུ་བྱིན་མ་བྱིན་པའི་དབང་གི་ཕྱིར། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འགགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདས་པའོ། །རྒྱུ་ ཡོད་ལ་མ་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་འོངས་པའོ།།བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པ་ནི་ཁམས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་འབྱུང་ བ་འབྲས་བུ་མ་བསྐྱེད་པ་ནི་ཁམས་མ་འོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་གྱི་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་འབྲས་བུ་མ་བསྐྱེད་པ་ཉིད་ནི་ཁམས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་དགོངས་པ་ནི་དེ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ ཡོད་ལ།འདུ་བྱེད་མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ད་ལྟར་གྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ནི་འདས་པའི་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉིས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ དང་།གསུམ་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་ཡིད་ཆོས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་གྱ་ནོམ་པའི་ཚིག་དང་བྲལ་བས་རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་ཏེ།ད་ལྟར་གྱི་ཆོས་ལ་བརྟགས་ན་ཕྱི་མ་འདྲེས་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་ཞེས་གདགས་ཏེ། དེ་ལྟར་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟན་པའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཆོས་ལ་བརྟགས་ན་སྔ་མའི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པ་ཡོད་པས་སྔོན་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་ གདགས་ཏེ།ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་བཏགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ང་འདི་ལྟར་དེའི་མཚན་ཉིད་ལས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དེ་དག་སྣང་བ་ནི་རིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས་མཐའ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་དབུ་མའི་ལམ་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

所谓四缘，如在论典《瑜伽师地论》中所说：四缘为：因缘即是种子。等无间缘即是，某识之后必定生起某些识，彼等之等无间缘。所缘缘即是，心所法之所缘。增上缘即是，除种子外之其他住处，如眼及其所属诸法对眼识之关系，其余诸识亦复如是。又，善与不善之体性，能摄持可意与不可意之果，及与此相应者，即是增上缘。如是所说，详细内容应如相关论典中所述般了知。
关于三世，如在论典《瑜伽师地论》中所说：云何安立三世？由种子诸法与彼不异故，如法安立。又，依已与未与果之力，诸法果已灭之相为过去。因已有而未生之相为未来。已生未灭之相为现在。
又，如《瑜伽师地论》中说：种子相续已生果者，名为过去界。种子相续生起未生果者，名为未来界。如是种子相续未生果者，名为现在界。应知此为其密意。
又，彼论中说：过去诸行由已生果故而有，未来诸行由摄持因故而有。何以故？现在诸行由三相区分：其一，为过去果之体性故；其二，为未来因之体性故；其三，由自相续不断故。
如《辨中边论》、《阿毗达磨集论》、《阿毗达磨杂集论》及其释论中所说，大致与《瑜伽师地论》相符。
又，如论典《唯识成就》中说：应依大乘缘起正理信解，如是正理极为甚深，离戏论语，因果等唯是假立。观察现法，由具后同类功能，假立为未来果，如是依因而说。观察现法，由有前相一致性，假立为先因，如是依现果而说。其中假立即是显现识。如是由其相而显现因果，以正理如是分别，故能通达远离二边之中道。详细分别应如相关论典中所述般了知。

།སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལས།ཇི་སྐད་དུ་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་སྔོན་མ་བྱུང་བ་ལས་དང་པོ་ཆོས་གང་དུ་བྱུང་བ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྒ་བའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞན་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། །ཐ་དད་པར་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་འདྲ་བར་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་ ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ།།མི་འདྲ་བར་འབྱུང་བ་ནི་ཐ་དད་པར་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་སྐྱེ་བ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་གནས་པའོ། །སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་ཕན་ཆད་སྐད་ཅིག་མི་གནས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་མཚན་ཉིད་བཞིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ནད་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ནད་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མི་མཐུན་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་རྣམ་ པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ནད་དང་། འབྲས་དང་། ཟུག་རྔུ་དང་། སྡིག་པ་ཡིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་ནད་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་ཁམས་མ་སྙོམས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ནད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་མཐུན་པར་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པའོ། །འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་མཐུན་པར་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པའོ། །ཟུག་རྔུ་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་དགྲ་གཞན་གྱིས་བསྣུན་པའི་ཟུག་རྔུའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་མཐུན་པར་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པའོ། །སྡིག་པ་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཉེན་པོ་ དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ལས་གྱུར་པའི་ཕོངས་པ་རྣམས་ལ་རང་གི་ལོག་པར་རྟོག་པའི་སྡིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་མཐུན་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་མི་མཐུན་པར་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འཁོར་ལྔ་པོ་དག་ལ་འཁྲུག་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ནད་ལྟ་བུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་འཁོར་ལོ་ལྔ་པོ་ནད་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་ཐོས་ནས་དེ་ནི་ངས་ཡ་ང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་འབྲས་ལྟ་བུར་འབྱང་དཀའ་བ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།འོན་ཀྱང་དེ་ནི་གསོར་རུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཟུག་རྔུ་ལྟར་ལུས་ལ་རེག་མ་ཐག་ཏུ་དེ་དབྱུང་དུ་མི་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེར་ན་ཟུག་རྔུ་ལུས་ལ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་དབྱུང་བར་དཀའ་མོད་ཀྱི་དཔྱད་མཁས་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་རབ་དག་གིས་ནི་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་ ན།དེའི་ཕྱིར་རྟག་པར་ན་ཞིང་འཁྲུག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་བདེན་པ་བཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོའོ། །སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་ ཀྱང་བཟུང་བའོ།།བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་བསྟན་པའི་སྒོའོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ ཅེས་བྱ་བ་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།

'生起、住留和灭尽的特征'这是第五部分阐述生起等三种特征，如《瑜伽师地论》中所说：'由缘力使先前未生的因初次生起某法，这就是有为法的生起特征。其转变为他相即是衰老。这又分为两种：一是转变为异相，二是转变为差别相。其中相似的生起是转变为异相，不相似的生起是转变为差别相。在刚生起之后随即相续的仅是住相。生起刹那之后刹那不住即是无常性。这些也是由于该法时间的差别而成为四种特征'。详细内容应当如《相品》中所说般了知。
'如病等的缘故'是第六部分，即通过病等譬喻分析的方式。为此《瑜伽师地论》中说：'对诸行的违逆想有四种，即：将诸行作为病、疮、箭刺、罪过来作意。其中，如病是指：譬如有人因不调和的因缘所生之病而修习违逆想。如疮是指：对往昔业因所生的苦果修习违逆想。如箭刺是指：譬如有人因他敌所射箭刺而生苦，对此修习违逆想。如罪过是指：对于亲友、受用等的匮乏所生之苦，由自己邪分别罪业因所生的痛苦修习违逆想。这就是瑜伽行者对诸行修习违逆想。'
又如《般若波罗蜜多释》中说：'因为了知五蕴中生起烦恼，故说如病。有些人听说五蕴如病后，认为这是可怕的，因此说如疮难愈。然而认为这是可以治愈的，因此说如箭刺，一旦触及身体就难以拔除。有些人说，譬如身上的箭刺虽难拔除，但通过善巧医术和高超技艺也能去除，因此说常生痛苦和烦恼。'如是详细内容如彼论中所说。
'苦、集等的缘故'是第七部分，即分析四谛的方式。'等'字包含灭谛和道谛二者。四谛的含义应当如《相品》中所说般了知。
'真如、实际、法界等的缘故'是第八部分，即说明真如的众多异名的方式。其中'真如'，如《唯识成就论》中所说：'所谓真如即是真实性，表示非虚妄的意思。'

།ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་རྟག་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་།དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བ་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དོན་ཉིད་བརྫུན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་ པ་ལས།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མིང་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། །མཐར་ཐུག་པས་ ན་མཐའ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མཐའ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་མུའི་མཐའ་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་མཐའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་རྣམས་སོ་སོར་བསྲེས་ཏེ། བརྟགས་ན་འདི་ལས་གོང་དུ་བཟླར་མེད་དེ། འདི་ཁོ་ན་བདེན་པས་བཏགས་པ་ཙམ་ དུ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དགེ་ བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་བྱེད་པས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བའོ། །མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། བསྟན་བཅོས་ དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་དྲུག་གིས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མདོར་བསྡུ་ན། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་མཐའ་། །མཚན་མ་མེད་དང་དོན་དམ་དང་། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་མིང་བདུན་གྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ་རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་སྟོན་ཏེ། དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི་མིང་བཅུ་གཅིག་སྟོན་པར་མཛད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་། མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ངེས་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་གནས་པ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ནམ་ མཁའི་ཁམས་དང་།བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཁམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱས་པ་དང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་རྒྱས་པ་དང་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་ནི་ཆོས་ཚིག་གཅིག་ བསྟན་ནས།ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་ཚིག་ཚད་མེད་པ་དག་གིས་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མཐར་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་འོག་ནས་བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།དེ་ལ་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱས་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོ་དང་འབྲེལ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མིང་བསྡུས་པ་དང་དོན་བསྡུས་པ་ལས་སོ།

'自性'一词是指恒常性，表示无有变异，如此这般，此真如于一切时处恒常，以其本性如实故，因此称为'如是'，此乃表明不变、非虚妄之义。
复次，由彼义非虚妄、非颠倒故，称为'如是'。
依近光论师释中说：'远离一切非真实及颠倒之假名，故称如是。'
'真实边际'者，依无性论师释中说：'以是真如故称真实边际。以究竟故称边际，边际之声谓至边际，故真如称为边际。'
依近光论师释中说：'诸法各别观察，无有更上，唯此真实假立为真实边际。'
'法界'者，依无性论师释中说：'法界者，谓是一切清净诸法之因。'
依近光论师释中说：'以为一切善法所依故，假立为法界。'
'等'字，摄空性、无我等。
彼诸多异名于诸论中各别解说不同，《辨中边论》中略摄以无我等六名显示，故彼论颂云：'空性略说时，真如及实际，无相与胜义，及法界异名。'如彼广说。
《阿毗达磨杂集论》中略摄以七名显示，即：真如、无我性、空性、无相、实际、胜义、法界，广如彼说。
《大乘集论》及《佛地经论》中亦说多种异名，然彼亦非圆满。
《圣般若波罗蜜多经》中说十一名：法界、法性、真实性、不变异性、平等性、离过性、法定性、法住性、实际、虚空界、不可思议界。
'为广略故'者，即第九广略分别门。
《论释》中说：'略与广者，谓先说一法，后以无量言词分别开显，乃至究竟通达。'此经下文亦说略与广，与《论释》相合。
复次，《瑜伽师地论》中说：'略义者，谓从理趣相应法教中。广义者，谓从差别相应法教中。又略义有二种：名略及义略。'

།བསྡུས་ པའི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པའི་དོན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།མིང་རྒྱས་པ་དང་། དོན་རྒྱས་པ་ལས་ཏེ། མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། ཤཱ་རིའི་བུ་ང་ནི་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ཆོས་སྟོན་པར་ཡང་བྱེད་རྒྱས་པར་ཡང་བྱེད་མོད་ཀྱི་ཤེས་པར་ཡང་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་དཀོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོའི་སྡེ་ལ་ནི་ཚིག་འབྲུ་རྒྱས་པ་ཡིན་ལ་དོན་བསྡུས་པ་ཡིན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་ལ་ནི་དོན་རྒྱས་པ་ཡིན་ལ་ཚིག་འབྲུ་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི འགྲེལ་པ་ལས།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཆོས་སྟོན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་། རེས་འགའ་ནི་སྔར་ནི་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་པར་མཛད་ལ། ཕྱིས་ནི་རྒྱས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེས་འགའ་ནི་སྔར་རྒྱས་པ་སྟོན་པར་མཛད་ལ། ཕྱིས་ནི་བསྡུས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། གཟུང་སླ་བའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ནི་ཚིག་ཉུང་ངུས་དོན་མང་པོ་བསྡུས་པས་གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོན་པོས་ཐོས་ན་གོ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི་དངོས་པོ་གཅིག་དང་། དོན་གཅིག་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མང་པོས་དབང་པོ་རྟུལ་བོ་རྣམ་པར་དབྱེ་ བ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པར་སྟོན་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཚིག་གཅིག་གིས་དོན་རྒྱས་པ་སྡུད་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་དོན་གཅིག་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་ བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞག་པས་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་པ་བཞི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་ བསྟན་པ་དང་།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། མི་སྨྲ་བར་གཞག་པས་ལུང་བསྟན་པའོ། །དེ་སྔ་མ་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་ནི་དཔེར་ན་ཁ་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་གདོན་མི་ཟ་བར་འགག་པར་འགྱུར་རམ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་གཤིན་པ་ཡིན་ ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་སྐད་དུ་འདྲི་ན།དོན་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ནི། དཔེར་ན་ཁ་ཅིག་འགག་པར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་ཡང་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ དཀོན་མཆོག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།འོན་ཏེ་དམན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་སྐད་དུ་འདྲི་བ་ལ། སླར་དེ་ཉིད་ལས་ཁྱོད་གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་འདྲི་ཞེས་སླར་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །མི་སྨྲ་བར་གཞག་པས་ལུང་བསྟན་པ་ནི། དཔེར་ན་ཁ་ཅིག་བདག་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་དེ་དགེ་ བ་ཞིག་གམ།འོན་ཏེ་མི་དགེ་བ་ཞིག་ཅེས་ཟེར་བ་དང་། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་དེ་ནག་པོ་ཞིག་གམ་འོན་ཏེ་དཀར་པོ་ཞིག་ཅེས་དེ་སྐད་དུ་འདྲི་ན། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གཞག་པས་ལན་གདབ་པར་བྱ་སྟེ། ལུང་བསྟན་པར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྲོས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། གསང་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྒྲགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་གསང་བ་དང་བསྒྲགས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གསང་བའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ།

如同略说的道理一样，广说的道理也有两种：名广说和义广说。如经中世尊所说：'舍利子，我虽然略说法和广说法，但能了知的人极为稀少。'
关于这点，应当了知世尊所开示的：经部是文字广而义略，偈颂部是义广而文字略。
另外，在《圣般若波罗蜜多释》中说：诸佛说法有两种方式：有时先略说后广说，为了详细解释义理；有时先广说后略说，为了易于记忆。
论典十处解说中，略说是以少文字摄持多义，智者闻之即能理解。广说是对一事一义，以多因缘为根钝者喜好分别而说。略说和广说是如此：以一句摄持广义，或以种种方式说一义。
一向记别、分别记别、反问记别和舍置记别，是第十记别四种分类之门。如《圣佛地经释》中说：四种记别是一向记别、分别记别、反问记别和默置记别。
其中一向记别，例如有人问：'一切生是否必定灭尽？佛法僧三宝是否为殊胜福田？'对此类问题一向记别说：'确实如此。'
分别记别，例如有人问：'一切灭者是否必定再生？佛法僧三宝是殊胜还是低劣？'对此类问题，反问其所依而后记别。
默置记别，例如有人问：'真实存在的我是善还是不善？石女儿是黑是白？'对此类问题应保持沉默，因为不应记别，会引生戏论。
广大分别应当如《俱舍论》、如理正理、《大毗婆沙论》、《圣般若波罗蜜多释》、《圣大般涅槃经》和《瑜伽师地论》中所说般了知。
秘密和宣说，是第十一秘密和宣说分类之门。如论典解说中说：秘密教法，即大多是声闻藏所说。

།བསྒྲགས་པའི་བསྟན པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཛད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གསང་བ་དང་ རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་བསྐོར་བ་གང་ཡིན་པས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་གྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཟླས་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་ བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་སྔ་མ་གཉིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། འདི་ལ་ཡང་མདོར་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གཏན་དུ་འདུལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གཏན་དུ་སྤངས་པ་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དེ་དག་འདུལ་ཞིང་འགོག་ པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ།།གཏན་དུ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་འགོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་འགོག་པ་དེ་ཉིད་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གཏན་དུ་འགོག་ པ་དང་།འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ངས་ཉན་ཐོས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ། འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་མངོན་དུ་བྱ་བར་བསྟན་ པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་འདྲེས་པའི་ ཡོན་ཏན་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་པོ་དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མ་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་ ཡོན་ཏན་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ནི་ཟླས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།

所宣说的教法是这样的，大多是大乘经藏的教法，如此宣说。瑜伽师地论中也如是说。在《圣般若波罗蜜多释》中说：诸佛的事业有两种，即秘密和显示。以初转法轮所得声闻果。依显示教法则得菩萨无生法忍等，如彼广说。或者，宣说三种自性的教法即是显说，宣说三无自性的教法即是秘密。应当了知如是等一切都是应当遍知的义理，这是第三重复宣说，仅是经中的词义相合而已。
其中遍知即是摄持前二者的菩提分法，即念住、正断等，这是第三遍知的显示。如是摄持前二种境的四念住等三十七菩提分法。'获得遍知果'等是第四解说获得遍知果。此中也以略说和广说来说明，这是略说。
即永远调伏贪欲、嗔恚、愚痴，永远断除贪欲、嗔恚、愚痴的沙门果等，这是第二详细解说。这也有区分，即说无为果和有为果，这是第一种。其中'调伏'即是止息，是调伏并止息那些贪欲、嗔恚、愚痴。'永远断除'即是显示正灭的功能，正灭即是沙门果。因此在论释中说：即永远止息贪欲、嗔恚、愚痴，完全断除贪欲、嗔恚、愚痴的四沙门果。
我所宣说声闻与如来共同和不共同的世间和出世间功德，这是第二宣说有为果。即声闻与如来的八解脱等共同功德，以及力、无畏等一百四十不共功德之显现。
若问为何不说独觉功德？答：实际上也具有独觉功德，因此论释中说是总说三乘功德。经中是因为可以从文义中理解，所以略而不说。或者是因为已包含在声闻部类中。

།དེ་རབ་ཏུ་རིག་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་།རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་རབ་ཏུ་རིག་པར་བྱེད་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པས་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཤེས་ཤིང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་དང་།རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མྱོང་བས་གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་ན་དོན་ལྔ་པོ་དེ་དག་གིས་དོན་ཐམས་ཅད་ བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པའི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡང་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པས་དེ་ལས་གཞན་དུ་བཤད་པ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ ལས་ནི་ཚིག་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་བས།ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ན་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ ལ་སོགས་པའོ།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་ བའོ།།དེ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་དྲུག་པོ་དག་གི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་ སྦྱར་ན།དེ་ལ་རོ་མྱང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་དོན་ལྔ་པོ་དེ་དག་སྟོན་པས་མིང་ནི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ཡང་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ནི་ཐ་དད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རོ་མྱང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་དེས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལ་དེ་ལྟར་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་ནི་སྔ་མའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་འདི་ཉིད་ལ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ལན་གསུམ་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཤད་པ་གཞན་དུ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ ལན་གསུམ་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དང་པོ་ནི་རོ་མྱང་བ་ཉིད་དུ་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཉེས་དམིགས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ལམ་དང་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། ། ཡང་ན་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་དང་། རྟོག་པའི་བསྐོར་བ་ལ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ།

对此详细了知是这样的：以解脱智慧对已现证的诸法广泛地向他人宣说，并且分别开示，这是第五详细了知的意义解释。如是以后得智了知并现证有为法和无为法的一切功德，以解脱智慧广泛地向他人宣说并且分别开示。因此在《深意解脱经》中说：'以解脱智和解脱体验广泛地向他人宣说。'或者，所谓解脱智慧，是指以智慧为体性、远离障碍的解脱智。在论典解释中说：'受用遍知果。'善男子，如是应知以此五义摄一切义，这是第五总结。仅是经中的标示而已。论典解释中所说的五种意义也与经中所说相符，因此不作其他解释。
在《杂阿毗达磨集论》中出现两种文句，若与前文相配，则分为六种意义，文句的解释也略有不同。因此在该论中说：'所应遍知事，即是蕴等。所应遍知义，即是无常等。所应遍知因缘，即是清净戒律、守护根门等。所应遍知自性，即是菩提分法。所应遍知果，即是解脱。彻底了知，即是见到解脱智慧。'在《阿毗达磨集论》中仅列举六种名称，并无解释。
若将《杂阿毗达磨集论》中所说的后文相配，则以《味经》为依据，说明此经中所说的五义。虽然名称与经中所说相符，但文句的解释不同。因此在该论中说：'所应遍知事，即是色等。所应遍知义，即是味着等，以此义差别故遍知色等诸事。遍知即是如实遍知取蕴等三转。其中三转是指前面的所应遍知事、所应遍知义和此遍知本身的三转，即是对五蕴三次各别观察的缘故。'
另一解释说，三转是指对五蕴三次各别观察：第一是观察集谛中的味着性，第二是观察苦谛中的过患，第三是观察道谛和灭谛中的出离性。或者说，三转是指相的显示、修行的劝导和思维的运转。

།ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་བར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནས རྣམ་པར་ཐར་པ་རབ་ཏུ་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ།།དེ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ནི་དོན་ རྣམ་པ་བཞི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །སེམས་ཀྱི་ལེན་པའི་དོན་དང་། མྱོང་བའི་དོན་དང་། རྣམ་པར་རིག་པའི་དོན་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཀྱི་ལེན་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཡུལ་ལེན་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མྱོང་བའི་དོན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མྱོང་བའི་དོན་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་སོ་སོར་རིག་པའི་དོན་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་དང་ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ལེན་པ་ཞེས་ གསུངས་པ་ནི་ལེན་པར་བྱེད་པ་སྨོས་ཤིང་བླང་བར་བྱ་བའི་ལུས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དོན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ནི་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། མིང་བཀོད་པ་དང་། རྣམ་པར་ ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཚིག་འབྲུའི་དོན་དང་ཁམས་ཀྱི་དོན་གྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་མིང་བཀོད་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལ་ཚིག་འབྲུའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པ་ཕྱེ་སྟེ་ བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་ཚིག་འབྲུའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་སྟེ་མིང་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ཀྱང་གསལ་བའི་དོན་དང་ལྡན་པས་ཚོགས་ཞེས་ བྱའོ།།ཡང་ན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་མིང་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དག་ཀུན་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་དོན་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱའོ། །ཚིག་འབྲུ་འདི་ཉིད་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་འབྲུའི་དོན་ ཞེས་བྱའོ།

完全了知的果报是这样的，从'包括天人的这个世间'这句话开始，直到'从天人和人等中解脱'，乃至'完全解脱的解脱'为止。对此完全了知是这样的：即是了知'我自己已现前证得无上正等正觉'。
复次，善男子，那些菩萨由于完全了知四种意义，故称为义无碍解。从这句开始以下，是第三部分，从四种意义开始阐述义无碍解的解释。这又分为三部分：略说、广说和总结，这是第一部分。
'什么是四种意义'等，是第二部分广说的阐述。这又以问答方式来说明，这是第一部分。'心所取义、领受义、了别义、烦恼清净义'，这是第二部分回答。
对这四种意义有两种解释：有人说，所谓'心所取义'是指：了知自心取境。所谓'领受义'是指：了知三种感受的领受义。'了别义'是指：了知诸识各别了别境界的意义。所谓'烦恼清净义'是指：了知一切法的烦恼和清净。
有人说，这四种是按顺序对应四念住所缘的四种对象，即：身、受、心、法的了知。其中说'心所取'是说能取，表示所取的身体。
'善男子，应当了知这四种意义摄集一切意义'，应当了知这是第三部分总结。
复次，善男子，那些菩萨由于完全了知三种意义，故称为义无碍解，从这句开始以下，是第四部分，从三种意义开始阐述义无碍解的解释。这也分为三部分：略说、列名和广说，这是第一部分。
'什么是三种意义？词句义和界义'，这是第二部分以问答列出名称。
'善男子，其中词句义是这样的：即名身等'等，是第三部分广说的阐述。这也因为说明三种意义而分为三部分，这是第一部分。
其中词句义是这样的：名身、句身和文身，这三者都具有明显的意义，故称为'身'。或者，'身'是指本质的意义，因为名等三者都具有本质，所以称为'身'。由这三者所显示的意义即是词句，这词句本身就是所诠义，因此称为词句义。

།དོན་གྱི་དོན་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དོན་གྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པའི་ཚིག་འབྲུའི་དོན་གྱི་དོན་ཉིད་དོ། །དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ།།འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས། བདེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ ཡིན་པས་སོ།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། །གཏན་དུ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། །མངོན་དུ་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བསྒོམས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ གྱི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་མཚན་ཉིད་ནི་དྲུག་པ་སྟེ། འདི་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་མང་པོ་ཡོད་པས་ སོ།།གནས་དང་གནས་རབ་ཏུ་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བདེན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གནས་དང་གནས་པར་རབ་ཏུ་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་གནས་ཡིན་ལ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་ཡིན་ལ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་གནས་ཡིན་ལ། རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་ པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་པ་སྟེ།བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་འོག་ནས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བསྒོམ་པའི་བར་ དུ་གཅོད་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་དགུ་པ་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།མདོའི་ཚིག་འོག་ནས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི། དེ་དག་ལ་བྱ་བ་མང་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བཅུ་ པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེས་དམིགས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས། དེ་དག་གི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་གི་ཉེས་དམིགས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་དག་གི་ཕན་ཡོན་གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དང་པོ་ནི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།མཚན་ཉིད་གཞན་དགུ་པོ་དག་གི་མིང་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་ བྱའོ།

关于'应当了知义之义有十种'等文句是第二部分解说义之义。这又分为两部分：略说和依次列名。这是第一部分，即前述文句的义之义。
从'真实性之相'这句以下是第二部分依次列名。这是第一个性相，即一切法的真实性相。因此下文经中说：'谛者，即是诸法如是性。'因为谛性即是真实性相。
'遍知相'、'永断相'、'现证相'、'修习相'这四种相，是依次表示苦、集、灭、道四谛的性相。
从'真实性相等之分别相'这句以下是第六个性相，这是因为前述五种性相每一种都有多种意义差别的分类。
'处及处所系属相'是第七个性相。如论释中说：'处及处所系属相者，即如大种是处，所造色是处所。或者眼等是处，眼等识是处所。或者所诠是处，能诠是处所。彼此相互关联即是系属相。'
'遍知等障碍法相'是第八个性相，即四谛所应断的烦恼即是障碍法相。若配合下文经文则是：'能障碍修习菩提分法的染污法，即是其障碍法相。'
'彼等随顺法相'是第九个性相，即四谛能断烦恼的智慧即是随顺法相。若配合下文经文则是：'于彼等多所作为的法，即是随顺法相。'
'不遍知等过患及功德相'是第十个性相。即如不遍知等有过患，遍知等智有功德的分类。因此下文经中说：'彼等过患相者，应知即是彼等障碍法之一切过患。彼等利益相者，应知即是彼等随顺法之一切功德。'
另一种解释方式是：宣说四谛即是真实性相。因此瑜伽师地论中说：'第一是谛相。'其余九种性相的名称与此经所说相同。苦谛称为遍知相，集谛称为永断相。

།འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་མངོན་དུ་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། རྒྱུ་ལམ་དང་། འབྲས་བུ་འགོག་པ་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་དང་གནས་པར་འབྲེལ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ནི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་ནི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་བཞིའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་གཅོད པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་དམིགས་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་ པའི་ཉེས་དམིགས་དང་།ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། རོ་མྱང་བའི་མདོ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་ཞིབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་ བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རོ་མྱང་བ་ལ་སོགས་པས་དེ་དག་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ། །གཏན་དུ་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མཚན་ ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཏན་དུ་སྤོང་བ་དང་གནས་གྱུར་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ལན་མང་དུ་གནས་པའོ། །རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བ་སྟེ།གཟུགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རོ་མྱང་བའི་ཕྱིར་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བར་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ། །གཏན་དུ་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ མཚན་ཉིད་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་གཉིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །དེ་ལ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལྷ་དང་མིར་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུའི་བར་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མདོ་གཞན་དག་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་། འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་འདུལ་བ་དང་། འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་སྤོང་བ་དང་། འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་ལས ཡང་དག་པར་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་མ་འོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་ན་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཆིང་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ སོ།།བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་བསྟན་ཏོ། །ལམ་མང་དུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་བསྟན་ཏོ། །གནས་དང་གནས་པར་རབ་ཏུ་འབྲེལ་ པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གོང་མ་གོང་མའི་གནས་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པའོ།

灭谛是现证的性相。道谛是修习的性相。十六谛的分类是真实性相等的详细分类的性相。因集和果苦、因道和果灭相互契合的意义，是处所和住处相连的性相。其中因是处所，果是住处。四谛处所法的宣说，是遍知等障碍法的性相。
分别支分等是随顺彼等法的性相。烦恼过患和遍知功德，是遍知等和遍知等过患与功德的性相。在《阿毗达磨杂集论》中，以品尝经为依据，详细宣说十种性相，因此在该论中，真实性相是这样的：五取蕴所摄的苦谛。
遍知性相是这样的：以品尝等如实了知彼等。永断性相和现证性相是这样的：从一切世间解脱，因为永断障碍和现证转依。修习性相是这样的：以离颠倒心多次安住。
详细分类性相是将真实性相分为五种：从色到识。遍知性相分为三种：为品尝、出离而如实了知。永断性相和现证性相各分为二种：从烦恼解脱和从苦解脱。
其中，从有天的世间乃至天人众生解脱，称为从烦恼解脱。因此，为显示差别义而说'出离'。为什么呢？因为在其他经中说：'出离是什么？是调伏欲贪、断除欲贪、超越欲贪。'
如是，远离能成就未来苦的烦恼时，也将从苦解脱，为显示此义而说'离系缚'和'究竟解脱'。修习性相分为二种：见道和修道。其中'离颠倒心'表示见道，'多次安住'表示修道。
处所和住处相连的性相是这样的：为显示真实性相等是前前的处所。遍知等障碍性相是这样的：不如实了知如是三种转变。

།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ཆོས་ལ་རོ་མྱང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་གྲོལ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་ པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བའི་བར་དུའོ།།དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཁམས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་ཁམས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་ཅིང་གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། འདུལ་བའི་ཁམས་དང་། འདུལ བའི་ཐབས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ལྔ་ཡང་དང་པོ་ནི་འདུལ་བའི་དངོས་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ ཅད་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་ བའི་དངོས་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ།གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྡུད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གདུལ་བའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ ལས་ཀྱང་།དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི། རྐང་གཉིས་སམ། རྐང་བཞི་ པའམ།རྐང་མངས་སམ། གཟུགས་ཅན་ནམ། གཟུགས་མེད་པའམ། འགྲོ་བ་ལྔའམ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཚན་ཉིད་དག་ ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ།།འདི་ནི་ཆགས་པའོ་འཇིག་པའོ་ཞེས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་གཞག་པ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དག་ལ་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ། །བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གདུལ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་དག་གི་སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་དང་།རིགས་སྣ་ཚོགས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཅན་དབང་པོ་ཐ་མ་དང་། འབྲིང་དང་། རབ་དག་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་དང་། དམན་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་སོགས་པའོ་སྙམ་དུ་ སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གདུལ་བའི་ཐབས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དག་ན་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་ཐབས་དག་ལ་འདི་ནི་གསང་བའི་ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུས་འདུལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་རྒྱུས་འདུལ་ བར་འགྱུར་རོ།།འདི་ནི་སྨ་ཕབ་པའི་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུས་འདུལ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

完全了知等随顺特征是这样的：对色等这些如实安住的法，分别观察其味着等特征。
不完全了知等过患的特征是这样的：从不解脱乃至不能现前圆满证得无上正等正觉。
与此相反的是称为完全了知等功德，如是宣说。
其中关于界的含义，以'此五种界是'等词句，显示第三界义的详细解释。
此亦分为三种：略说数目，依数列名，以及显示三种含义的总结，此为第一。
器世间界、心界、法界、所化界及调伏方便界，此为第二依数列名。
在《庄严经论》中出现'五种无量'之说。因此，在该论中五种无量事，其中第一是调伏无量事，因为摄集一切有情界。
第二是应当清净无量事，因为摄集一切器世间界。
第三是应当获得无量事，因为摄集一切法界。
第四是应当成熟无量事，因为摄集一切所化有情。
第五是教说无量事，即摄集十二分教，因为是调伏方便。
在《论释》中也出现'五种无量'之说。因此在该论中：无量有情是菩萨于无量世界中，思维一切有情差别相：二足、四足、多足，或有色、无色，或五趣、四生等。
无量世界是菩萨于十方无量器世间相中，思维世界种种形状差别安立：此为不清净、此为住、此为坏等。
无量法界是菩萨于十方无量世界中，思维一切法自相、共相：此是有色可见、不可见等。
无量所化是菩萨于十方无量世界中，思维有情种种行为、种种种性，声闻种性、独觉种性、如来种性，根器下中上等差别。
无量调伏方便是菩萨于十方无量世界中，思维调伏有情方便：此由宣说秘密法而调伏，此由摄受因缘而调伏，此由折伏方便而调伏等。如是详细内容当如彼论所说。

།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་བསྟན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དོན་ཐམས་ ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་བཞི་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ལགས་པ་དང་།བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ལགས་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་ལགས་པ་དེ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ བགྱི་བ་ཅི་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟོན་ཏོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་སྔར་གོང་དུ་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་དང་།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བསྟན་པ་ནས། འདི་མན་ཆད་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཞུ་བ་གསོལ་པ་ནི་གནས་བསྟན་པ་དང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་ པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ། ད་དུང་དགོངས་པ་ལ་མི་མཁས་པ། མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ། ད་དུང་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་མི་ནུས་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པའོ།།སྤྱིར་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་བརྩམས་ནས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་འདི་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཚིག་འབྲུའི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ རོ།།གཉིས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཚིག་འབྲུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་པར་བྱེད་ཀྱི། ཤེས་རབ་གཉིས་པོ་དག་ལྟར་དོན་གྱིས་ཚིག་འབྲུ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ད་དུང་དགོངས་པ་ལ་མི་མཁས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ད་དུང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བཞི་པ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ། ཆ་མཐུན་པའི་གཟུགས་བརྙན་ད་དུང་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ད་དུང་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཡུན་རིང་པོར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་ པའམ།ཡང་ན་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་ད་དུང་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་མ་ནུས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཤིང་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་མ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

广大分别应当从下面经中了知。善男子，应当了知以彼三种义摄一切义，这是第三分别三种义的结语，仅是标示而已。
第四十四品。菩萨弥勒又如是白世尊言：'世尊，从闻所生慧所获得的如实了知义，从思所生慧所获得的如实了知义，以及从修习止观所生慧所获得的如实了知义，这些有何差别？'此下是第二部分，显示以三种智慧如实了知义。
另一种解释方式，前面已将法义如实了知分为二种：从所应遍知而说法义如实了知，从遍知而说法义如实了知。在此之前是从所应遍知而说法义如实了知，此下是从遍知等而说法义如实了知。
此又分为二种：显示以三种智慧如实了知义的差别，以及显示以知见二种的差别。第一又分二种：请问与回答，此是第一。经文也以二种显示：说明处所与正说请问之语，仅是标示而已。
世尊告菩萨弥勒言：'善男子，闻所生慧是依文字、如言执著、尚不善解密意、未现证、随顺解脱、尚不能如实了知现证解脱之义。'此下是第二如来如实宣说回答。
此又分二：广说与结语。广说中又从三种智慧的显示分为三种，此是第一显示闻慧。
总的从六种义显示三种智慧差别的特征，此是显示闻所生慧六种义的差别。第一依文字者，是因闻慧依文字而生起故。
第二如言执著者，是因如文字而执取义，不像其他二种智慧以义摄持文字故。第三尚不善解密意者，是因尚未善解圣教密意故。
第四未现证者，是因缘境时相似影像尚未现证，以及尚未获得三摩地故。第五随顺解脱者，是因长时随顺涅槃解脱，或者是摄持有为无为二种解脱故。
第六尚不能如实了知现证解脱之义者，是因未得灭尽定而住于散乱心，未断诸结故。

།བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པའོ། །དགོངས་པ་ལ་མཁས་པ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་ཆེས་མཐུན་པ་ད་དུང་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་སུམ་པར་གྲུབ་པའི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་མི་ ནུས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ལས། དང་པོ་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཉིས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ནི་ངེས་པ་དང་ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ བསྟན་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་དགོངས་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡང་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །ལྔ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་ཆེས་མཐུན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ།ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་ད་དུང་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་མི་ནུས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ཏེ། འདི་ལྟར་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་འདི་ སྔ་མའི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ལྟོས་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མཚུངས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་དང་། བཞི་པ་དང་། དྲུག་པའོ། །དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་མི་མཚུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། ལྔ་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་དང་།ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། དགོངས་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་ཆ་མཐུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མཐུན་ པ།རྣམ་པར་ཐར་པའི་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དོན་ཀྱང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་དང་པོ་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་འདི་འདྲེས་པ་དང་། འདྲེས་པ་མ་ཡིན་ པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ནས་དོན་ལེན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པའོ།།རེས་འགའ་བསྟན་པ་སྤངས་ནས་དོན་ལེན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཚིག་འབྲུ་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་དོན་ནི་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་དང་འདྲའོ། ། གསུམ་པ་དགོངས་པ་ལ་མཁས་པ་ཡང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་དང་འདྲ་སྟེ། འདི་ནི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་བཞི་དང་། དགོངས་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའོ། །བཞི་པ་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དང་མཐུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཏིང་ངེ འཛིན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་དང་ཤིན་ཏུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དོན་ཡང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟར་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ཏིང་ ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ལ་གནས་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་འདི་ནི་སྔ་མའི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ལྟོས་ན་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཅར་ཡང་མི་མཚུངས་སོ། ། སྔ་མའི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ལྟོས་ན་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མཚུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པའོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་ནི་མི་མཚུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་དང་། བཞི་པ་དང་། ལྔ་པ་དང་། དྲུག་པའོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མཚུངས པ་དང་མི་མཚུངས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ།

思所生慧也唯是住于文字，而非如言。善解意趣而未现证，极随顺解脱，然尚不能各别正知现证解脱之义，此为第二思所生慧之广说。思所生慧有六种含义：第一住于文字，如同闻所生慧中所说相符。第二非如言说，是为了分别了义不了义教法之故。第三善解意趣，即是善于通达圣教之密意。第四未现证亦如闻所生慧中所说相符。第五极随顺解脱者，即殊胜，因较闻所生慧更为殊胜之故。第六尚不能各别正知现证解脱之义者，亦如闻所生慧中所说相符。如是思所生慧较前闻所生慧而言，三方面相同，即：第一、第四及第六。三方面不同，即：第二、第三及第五。
诸菩萨修所生慧，于住文字与不住文字、如言与不如言、善解意趣、与所知事物相顺之三摩地境界影像现前、极其随顺解脱，亦能各别正知现证解脱之义。此为第三修所生慧之广说。六种含义中：第一住于文字与不住文字，即此修所生慧缘杂染、清净诸法而取义故住于文字，有时舍教而取义故不住文字。第二如言与不如言之义，如思所生慧中所说相同。第三善解意趣亦如思所生慧中所说相同，此即四种密意及四种意趣等。第四与所知事物相顺之三摩地境界影像现前，是因已得三摩地故。第五极其随顺解脱，是因极其随顺解脱果故。第六亦能各别正知现证解脱之义，即此修所生慧唯住三摩地，生起神通及无漏，故断除烦恼而现证灭谛，具足六种含义。
如是，此修所生慧较前闻所生慧而言，六种含义皆不相同。较前思所生慧而言，二种含义相同，即：第二及第三。四种含义不同，即：第一、第四、第五及第六。此经中如是显示六种含义之三种智慧相同与不同之差别。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་མཚུངས་པ་དང་། མི་མཚུངས་པ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་གིས་མ་ཐོས་པ་མཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་དང་། བདག་གིས་ ཐོས་པ་རྣམས་བྱང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།བདག་གིས་སོམ་ཉི་སྤང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དོན་དང་ཚིག་ཟབ་མོ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་ ལྔ་པོ་དེ་དག་གིས་ཐོས་པ་དང་།བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཐབས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །བར་མའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བསམས་པ་ལས་ བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ།།ཐ་མའི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་ པ་མི་མཐུན་ཏེ།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་མིང་ལ་དམིགས་པའོ། །བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་མིང་དང་དོན་ལ་དམིགས་པའོ། །བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དོན་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཐོས་བསམས་བསྒོམས་ལས་བྱུང་བ་ནི། །མིང་དང་གཉི་ག་དོན་གྱི་ཡུལ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཤེས་རབ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་གསུམ་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཉི་ག་དང དོན་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ།ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་མིང་གི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། ཡི་གེ་མ་སྤངས་པར་དོན་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་མིང་དང་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། རེས་འགའ་ནི་ཡི་གེས་དོན་འདྲེན་པར་བྱེད་ ལ་རེས་འགའ་ནི་དོན་གྱིས་ཡི་གེ་འདྲེན་པར་བྱེད་དེ།ཡི་གེ་ཚང་བར་མ་སྤངས་པར་ཡང་དོན་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡི་གེ་སྤངས་ནས་དོན་ཙམ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་འབབ་ཆུ་ཟབ་ ཅིང་རྒྱུན་དྲག་པོ་ལ་རྐྱལ་བར་འདོད་པ་གང་སྔོན་མ་བསླབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་སྤོང་བར་མི་བྱེད་དོ།།གང་བསླབས་ནས་ད་དུང་མ་བྱང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེས་འགའ་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། རེས་འགའ་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །གང་བསླབས་ནས་ལེགས་པར་བྱང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཡང་ རང་གི་མཐུས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་ནུས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་གལ་ཏེ་མིང་ལ་དམིགས་པ་དང་། དོན་ལ་དམིགས་པ་གཉི་གར་གཏོགས་པ་ ཡང་ཡིན་ན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཐོས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གི་ཚིག་བཟླས་ནས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་སུན་འབྱིན་པ་ཡིན་ནོ་། །འདི་ལྟར་གསུམ་པོ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དཔྱད་ན་སོ་སོ་ཐ་ དད་པར་བསྟན་པ་ལས་གོང་ན་མེད་དེ་འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་ཡང་དག་པའི་བསྟན་པ་ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ།འབྱུང་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་པའི་རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་ རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།

在《瑜伽师地论》中以五种因说明相同和不相同，因此在该论中又有五种因，即：'我要听闻未闻之法'，'我要熟习已闻之法'，'我要断除疑惑'，'我要背离诸见'，'我要以智慧通达一切甚深义理和文字'。诸佛世尊以这五种因宣说闻所生慧、思所生慧、修所生慧三种智慧的清净方便，即：以前两种相说明闻所生慧，以中间两种相说明思所生慧，以最后一种相说明修所生慧。这在《论释》中也有相同的解释。
对于这三种智慧，在诸论中有不同的解释。有部宗的论典说：闻所生慧缘于名，思所生慧缘于名和义，修所生慧缘于义。因此在《俱舍论》偈颂中说：'闻思修所生，名二者义境。'在其注释中说，如果问这三种智慧的特征有何差别？说一切有部认为，三种智慧的特征依次是缘于名、二者、义的差别。
闻所生慧唯缘名的对境，因为不离文字而观察义理。思所生慧缘于名和义的对境，因为有时以文字引义，有时以义引文字，不完全离开文字而观察义理。修所生慧唯缘义的对境，因为已舍文字而唯观察义。
譬如有人想要渡过深而湍急的河流，未学习者不能舍弃依靠，已学习但未熟练者有时舍弃有时依靠，已学习且熟练者不需依靠即能依靠自力到达彼岸。三种智慧也是如此。
有人说，如果这样，思所生慧就不能成立，因为如果它既属于缘名又属于缘义，那么依次就成为闻所生和修所生了。这是论师世亲引用其他论师的话来破斥说一切有部的观点。
如此观察三者的特征，莫过于说它们各自不同。即瑜伽师依于听闻正法而生起的殊胜智慧，称为闻所生慧；依于思维理路而生起的殊胜智慧，称为思所生慧。

།ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དེ་དག་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཐོས་པ་ དང་བསམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གསུམ་པོ་དག་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་སྲོག་དང་བ་ལང་ལ་སོགས་པ་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཟས་དང་རྩཝ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་ལས་ནི་དཔེར་ན་ ཟས་ཀྱིས་ནི་སྲོག་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དང་།རྩཝ་ལས་ནི་མཛོད་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་སྟེ་མངས་ཀྱིས་ དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།མདོ་སྡེ་པ་དག་གི་གཞུང་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཚིག་ལས་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །དོན་གྱི་དགོངས་པ་ལས་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །ཤེས་རབ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལས་སེམས་ཀྱི་དགའ་ བ་སྐྱེ་བ་ནས་སེམས་བསྡུས་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་བོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ།།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དོན་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །བསམས་པའི་འོག་ཏུ་ནི་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པར་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་ བྱའོ།།ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དེ་ལས་ཕུང་པོ་ལྔ་དག་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་ཕལ་ཆེར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡི་གེ་ལས་དོན་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བསམས་པ་ལས་དོན་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསྒོམས་པ་ལས་དོན་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཐོས་པ་ནི་མཉན་པས་ཐོས་པའོ། །དེ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོས་ རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་སྟེ།ཚིག་གིས་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བསམས་པ་ནི་སེམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བསྟན་པ་སེམས་ཤིང་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་ ནས་ཆོས་སེམས་པ་དང་།རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བསྒོམས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པས་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་ནས་གཉེན་པོ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་དང་དངོས་པོ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཐོས་པའི་ ཤེས་རབ་ནི་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་ཤེས་པའོ།།བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ།

依靠修习禅定而生起的殊胜智慧，称为修所生慧。其中所说'从彼等所生'，是指这三种殊胜智慧是从闻思修三种因缘中成就，就如同世间生命和牛等分别从食物和草而成就。如同论师世亲解释部派的意义时说：'譬如生命从食物而成就，牛从草而成就'。广泛分别的内容见于论典《显示种种心论》，以及如理相应和《大毗婆沙论》，因恐文繁，此处不述。
经部宗的论典《真实成就论》中说：'从语言理解的是闻所生慧，从意义理解的是思所生慧。从这两种智慧中生起心的欢喜，乃至从心专注中生起如实了知，这是修所生慧。'
又在该论的三慧品中说：'从十二分教法生起的是闻所生慧，思维十二分教法义理的是思所生慧，在思维之后如所教导般修行了知并现见的是修所生慧。所谓如教导般修行，是指见到五蕴的生灭。'详细内容如该论所说。
若此处与大乘教法相配，大多与论师世亲所说相符。因此在《优婆塞戒经》中说：'智慧有三种：闻所生、思所生和修所生。从文字获得义理的是闻所生，从思维获得义理的是思所生，从修习获得义理的是修所生。'
又在《瑜伽师地论释》中说：'关于闻所生慧，闻是耳闻。即耳根产生耳识，因为听闻言教。闻所生的文句和义理了知的智慧，以及与智慧相应的心和心所的自性。思是思维，即思维教法并生起智慧，思维法义和详细分别。思所生的法义了知的智慧，以及与智慧相应的心和心所的自性。修是熟习，即以殊胜禅定生起智慧而修习对治。修所生的义理和事物了知的智慧，以及与智慧相应的心和心所的自性。'
在《瑜伽师地论释》中说：'闻所生慧是了知文句和义理，思所生慧是了知法的性相。'

།བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དོན་དང་དངོས་པོ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའོ། །བསམས་པ་དང་བསྒོམས་ པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ནི་དོན་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་བསྟན།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དེ། གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཚིག་འབྲུ་ཡོངས་སུ་ འཛིན་པར་བྱེད་དོ།།བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་མི་མཐུན་པར་གྱུར། དེ་ཅི་ལྟར་བརྡ་ཕྲད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་གསུམ་ཆར་དོན་དང་ཚིག་འབྲུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའོ། །བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་དང་སའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཐོས་པ་དང་བསྒོམས་ པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པའི་གཞུང་གིས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བསྒོམས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས། ཤེས་རབ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཡིན། དུ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཡང་ཕལ་ཆེར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་གིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་དོ་ཞེས གསུངས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ལས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་ཀུན་དུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་གཏུགས་པར་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་ པར་རིག་པ་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཤེས་པ་ནི་གང་ལགས།མཐོང་བ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ངས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདིར་ཁྱོད་ལ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་དེའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཤད་པར་བཀས་གནང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

如果说修所生慧是了知义理和事物，那为什么《瑜伽师地论》中说：'闻所生慧缘于法，思所生慧和修所生慧二者缘于义'？
而且《瑜伽师地论》中又详细说道：'以三种方式来领受圣谛：哪三种呢？以闻所生慧领受文字，以思所生慧领受特征，以修所生慧领受现证。'为何如此不一致？如何调和这些说法呢？
答：如果依据大乘教义来说，从真实义上讲，闻思修三慧都是了知义理和文字。《瑜伽师地论》中说'闻所生慧缘于法，思所生慧领受义'等说法，是从特征的角度来阐述的。
关于界和地的差别，有部宗认为：欲界具有闻慧和思慧二者，色界具有闻慧和修慧二者，无色界唯有修慧。这是依据《大毗婆沙论》等论典所说。经部宗认为：欲界和色界唯有修慧。因此在《成实论》的三慧品中说：'这三种慧中，哪些属于欲界，哪些属于色界和无色界？答：欲界和色界具有一切，无色界唯有修慧。'详细内容如该论所说。
在此若依大乘教义，大多与有部宗的说法相符。《方广经》中说欲界也有禅定。有些人说，依大乘教义，三慧都属于三界，这需要进一步考证。详细分别应当依据诸论中所说的特征来理解。
'善男子，这是三种正确认知的差别'，这是第二部分总结。
菩萨弥勒又向世尊如是请问：'世尊，修习止观的菩萨们，什么是法之正确认知和义之正确认知的了知？什么是见？'这以下是第二部分，阐述了知和见的差别。这又分两部分：请问和回答，这是请问部分。
世尊对菩萨弥勒说：'善男子，我虽然以多种方式说明了了知和见的差别，但在此我将为你简要解释其特征。'等等，这是第二部分，说明如来的正确回答。这又分两部分：允许解释和正确解释，这是第一部分。

།འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་བསྟན་པ་དང་། མཐོང་བ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཤེས་པ་བསྟན་པའོ། །མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཆོས་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡང་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱད་ པར་དུ་འཕགས་པ་དང་དམན་པ་དག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་དམིགས་པའི་མཐོང་བ་ཞེས་བསྟན་ལ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་འདི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་ པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏོ་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཟོད་པ་ནི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཐེ་ཚོམ་གཅད་པར་བྱ་བ་དང་མ་ཆད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཟད་པ་དང་སྐྱེ་ བའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སེམས་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ཡང་རྟོག་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྟ་བ་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གཏོགས་ཏེ། རང་གི་ཐེ་ཚོམ་ཆད་པ་དང་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་ རྣམས་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ།དེ་ལས་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དྲུག་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་མཐོང་བ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་མཐོང་བའོ། ། ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཟོད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས ཅི་མཐོང་བ་རྣམས་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། དེ་ཡང་མུ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་མཐོང་བ་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་དེ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་དབང་པོ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་དག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྟ་བ་ལྔ་དང་།འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །གསུམ་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ལ། ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བ་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་སློབ་པའི་ཤེས་པ་བརྒྱད་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དག་གོ། ། དེའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སྔ་མའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མུ་གསུམ་པས་བསྡུས་སོ།

关于'缘于杂染法的止观修习所生殊胜智慧即是了知'等文，是第二部分阐述如来所正说的内容。这又分为两种：宣说了知和宣说见解。此处是宣说了知。
'缘于无杂染法的止观修习所生殊胜智慧即是见解'，这是第二部分分别解说见解。
就真实义而言，这两种法都属于了知和见解，因为具有遍寻和遍决的意义。此处以两种方式显示殊胜与低劣，故说缘于无杂染的是见解，缘于杂染的是了知。
与《解深密经》所说不相符合，是因为译师们的理解不同。
关于了知和见解，在诸论中有不同的解说。《俱舍论》中说：忍不是了知的本体，因为尚未断除自己的疑惑且未断除，故属于见的本体，因为是分别的自性。
尽智和无生智二者也非见的本体，因为已息灭遍寻之心且不作分别。
除此之外的都属于智和见二者的本体，因为已断除自己的疑惑且是分别的自性。
有漏智均属于法智的本体。其中六种唯是见的本体，即：烦恼和清净的五见以及世间正见六种。如所说：'具有圣者补特伽罗的智慧，因能择法故摄于慧体'。
《大毗婆沙论》中也说：'何为见？答：眼等五见、世间正见以及有学无学见。何为知？答：五识及相应慧，以及除无漏忍外的其他与意识相应的诸忍'，如彼论中广说。
又彼论中说：'见是否都是知？答：可分为四句。第一句是见而非知，即：眼根和无漏忍。
第二句是知而非见，即：五识身相应慧、尽智、无生智，以及除五见和世间正见外的其他与意识相应的有漏慧。
第三句是亦见亦知，即：五见、世间正见，以及除无漏忍、尽智、无生智外的其他无漏慧，有学八智和无学正见。
其中无漏慧以及前述五见和世间正见，因具有知和见二者的相，故摄于第三句。'

།བཞི་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མའི་མཚན་ཉིད་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞིའི་མིང་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་གང་མུ་གསུམ་པས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཡིན་པས་མུ་བཞི་པས་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་མིག་མ གཏོགས་པ་གཟུགས་གཞན་རྣམས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཤེས་རབ་མ་གཏོགས་པ་འདུ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཕུང་པོ་གཞན་གསུམ་པོ་རིལ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ནི་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེས་ འཆད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས། མཐོང་བ་དང་ཤེས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་ཉིད་གཅིག་པ་ཡིན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མཐོང་བ་དང་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་རྟོགས་ཤིང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་ ཡིན་པས་དོན་གཅིག་གོ།།མདོ་དག་ལས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དག་གིས་ཟག་པ་ཟད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ན་དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དང་པོ་ཁོ་ནར་འཇིག་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་སྐབས་སུ་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ཐོག་མར་སོ་སོར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཟབ་པ་དང་ཟབ་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན པོ་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན།ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས་ནི། ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པ་ལ་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་ལས་རབ་ཏུ་ དབྱེ་བ་དང་།ཤའི་དང་ལྷའི་མིག་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་མཆོག་གམ། ཅི་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གཟིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་གཟིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་མ་གསུངས་ན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་འཕགས་པའི་མཁྱེན་པས་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་གྱུར་པས་སོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གཟིགས་ཞེས་བྱ་བས་ཆོག་མོད། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་མ་གསུངས་ན། ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་ནི་ཤའི་སྤྱན་ལ་སོགས་པས་གཟིགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་གྱུར་པས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་དཔེར་ན་གཞན་དག་ ལས་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་སློབ་པ་དང་རྣམ་པར་འབྱེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རང་གི་ལུས་ཀྱི་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་རྣ་བས་དངོས་པོ་དག་ཐོས་ན་ད་དུང་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་ བྱའོ།།རང་གི་མིག་གིས་གསལ་བར་མཐོང་ནས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དང་པོར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ཕྱིས་ཤིན་ཏུ་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་ནི་མཐར་མ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མཐོང་བ་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ལ་ཡང་མུ་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་སྙེད་པ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་ལྔ་པོ་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

第四是既非见也非知的情况也存在，即：除了前面所说的特征和特征所依的名称之外，任何由第三类所显示的法，那就称为特征。除此之外的诸法是第四类，因此应由第四类来显示。那么这是什么样的呢？即：除了眼根以外的色蕴中其他色法，以及除了智慧以外的行蕴中其他诸行，以及其他三蕴的全部和无为法，这就是第四类，如同在广论中所说的那样。
经部师们则解释说见和知是无差别的。因此在《成实论》中见知品中说：'问：见和知有什么差别？答：因为是同一自性，所以没有差别'，从这句开始直到'见和知是通达并现证法的获得，所以是一个意思'。
问：在诸经中说'由知和见获得漏尽'，那么这其中有什么差别呢？答：最初了解为无常的是知，进入某个阶段的是见。最初分别观察的是知，通达并领悟的是见。从这里一直到'有深浅的差别'为止，如同在广论中所说的那样。
在此若与大乘教法相配合，由于各自解释不同，所以世亲论师在《般若波罗蜜多金刚经注》中说：知和见合为一体的说法有两种含义：一是从比量智慧的分别，二是从肉眼和天眼的分别。
因此在该注释中说：'为什么说如来知道呢？或者为什么又说如来见到呢？如果不说见到，有些人会认为是以随顺如来的圣智而知道。如果是这样，说见就够了，为什么又说如来知道呢？如果不说知道，有些人会认为如来是以肉眼等来见到的'。功德施论师的注释中大部分内容也与此相符。
在《般若波罗蜜多注》中说：'比如从他人处学习读诵、修习背诵、分析思维等，这就称为知。如同亲身证得的获得，这就称为见。比如耳朵听到事物时还带有怀疑，这就称为知。如同用自己的眼睛清楚看见而无有怀疑，这就称为见。'
此外，在同论中又说：'最初的了解是知，后来深入契入是见。知是未究竟的，见是究竟的。知和见也有四类：第一是是知而非见的情况也存在，即：所有关于事物数量的了知，以及世间正见，除去五见之外的其他智慧法，这就称为知。'

།གཉིས་པ་ནི་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བ་ལྔ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། བཟོད་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གོ། །དེ་ལས་གཞན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །མཐོང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། མཐོང་བ་དང་ཤེས་པ་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་པས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ལ་མིག་མེད་པར་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་ལ ལྟ་བ་དང་།རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ། །རིགས་དང་རྣམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་གཉིས་ལ་ཁྱད་ པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་གཟུང་བས་དམིགས་པར་བྱས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འཛིན་པས་དམིགས་པར་བྱས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས པ་སྤོང་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྤྱིའི་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་གདགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདུ་བྱེད་ལ་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཅེས་བྱ་བའམ། ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའམ།དམག་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། ཁང་ཁྱིམ་དང་། རི་ཞེས་བྱ་བའམ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའི་བརྡའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ མཛད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་བྱ་གཟུགས་ཅན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་ རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཤེས་བྱ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་གང་གིས་མཚན་མ་གང་དག་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་རྣམས་རབ་ཏུ་སེལ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་མཚན་མ་རྣམས་རབ་ཏུ་སེལ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་སོ་སོར་བརྟག་པར་ནུས་པ་དང་མི་ནུས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་མན ཆད་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་མཚན་མ་བསལ་བར་དཀའ་བ་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།

第二，有既非见又非知的，即：五见和世间正见，以及八忍。除此之外，无漏智慧即是知，也是见。除了见和知之外的其他诸法，既非见又非知。
又问：如何通过修习禅定而获得知和见？对此，即使无眼，对色境的观察和思维即是见。了知'诸天名号是如此，种姓和形态是如此'，这即是知。
又从《瑜伽师地论》中，若问知和见二者有何差别？缘过去和未来隐蔽境的智慧即是知，缘现在境的智慧即是见。又，缘所取的智慧即是知，缘能取的智慧即是见。
又，闻思所生的智慧即是知，修所生的智慧即是见。又，断烦恼的智慧即是知，断烦恼后现证解脱的智慧即是见。
又，缘自相境的智慧即是知，缘共相境的智慧即是见。又，依假立，缘内外诸行，如所谓'我'或'天、龙、夜叉、阿修罗、迦楼罗、摩睺罗伽'，或'军队、森林、房屋、山'等，如是等相的名言方式所缘的智慧即是知。缘自相和共相的智慧即是见。
又，遍求诸法的智慧即是知，于遍除中观察的智慧即是见。又，缘无分别影像境的智慧即是知，缘有分别影像境的智慧即是见。
又，缘所知色法影像的智慧即是见，缘所知非色法影像的智慧即是知。
菩萨弥勒又如是问世尊：'世尊，修习止观的诸菩萨以何作意、如何遣除何等相？'此下是第二，说明遣除诸相。
这又分为三种：以问答分别遣除诸相；从'世尊，如世尊所说'以下，以问答分别能观察与不能观察；从'世尊'以下，以问答分别难以遣除的诸相。

།དེ་ལ་དང་པོ་མཚན་མ་རྣམས་རབ་ཏུ་སེལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །དེ་ལ་ཞུ་བ་ གསོལ་པ་ལ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དང་པོ་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེལ་བར་ཞུས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞུས་པ་སྟེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམས་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་ཞུས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་བསལ་བའི་ཐབས་ཞུས་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཆོ་ག་ཇི་འདྲ་བ་ཞིག་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་སེམས་གང་གིས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་གང་ཞིག་ལ་རྟོག པར་བགྱིད་ཅེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །ལན་དུ་གསུངས་པ་འདི་ལ་ཡང་ བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ཡིན་པས་གོང་དུ་ཞུས་པ་དག་གི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། གོང་དུ་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ལན་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་གསུམ་དུ་དབྱེའོ་ཞེའོ། །འདི་ནི་ཞུས་པ་དང་པོའི་[(]ལེན་[,]ལན་[)]དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དེ་བཞིན་ཉིད་བསྒོམ་པའི་སེམས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཞི་བཅུ་པོ་དག་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཞི་བཅུའི་ནང་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་། དོན་གྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པ་གཉིས་པའི་ ལན་དུ་གསུངས་སོ།།འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མེད་དེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་མིང་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་དོན་བཅུ་ལ་སོགས་པ་དོན་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མའམ། ཡང་ན་ཆོས་དང་དོན་ལ་མངོན་པར་ ཞེན་པའི་མཚན་མ་དག་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་དེ་དག་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ནམ་མིང་ལ་མིང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་པ་ན་དེའི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ཞུས་པ་གསུམ་པའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་ པའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། མིང་ལས་བརྩམས་ནས་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཟླས་ཚིག་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མིང་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཚེ། མིང་རྣམས་དང་། མིང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་དག་རང་གི་ སེམས་གྱུར་པ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་མི་དམིགས་ཏེ།དེ་ལྟར་རྟོག་པའི་ཚེ་མིང་འབའ་ཞིག་དམིགས་སུ་མེད་པར་མཐོང་བ་མ་ཡིན་གྱི། མིང་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་གནས་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་མི་རྟོག་གོ།

关于首先遍除诸相，可分为四种：请问、回答、宣说和详细解释。这是第一个请问。关于请问又有三种意趣：第一'以何作意'是请问能遍除的作意，即从诸作意中以何种作意的意思。'何等'是请问所要遍除的相。'如何遍除'是请问遍除相的方法，即以何种瑜伽和何种瑜伽仪轨的意思。在《解深密经》中说'以何心观察何法相'是译师们的错误。
世尊对菩萨弥勒说：'善男子，以真如作意'等，这是第二如来正确的回答。对于这个回答也有两种解释：有人说这经文是修行地前瑜伽的门径，是对前面所问的回答。由于是对前面三种请问的回答，所以分为三种。这是对第一个请问的回答，即菩萨们从诸作意中以真如作意力的意思。在《解深密经》中说'修真如心'。
其中'诸作意'是指《瑜伽师地论》中所说的四十种作意。这里说的'真如作意'就是四十作意中所说的真实性作意。'遍除法相和义相'是对第二个请问的回答。即所要遍除的相只有两种：如上所说的能诠的名等和所诠的十种义等的影像相，或者是对法和义的执著相，在入真如瑜伽时因为不见这些而得以遍除。
'当不见名之自性时，亦不见其所依相而得遍除'以下是对第三个请问的回答，即宣说修习瑜伽的仪轨。这也以两种方式宣说：从名字开始分别瑜伽，以及宣说重复语等。这是第一种，即菩萨们在观察名字时，见到名字和名字的自性仅是自心变现的假立而有，因此不见其为真实的执著。这样观察时，不仅见到名字不可得，而且对名等的所依识性也不执著。

།བཤད་ པ་གཞན་དུ་ན་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མིང་དམིགས་སུ་མེད་པས་མཐོང་བའི་ཚེ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་མིང་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་གནས་གཞན་གྱི་དབང་དང་མིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་མི་རྟོག་སྟེ་དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྒོམ་པ་ལ་ཞུགས་ནས་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསལ་བ་ན་གཞན་གྱི་དབང་དང་མིང ལ་སོགས་པ་སྣང་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྟོང་པ་དང་།རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅི་ཡང་མེད་པར་བརྟགས་པ་ལ་རྣམ་པར་སེལ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། རྣམ་པར་མི་ རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ན་ཡུལ་གྱི་དོན་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཚེ། གཞན་གྱི་དབང་སྣང་བར་མི་འགྱུར་བས་དམིགས་སུ་མེད་ པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྣང་བར་མི་འགྱུར་བས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་མཐོང་བ་ལ་བྱའི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ལ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་ པའི་ཚེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་དེ།སོ་སོར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་མི་སྣང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །མིང་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་། དོན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་ཚིག་ལ་སོགས་པའོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟླས་ཚིག་དང་། ཡི་གེ་དང་། དོན་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་པ་དང་། ཟླས་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ། །ཁམས་ཀྱི་བར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ཟླས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཟླས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་། དོན་རྣམ་པ་བཅུ བསྟན་པ་སྟེ་།ཇི་ལྟར་མིང་ལ་མིང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་པའི་ཚེ། དེའི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་མི་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་པ་དང་། དེ་དག་གི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཁམས་ཀྱི་བར་ལ་ཡང་ཁམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་པ་ན་དེའི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བས་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། དོན་རྣམ་ པ་བཞི་དང་།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས་ཚིག་འབྲུའི་དོན་དང་། དོན་གྱི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཁམས་ལྔ་པོའི་བར་དག་གམ། ཡང་ན་ཚིག་འབྲུའི་དོན་དང་དོན་གྱི་དོན་དང་། ཁམས་ཀྱི་དོན་གྱི་བར་དག་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་ཡོད་དེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་པ་དང་། དེ་དག་ གི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ བསྟན་པའི་དོན་བརྗོད་པར་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་རེ་ཞིག་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་མིང་དང་དོན་དེ་དག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་ བ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུང་བའི་མིང་དང་།དོན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་དམིགས་སུ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་གོ།

另外解释说，由于执著的名称不可得，在见到时，对于遍计所执的名称等，也不会执著于其他依他起和名称等的所依，这就是说，进入修习真如后，当遣除执著时，由于依他起和名称等不会显现，所以称为'遣除'的空性，而非说对于任何自性都不存在的分别为'遣除'。因此，无著菩萨在《大乘经庄严论释》中说：'当现证无分别智时，一切境界对象都不显现。'
又在《论释》中说：'以真如瑜伽遣除遍计执时，依他起不显现，故称不可得。'因此，在该论中说：'由不显现故不可得'是指寻求诸法时不见自性，而非指一切方面都无所有。然而，当不得遍计所执自性时，也不会别别观察依他起的自相。由于不别别观察，故依他起不显现。
如同对名称那样，对于句、文字和一切义也应当如是了知等，这是第二重复语等。这也分为两种：阐述重复语、文字和十种义，以及阐述五种重复义等。从'乃至界'以下，阐述三种重复义。
这是首先阐述三种重复义中的句、文字和十种义，即如同对名称不得名称自性时，也不真实见到其所依相，同样对于句、文字和十种义中的每一种，也不得其自性，且不随见其所依相，应当如前了知，这是其义。
'乃至于界也是由于不得界的自性，故不真实随见其所依相，如是遣除'，这是第二阐述五种重复义等。即阐述五种义、四种义和三种义中，从'句义、义义乃至五界'，或者从'句义、义义乃至界义'，对于其中每一种都有两种义：不可得自性，以及不真实随见其所依相，也应如前了知，这是其义。
这些瑜伽门也如《唯识成就论》中所说，因此当说明《唯识成就论》中所说的义理。在该论中，首先依据四种遍求和四种如实智来阐述对这些名和义的别别观察。即在暖位和顶位阶段，依据四种遍求而别别观察所取的名和义的自性与差别不可得。

།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། འཛིན་པའི་མིང་དང་། དོན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་སུ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་མདུན་གཞག་ནས། །དེ་ནི་རྣམ་རིག་ཙམ་སྙམ་ནས། །དམིགས་པ་དང་ནི་བཅས་པའི་ཕྱིར། །རྣམ་རིག་ཙམ་ལ་གནས་པ་མིན། །ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་གནས་པས་ཡང་སྦྱོར་བ་བསྒོམས ནས་འཛིན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གནོན་ཅིང་སེལ་བར་བྱེད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོ་དང་། བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དང་པོ་དང་ཐ་མའི་གནས་ སྐབས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་བཞི་ནི་མིང་དང་དོན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྱེ་བྲག་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པ་དང་། ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་ ཡང་མེད་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་ཐ་མ་བསྐྱེད་ནས་གཟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ལས་ནི་བྲོ་བར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟར་གནས་སྐབས་འདིར་ཐོག་མ་ ཁོ་ནར་གཟུང་བ་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་སེམས་གྱུར་པ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཀྱི།ཡང་དག་པར་ན་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་སོ། སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་མཆོག་བསྐྱེད་ནས་གཟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ལས་ནི་རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་ རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།འདི་ལྟར་གནས་སྐབས་འདིར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གཟུང་བ་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་དག་ནི་རང་གི་སེམས་གྱུར་པར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཀྱི། ཡང་དག་པར་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་སོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཡང་དག་པའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ དུ་ཤེས་པ་ཐ་མ་བསྐྱེད་ནས་གཟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་ལ་ཡང་ངེས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་ལ་འཛིན་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་གཞོལ་བ་དང་།འདོད་པ་དང་བཟོད་པར་བྱེད་དེ། ཡུལ་ཡང་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་གཟུང་བའི་ཡུལ་ལས་གུད་ན་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ག་ལ་ཡོད་སྙམ་སྟེ།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་མཆོག་བསྐྱེད་ནས་འཛིན་པ་གཉིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ལས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ ལྟར་སྔ་མའི་བཟོད་པ་ཆེན་པོས་ནི་གཟུང་བ་འབའ་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ལ་འདིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་གཉི་ག་མཐོང་བས་སོ།།འཛིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་གཟུང་བ་སྟོང་པ་ཉིད་སོ་སོར་རྟོག་སྟེ། བཟོད་པ་ཐ་མ་བྱུང་བའི་ཚེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་འཇིག་པར་ བྱེད་དོ།།བཟོད་པ་འབྲིང་འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་ཡུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཡིན་པར་གཞོལ་བ་དང་མོས་པ་དང་བཟོད་པར་བྱེད་དོ། །བཟོད་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་འཛིན་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་འཇིག་པར་བྱེད་དོ།

依靠四种如实了知，对执取的名称和对境的识无所缘而各别观察，因此偈颂中说：'不论置于何物前，了知唯是分别识，由有所缘对境故，未住唯识真实性。'此中，其注释说为入见道故，安住唯识自性而修习瑜伽，遮除并断除二取，即：暖位、顶位、忍位及世第一法四种善根，依靠四种遍求及四种如实了知而安立初位与后位。
其中四种遍求为名、义、自性及差别，依他起是假立而有，遍计所执是真实无自性。四种如实了知即离识无有，亦非识性，故称如实了知。
依靠得光明定，生起最后遍求，从见无所取性中安立暖位，即于此位中，首先见到所取名等四法唯是自心变现假立而有，真实中无所得故。
依靠光明增定，生起最胜遍求，从见无所取性中安立顶位，即于此位中，再再见到所取名等四法唯是自心变现假立而有，真实中无所得故。
依靠随顺定，生起最后如实了知，于无所取性中决定执取，且趣入、欲求、忍受无能取性，认为若境不真实存在，则离所取境之外，岂有真实能取识？因为所取能取二者是互相观待而安立故。
依靠无间定，生起最胜如实了知，从见二取空性中安立世第一法，即先前大忍唯见所取空性，此处世第一法则见二空故。
依止能取识而别观所取空性，当最后忍生起时则灭除空性之相。在中忍入位阶段，于能取识亦趣入、胜解、忍受如实空性。在大忍生起阶段则灭除能取空性。

།འཇིག་རྟེན་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་ དུས་སུ་ནི་སྟོང་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡང་འཇིག་པར་བྱེད་དེ་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་།དེ་ཁོ་ན་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་བཞི་པོ་དེ་དག་ཏུ་ཅི་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མདུན་དུ་བཞག་ནས་འདི་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ ན་འདི་ལྟར་དེ་དག་སྟོང་པ་དང་།ཡོད་པའི་མཚན་མ་གཉིས་མ་སྤངས་ཤིང་མཚན་མ་དང་བཅས་པས་སེམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དོན་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི་དེའི་མཚན་མ་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་པ་ན་གདོད་ཡང་དག་པར་གནས་ པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཉམ་གཞག་པས། །གཟུགས་བརྙན་སེམས་ཙམ་མཐོང་བས་ན། །དོན་གྱི་འདུ་ཤེས་ལྡོག་གྱུར་ནས། །རང་གི་འདུ་ཤེས་ངེས་པར་གཟུང་། །དེ་ལྟར་ནང་དུ་སེམས་གནས་པས། ། གཟུང་བ་མེད་པར་རྟོག་པར་འགྱུར། །དེ་ཡི་འོག་ཏུ་འཛིན་མེད་པས། །དེ་ནས་མི་དམིགས་ལེགས་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་མིང་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་གཉིས་སུ་གཟུང་བ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་ནི་བཟོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་ཚེ་འཛིན་པ་ སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་ས་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་ཡིན་པས་ཞུས་པ་སྔ་མའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞུགས་པ་ན་མིང་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ དང་།དེ་དག་གི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམས་མི་དམིགས་པས་ཡུལ་དང་ཤེས་པ་རོ་གཅིག་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་ནས་འཛིན་པའི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་ལྔ་པ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་མཚན་མ་གང་ ལགས་པ་དེས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་སྔར་བསྟན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིད་ལ་བགྱིད་པས་དམིགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་ཡང་མེད་ལ་དམིགས་སུ་ཡང་མེད་ན་ཅི་ཞིག་རྣམ་པར་སེལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། བཟླས་ ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ་། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པས་ཕྱི་རོལ་པས་བརྒལ་བའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའི་ཚེ། མཚན་ མ་རྣམས་ཅི་ཡང་མེད་དེ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་སུ་ཡང་མེད་པ་ནི་ཅི་ཞིག་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ཅེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་ས་ལ་གནས་པ་མན་ཆད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པས་ཕྱི་རོལ་ལས་བརྒལ་བའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞུགས་ པ་ན་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་མ་ཅི་ཡང་མི་དམིགས་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས།ནམ་ཞིག་དམིགས་པ་དག་ལ་ནི། །ཤེས་པས་མི་དམིགས་དེ་ཡི་ཚེ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །འཛིན་ གཉིས་མཚན་མ་བྲལ་ཕྱིར་རོ།

在世间法的最胜时，空性和无相二者都会消灭，因为有相，因为不能直接证悟真如，菩萨在那四种住处中，无论安立何种对境，认为'这唯是识，是胜义自性'，如是彼等未断空性和有相二者，由于有相而心有所缘，以分别心观察，因此并非安住于真实唯识义中，唯有当其相寂灭时，才称为真实安住。为此偈颂说：
'菩萨入等持，见影像唯心，转除外境想，决定取自想。如是心住内，了知无所取，其后无能取，善成无所得。'
此偈颂的解释，如《大乘集论释》和《杂阿毗达磨集论》中所说。其中无名等是暖位和顶位二者中见所取空性。因此不见随顺位相是在忍位和世第一法位中见能取空性。有些人说此经文是针对住地以上瑜伽而言，作为前问之答，如是住地以上菩萨入真如瑜伽时，因不见名等自性及其住处之相，获得境识一味平等性，为断除能取之相。
第四十五品
'世尊，以真如义各别正智之相，是否也能遣除真如之相？'此为第三观察。即前说真如作意所缘之真如，是否也能遣除之意。'善男子，于真如各别正智中既无相亦无所缘，何有所遣？'等，为第四如来开示。此亦有二：真实开示及重复开示，此为初者。此经文亦有二种解释：有人说此经文是就地前瑜伽而说，作为外道诘问之答，如是于修真如时，诸相皆无，以无相故亦无所缘，何有所遣？有人说此经文是就住地以下而说，作为外道诘问之答，如是入真如瑜伽时，不见所取能取之相，因此如《唯识成就论》中证悟位偈颂所说：'若时于所缘，智不能得时，住唯识性中，离二取相故。'

།ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ནམ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དག་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཅིག་ཅར་ཡང་མི་དམིགས་པ་ན་སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཚེ། ཆོས་དང་དོན་གྱི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་སྨྲ་སྟེ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དེ་མ་ཡིན་པ་གཞན་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་བཟླས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ནི་གཞན་གྱིས་བསལ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མཚན་མ་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བར་འགྱུར་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ། དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལ་མཚན་མ་ཅི་ཡང་མེད་པས་ཆོས གཞན་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདི་ནི་དོན་ཚད་མེད་པའི་མདོ་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གང་བསྟན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་མཚན་མར་མི་བྱེད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་ མཚན་མར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་རྣམ་པར་མི་སེལ་བའོ།།མཚན་མར་མི་བྱེད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཆབ་རྙོག་མ་ཅན་མཆིས་པའི་སྣོད་ཀྱི་དཔེ་དང་། མེ་ལོང་ཡོངས་སུ་ མ་དག་པའི་དཔེ་དང་།མཚེའུ་འཁྲུགས་པའི་དཔེས་གཞན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་བརྟག་པར་མི་ནུས་ལ་དེ་ལས་བཟློག་པས་ནི་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་སོ་སོར་བརྟག་པར་ནུས་པ་དང་། མི་ནུས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གནས་ཀྱི་བརྟག་པ་སྨོས་པ་དང་། བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།སོ་སོར་བརྟག་པར་ནུས་པའི་དཔེ་དང་སོ་སོར་བརྟག་པར་མི་ནུས་པའི་དཔེའོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆུ་རྙོག་མའི་སྣོད་ཀྱི་དཔེ་དང་། མེ་ལོང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་དཔེ་དང་། མཚེའུ་འཁྲུགས་པའི་དཔེ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་རང་གི་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ མཚན་མ་སོ་སོར་བརྟག་པར་མི་ནུས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྣོད་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དང་། མེ་ལོང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དང་། ཆུ་ལ་སོགས་པ་རྙོག་པ་དག་གིས་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་མི་མཐོང་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆུ་ཡོངས་སུ་དང་བའི་སྣོད་ཀྱི་ དཔེ་དང་།མེ་ལོང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བཞིན་གྱི་དཔེ་དང་། མཚེའུ་ཡོངས་སུ་དང་བའི་དཔེ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཆུ་ཡོངས་སུ་དང་བའི་སྣོད་ཀྱིས་ཀྱང་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་ནུས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མེ་ལོང་ཙམ་དུ་མི་ཕོད་པའི་ ཕྱིར།ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་ཏོ། །ཡོངས་སུ་དག་པའི་མེ་ལོང་གསལ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་ཏོ། །ཆུའི་རང་བཞིན་ནི་དུལ་ཞིང་མཉེན་ལ་ཡོངས་སུ་དང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམས་པའི་ ཤེས་རབ་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་ཏེ་།ཡང་ན་གསུམ་ཆར་ཡང་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

这是所教导的，如此经论的注释中说：'当菩萨以无分别智对所缘境一时不执著时，因为不取种种戏论相'，如是广说。
善男子，现在当证悟如是义之各别正智时，宣说压伏一切法与义之相，因为除此各别正智外，其他不能压伏。这是第二重复解说。
如是相不能被他所除，此说明：一切其他相因具有相故被如是所遣除，而当如是现前时，于此如是现前中毫无相，故其他法不能遣除此如是。
这就是《无量义经》中所说的真如相，即'于无相不作相'称为无相。其中'于无相不作相'是指不遣除无相。'不作相无相'是指不遣除无相性。
世尊如何以浑浊水器之喻、不净镜之喻、混浊池之喻说明不能观察他人影像之相，而相反则能观察。此下是第二请问与回答，分别阐明能观察与不能观察。
这也分为两种：请问陈述和回答宣说。请问陈述也分两种：说明处所的观察和如教所请问的陈述。第一种也分两种：以喻说明和喻义合说，这是说明。
此经文也分两种：能别观之喻和不能别观之喻。如是世尊以浑浊水器之喻、不净镜之喻、混浊池之喻这三种比喻说明不能别观自性影像之相。
《解深密经》中说：'不净器、不净镜、浑浊水等不见面像。'
清净水器之喻、清净镜面之喻、清净池之喻这三种比喻依次表示三种智慧的譬喻。虽然清净水器能显现影像，但不及镜子，故为闻慧之喻。
清净明镜虽然明亮，但无清净自性，故为思慧之喻。水的自性调柔、清净，具有清净本性，故为修慧之喻。或者三者都是三种智慧的譬喻。

།དེ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་མ་བསྒོམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་སོ་སོར་བརྟག་པར་མི་ནུས་ཀྱི། ལེགས་པར་བསྒོམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ ནི་ནུས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་གང་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་མ་ཐོབ་པའི་ཚེ། ལེགས་པར་སེམས་མ་བསྒོམས་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་བརྟག་པར་མི་ནུས་པས་ཆུ་རྙོག་པ་ལ་ སོགས་པ་བཞིན་དུ་རང་གི་བཞིན་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ལ་ལེགས་པར་སེམས་བསྒོམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པར་ནུས་པས་ཆུ་ཡོངས་སུ་དང་བ་ལ་སོགས་པས་རང་གི་བཞིན་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་ལེགས་པར་གསུངས་ཤིང་ དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་གང་ལས་དགོངས་ཏེ་དེ་སྐད་བཀའ་སྩལ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཉིད་དོ།།ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་ཞུས་པ་སྟེ། སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་གང་ལས་དགོངས་ཏེ། དེ་སྐད་ དུ་གསུངས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཉིས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཞུས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ལས་དགོངས་ཏེ་དེ་སྐད་དུ་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདིར་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་ བའི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་དང་།བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་སེམས་སོ། །རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་དགོངས་ཏེ་དེ་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་ པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ལན་བསྟན་ཏེ། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སེམས་ཀྱིས་སོ་སོར་བརྟག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། གཉིས་པ་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ལམ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དོན་དམ་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའོ། །དེ་ཡང་སའི་མདུན་རོལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་ལ སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།།ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་གཉི་ག་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཚན་མ་རྣམས་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལ་ སྦྱོར་བར་བརྩོན་པས་མཚན་མ་དུ་ཞིག་རྣམ་པར་བསལ་དཀའ་ལགས་ལ་།གང་གིས་ནི་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་མཚན་མ་བསལ་བར་དཀའ་བ་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་མཚན་མ་བསལ་བར་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུས་པ་དང་།ལན་དག་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོར་མཚན་མ་བསལ་བ་དཀའ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་ བར་དཀའ་བའི་གྲངས་དང་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཞུས་པའོ།

同样地，未善加修习的心识无法如实地观察诸如实性的数量，而善加修习的心识则能够观察。这是第二个譬喻与意义的结合。按照次第，在未获得三种智慧时，如果未善加修习心识，就无法如实地观察如实性的特征，就像浑浊的水等一样无法见到自性。而善加修习心识者则能够观察，如同清净的水等能见到自性一样。
对于何种观察之心称为善加修习，以及所说的如实性是从何处而言而如此宣说的问题，这是第二个按照所说而请问的内容。请问的意趣有两种：第一是请问观察之心，即从何处考虑观察之心而如此宣说；第二是请问所观察的对境，即从何处考虑如实性而如此宣说。
善男子，此处所说的观察之心有三种：即闻所生的观察之心、思所生的观察之心、修所生的观察之心。从唯识如实性而言如此宣说，这是第二个如来如实回答的内容。
此经文也有两个方面：第一是回答观察之心，即三种智慧的心识。因此在《解深密经》中说到三种观察之心。第二是说明所观察的对象，即七种如实性中的唯识如实性。此如实性又有两种：第一是因为一切有为法都是唯识的本性，故称为如实性，这是在世俗谛中修习唯识；第二是唯识本性中的识性，这是在胜义谛中修习唯识。
其中，在地前的瑜伽行者观察唯识的相，初地以上则观察唯识的本性，这是对两种瑜伽行者的总说。
世尊，如是通达法义的菩萨精进于断除诸相时，哪些相难以断除，以何断除？以下是第三个问答，以问答来分别难以断除的诸相。这又分为三部分：以问答分别难断诸相等、以问答分别断除十种相时的内容、以问答分别空性的特征。
其中，首先分别难断诸相也是通过请问和回答来说明，这是首先请问难以断除的相的数量和能断除的空性。

།རིགས་ཀྱི་བུ་མཚན་མ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ་། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་ སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་།བརྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་མཚན་མ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པ་དང་པོའི་ལན་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་དཀའ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པས་སོ། ། མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་རྣམ་པར་སེལ་བར་འགྱུར་གྱི། ཇི་ལྟར་དངོས་པོ་དག་ལ་མི་གཙང་བ་ཉིད་དུ་སྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་གཙང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སེལ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི ཕྱིར་རྣམ་པར་བསལ་དཀའ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།འོག་ནས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་ཀྱང་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་ རིག་པའི་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར།མདོར་བསྡུས་ནས་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པ་གཉིས་པའི་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་བདུན་གྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་ པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་འབྱུང་སྟེ་མཚན་མ་བརྒྱད་པ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ལྔ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཅུ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བརྟག་པའོ། །ཆོས་དང་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ གསུམ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་རྣམ་པར་སེལ་བ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅུར་དབྱེ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་སྨོས་པ་ དང་།ཡོངས་སུ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་ཆོས་དང་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ནི་བསྟན་པའི་ཆོས་སོ། །དོན་ནི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཏོ། །ཆོས་ཉིད་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དང་ ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱང་སྤྱིར་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་ལ་མདོ་སྡེའི་ལུས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཚིག་འབྲུ་དང་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཚིག་འབྲུ་ནི་གནས་ཡིན་ལ་དོན་ནི་དེ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚིག་ འབྲུ་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་འབྲུ་ནི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་ཚེ། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ཡུལ་ གྱི་དོན་དུ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེའི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།

善男子，相有十种，以空性遣除，此下是第二如来如实所答。此又分为三种：说数而略答、观察、如来广说，此是第一。其中'相有十种'是对第一问的回答，如是相难以遣除，略说有十种。此十种相亦由修空性而得遣除，非如对诸事物修不净观等。虽然修空性并非遣除清净等相，为详细分别故说'难以遣除'。
若依下文经中所说有十六种相，为何只说十种相？答：虽然就真实义而言分别相有十六种，但因别别正知义有十种，故略说十种相。'以空性遣除'是对第二问的回答，意即以十七种空性遣除，此是语义。在《深密解脱经》中出现十八种空性，因为第八相有五种空性之故。
'何为十种'是第二观察。'为别别正知法与义，有种种文字语言'等，是第三如来广说。此亦显示十种相以空性遣除十种相，分为十种，此是第一。第一又分两种：说所应遣除之相与显示能遣除之空性，此是第一。
其中'法与义'者，法是教法，义是境义。因法性即是义，此是业受持的解释。'文字语言'是名与字聚，总称为文字语言。因此在论典《瑜伽师地论》中说：'此中经典体略有二种：文字与义。其中文字是处，义是依止于彼者，应当了知。其中何为文字？即：名聚、句聚、字聚。'由此可见文字是指名、句、字。
此意是说：诸菩萨最初修习瑜伽时，为别别正知十二分教的境义，现起种种文字语言之相。'以一切法空性正遣除'是第二显示能遣除之空性。

།སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ དག་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མདོ་དུམ་བུ་དང་པོ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་དོན་སྟོན་པར་མཛད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་ པ་ཉིད་དང་།དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་ པ་ཉིད་དང་།དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ལགས། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།རབ་འབྱོར་ནང་ནི་ནང་གི་ཆོས་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ཉིད་དེ་དེ་ལ་མིག་ནི་མིག་གིས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་འཇིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཕྱི་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་ཏེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཕྱི་ནང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་སྟེ། དེ་ལ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གིས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་འཇིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོང་པ་ ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་འཇིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱོགས་བཅུ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དེ་དོན་དམ་པ་འདི་ནི་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས གསུམ་པོ་དག་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འདུས་མ་བྱས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་། འགག་ པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདུས་མ་བྱས་འདི་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམས་མཐར་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མི་དམིགས་ ཤིང་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའི་མཐའ་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དོར་ཞིང་བསལ་བ་དག་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དོར་ཞིང་ བསལ་བ་མེད་པས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མེད་པ་དག་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

空性的内容也各自阐述不同。在《圣般若波罗蜜多经》第一品中阐述了二十种空性的含义。因此在该经中说：'复次，须菩提，诸菩萨摩诃萨的大乘特征是这样的：内空性、外空性、内外空性、空性空性、大空性、胜义空性、有为空性、无为空性、毕竟空性、无始终空性、无舍空性、无变异空性、自性空性、自相共相空性、一切法空性、无所得空性、无性空性、自体空性、无性自性空性，这就是诸菩萨摩诃萨的大乘特征。'
须菩提向世尊如是请问：'世尊，何为内空性？'世尊开示道：'须菩提，内是指内在诸法，即内六处。其中眼由眼而空。为什么呢？因为既非常也非断，本性如是。耳等亦复如是。外是指外在诸法，即外六处，应如前理解。内外是指内外诸法，即十二处，其中内六处由外六处而空。为什么呢？因为既非常也非断，本性如是。'
空性空性是什么呢？即是一切法空性，此空性由空性而空。为什么呢？因为既非常也非断，本性如是。世尊开示道：'大空性是指十方空性。'世尊开示道：'胜义空性是指涅槃，此胜义由胜义空性而空。'世尊开示道：'须菩提，有为空性是指三界。其中欲界由欲界而空，色界和无色界亦复如是。'
世尊开示道：'无为空性是指无生、无住、无异、无灭。此无为由无为而空。毕竟空性是指诸空性无所缘。'世尊开示道：'无始终空性是指不可得开始和结束，不可得来去之边际。'世尊开示道：'无舍空性是指可舍可除之所缘。'世尊开示道：'无变异空性是指由于无舍无除而无所应断之所缘。'

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དམ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་གཞན་གྱིས་ཀྱང་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ ཉིད་དོ།།མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དམ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །མི་རྟག་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན ཉིད་དོ།། བདག་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ གཟུགས་ཅན་དང་།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། མི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གསུམ་མི་དམིགས་པས་འདས་པ་ལ་དུས་གཉིས་མེད་པས་མི་དམིགས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་དུས་གཉིས་མེད་པས་མི་དམིགས་པ་དང་། ད་ལྟར་ལ་དུས་གཉིས་མེད་པས་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།དངོས་པོ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ལ་འདུས་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། འདུས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་ག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། ། གཞན་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་། །དེ་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་སོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་དེ ཡང་ཤེས་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན།མཐོང་བས་བྱས་པ་མ་ཡིན། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་ཡིན་པས་ ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་དུམ་བུ་གཉིས་པ་ལས་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་སྟོན་པར་མཛད་དེ། སྔར་བསྟན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་དང་། སྤྲོས་པ་དང་བསྡུས་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་དོན་ལ་ནི་ ཡངས་དོག་མེད་དོ།

世尊说道：'自性空性是这样的：一切法不论是有为法的自性还是无为法的自性，都不是由三乘所造作，也不是由其他所造作。'
世尊说道：'自相是这样的：一切法的自相，变化且有碍性是色的自相；感受是受的自相；取相是想的自相；造作是行的自相；了别是识的自相等等，这就是有为法的自相或无为法的自相。'
世尊说道：'共相是这样的：一切法的共相，例如苦是有漏法的共相，无常是有漏法的共相，无我是一切法的共相等等，如是等等无量共相。'
世尊说道：'一切法是这样的：五蕴、十二处、十八界，有色与无色，可见与不可见，有对与无对，有漏与无漏，有为与无为。'
世尊说道：'无所缘是这样的：一切法无所缘，即三时无所缘，过去无二时故无所缘，未来无二时故无所缘，现在无二时故无所缘。'
世尊说道：'无事空性是这样的：于此连微细事物也不可得。'
世尊说道：'自性空性是这样的：诸法的和合自性不可得。'
世尊说道：'无事自性是这样的：诸法中无有能和合的自性与所和合的自性。'所谓'无事'是指诸事物无有自性，'自性'是总摄二者而说。
又空性有四种：有事、无事、自性、他性。其中有事是这样的：即无为。自性是这样的：一切法以自性而空。此空性非由智所作，非由见所作，非由他所作。
所谓'他'是这样的：如来出世与否，一切法皆是法住性乃至真实际，一切也因他性故是空性。
又在圣般若波罗蜜多经第二品中，宣说十八空性。虽与前说二十种空性有广略之别，但实义上无有宽狭之分。

།རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ལས་དོར་བ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ནི་དོར་བ་དང་དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་དུམ་བུ་གསུམ་པ་ལས་ནི་སྟོང་ པ་ཉིད་བཅུ་དགུའི་མིང་བཀོད་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དེ།དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་པོ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ནི་སྔར་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།དུམ་བུ་གསུམ་པ་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་བསྟན་པ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ལས་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་མཚན་ཉིད་ཅེས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་། དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་ བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཚང་བས་སོ།།དེ་ལ་མིང་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཉི་ཤུ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ དུམ་བུ་གཉིས་པ་བམ་པོ་བཞི་བརྒྱ་གསུམ་པ་ལས་ནི།སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། བདེན་པ་བཞི་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།།ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་ཞེས་སྟོན་ ཏོ།།གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་མཇུག་ཏུ་ཐམས་ཅད་ལས་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་འཇིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་མ་བསྒོམས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་མཐའ་གཉིས་པོ་རྟག་ པའམ་ཆད་པ་ཉིད་དུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འགག་པའི་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་ཁང་པ་གཅིག་ནས་བྱུང་སྟེ། ཁང་པ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་མིག་གིས་མི་མཐོང་བ་ཡང་མེད་ ཅེས་བྱར་མི་རུང་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།མ་འོངས་པའི་དུས་ནས་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་འཇུག་ལ། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ནས་འདས་པའི་དུས་སུ་འཇུག་ན་ནི་ད་ལྟར་འགག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་ལྟ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པར་འཛིན་པར་ བྱེད་དོ།།སེམས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་དུ་བལྟས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་ན་ནི་ཆད་པ་ཉིད་དུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་འཇིག་པར་བྱེད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་པར་ཞེན་པར་ཡང་མི་བྱེད་པས་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ནས་དབུ་མའི་ལམ་དུ་འཇུག་ སྟེ།སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་བཟླ་བའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་གི་མཇུག་ཏུ་རྟག་པ་མ་ཡིན། འཇིག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལས་བཟློག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྲོས་པ་ལ་ དགའ་བ་གང་ཟག་སྨྱོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་ཅི་ཡང་ཐོབ་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་རིན་པོ་ཆེའི་ཕུང་པོའི་ནང་ནས་ནོར་བུ་དེ་ཟན་ལེན་པར་བྱེད་པའི་མིག་གིས་བཟང་བ་ཉིད་དུ་མཐོང་ཡང་རིན་ཐང་ཅི་ཡང་མེད་པ་བཞིན་ནོ།

从二十种空性中，舍弃和无变异，即舍弃和无舍弃空性合为一种，自相空性即自相与共相合为一种。在《圣般若波罗蜜多经》第三分中，虽列举了十九种空性的名称，但未作详细解释。其中前十六种空性与前述相符。后三种空性则有所不同，即：所缘空性、所属空性和互无空性。
第三分中所说的十六种空性，也是从二十种空性中，将自相空性和共相空性合称为相空性，将无舍空性、无所得空性和自性空性合为一种。其中名称有所不同，无变异空性即是无舍空性，其性相解释与二十空性章节所述相同。
在《圣般若波罗蜜多经》第二分第四百零三卷中，说有七种空性：五蕴、十二处、十八界、四谛、十二缘起、有为法和无为法等一切法的自性，仅列举名称而未作详细解释。在《大品经》中，则说有十八空性和四空性。在《圣般若波罗蜜多经释》中，也说有十八空性和四空性。
此外，关于真如中所说的十八空性，在内空性等之后都说'因为既非常亦非断'的含义是什么呢？答：若不修习此空性，必定会堕入常见或断见两边。为什么呢？若诸法实有，则无灭义，将堕入常见。譬如有人从一房出入另一房，不能说看不见，诸法亦然。若从未来进入现在，从现在进入过去，则现在应不灭，然而瑜伽师们见有为过患，以空性遣除实有执著。
若心执著空性为殊胜，则会堕入断见，因此瑜伽师虽以空性破除实有，但也不执著空性，远离二边而入中道。十八空性也是大悲为引导众生而说，因此在十八空性之后说'非常非断'，这就是大乘。与此相反者，即是喜好戏论的愚人，在佛法中毫无所得。如有人在珍宝堆中取得宝珠，虽见其善妙却毫无价值一般。

།གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་ རྣམས་བསྡུས་པ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་ཆེད་འགའ་ནི་སྔར་བསྡུས་ནས་ཕྱིས་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟོན་ཏོ། །ཆེད་འགའ་ནི་སྔར་ རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ནས་ཕྱིས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ཏོ།།དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ནི་སྔར་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ནས་ཕྱིས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པར་མཛད་དོ། །གཟུང་སླ་བ་དང་འཁོར་འདུས་པར་ཕྱིས་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་དག་གི་ཆེད་དུ་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་དོན་གཅེས་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྟོན་པར་ མཛད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་ནི་རྒྱ་ཆེར་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་ལ། ཕྱིས་ནི་བཞིར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་གཅིག་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། ། འཕགས་པ་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ལང ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་དང་།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་བཞི་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བཞི་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་ཞིབ་ཏུ་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་བཤད་པ་དག་བརྗོད་ནས། ད་ནི་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་སྟོང་པ ཉིད་བཅུ་བདུན་སྟོན་པར་མཛད་དེ།སྟོང་པ་ཉིད་ཉི་ཤུ་ལས་དོར་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་མ་ཚང་ངོ་། །ཉི་ཤུ་ལས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་བདུན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ བཅོ་བརྒྱད་ལས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཚང་ངོ་།།འདི་ནི་དང་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཏེ། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ མེད་པ་དང་།བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཆོས ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་ལས་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡི་གེ་ལ་བརྟེན་ ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

如果十八空涵摄一切空性，为什么又说四空呢？答：虽然十八空确实完全涵摄了一切空性，但诸佛说法有两种方式：有时先简略后广说，有时先广说后简略。为了详细解释义理，先广说后简略。为了便于把握和后来的众生容易理解，则先简略说要义，或者用偈颂来宣说。
因此，这里世尊先广说十八空，后摄为四空来宣说，如广说中所述。《大般涅槃经》中说十一空，《大集经》中说十八空，《大品经》中说十八空和四空。《论释》和《辨中边论》中说十六空。《楞伽经》和《般若波罗蜜多释》中说六空。《瑜伽师地论》中说四空。
关于经论中所说的十八空、十六空、十四空、二空等，应当依据详细阐述其性相的论著来理解。以上说明了诸经论中的解释，现在解释经文的含义。
此经宣说十七空，从二十空中去除了两种自性空。从二十空中的自相空和共相空两种合并为一种相空，因此成为十七空。从十八空中则缺少自性空。
首先是一切法空，如《般若波罗蜜多经》中说：'一切法空性是指：五蕴、十八界、十二处，有色、无色，可见、不可见，有对、无对，有漏、无漏，有为、无为等一切法。'《般若波罗蜜多释》中说：'关于一切法空，一切法是指五蕴、十二处、十八界等。'详细内容如彼论所述。
论中说十八空，《辨中边论》中说'一切法'是指如来十力、无畏等，此处一切法是指一切清净佛法。经中为了总摄一切言说教法，依据文句和字母来广说一切法空性。

།ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལས་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བདུན་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་བསྡུས་ན་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་ལ། སྤྲོས་ན་ནི་བྱ་བ་དག་མང་པོར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བཅོ་བརྒྱད་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ཡང་དེ་དང་མཚུངས་སོ། །གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་གཉིས་ བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་དང་པོའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདིར་གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་སྔར་བསྟན་པའི་གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ ཅེས་བྱའོ།།ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བདེན་པ་བཞི་རྣམ་པར་གནས་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་དང་པོ་ཡིན་པས་གནས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་སྲུང་ཞིང་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་པའོ་། །དེས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ ལ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡོད་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་ན་འདི་ལ་མཚན་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་མཚན་མ་སྟེ། དེས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ ཀྱིས་མཚན་མ་རེ་རེ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ནི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་ མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི། མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། དེ་ལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཇི་ལྟར་སྡུག བསྔལ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ལ་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མཐའ་གསུམ་མི་དམིགས་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་མིང་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ལ། དོན་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་ པ་བཞིན་ནོ།།ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་གང་ལ་ཡང་ཐོག་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འཁོར་བར་འཇུག་པ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པས་སོ།

如果问为什么这部经中宣说十种相和十七种空性？回答说：如《圣般若波罗蜜多注》中所说：'若太简略则不完整，若太广则事相太多，故唯十八种。'此处也与之相同。
为了各别证知安住真如之义，有生、灭、住、异四种相续随行之相，这是宣说两种相。这也是通过宣说相和空性来阐述的，这是第一种相的宣说。
此处所说的'安住真如'是指四圣谛中的苦谛。在七种真如中，是前面所说的安住真如。因为是由业和烦恼等安立的缘故。或者，在四谛的安立中，苦谛是第一，所以获得'安住'之名，因为保持自性而不改变，故称'真如'。
因此，苦谛中有生等相续随行之相，故称真如。或者说，这里有两种相：第一是生等四种相，第二是三世相续随行之相。因此以两种空性各别遣除一种相。
以相空性和无始无终空性真实遣除，这是第二种对治空性的宣说。这也有两种：相空性和无始无终空性。
在《圣般若波罗蜜多经》中，将此相空性分为两种来说：自相空性和共相空性。因此，在该经中说：'自相空性是指：一切法的自相，如色法的自相是变碍，受的自相是领纳等。共相空性是指：一切法的共相，如有漏法的共相是苦等。'
关于无始无终空性，在经中称为'离边空性'。因此该经中说：'离边空性是三边不可得'等。
《圣般若波罗蜜多注》中说：相空性的名称与此经相符，意义与《般若波罗蜜多经》相符，详如彼中所说。
无始无终空性在彼处称为'无始无终空性'。因此该注释中说：'无始无终空性是指世间和有情的任何法都无始故称无始空性'，详如彼中所说。
若与此经对照，则与彼处所说不同：为遣除四种相故称相空性，为遣除轮回流转故称无始无终空性。

།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་ འབྱེད་པ་ལས།འཁོར་བ་ནི་ཡུན་རིང་བས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མའི་མཐའ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ལས། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་དང་ཐོག་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཛིན་པའི་དོན་སོ་ སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མཚན་མ་དང་།ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་གསུམ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མཚན་མ་དང་ངའོ་སྙམ་པའི་མཚན་མའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་འཛིན་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་དབང་གིས་མཚན་མ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མཚན་མ་འདི་ ལྟ་སྟེ།བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་རྣམས་ལེན་པར་བྱེད་པ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་མཚན་མ་ནི་བདག་གོ་སྙམ་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་སྙམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་ བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་སེལ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། དེ་ལས་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །མི་དམིགས་ པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་དུས་གསུམ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ལ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པས་མིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་ པའོ།།མི་དམིགས་པའི་ཆོས་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་མཐར་མི་དམིགས་པས་ན། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་མདོ་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་དབང་པོ་དྲུག་པོ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ལུས་ལ་ཆགས་ཤིང་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་པས་དེ་ནི་ནང་ སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་པར་བྱེད་ལ།བདག་ཡོད་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ་བདག་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་ན་ང་རྒྱལ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ ཞེས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཚན་མ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བར་འགྱུར་བའོ། །གཟུང་བའི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟ་བའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་བཞི་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བའི་དོན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དུ་ལྟ་ཞིང་ཆགས་པའི་མཚན་མ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ནི་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་ སུ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་པོ་དག་ལ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཆོས་དྲུག་པོ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་འདི་ཡང་དེ་དང་མཐུན་པར་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བར་བསྟན་ཏོ།

从《辨中边论》中说：'轮回因为时间长久，所以没有开始和结束的边际。'
从《十八空性论》中说：'无始无终空性，也称为无始空性。'如同在广大的论典中所说。
为了如实了知能取的对象，有萨迦耶见的相和我慢的相等，这是在说明第三种相。这也是通过说明相和空性来阐述的，这是相的说明。
这又分为两种，即：萨迦耶见的相和我慢的相。由于上述所说的五种能取根，以及如实了知心和心所的力量，会产生这两种相。
萨迦耶见的相是这样的：以我见为根本等来取诸法，我慢相则是因为认为'我是'等心而认为超胜于他人。
以内空性和不可得空性来如实遣除，这是在说明第二种遍除的空性。这也分为两种，即：内空性和不可得空性。
在《圣般若波罗蜜多经》中说：'其中内空性是指内六处是空性。不可得空性是指因为三时不可得而称为不可得。'
在《圣般若波罗蜜多经释》中说：'内空性是这样的：由于内六处中无我和我所，所以是无眼等法。不可得法是一切法、因缘等最终不可得，故称为不可得空性。'
在此若与经典相配合，由于如实了知六根而对自身贪著执着，这通过修习内空性来如实遣除；由于执著有我而生起我慢，这通过修习不可得空性来如实遣除，这是在说明当我也不可得时，我慢如何能生起。
或者说通过两种空性来普遍遣除两种相。
为了如实了知所取的对象，有受用见的相等，这是在说明第四种相。这也是通过说明相和空性来阐述的，这是相的说明。
对上述所说的六处等所取对象视为受用并贪著的相。以外空性来如实遣除，这是说明第二种遍除的空性。
在《圣般若波罗蜜多经》中说：'外空性是这样的：即是外六处。'
在《圣般若波罗蜜多经释》中说：'外空性是这样的：在外六处中无我和我所，以及无六法。'
此经也与此相符，说明由外空性来遣除。

།ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དོན་དུ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་བསྙེན་བཀུར་དང་། ཡོ་བྱད་དང་ལྡན་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ ཕྱིར་ནང་གི་བདེན་པའི་མཚན་མ་དང་།ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་ལྔ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དོན་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་བསྙེན་བཀུར་དང་། ཡོ་བྱད་དག་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལས་ནི་ནང་གི་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་ལ། ཡོ་བྱད་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བས་སོ། །ཡང་ན་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །ཕྱི་རོལ་ནི་ཕྱི རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་སྟེ།ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ལ་ནི་བདེ་བར་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ལ་ནི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེད་པའོ། །དེ་ནི་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ ཉིད་བསྟན་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དམ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་དང་། གཞན་གང་གིས་ཀྱང་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད དྲུག་པོ་ལ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པས་ཕྱི་རོལ་ཆོས་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་རྟག་པར་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ། བཏགས་པ་ཙམ་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་འདྲ་བས་མི་སྟོང་ངོ་། །དཔེར་ན་ཆུའི་རང་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསིལ་བ་ཡིན་ ཡང་།མེའི་དབང་གིས་ཚ་བར་འགྱུར་བ་ན་མེ་ཞི་བར་གྱུར་ཏེ། ཡུན་རིང་དུ་ལོན་ན་ཆུ་སླར་གྲང་བར་འགྱུར་བ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ནི་སྟོང་ཞིང་དམིགས་སུ་མེད་དེ། ཅི་ལྟར་ཆུའི་རང་བཞིན་རྟག་པར་བསིལ་བ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་རྣམས་རྐྱེན་མང་པོ་ཚོགས་པའི་ ཕྱིར་ནི་ཡོད་པ་འདྲ་བར་སྣང་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཆུ་མེ་ཐོབ་པས་ཚ་བ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །རྐྱེན་མང་པོ་གལ་ཏེ་འགྲིབས་པར་གྱུར་ཏམ། གལ་ཏེ་མེད་པར་གྱུར་ན་ཡོད་པར་འདྲ་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་མེ་ཞི་ནས་སླར་བསིལ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་འགྲེལ་པ་དེ་ ཉིད་ལས།དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཞིག་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཆུ་དེ་ལ་ཚ་བ་ཉིད་མེད་ཀྱང་ཆུའི་མཚན་ཉིད་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ནས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མེད་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།འདིར་ནི་མདོ་འདི་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ནང་གི་བདེ་བའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་མ་གཉི་ག་སྤྱིར་རྣམ་པར་ སེལ་ཏོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་མ་གཉི་ག་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ནང་གི་བདེ་བའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ ནང་ཞེས་བྱའོ།།བདག་ཉིད་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་ཞེས་བྱའོ།

为了受用而生起的男女承事以及资具，为了各别如实了知内在真实相和外在妙相而有，以此等说明第五相。此亦以相的宣说和空性的宣说而说明，此是相的宣说。
如是，为了受用男女承事和资具，为了受用而生起，从男女有情数中生起内在乐想，从非有情资具中生起外在妙想。或者，内是内六处，外是外六处，于内六处生起乐想，于外六处生起妙想。
彼由内外空性和自性空性而如实遣除，此是第二能遣除的空性宣说。彼亦有二种：内外空性和自性空性。
于《圣般若波罗蜜多经》中如是说：'内外六处即是内外空性。一切法若是有为自性或无为自性，彼等非由三乘及其他任何所作，此即是自性空性。'
于《圣般若波罗蜜多释》中说：'所谓内外空性，即是内外六处无我无我所，是外法不存在。所谓自性空性，即是诸法恒时空性，因为仅是假立相续不断故似有非空。
譬如水的自性本性虽是冷的，但由火力而变热时，火息灭后经长时间水又变冷，诸法的本性亦复如是。未生之时空无所得，如同水的自性恒时清凉。
诸法因众多缘聚故似有显现，如同水得火而成热性。若众多缘减少或不存在，则似有之法亦如火息后复成冷性。'
复次，于彼释中：'事物空性是破除诸法之事物，如同彼水虽无热性然水相非无。边际超越空性则破除从无相乃至因缘法相。'
此中对此经的解释也各不相同。有人说：'以内空性遣除内乐相，以内外空性遣除妙相，以自性空性普遍遣除二相。'
有人说：'以内外空性遣除妙相，以自性空性遣除二相。'
有人说：'以内外空性遣除内乐相。因属有情数故称为内，因在自身之外故称为外。'

།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ནང་གི་བདེ་བའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏེ་འདི་ལྟར་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་ བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ།།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡུག་པའི་མཚན་མ་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་མ་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཕྱི་ སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི།སྔར་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་མ་བསྟན་ཏོ། །གཞན་གནས་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་དྲུག་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་ བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སྔར་བསྟན་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་སྟོང་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ནི་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་ པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱོགས་བཅུ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་སྟེ། དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་བཅུ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཤར་ཕྱོགས་ལ་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་ཕན་ འདོགས་པའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་ཅན་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་བུས་གདོད་འཇིག་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་ཕལ་ཆེར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ།།གཟུགས་མེད་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་ནང་གི་ཞི་བ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་བདུན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་གོང་དུ་ འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཚན་མ་བསྟན་པས།གཟུགས་མེད་པའི་ནང་གི་ཞི་བ་སྟོན་ཏོ་། །རྣལ་འབྱོར་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པ་དག་གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞི་བ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་ལ་སོགས་པ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་བ་མེད་པས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དོ།

以自性空性消除可爱相。有人说，以内外空性消除内在乐相，如此，因为具有男女等十二处，故以内外空性消除。以自性空性消除可爱相。
若问为何不说以空性消除外在可爱相？答：虽然从真实义上以外空性消除，但因为前已说过故未说。
以'为了了知他处之义故有无量相'等，说明第六相。此亦以说明相及说明空性而说明。此是说明相。如此，为了前说器世间安立义故，有三千等无相者。'彼为大空性所正断'是第二说明对治空性。
《圣大般涅槃经》说：'般若波罗蜜多称为大空性。'《圣般若波罗蜜多经》说：'大空性即是十方空性。'
《圣般若波罗蜜多释》中大多与《圣般若波罗蜜多经》所说相符，其中差别是以六种义圆满显示大空性之名。因此，该释中说：'为何称十方空性为大空性？答：因为东方无边际故，遍一切处故，遍一切色故，恒时有故，利益世间故，不令众生迷惑故，称为大。以如是大方能坏故，称为大空性。'详如彼中所说。此经中大多与《圣般若波罗蜜多经》所说相符。
以'为了别知无色故，有内寂静解脱相'等，说明第七相。此亦以说明相及说明空性而说明。此是说明相。如此，上面已说欲界和色界器世间相，此说无色界内寂静。瑜伽师修定者为得无色定寂静解脱涅槃故称为解脱相。'彼为有为空性所正断'是第二说明对治空性。
《圣般若波罗蜜多经》说：'有为空性即是三界空性。'《圣般若波罗蜜多释》中说：'有为空性即是从因缘和合所生蕴界等，因具二种义故称为空性：第一是因无我及我所而不可得故为空性。'

།གཉིས་པ་ནི་འདུས་ བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སྟོང་ཞིང་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ།། །།བམ་པོ་ བཞི་བཅུ་དྲུག་པ།མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་བདག་མེད་པའི་མཚན་མ་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པའི་མཚན་མ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་དང་། དོན་དམ་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་བརྒྱད་པ་ སྟོན་ཏེ།འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་གོང་དུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེས་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཟག་བདག་མེད་པའི་མཚན་ མ་དང་།ཆོས་བདག་མེད་པའི་མཚན་མ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་དང་། དོན་དམ་པའི་མཚན་མའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་ པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་མཐར་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཅུང་ ཟད་ཙམ་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ལ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་དང་། ཚོགས་པར་བྱ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་ པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་བཤིག་ནས་ཡོངས་སུ་བཙལ་དུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་ བྱ་བ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ།།འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་མཚན་མ་བླང་ཞིང་དམིགས་སུ་མེད་པས་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཆོས་སྟོང་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ད་ལྟར་དང་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་སྟོང་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་གཉི་ག་ཡང་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ།།གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འགག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་ བྱའོ།།དེ་གཉི་ག་ཡང་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །དོན་དམ་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལེན་པ་མེད་པ་ དང་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་འདི་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་གསུངས་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་མ་སྔ་མ་གཉིས་རྣམ་པར་ འཇིག་པར་བྱེད་དོ།

第二，说明有为法的特征空无，无生无灭故不可得，因此是空性，如彼处广说。此处从此经中也与般若波罗蜜多经所说相符。
第四十六卷。为了各别证悟相之真如义，有补特伽罗无我相、法无我相、唯识相、胜义相等，以此等说明第八相。此亦以相之宣说及空性宣说而说明，此是相之宣说。如是因上说相之真如，故有四种相，即：补特伽罗无我相、法无我相、唯识相、胜义相。彼由离边空性、无事空性、无事自性空性、胜义空性而正确遣除。
这是第二，说明对治的空性。在圣般若波罗蜜多经中说：'离边空性即是诸法不可得边际。无事空性即是丝毫事物也不可得。无事自性空性即是诸法中集合之事物与所集合之自性。胜义空性即是涅槃。'
在圣般若波罗蜜多释中说：'所谓离边空性，是指破除有为空性和无为空性诸法后遍寻不得，此即名为离边空性。所谓无事空性，是指任何法都不会灭，因无灭故名无事空性。所谓无事自性空性，是指无事与有事之相不可取不可得，故名无事自性空性。'
又有人说：'过去未来法空即是无事空性。现在与无为法空即是有事空性。因二者皆空故名无事自性空性。'
又有人说：'无为法无生住灭即是无事空性。有为法有生住灭即是有事空性。因二者皆空故名无事自性空性。'
胜义即是诸法真如之相，因不坏不灭故，诸法真如之相亦是空性。为何如此？因无执著无耽著故，如彼处广说。此经中说明遣除空性之相也有三种解释，有人说离边空性能破除前二相。

།དངོས་པོ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དོན་དམ་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་མ་སྔ་མ་གཉིས་རྣམ་པར་འཇིག་ པར་བྱེད་དོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །གཞན་གྱི་དབང་ལ་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཚན་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །ཡོངས་སུ་ གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྔ་མའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ། དེས་ན་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཀྱང་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ སེལ་ཏོ།།ཆོས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསལ་དགོས་པས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ བསལ་བ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་རེ་ཞིག་དངོས་པོ་མེད་པ་སྨོས་ནས་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་སེལ་བར་བསྟན་པ་ཡང་ཆོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལས་གུད་ན་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་ རྣམ་པར་སེལ་ཏོ།།དོན་དམ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དོན་དམ་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། མིང་དང་དོན་དུ་འཚམ་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་རྣམ་ པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་དེ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ཚང་བར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་བྱམས་པ་བསྒོམ་པར་དཀའ་བའི་མཚན་མ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ལེ་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པར་དཀའ་བའི་མཚན་མ་དེ་དག་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི མཚན་མ་དང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་དགུ་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་འགོག་པའི་བདེན་པ་སོ་ སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཕྱིར།དེ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་གྱུར་པ་ན་མཚན་མ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་པའི་མཚན་མ་དང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཚན་མའོ། །དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ། གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། འགྱུར་བ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཏོང་བ་མེད་པ་དང་། དོར་བ་མེད་པ་དང་། སྤངས་པ་མེད་ཅིང་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

以无事物空性破除唯识相。以胜义空性破除胜义相。有人说以超离边际空性破除前二相。
对唯识相的执著，由无事物空性遣除。对依他起胜义空性的执著相，由无事物自性空性遣除。对圆成实的执著，由胜义空性遣除。
有人说依次遣除前四种相。因此，我执之相由超离边际空性遣除。法执之相由无事物空性遣除。就真实义而言，法空性也需由诸空性遣除，故前述诸空性也由法空性遣除。
因此，此处暂说无事物而显示法空性遣除，也是为了显示诸法不离唯识，故以无事物自性空性遣除唯识相。以胜义空性遣除胜义相。名义相符故以义显示，仅是符合语言规范而已。
《解深密经》中说以五种空性遣除彼四种相，即：自性空性、无事物空性、自相空性、无事物自性空性、胜义空性。若对照此经，则完整显示十八空性。因此，该经中说：'慈氏，难修之相有十种，应依十八空性观察彼等难修之相。'
所谓'为证知清净真如义之别别正智故，有无为相及无变异相'等，显示第九相。此亦以相的显示和空性的显示而说明，此是相的显示。如是，为证知前述清净真如灭谛之别别正智故，当证知时生起二种相：无为相与无变异相。彼由无为空性与无变异空性如实遣除，此是第二对治空性的显示。
《圣般若波罗蜜多经》中说：'无为空性即是：无生、无住、无异、无灭，此即无为空性。无变异即是：无舍、无弃、无断且无所缘，此即无变异。'

།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྟག་པར མི་སྐྱེ་བ་དང་།མི་འགག་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འགྲེལ་པ་དེ་ལས་རྣམ་པར་བཤད་པ་མེད་དོ། །མདོ་འདི་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ། མཚན་མ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་། །མཚན་མ་དེའི་གཉེན་པོར་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་མ་བཅུ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་མ་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་མ་ཐག་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་། འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་བཤད་མ་ཐག་པའི་འདུས་མ བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་དེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཚན་མ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོར་སྟོང་པ་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་མ་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་སྔ་མ་དགུ་པོ་དག་གོ། །གཉེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྔ་མ་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་སྟེ། སྔ་མའི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་གི་མཚན་མ་སྣང་བར་གྱུར་པའོ་ཞེའོ། །ད་ནི་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་འདིས་སྟོང་པས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་ བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་འདིས་སྔ་མའི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡང་སྟོང་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། ནང་གི་སྐྱེ་ མཆེད་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་གང་གིས་སྟོང་པར་མཐོང་ཞེ་ན།སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་སྟེ། དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་པས་དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྔ་མའི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆེན་པོ་ སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ།

从《圣般若波罗蜜多注释》中说：所谓无为，是指无因无缘，即常住不生不灭，如虚空。关于无变化空性，在该注释中未作详细解释。
此经中大多与《圣般若波罗蜜多经》所说相符，即当空性现前时，因无二相，以二种方式远离空性。为对治彼相而作意彼空性，所谓'有空性之相'等，是说明第十相。这也是以相的宣说和空性的宣说而说明，这是相的宣说。
对此经文有两种解释：有人说'彼相'是指前面刚说的无为相和无变化相。'对治空性'是指前面刚说的无为空性和无变化性，如《深密解脱经》中所说。这是说：菩萨为对治二相而作意二空，故空性之相显现。
有人说'彼相'是指前面九相。'对治空性'是指前面十六空性，即因作意前面十六空性而显现十六空性之相。
现在'以空性真实遣除'是说明第二对治空性。《圣般若波罗蜜多经》中说：'所谓空性空性，即一切法空性以此空性为空，故名空性空性。'
《圣般若波罗蜜多注释》中也如是说明此义，因此在该注释中说：'所谓空性空性，即此空性能灭除前面的内空性、外空性、内外空性三种，故名空性空性。'如彼中广说。
《中边分别论》中说：'空性之智亦空，故名空性空性。'因此，该论中说：'内处等以何见空？即空性智，其空性即是空性。'由义理与《中边分别论》所说相符，能灭除前面的内空性、外空性、内外空性和大空性。

།འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ཅིག་ཅར་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་ཡིན་པ་ཡང་ མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཁེན་ཕབ་ཤིན་རེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་མཚུངས་ཏེ། བདག་ཉིད་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་མེད་པའི་ཆོས་ནི་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ། ཡོད་པའི་ཆོས་ནི་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་། ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་འདུས་བྱས་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཡིན་ཡང་། མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་དོན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་པས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ ཅིག་ན་རེ་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མཚན་མ་རྣམ་པ་དགུའི་ནང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་།འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། འདུས་མ་བྱས་ དང་།འགྱུར་བ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྔ་མའི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་གི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བསྟན་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བགྱིད་པ་ན་གང་དག་རྣམ་པར་ སེལ་བར་བགྱིད་ཅིང་།མཚན་མ་གང་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་ བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་གཞན་གྱིས་བརྒལ་བའི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ དེ།མཚན་མ་གང་དག་རྣམ་པར་སེལ་བར་འགྱུར་བ་ཞུ་བ་དང་། མཚན་མ་གང་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་ཞུ་བའོ། །ཞུས་པ་དང་པོའི་དགོངས་པ་ཡང་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་དེ་དག་རྣམ་པར་སེལ་བ་ན། མཚན་མ་གང་དག་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང་དུ་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་མཚན་མའི་ནང་ནས་མཚན་མ་གང་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང དུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་མཚན་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེའོ།།ཞུས་པ་གསུམ་པ་འདི་དག་དང་སྦྱར་ན་ལན་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། མདོའི་ཚིག་ཐད་ཀར་བབ་པ་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་མ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་ལ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།

在《大般涅槃经》中为了同时遣除有和无，故说空性。因此，在该经中说道：'凡是有和凡是无，那空性既非是也非不是，故称为空性之空性。'
依缘起法，有和无是相等的。因为自性相等的缘故，无法成为有，有法成为无。虽然因无为法存在而是有，但也非有性；虽然因有为法不存在而是无，但也非无性。因为既非有也非无，故称为空性之空性。
对此经所说义理，与前述不相符的解释有两种：有人说，空性之空性是为了遣除九种相中的两种空性相，即无为空性和无变异空性，故称为空性。因此在《解深密经》中说：'因为是无为和无变异空性之相的对治，故称为空性之空性。'详细内容如该经所说。
有人说，空性之空性是为了遣除前面十六空性的相，故称为空性之空性。在《解深密经》中说明遣除两种空性相，是因为译师们的理解不同。
'世尊，如是遣除十种相时，遣除何种相，从何种相中获得解脱？'此下是第二分别宣说遣相解脱。
这又分为两部分：以问答遣相解脱分别，以及从'善男子，就主要而言'以下断除他人疑惑。
第一又分两部分：请问和回答。这是请问。请问中也有两种意趣：问何种相将被遣除，以及问从何种相中获得解脱。
对第一个问题的意趣，有三种不同解释：有人说，是指遣除上述所说执著相时，将遣除何种相的意思。有人说，是指上面所说遣除十种相时，是从三摩地和散乱相中何者开始说的意思。有人说，是指上面所说遣除执著相时，是何种相的意思。
配合这三种问题，答案也成为三种，在经文相应处将解释。
'善男子，遣除三摩地行境影像相，从烦恼相中获得解脱，且遣除彼相。'这是第二如来对两种问题的回答。

།ལན་དུ་གསུངས་པ་འདི་ཡང་ སྔ་མའི་ཞུས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམས་པས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་རྣམ་པར་སེལ་བ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པའི་སེམས་ལ་ད་དུང་གཞན་གྱི་དབང་སྟོང་པ་འདྲ་བའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོང་པ་ ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྣང་བས།སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དེ་ལས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་ལ་ཞུས་ནས་ཡང་སྟོང་པ་འདྲ་བའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བའི་ས་བོན་ལས་ ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཡོངས་སུ་གྲོལ་བའི་སེམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་རྣམ་པར་སེལ་བ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཞན་གྱི་དབང་གིས་གཟུགས་བརྙན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ གྱི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བའི་མཐུའི་ཕྱིར་དམིགས་པར་བྱེད་པ། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་ བར་བྱེད་དོ།།ཡང་ན་མངོན་དུ་སྤྱོད་པའི་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བའི་མཐུའི་ཕྱིར་མཚན་མའི་འཆིང་བའི་ས་བོན་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཅུ་རྣམ་པར་སེལ་བ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་བའི་གཟུགས་བརྙན་ ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་མའོ།།འདི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གཟུགས་བརྙན་དང་བཅས་པ་སྣང་བས་ཕྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་སེམས་ཀྱང་། གཟུགས་བརྙན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ ཉིད་དུ་བསྒོམས་པའི་ཚེ་མཚན་མ་དེ་ལྟ་བུ་དག་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ།ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་མ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། །ཡང་ན་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བསྟན་པ་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱའི།རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣལ་འབྱོར་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པའི་ ཚེ་ངོ་བོ་ཉིད་གང་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཚེ། ངོ་བོ་ཉིད་གང་རྣམ་པར་སེལ་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ ལས་རྣལ་འབྱོར་པས་ཇི་ལྟར་དམིགས་པའི་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཤེས་བྱའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་སྔར་སོ་སོར་བརྟགས་པས་ཕྱིས་དོན་དམ་པའི་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་ལྡོག་ལ་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་ནི་ ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གཅོད་པར་ནུས་ཤིང་སྤོང་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བཤད་དོ།

对于此回答，由于前面有三种请问，因此这里也有三种解释。有些人说，通过修习空性，当遣除十种遍计所执相时，在修空性的心中仍然显现如同依他起空性的影像随顺空性心而显现，从那空性瑜伽中对现证的智慧请问后，又遣除如空影像的因相。由于完全遣除因相，即从烦恼结缚的种子中得到解脱。由于也要舍弃解脱的心，所以也要遣除它。
有些人说，如上所说遣除十种相时，只遣除三摩地行境中依他起影像的因相。由于遣除三摩地的影像，即从有漏相的结缚中得到解脱。由于从相的结缚中解脱的力量，也遣除能缘的见相。或者由于从现行相的结缚中解脱的力量，也从相的结缚种子中得到解脱。
有些人说，如上所说遣除十种相，是依于三摩地而显现的影像遍计所执相。如是由于三摩地中显现带有影像，后来虽然心生散乱，但依于那影像会有不真实心的随执相，因此在修空性时遣除如是诸相。由于遣除执取相，即从烦恼相中得到解脱。
或者如法护论师所说，所谓遣除三摩地行境的影像，如前所说是因为不现行而称为遣除，而不是说自性也不存在而称为遣除。因此在《瑜伽师地论》中说：'当瑜伽师趣入遍计所执自性时，随顺何种自性？答：随顺圆成实自性。当瑜伽师随顺圆成实自性时，遣除何种自性？答：遣除依他起自性。'
又在彼论中说：'瑜伽师如何遣除所缘境相？答：由正三摩地对所知影像先作观察，后由胜义作意力，相有者即灭除，而得无相。'又在彼论中解释说，由于能断能舍故称为遣除。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། དེ་ལ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ ལ་བྱས་པའི་ཕྱིར།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཡང་སྣང་བར་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པས་ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་དབྱུང་བའི་རིགས་པ་ལ་རྟེན་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པ་ལྟར། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པས་ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་ རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་དག་ནི་མཚན་མ་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེས་བསྟན་ཀྱང་། རེ་རེ་ལ་ཡང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་མི་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གཞན་གྱིས་བརྒལ་བའི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དོན་བསྟན་པ་དང་། དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དང་། དཔེ་དང་། དོན་སྦྱར་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོའི་བསྟན་པ་སྟེ། གཞན་དག་ན་རེ་ཅི་རེ་རེས་ཀྱང་མཚན་མ་ རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་མི་བྱེད་དམ།ཅིའི་ཕྱིར་སོ་སོ་ནས་མཚན་མ་ཐ་དད་པ་རེ་རེ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ཅེས་རྒོལ་བས་དེའི་ཕྱིར་ལན་དུ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་རེ་རེས་ཀྱང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི། གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ མ་རེ་རེ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དཔེར་ན་མ་རིག་པ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་གྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འདུ་བྱེད་སྐྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྐྱེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ པ་དཔེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །འདི་ལ་ཡང་ཚུལ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་སྦྱར་བའོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་གིས་ སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་གང་ལགས་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་རྟོགས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་སྟོང་པ་ ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ལགས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་ཡང་དག་ པར་ཞུས་པའོ།།དེ་ལ་ཞུ་བ་གསོལ་པའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་གང་གིས་བསྡུས་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་ན། རབ་ཏུ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་གཟུང་བའི་སྐྱོན་མེད་པས་དེའི་དབང་གིས་མ་ཐོབ་པར་ཐོབ་བོ་སྙམ་པའི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཉེས་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས པ་ལ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེང་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་འདི་ལྟར་དོན་ཟབ་མོ་འདྲི་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཆེད་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ནས་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པ་དང་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།

从论典解释中，关于清净修行是这样的：如有些人因为作意于三摩地境界的影像相，而清除诸法根本自性之相，并且使其不再显现，就像用小楔子拔出大楔子的道理一样。譬如有人用细小的楔子拔出粗大的楔子，就像以身轻安来清除身体的习气一样，这在瑜伽师地论中也是如此说的。
善男子，虽然就主要而言说这些空性是那些相的对治，但应当了知每一种空性都不是不能对治一切相。以下是第二部分，解答他人的疑问。这又分为三个部分：阐述义理、以喻说明、合喻与义理。
这是第一部分的阐述：其他人说，是否每一种空性都能清除十种相呢？为什么要分别地清除不同的相呢？为了回答这个问题而说此义。实际上，每一种空性都能清除一切相，但是就主要而言，才说是各别清除相的。
譬如无明乃至老死等烦恼法，虽然不是不能生起其他法，但就主要而言说是生起诸行，因为是诸行的近缘。这是第二部分以喻说明，仅是经中的表述而已。对此也应当如是了知，这是第三部分合喻。
然后，弥勒菩萨又如是请问世尊：世尊，此中何为空性？空性的总相是什么？菩萨们了知此义后，不会退失空性的特征，并能断除增上慢。以下是第三部分，以问答来分别空性的总相。
这又分为两部分：请问和回答，这是第一部分请问。'此中何为空性？空性的总相'是请问空性的简要定义。
其中请问的意趣是这样的：在三种自性中，法空性是由哪种空性所摄？'诸菩萨'等词是表明请问的意趣，即如果通达空性的简要义理，就不会有退失而执著空性的过失，因此也能断除未得谓得的增上慢过失。
然后世尊赞叹弥勒菩萨说：'善哉！善哉！'善男子，你今日如是向如来请问甚深义理，是为了使诸菩萨不退失空性的特征。以下是第二部分，如来如实回答。这又分为两部分：赞叹请问并允许宣说，以及如请问般如实回答。

།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་ཞུས་པ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་ བསྔགས་པ་དང་།ཞུ་བ་མ་གསོལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་དང་། མཉེན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་ཞུས་པ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་རབ་ཏུ་ ཉམས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐའ་དག་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བ་མ་གསོལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ གཏན་ཚིགས་བསྟན་པའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐའ་དག་ལས་ཀྱང་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐའ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས།སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་། བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཟབ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཐོས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་རིམས་ནད་ཉིད་མེད་ པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཅིང་བདག་ཉིད་འཁོར་བའི་ནད་ལྕི་བ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།དཔེར་ན་རིམས་ཀྱིས་བཏབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་བདག་ཉིད་ནད་མེད་པར་རློམ་པར་བྱེད་པ་རིམས་ཀྱི་ནད་ལས་ཐར་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་ བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བ་ལ་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གང་ཟག་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འདུལ་བ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་ འགྱུར་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་འདོགས་པའི་ཚིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲོ་བཏགས་ནས་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། འདོགས་པའི་མཚན་མའི་གཞི་དང་། འདོགས་པའི་མཚན་མའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་།ཆུད་གསོན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་། ཁྱོད་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། དེ་ལ་ཅི་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་གཞན་དག་གིས་བརྒལ་བའི་ལན་བཏབ་པའོ།

首先分为三个方面：赞叹请求教法有功德、显示不请求的过患、劝请柔和并允许宣说。这是第一个赞叹请求教法有功德。
为什么呢？'善男子，若菩萨远离空性的特征，则会从一切大乘中退失'这句话显示第二个不请求的过患。
这段经文又分为两部分：首先'为什么呢'这句话是显示不退失空性特征的理由。'善男子'等词是详细显示退失的特征。
其中'若菩萨远离空性的特征，则会从一切大乘中退失'这句话中的'一切大乘'指的是前面引用的《圣般若波罗蜜多经》中所说的十八空性等，这就是所谓的大乘。
这里所说的'退失'，如《瑜伽师地论》中说：'如何是菩萨从大乘中退失？即是说，如果菩萨听闻诸法甚深和无自性性时，认为自己本来就没有烦恼病，自以为没有轮回重病。就像被热病所侵却自认为无病的人一样，无法从热病中解脱而退失，菩萨也应当如此观察。'
此外，《瑜伽师地论》中说：增益、损减以及错误理解空性称为退失。因此该论中说：'两种人会从佛法中退失：一种是对于色等诸法和色等事物的假名自性相不存在而增益执著的人；一种是对于假名相的所依和假名相的所缘，即不可言说的胜义谛实有之事完全否认并诽谤的人'，乃至错误理解空性的人都称为退失，应当如该论中广说般理解。
因此'你要好好听，我将为你宣说简要的空性特征'这句话显示第三个劝请听闻并允许宣说。
'善男子，依他起相和圆成实相完全远离一切杂染和清净的遍计所执相，于其中无有任何所缘，这就是大乘中简要的空性特征'这是第二个如实回答所请问的。
这段经文也分为两部分：如实回答所请问的内容，以及从'这就是'以下是总结并回答他人的质疑。

།ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྒྱ་གར་ཡུལ་པའི་སློབ་དཔོན་དག་གི་བཤད་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་ལ་སོགས་པས་མདོ་འདི་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། མདོ་འདི་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཀུན་ བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་ཅི་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་པས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་གྱི་དབང་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་བར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། དེས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ། ཆོས་ནི་གང་ཡང་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བ་མེད། །ཆོས་ནི་ཅུང་ཟད་གང་ཡང་འགག་ པ་མེད།།ལྟ་བ་དག་ལས་ཆོས་རྣམས་རབ་བརྟགས་ན། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པའང་མིན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་གཞན་ཡང་མདོ་གཉིས་པོ་དག་ལས། ཆོས་རྣམས་རྐྱེན་ལས་གང་སྐྱེས་པ། །རྐྱེན་དང་ཆོས་ནི་གཉི་ག་མེད། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་གང་སྐྱེས་པ། །རྐྱེན་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་རྐྱེན་ལས་གང་སྐྱེས་པ། །ཆོས་དེ་དངོས་པོ་ཅི་ཡང་མེད། །ཆོས་དངོས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ། །ཆོས་དེ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། ཆོས་རྣམས་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ན ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཅི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མདོ་ལས་ནི། ཀུན་བརྟགས་དག་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །གཞན་ གྱི་དབང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན།།རྣམ་པར་རྟོག་ན་རབ་ཉམས་ཤིང་། །སྒྲོ་འདོགས་སྐུར་འདེབས་མཐར་ལྟུང་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ལ་མིང་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་ལ། དོན་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མིང་ནི་དོན་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ མེད་ལ།དོན་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་རྗེས་སུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པས་འདི་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས། གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་པར་བསྒྲུབ་ཏུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་མང་པོ་ཡོད་པ་ནི་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས།ཀུན་བརྟགས་བསལ་བར་ཟད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཀུན་བརྟགས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཅི་ཡང་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་ བཤད་དེ།འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་དེ་ལ་མཚན་མ་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ་བྱའི། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་གི་སོ་སོ་ནས་མཚན་མ་རེ་རེ་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །ཡང་ན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པོ་དེ་ ལ་གཏན་དུ་བྲལ་བའམ།ཅི་ཡང་མི་དམིགས་པའོ།

对于正确的回答，印度地区的论师们有两种解释。第一种是论师跋毗等人解释说，此经中显示三种自性都是空性。如此经中所说：'依他起和圆成实的特征，在一切方面都远离杂染和清净的遍计所执相'，这是显示遍计所执自性是空性。
所说'于此无有任何所缘'，是显示依他起和圆成实两种自性是空的意义。如是三种自性都无所缘，这就是空性的总相。
如何知道也遮除依他起呢？引经为据：'诸法都无少许生，诸法都无少许灭。从诸见中观察诸法，非有亦非无。'
又从两部经中说：'诸法从缘生，缘与法二俱无，如是正所生，说为了知缘。诸法从缘生，彼法都无实，若法无实性，彼法非缘生。'
又从《圣般若波罗蜜多释》中说：'诸法无所缘，故说为法界及真实际'，因此应知圆成实自性也无所缘。
若如是，经中所说如何解释？经中说：'遍计本非有，依他起非有，若作是分别，则退失毁谤而堕边执。'
答曰：其中名是遍计，义是依他起自性。名因不存在于义中故无，义因不违世间故有，因此不能以此为据而成立依他起有。对此等有众多理由，此处未说。
第二种是论师法护等人说，在三种自性中，仅遮除遍计所执，而非其他两种自性。因此，此经中说'依他起相和圆成实相在一切方面都远离杂染和清净的遍计所执相'，这是显示两种自性都要断除遍计所执，因此应知是显示遍计所执断除的空性自性。
所说'于此无有任何所缘'是正确解释。如是在空性总相中，一切十种相都无所缘，而非如前所说十六空性各别遮除一一相。或者说，于彼二种遍计所执自性永远远离或无所缘。

།གཞན་ཡང་མདོ་གཞན་དག་ལས། ཀུན་བརྟགས་དག་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་རྟོག་ན་རབ་ཉམས་ཤིང་། །སྒྲོ་འདོགས་སྐུར་འདེབས་མཐར་ལྟུང་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་གྱི་ལེའུ་ལས།འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར། དེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ་ ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམས་ནི་མིང་དང་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཅིང་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་ བོ་ཉིད་རྣམས་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་དེ།ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པའི་ནང་ནས། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་བསགས་པ་དང་།བསྐྱེད་པ་དང་། བླངས་པ་དང་། རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ་སྙམ་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྟོང་པའོ།།གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པོ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་དག་ལ་དགོངས་པ་གཞན་ ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་བཟུང་ནས་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་དུ་མི་རུང་ངོ་།།སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བ་མ་ཡིན་པས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་གཏན་ ཚིགས་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་གཞན་ཡོད་པ་ནི་འདིར་མི་བརྗོད་དོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་སྔར་མདོ་སྡེ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་གཞན་གྱི་དབང་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བསྟན་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བརྡ་སྤྲད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བར་སྔར་མདོ་དག་ ལས།ཆོས་ནི་གང་ཡང་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བ་མེད། །ཆོས་ནི་གང་ཡང་ཅུང་ཟད་འགག་པ་མེད། །ཅེས་གསུངས་པ་དེའི་དགོངས་པ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བདག་ཉིད་སྟོང་ཞིང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ པར་བཞེད་པའོ།།ལྟ་བ་དག་ལས་ཆོས་རྣམ་པར་བརྟགས་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པ་མིན་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ན་ཕྱི་ མའི་མདོ་གཉིས་ལས་གསུངས་པ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་མདོ་ཕྱི་མ་གཉིས་ལས་ཀྱང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ ཉིད་དང་།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་དོན་གྱིས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱི། གཞན་གྱི་དབང་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་དག་ཕན་ཚུན་བརྡ་སྤྲོད་པར་བསྟན་ཏོ།

又从其他经中说道：'遍计执是不存在的，依他起是不存在的，若起分别则将衰败，并将堕入增益损减之边。'
又在此经中无自性相品中说：'然而由于诸有情对依他起自性和圆成实自性增益为遍计所执自性的缘故，因此安立三种无自性。'
又从圣般若波罗蜜多经中说：'遍计所执自性必定是不存在的。依他起自性仅是名言和想念所安立而存在于言说中。圆成实自性和无我性也非真实存在。'
又在无性论师的《大乘集论释》和《般若波罗蜜多经释》中，引用圣般若波罗蜜多经说：'凡是遍计所执所积集、所生、所取，以及认为是常恒不变的诸法，这一切都称为不存在。由因缘所生的诸法，则说为存在。'
又如来于诸处说此三种自性中，遍计所执自性是空的。依他起和圆成实二种自性是存在的。因此，对于宣说空性的教法，由于有其他密意，所以不应执著字面义而诽谤说诸法不存在。若执著字面义，即是诽谤大乘，由于不善理解空性，将成就大邪见。
虽有许多其他如是的理由等，此处不述。若如是，则先前引经典为依据说要遣除依他起的那些教法，应如何理解和解释呢？如法护论师所说，先前诸经中说：'诸法皆无少许生，诸法皆无少许灭。'其密意是为显示遍计所执自性的自性差别能诠所诠的本质是空无生灭的。
经中说'若以见分别诸法，则非有非无'，是说以离遍计执的清净见，见到世间因缘所生诸法非有非无。若能如此理解，则后两部经所说的也能通达。如是后两部经也是显示缘起诸法无自性，因此并无相违。
如是，缘生法有二种：遍计所执自性和依他起自性。这是以义理显示遍计所执自性是不存在的，而非依他起。'以上是法护等论师所说的相互会通。

། སློབ་དཔོན་བྷ་བྱ་ཡང་མདོ་སྡེ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་སྟོང་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས། གཞན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། སྔར་ཡོད་པའམ་སྔར་མེད་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཞེས་གལ་འཛུགས་ཏེ།སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་ནི་འདི་ལ་དགོངས་པ་ཡོད་དེ་དགོངས་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། ཐམས་ཅད་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན། འོ་ན་ནི་ལོག་པར་ ལྟ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བུའི་དགོངས་པ་ཅི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། མདོ་གཞན་དག་ལས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་འདི་སྐད་དུ། ང་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁ་ཅིག་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེས་པར་བཟུང་བ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དོན་དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན གྱིས་མཛད་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཉི་ཤུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།ཆོས་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་ཤེས་པ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅི་ཡང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས།རྒྱུ་མེད་པ་ལ་ནན་གྱིས་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྒྱུ་ལ་ནན་གྱིས་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྐུར་པའི་ཕྱིར་སྐུར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཀུན་བརྟགས་པ་ལ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་མེད་དེ་ཅི་ཡང་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་ཡོད་པ་ལ་གདོང་སྐུར་པ་འབྱུང་བས་སོ། །གཞན་གྱི་དབང་ལ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པར་མི་བྱེད་དེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ང་འདི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གདོད་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡོད་པས་སོ། །སྐུར་པར་ཡང་མི་བྱེད་དེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་མི་བྱེད་དེ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐུར་པ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་མེད་ དོ་ཞེས་སྐུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལོག་པར་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡོད་པར་ལྟ་བ་ལ་མང་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། མེད་པར་ལྟ་བ་ལ་མང་དུ་མངོན་ པར་ཞེན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་མེད་པར་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ།ལྟ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དབུ་མའི་ལམ་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ།

论师跋毗亚也引经典为依据如此说道：'如果有他性，为何经中说一切法无不空？又为何经中说：世尊对须菩提说：色等诸法的自性是完全不存在的。又世尊对大慧说：一切法的实体无生，因为先有或先无都不应生。'
论师法护对此有密意，其密意如何呢？即是：那些经典是专为破除遍计所执而说，并非一切皆无。若说一切皆无，则成邪见。
如何知晓此等密意？因为在其他经中已详细分别宣说。如世尊先前如是说：'我是仅对相应的自性而说一切法无自性。若有人执著字面意义，说染污法和清净法的自性也无，如是错解空性即是邪见。'如彼处所详说。
为此义故，论师世亲所造《唯识二十论释》中说：'了知诸法一切种无，不名为入法无我，而是远离凡夫所遍计的自性差别，于诸法无我性中，名为入法无我。诸佛境界不可言说的法性并非什么都没有，因此说为法无我。'
又无性菩萨所造《大乘集论释》中说：'于无因处强立为有因，故名增益。于有因无因处强立为无，故名损减。'乃至'于遍计所执唯有增益而无损减，因为本无所有。因为损减是对已有者而起。于依他起不作增益和损减，因为自体已有。因为增益是对本无者而起。也不作损减，因为以不真实的方式而有。于圆成实不作增益，因为真实存在。唯有损减。'如彼处广说。
又《瑜伽师地论》中说：'于依他起和圆成实执为无的损减，即是错解空性。'如前所说当详加分别。
又《般若波罗蜜多释》中说：'众生多分执著有见和无见，执著有见无见二见。此二见非真实，非正确，能坏中道。'

།དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་ལམ་དོག་པར་ཞུགས་ཏེ། འགྲོ་བ་ ངོས་གཅིག་ཏུ་ནི་ཆུ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡོད་ལ་ངོས་གཅིག་ཏུ་མེ་ཆེན་པོ་ཡོད་ན་ཕྱོགས་གང་དུ་སོང་ཡང་འཆི་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ།ཡོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་དངོས་པོ་གཉི་ག་སྟོང་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །སྟོང་ པ་ཉིད་བསྡུས་པ་འདི་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བདུན་པོ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ནི་ཐ་དད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྟོང་པ་ཉིད་བསྡུས་པ་འདིས་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་ སེལ་བར་བྱེད་ལ་སྔ་མའི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བདུན་པོ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ་ཞེའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་འདི་དག་གིས་ཏིང་ ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དུ་ཞིག་སྡུད་པར་བགྱིད་ལགས་ཅེས་པ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་གསུམ་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་རྣམས་བསྡུ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་ བ་གསོལ་བའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ངས་ཇི་སྐད་དུ་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཇི་སྙེད་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ འདིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ།ཐེག་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་འདིའི་ནང་དུ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་གང་ཡང་ འདིས་མ་བསྡུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་འདི་དག་གི་རྒྱུ་གང་གིས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་བཞི་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་ལས་བྱེད་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྒྱུ་བསྟན་པ་དང་། འབྲས་བུ་ བསྟན་པ་དང་།ལས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྒྱུ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པས་དེ་དག་ གི་རྒྱུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་དག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་འབྲས་བུ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཤེས་རབ ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པས་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་འབྲས་བུའོ།།འདི་དག་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའོ། །དབང་གི་འབྲས་བུ་དང་སྦྱར་ན་ནི་འབྲས་བུ་གཉིས་གཉིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཞེས་བྱའོ།

比如有人进入狭窄的道路，一边是极深的水，一边是巨大的火，无论往哪个方向走都会死亡一样。执著于有和执著于无，这两种事物都会成为空性，如此所说。详细内容如彼处所说。
此总空性与十七空性有何差别？答：对此有两种解释：有人说虽然本性无差别，但总与别是不同的。有人说此总空性是遣除遍计所执自性，前面十七空性是遣除影像，因此有差别。
菩萨弥勒又如是启问世尊：'世尊，止观二者能摄持多少殊胜三昧？'此下是第十三门，名为止观摄持其他三昧之门。此有二种：一是启问，二是回答。此是启问。
世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，如我所说声闻、菩萨及如来无量殊胜三昧，应知彼等一切皆为此所摄。'这是第二如来如实回答，应知三乘一切无量三昧都摄于此止观之中，因为没有任何三昧不为此所摄。
'世尊，此止观二者以何为因？'此下是第十四门，名为止观因果作用之门。此分为三部分：显示因、显示果、显示作用。此是第一显示因。第一又分为二：启问和回答。此是启问。
'善男子，以清净戒律及闻思所生清净正见为其因。'这是第二回答。如是由止观三昧所得解脱戒，以及散乱时以闻思二慧作为其因。
'世尊，此止观二者以何为果？'等是显示第二止观之果。此亦有启问和回答，此是启问。
'善男子，以极清净心及极清净慧为其果。'等是显示第二如实回答。此以二种方式显示，此是第一。其中'极清净心'是止的果，'极清净慧'是观的果。此是就等流果而言。若配合增上果，则各得二果。或者说'极清净心'和'极清净慧'因为无漏故称为'极'。

།དཔེ་གཞན་ཁ་ཅིག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ནོར་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དཔེ་གཞན་དག་དང་གཏུགས་པ་ལས་ཀྱང་ ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་མི་འབྱུང་བས་སོ།།གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་གིས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པས་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚིག་འདིས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་བཟུང་བ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྩོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གཞན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་ པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བརྙེས་པའི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་ པ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།འཇིག་རྟེན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མངའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་ལས་གང་དག་བགྱིད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་ལས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་ གསོལ་པ་དང་།ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཉིད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་གིས་འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པར་བྱེད་དོ་། འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མའི་འཆིང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་དག་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལས་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མའི་འཆིང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་དག་ལས་སོ། །དེ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་ པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དེ་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་པས་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མཚན་མ་ཉིད་འཆིང་བ་ཡིན་པས་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་མཚན་མའི་འཆིང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་དབང་གིས་ གཞན་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་མཚན་མ་དག་ལ་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་ པོ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ལ་ལས་སུ་མི་རུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །བདག་ཉིད་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།

从其他一些典籍中说到'极为清净的戒律、极为清净的心、极为清净的智慧'这样的说法是错误的。从《深密解脱经》和其他典籍对照来看，并没有出现'戒律'这样的说法。
此外，善男子，应当了知一切声闻以及如来等世间和出世间的一切善法，都是由止观二者所获得的果实。这是以第二种方式说明了它们的果实。
对于这段经文的解释也有不同说法：有人说这段话是指声闻、菩萨和如来的教法。如果按照这种解释，'等'字就包含了菩萨。因此在《深密解脱经》中说'声闻、菩萨和独觉'。
有人说这里提到'声闻'就已经包含了独觉。其他的解释如前所述。有人说'等'字是包含了独觉和菩萨。其他的解释如前所示。
这就是说，三乘所有世间和出世间的一切善法，都是止观所获得的果实。
如来所获得的一切果实都是无漏的，为什么说它们是世间的呢？答：世间有两种：第一种是本性上有漏，所以称为世间；第二种虽然本性无漏，但因缘于世间，所以称为世间。比如后得智相应的心等。因此，世尊也具有世间法。
'世尊以止观作何事'等，这是第三种解释止观的作用。这也是通过问答来说明的，这是提问的部分。
'善男子，它们能从两种束缚中解脱，即相的束缚和随眠的束缚'，这是第二部分，如来的正确回答。
能从两种束缚中解脱：即相的束缚和随眠的束缚。关于相的束缚，有人说就是因相的形态，如此有漏的因相使见解的形态失去自主，所以称为相的束缚。相本身就是束缚，所以称为相的束缚。
有人说染污意是相的束缚的本质，因为在染污意的影响下，其他眼等识对所缘相失去自主。按照这种解释，因为是相的束缚，所以称为相的束缚。
关于随眠的束缚也有两种：第一种是有漏法中存在不堪能性的本质，这就称为随眠的束缚。它与有漏法既不是一体也不是异体。因为本身不离开，所以说不是异体。

།སྤངས་ པ་དང་མ་སྤངས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱིར་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ས་བོན་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་བདུན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་གགས་རྣམ་པ་ལྔ་གསུངས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་དག་ལས་དུ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་གགས་དག་ལགས། དུ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གགས་དག་ལགས། དུ་ནི་གཉི་གའི་གགས་དག་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ཞི་གནས་ཀྱི་གགས་དང་། གཉེན་པོར་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། གགས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་གགས་སུ་གྱུར་པ་བསྟན་པའི སྒོ་དང་།སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་ དང་།ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་སྟེ། གནས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས། དུ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་གགས་ལགས། དུ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གགས་ལགས། དུ་ནི་གཉི་གའི་གགས་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་གགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ གྲུབ་པ་ལས་སེམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་སྡིག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་སེམས་འཆིང་ཞིང་སྤོང་བར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་ལུས་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་པ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཁྱིམ་པ་དག་དང་འདྲེས་པར་མོས་པ་དང་། འཕགས་པའི་གཏམ་ ལ་སེམས་ཀྱིས་མོས་པ་མེད་པ་དང་།དགེ་བའི་ཆོས་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པོ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། གགས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གགས་ནི་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་གགས་དང་། ཞེ་སྡང་ དང་གཏི་མུག་གི་གགས་སོ།།གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟ་བ་དང་། བློ་མ་བྱང་བ་དང་འདྲེ་བར་གནས་པ་དང་། དགེ་བ་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པས་དེའི་དབང་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།བློ་མ་བྱང་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། གགས་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་ གགས་ཀྱི་དོན་སྟོན་ཏོ་།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་ལུས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་གགས་རྣམ་པ་ལྔའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདྲེ་བར་གནས་པར་མོས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་ པའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དང་།གདམས་ངག་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པས་སེམས་ཀྱི་གགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་གགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཐ་ དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་དེར་ལས་གསུམ་པར་བསྟན་པ་འདིར་ཞི་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ལྔ་པོ་དག་ལས་བརྩམས་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཞི་ གནས་ཀྱི་གགས་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མ་ཐོབ་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།

由于断除和未断除有差别，故称为不是一体。第二，凡是二障的种子，一般称为随眠，这也是以二种密意称种子为随眠。广大分别如胜义谛相品中所说般应知。
第四十七卷。世尊，世尊所说五种盖，其中哪些是止的盖？哪些是观的盖？哪些是二者的盖？以下是第十五止的盖以及对治分别门。
此亦分为四种：宣说五种盖中止与观的盖之门，宣说五种障中止与观的障之门，分别五种散乱之门，宣说止观十一种障对治之门，此为第一。
第一又分二种：请问与回答。此为第一请问，即'于彼五种盖中，几是止的盖？几是观的盖？几是二者的盖？'等言词。
其中'五种盖'，如论典《真实成就》中说为'五种心缚'，由烦恼恶法系缚心且不能断除，故称心缚，即：贪著自身，贪著外五欲，乐与在家人交往，于圣言心无信解，以微少善法为足。
论典《杂阿毗达磨集论》中说'盖有三种'，因此彼中说：'盖有三种：贪欲盖、嗔恚盖、愚痴盖。由住于此三者，故于身及受用起执著，与未调伏者共住，以微少善为足而不修善法，故称为盖。'
《杂阿毗达磨集论》中所说'未调伏'，即此经中所说'于圣教中未如愿获得'。
复次，《杂阿毗达磨集论》中依五种盖而说盖义。因此彼论中说：'复次，具有观身等是依心之五盖而说。何为五？即：观身，观诸欲，乐于共住，随顺教说无教授，以微少善法为足而成为心盖，故称心盖。'
《杂阿毗达磨集论》与《阿毗达磨集论》虽有差别，但此处已调和彼处所说三种。《瑜伽师地论》中仅列名而无解释，因此此处依五种而请问。
善男子，观身及受用是止的盖，于圣教中未如愿获得是观的盖等，此为第二如来正确回答。

།འདི་ལྟར་ལུས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དག་ནི་ཞི་ གནས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མ་ཐོབ་པས་དེས་ནི་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ།།འདྲེ་བར་གནས་པར་མོས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་ནི་གཉི་གའི་གགས་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱ་སྟེ།དང་པོའི་ཕྱིར་ནི་སྒོམ་པར་མི་བྱེད་དོ། །གཉིས་པའི་ཕྱིར་ནི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའི་གགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཉི་གའི་གགས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདྲེ་བར་གནས་པར་མོས་པ་དེའི་དབང་གིས་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་མི་བྱེད་ལ། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པ་མཐར་ཐུག་པར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་གང་ལགས་པ་དེ་དག་ལས། དུ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལགས། དུ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པ་ལགས། དུ་ནི་གཉི་གའི་སྒྲིབ་པ་དག་ལགས ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞི་ གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་ཐེ་ཚོམ་ནི་ ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ།།འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་གནོད་སེམས་ནི་གཉི་གའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ལས་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་གཡེང་བར་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་ཐེ་ཚོམ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མི་གསལ་ཞིང་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་གནོད་སེམས་ནི་གཉི་གའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པས་སྒྲིབ་པའི་ནུས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་ དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།མཚན་ཉིད་དང་ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་ལས་སྒྲིབ་པ་ནི་ལྔ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་ སྒྲིབ་པ་དང་།རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པའོ། །སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དངོས་པོ་སུམ་ཅུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་གནོད་སེམས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡེ་ལྔ་དང་སོ་སོར་སྦྱར་བའི་དངོས་པོ་ བཅུ་དང་།རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡེ་ལྔ་པོ་དག་དང་། སོ་སོར་སྦྱར་ན་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་ཡང་གཏོགས་པ་ལས། མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་སྒྲིབ་པར་གཞག་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་དང་གཉིད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡེ་ལྔ་དང་སྦྱར་ན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་ཡང་ གཏོགས་པ་ལས།མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་སྒྲིབ་པར་གཞག་པའི་དངོས་པོ་ལྔ་དང་འགྱོད་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནའི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་ཡང་གཏོགས་པ་ལས། མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའི་སྒྲིབ་པར་གཞག་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་དང་། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡེ་བཞིར་གཏོགས་ ཏེ།མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་ཡང་གཏོགས་པ་ལས། མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་སྒྲིབ་པར་གཞག་པའི་དངོས་པོ་བཞི་སྟེ། དེས་ན་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དངོས་པོ་སུམ་ཅུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

如是对身体的执著和对受用的执著这两种，是禅定的障碍，如圣教所说，由于未能如愿获得，因此不能详细分辨教义的意趣，所以是胜观的障碍。应当了知，喜欢住于混杂和以少许为满足是二者的障碍。由于第一个原因不修行，由于第二个原因不能究竟用功，这是说明二者的障碍。如是二者的障碍有两种：由于喜欢住于混杂的缘故，不修习禅定和胜观；由于以少许为满足的力量，禅定和胜观的修习不能究竟。
'世尊，五种障碍中，哪些是禅定的障碍？哪些是胜观的障碍？哪些是二者的障碍？'以下是第二部分，通过五种障碍来说明禅定和胜观的障碍之门。这也分为两种：说明五种障碍对禅定和胜观的遮蔽，以及从'世尊'开始以下说明禅定和胜观两种道的圆满。
第一种又通过请问和回答来说明，这是首先的请问。'善男子，掉举和悔恨是禅定的障碍。昏沉、睡眠和疑惑是胜观的障碍。贪欲和嗔恚应当了知是二者的障碍。'这是第二种如来的如实回答。如是五种障碍中，掉举和悔恨是禅定的障碍，因为能令散乱。昏沉、睡眠和疑惑是胜观的障碍，因为不清晰且无决定。贪欲和嗔恚是二者的障碍，因为是根本烦恼，障碍力最为殊胜。
这五种障碍的体性、相状和词义解释，应当如《大毗婆沙论》中所说般了知。因此在此处说明障碍有五种：即贪欲障、嗔恚障、昏沉睡眠障、掉举悔恨障和疑惑障。
这五种障碍的体性是什么呢？答：是欲界三十事的体性。即：贪欲和嗔恚配合欲界五部的十事；昏沉和掉举配合三界五部，虽通不善和无记，但唯取不善立为障碍的十事；睡眠配合欲界五部，虽通善、不善和无记，但唯取不善立为障碍的五事；悔恨唯是欲界所摄，通善不善，但唯取不善立为障碍的一事；疑惑通三界四部，虽通不善和无记，但唯取不善立为障碍的四事。因此这五种障碍是欲界三十事的体性。

།སྒྲིབ་པ་ལ་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། བཙུན་པ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་འདི་སྐད་དུ། ངོ་བོ་ཉིད་ གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་ནི་ཕན་ཚུན་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །གཞན་ཡང་འདོད་པ་རྣམས་གཉེར་ཞིང་ཚོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །སེམས་ཅན་ལ་མནར་སེམས་ དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནོད་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།ལུས་དང་སེམས་བྱིང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྨུགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ལུས་དང་སེམས་འཕྱར་ཞིང་གཡོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །སེམས་མི་གསལ་ཞིང་སྡུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡིད་ལ་ གཅགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།སེམས་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དེ་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངེས་པའི་ཚིག་འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ཡིན། སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བར་དུ་གཅོད་པའི་དོན་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ གསལ་བར་མི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲིབ་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དེ།གོང་དུ་སྨོས་པའི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་སེམས་ལ་སྒྲིབ་ཅིང་དགེ་བའི་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྤྱིར་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་སྒྲིབ་གཡོགས་བྱེད་པས་ན་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་ཤེས་པའི་སྒྲིབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ནི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་མི མཐུན་པ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཡུལ་གྱིས་ཕྲོགས་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ནི་འདོད་པའི་འདུན་པ་སྒྲིབ་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཆོས་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གླེང་བ་དང་། སྨ་དབབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པས་གདུལ་ བ་མི་བཟོད་པས་ཡང་དག་པར་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།ཞི་གནས་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ནི་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་བཞག་གོ། །ལྷག་མཐོང་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ནི་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་ གཞག་གོ།།ཆོས་ཀྱི་འབེལ་བའི་གཏམ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་པ་དང་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མོས་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སྒྲིབ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྒྲིབ་པ་དང་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ཙམ་གྱིས་ན་ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་ པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་བསྟན་པའོ། །རེ་རེ་ལ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་ པས་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པའོ།

如果问障碍有何种特征，尊者善知识如是说道：本性是什么，那个就是特征，特征是什么，那个就是本性，如是一切法的本性和特征是互不分离的缘故。
复次，追求和寻求欲望的是贪欲的特征。对众生有害心的是害心的特征。身心沉没的是昏沉的特征。身心掉举动摇的是掉举的特征。心不清明收缩的是睡眠的特征。心中执著的是追悔的特征。心生疑虑的是怀疑的特征，已说障碍的本性和特征。
此处当说决定语：为何是五障？障碍之义是什么？答：所谓障碍之义即是阻碍之义，即阻碍圣道和阻碍修习圣道的善根，故称为障碍，如广说于彼处。
论典《阿毗达磨杂集》中说：不令善法明显的是障碍之义。如前所说诸论中说：因为遮蔽心识而不趣入善法的缘故。《瑜伽师地论》中总说烦恼为障碍，因此彼论中说：因为遮蔽真实义故称为诸障。
复次，彼论中说：因为成为所知事物的智慧障碍，故称为诸障。复次，彼论中说：应知五障是由与五种情况相违而安立：由在家境界所夺故，以违背圣教的方式安立贪欲障。
由不能忍受同法者的劝诫、呵责、教诲等调伏，以违背应当欢喜之法的方式安立害心障。以违背止的方式安立昏沉睡眠障。以违背观的方式安立掉举追悔障。
以违背无颠倒地开显法义言谈、修法、信仰佛陀教法和趣向涅槃的方式安立怀疑障。如是广说五障，应知如《大毗婆沙论》、《真实义障》、《阿毗达磨杂集》、《瑜伽师地论》和《相说》等论中所说。
'世尊，以何为得清净圆满止道'以下，是第二宣说止观二道圆满。此有二种：宣说止道和宣说观道。每一种都由请问和回答来宣说，此是首先入止道。

།རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ཙམ་དུ་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཡོད་པ་དག་ཡང་དག་པར་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་དང་པོའི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། ཅི་ཙམ་དུ་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་རབ་ཏུ་བསལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་ན། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་པས་གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཐོབ་པ་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཞུས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ཙམ་དུ་རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ཡོད་པ་དག་ཡང་དག་པར་ ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་དང་པོའི་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཇི་ཙམ་དུ་རྨུགས་ པ་རབ་ཏུ་བསལ་བ་ནས་འགྱོད་པའི་བར་དུ་བསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་གདོད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་དག་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བསྟན་པ་ལས། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ནི་ཞི་གནས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ། ལྷག་མཐོང་ལ་མ་ཡིན་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ་ཞི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་མ་ཡིན། གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གཉིས་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་དང ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པས་རྨུགས་པ་ནི་ཞི་གནས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ།རྒོད་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྨུགས་པ་ནི་ཞི་གནས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ། །རྒོད་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བྱིང་བ་དང་ཡང་ཞིང་རྣོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་དང་ཕན་ཚུན་བཟློག་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པས་རྨུགས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ། རྒོད་པ་དེ་ནི་ཞི་གནས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན ལས་བཏུས་པ་དང་།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་རྨུགས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་གནས་སྐབས་དང་རྒོད་པ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པའི་ སྐབས་སུ་ནི་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པ་ལ་འདིར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི།སོ་སོ་ནས་ཅིག་ཅར་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དག་བསལ་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ན་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དུ་ཞིག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བགྱི་འཚལ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའི་ཚེ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དུ་ཞིག་ཤེས་པར་བྱ་དགོས་པ་ཞུས་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཤེས་པར་བྱ་དགོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་ དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།

善男子，凡是昏沉和睡眠得以完全清除之时，就称为获得完全清净圆满的止道，这是如来所作的第二个回答。也就是说，善男子，这不是像最初获得那样，而是说当掉举和恶作得以清除圆满后，再通过清除昏沉和睡眠才称为获得圆满，这是其中的含义。
'世尊，如何才称为获得完全清净圆满的观道？'这是请问观道如何圆满。
善男子，凡是掉举和恶作得以完全清除之时，就称为获得完全清净圆满的观道，这是如来所作的第二个回答。也就是说，善男子，这不是像最初获得那样，而是说从清除昏沉到清除恶作为止，才称为获得圆满，这是其中的含义。
为什么在说明五盖对止观的遮蔽时，掉举和恶作是对止的遮蔽而不是对观的遮蔽，昏沉和睡眠是对观的遮蔽而不是对圆满止的遮蔽，这与前面所说相矛盾呢？答：止观各有两种遮蔽。第一是本性、特征互相随顺的遮蔽，所以昏沉对止起遮蔽，掉举对观起遮蔽。因此《瑜伽师地论》中说：'昏沉对止起遮蔽，掉举对观起遮蔽。'这是因为沉重与轻利锐利的本性相随顺的缘故。
第二是本性、特征互相违背的遮蔽，所以昏沉对观起遮蔽，掉举对止起遮蔽。如《阿毗达磨杂集论》、《解深密经疏》、《唯识成就》等论中所说：'昏沉与观的状态相违背，掉举与止的状态相违背。'因此，在说明遮蔽时是说明互相违背的遮蔽，而在这里说明圆满的状态时，是说明各自同时清除随顺和违背两种遮蔽才获得圆满。
'世尊，如果菩萨们现前止观时，应当了知有多少种令心散乱的法？'这以下是第三部分，阐述五种散乱的分类。这又分为两部分：请问和回答。这是首先请问在生起止观时，应当了知有多少种能令心散乱的因法。
'善男子，应当了知有五种'等，是第二部分如实回答。这又分三部分：说明数量作简略回答、依次列举名称、依次详细解释。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་ཤེས་ པར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྣམ་པར་གཡེང་བ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མདོ་འདི་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་གསུངས་ཏེ། མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། རྣམ་ པ་ལྔར་གསུངས་ཏེ།མིང་ལ་ཐ་དད་པ་ཡོད་ཀྱང་དོན་ནི་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་གསུམ་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། །ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་ བའི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ།མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མི་མཐུན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའོ། །ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕ་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་འཕྲོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ནང་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་མཐོ་དམན་དུ་གྱུར་ནས་རོ་མྱོང་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དམན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྤངས་ནས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པ་ལྔ་ལས་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བཏོན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྣན་པས་སོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པ་ དྲུག་ཡོད་དེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ནང་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་དང་པོར་བསྟན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དྲུག་པར་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་གསུངས་ན་ཅིའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བས་བསྣན་ནས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱང་མདོ་ལ་[(]བརྟན་[,]བརྟེན་[)]ནས་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བསྟན་པའི་རིགས་པ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་པར་གྱུར་པ་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ གནས་སྐབས་མ་གཏོགས་པ་གནས་སྐབས་གཞན་དག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །མདོ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་མ་གསུངས་ པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་།སྒྲིབ་པ་མཆོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་གསུངས་སོ།

这是第一部分，应当知道散乱简要而言有五种，这是其结语。这些散乱在诸论中各自解说不同。在此经中说有五种，应当如经中所说而了知。在《解深密经》中也说有五种，虽然名称有所不同但意义相同。因此在《解深密经》中说'心散乱'和'烦恼散乱'，其余三种与此经所说相同。
在唐代所译的论典《大乘集论释》中也说有五种，与此经所说不同。因此在彼论中为了断除散乱而说'诽谤'，这是在阐述禅定波罗蜜多。在此论的注释中说散乱有五种：自性散乱，即五识聚；外散乱，即意识趋向外境；内散乱，即心高低起伏而生味著等；随眠散乱，即我执和我所执等；作意散乱，即以下劣心舍弃大乘而作意小乘。
在五种中去除相散乱而增加自性散乱。世亲和无性所造的注释中则未作分别。在论典《阿毗达磨集论》和《杂集论》中也说散乱有六种，与《辨中边论》中所说相同。因此在《辨中边论》中说散乱有六种：自性散乱、外散乱、内散乱、相散乱、随眠散乱和作意散乱，详细内容如彼论所说。
在《论释》中也说与《辨中边论》相同的六种，其中差别在于作意散乱列为第一，自性散乱列为第六。经中说有五种，为何诸论加上'自性'而合为六种呢？答：诸论虽然依经而说五种的道理之外另外宣说，除佛地外，在其他阶位中五识聚都是散乱性的，因为不是等持，所以另外说'自性散乱'。
经中未说自性散乱，是因为它对禅定的障碍较远，且不是最主要的障碍，所以略而不说。

།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལྔ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་སྐྱོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མདོ་ དག་དང་མི་མཐུན་པ་དང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་བཤད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་མར་གཟུང་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལས་གཞན་པའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་ནི་མདོའི་ཚིག་ཐད་ཀར་བབ་པ་ན་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་ པར་གཡེང་བ་དང་།ཕྱི་རོལ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ནང་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཏང་སྟེ།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་ལྟུང་བར་གྱུར་ན་དེ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྟོན་ཏོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་དེ་དག་ཀྱང་ མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས།དེའི་འོག་ཏུ་འདོད་པ་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སྤྱི་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལྔ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་སྨོས་པའོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གིས་ནི་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་གྲངས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཡིད་ལ་བྱེད་ པ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་དང་།ནང་གི་སེམས་དང་མཚན་མ་དང་། གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཏང་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་ལྟུང་བར་གྱུར་ན་དེ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ།མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལ་། འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ ལྟར་མིང་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་འདི་ལས་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་བཤད་དོ་། །དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་ མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།ཡང་དག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་དམན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འདི་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

从论著《大乘集论释》中朗吉次所译的部分中阐述了五种散乱，这其中有两种过失：与经典不相符，以及在大师世亲和无性所作的注释中也没有这样的解释，因此不能作为权威依据。
除此之外的文字含义，在经文直接阐述时已经说明，因此这里不再阐述。
作意散乱、外散乱、内散乱、相散乱、过患散乱，这是第二部分按顺序列举的名称。
善男子，若菩萨舍弃与大乘相应的作意，而堕入与声闻、缘觉相应的作意中，应当了知这就是作意散乱等，这是第三部分按顺序分别阐述的。
这些散乱总的来说可分为两个方面，接下来将解释所要阐述的经文含义。即：解释词义和阐述本质。
其中首先解释词义也分为总体和个别来说明。其中总体是指五种散乱的阐述。
其中'五'是数量的说明。由于作意等使心散乱，故称为散乱，这是在六种解释中带数量的解释。
其中个别的名称也有五种：作意、外心、内心、相和过患。
其中'作意'，经中说：'舍弃与大乘相应的作意，而堕入与声闻、缘觉相应的作意中，这就是作意散乱'。
对这段经文有两种解释：有人说作意本身就是散乱的本质。若配合这种解释，在六种解释中，这是业的圆满解释，因为作意本身就是散乱。
有人说这段经文表明由两种作意引生散乱，所以称为作意散乱，但实际上是以散乱本身为本质。若配合这种解释，这是就主权而言的解释。
这其中有两层含义：在《解深密经》中解释为菩萨的作意散乱。因此在《解深密经》中出现'正作意散乱'的说法。
有人说是声闻的作意散乱，因此在论著《辨中边论》中说是以下劣心作意。
虽然有这两种解释，但后一种解释才是正确的。因此在论著《阿毗达磨集论》中说明散乱法有六种。

།དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས།གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་དང་འདྲེས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་གཏོང་ན་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་དོན་གྱིས་ཕྱི་ རོལ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ།དང་པོ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་གོ། །གཉིས་པ་ནི་འདྲེས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ཏེ། དེ་ཉིད་ནི་འདུ་འཛིའི་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་དང་། འདུ་འཛིའི་མཚན་མ་ ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་སྔ་མ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་རྣམས་ཏེ། ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཐ་དད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་རྣམ་པར་ གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་གལ་ཏེ་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་བྱིང་བའམ།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱང་བའམ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་ན་དེའི་ནང་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ ནང་དུ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་སོ།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྒྲིབ་པར་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་བྱིང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ གང་ཡང་རུང་བས་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ནང་གི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་ རེ་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་ བརྟེན་ནས་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་ན་དེ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱི། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ན་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ཞི་ གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ ལ་བྱེད་པ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་ལས་ གསུངས་པ་དང་དོན་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་པ་གཞན་དག་ལས་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི་མདོའི་ཚིག་ཐད་ཀར་བབ་པའི་ཚེ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་གལ་ཏེ་ནང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ཀྱིས་ངའོ་སྙམ་པའི་རློམ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་བདེ་བ་ལ་བདག་གིར་འཛིན་ཅིང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ལ་ངའོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་སྐྱེད་པའོ།

关于'向外散乱'，经中说：'若于外部五种欲妙相混合之相产生分别烦恼，心向外境散乱'。此经文实际表明外境有三种：第一是外部五欲妙；第二是混合之相，即是喧闹之相，因此论释中说'五欲妙及喧闹之相'；第三是除前二者外的其他外境，于此三种境界有不同本质的散乱。若配合此解释，这是就能力主导而作的解释。
关于'向内散乱'，经中说：'若为昏沉、睡眠所沉没，或贪著禅定之味，或为任何禅定烦恼所扰，应知是为内心散乱。'其中'内心'指与禅定相应的内在禅定之心。这表明：障碍内在禅定者有四种，即昏沉、睡眠、沉没等的力用，以及任何禅定烦恼都会障碍内在禅定之心，故称为内在禅定。对此有两种解释：一些人说昏沉等四者本身即是散乱的本质；另一些人说是由昏沉等力量所生的烦恼心所引发的散乱本质。这两种解释的含义如前所述。
关于'相的散乱'，经中说：'若依外相而作意内在禅定行境之相，是为相的散乱。'即依禅定而作意外相，入定时离语言表达，因此因缘能障碍止观，故称为相的散乱。两种解释的本质如上所述。《深密解脱经》中说：'依外相而作意内在身体行境之相，是为相的散乱。'又《论释》中说：'依作意外相而作意内在行境之相。'如是诸经论与此经义相符，其他教法中相符与否的差别，当直解经文时当解说。
关于'随眠散乱'，经中说：'若由内在作意为缘所生之受，以随眠身而生我慢心，是为随眠散乱。'即于安住禅定之乐执为我所，对随眠身生起我慢心。

།ཡང་ན་གལ་ཏེ་ ནང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པས་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ས་བོན་གྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་སྔ་མའི་ཚོར་བ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྐྱེད་པ་དང་།བདག་གོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པ་སྟེ་ བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དེ་ཉིད་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ།།དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བཤད་པ་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ན་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་ གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།བཤད་པ་ཕྱི་མ་དང་སྦྱར་ན་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་ ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་གཉིས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་ ཀྱང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ་།གཞན་ནས་བསྟན་པ་དག་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྗེད་བྱང་དང་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་ བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྔ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་ན་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཡང་དགོངས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྐྱེན་སྨོས་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྐྱེན་སྨོས་ནས་རྣམ་ པར་གཡེང་བ་དེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བཤད་དེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་འདུ་འཛི་དང་ཡུལ་གཞན་གསུམ་ པོ་དག་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་བྱེད་པས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།དེ་ལ་ནང་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་དང་རོ་མྱང་བའོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཆོས་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྨུགས་པ་ དང་གཉིད་དང་དམན་པའི་རོ་ལ་སྲེད་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དམན་པ་ནི་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་རྩལ་ལོ། །ཡང་ན་ཆོས་ལྔའི་སྟེ་དམན་པ་ཉིད་ནི་ལེ་ལོ་ཡིན་པས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ པར་གཡེང་བ་སྐྱེད་པས་བྱིང་བ་ལ་སོགས་པས་སྨོས་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྟེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།དེ་ལ་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདུན་རོལ་དུ་ཐོབ་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་གྱུར་པའམ། ཡང་ན་ཕྱི་ རོལ་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས།ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ།

或者，如果由内在作意所引发的乐受等成为所缘境时，由恶趣种子的因缘所生的我慢见，对前面的诸受产生我见，以及产生'我是'的我慢，即与我见我慢相应的散乱，这就称为恶趣。从两个方面解释，若配合前面的解释，即依靠恶趣身而生起我见等，由此因缘所生的散乱称为恶趣。若配合后面的解释，即由于与我见等相应，故称为恶趣。
对此也有两种解释：有人说我见和我慢等即是恶趣的散乱。有人说是从彼所生的散乱的本体。对于这两种本体的阐述，各自的解释也不相同。在堪布真谛所作的《大乘集论释》中，也说明了五种散乱的本体。与其他处所说并无差别。详细的分别见于诸部的记录和《辨中边论》中，因恐繁琐此处未说。
关于作意散乱也有两种解释：有人说在五遍行中，这是作意的本体，而该作意具有三种智慧。或者也可理解为善等三种本体。在《杂阿毗达磨集论》中说：'所谓散乱'是提到散乱的缘而说明作意。
有人说在诸随烦恼中是散乱的本体，提到作意的缘而说明该散乱。在《杂阿毗达磨集论》中说：依随烦恼的本体散乱而有向外散乱心，即由于五欲功德、喧闹及其他三境而使心散逸，故是随烦恼中散乱的本体。
关于内心散乱也有两种解释：有人说如《辨中边论》、《杂阿毗达磨集论》和《大乘集论释》中所说，是三法的本体，即昏沉、掉举和味著。或者如诸论释和此经中所说，是四法的本体，即：昏昧、睡眠、对劣味的贪著和诸随烦恼。其中'劣'是昏沉和睡眠的力量。或者是五法，因为劣即是懈怠。
有人说由于昏沉、掉举等的力量而成为染污，因此生起散乱，所以提到昏沉等而说明散乱。关于相的散乱是指：在得到禅定之前所获得的诸相，作意于内在禅定行境的相，或者依靠外在色相，而作意于内在禅定的色相。

།ཡང་ན་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་སྟོན་པའི་མཚན་མ་སྟེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྐྱེན་སྨོས་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ པས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་གྱི་ས་བོན་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གིས་རྐྱེན་བྱས་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་ཅིང་ངའོ་སྙམ་དུ་རློམ་པར་བྱེད་ པས་མངོན་དུ་སྤྱོད་པའི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ངའོ་སྙམ་དུ་རློམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ།།ཡང་ན་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ངའོ་སྙམ་དུ་རློམ་པ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་འབྱུང་བས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་གལ་ཏེ་བཤད་པ་དང་པོ་དང་ སྦྱར་བར་གྱུར་ན།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ དེ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བསྟན་ལ།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བཤད་པས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པས་ཕན་ ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།།གལ་ཏེ་བཤད་པ་ཕྱི་མ་དང་སྦྱར་བར་གྱུར་ན། བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཚོགས་ལྔའོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་མཉམ་ པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྱིར་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་གཞན་དག་ལས་བྱུང་བ་ བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།སངས་རྒྱས་ལས་བྱུང་བའི་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས། དེས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །དོན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྒོམ་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་མ་ཞུགས་པ་འམ།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་བདག་གི་དོན་དང་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་ཉན་ ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྒོམ་པ་གང་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པར་མ་ཞུགས་པའམ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་མི་ལྟ་བ་བདག་གི་དོན་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

或者所谓相，是指显示因的相，即成为作意的自性。有些人说，这是提到作意的缘而显示散乱，应当如前理解。
关于不善习的散乱，见解和我慢的种子称为不善习，由它们作为缘，对自身的乐等感受执著为我和我所，并且认为'我'，因此以现行的我见和我慢的自性而作。或者从我见和我慢生起散乱，故是散乱的自性。
对于上述两种解释，如果与第一种解释相配，论典《阿毗达磨集论》和《杂阿毗达磨集论》中所说的这些应如何理解和解释呢？如此，《阿毗达磨集论》中说：'散乱的自性有六种'，而《杂阿毗达磨集论》中则说散乱是随烦恼的自性。
答：依于自性散乱而说散乱的自性，因此彼此并不相违。如果与后一种解释相配，《辨中边论》等所说的这些应如何理解和解释呢？如此，该论中说：'自性散乱是五识身'。
答：散乱有两种：第一是随烦恼的散乱，它唯是烦恼的自性。第二是除佛陀之外，其他众生的五识，因为不是从平等性生起，所以总称为散乱。
这也是自性分别，因此《唯识成就论》中说：'另外，从五识说为散乱是显示从他者生起，而非显示从佛陀生起。'所以五识称为散乱，因此彼此并不相违。
义已说讫。现在解释文字的含义。这也是将散乱分为五种来解释，即从分为五种的解释中，这是第一种。
其中，所谓大乘相应作意，如《瑜伽师地论》中说：'什么是修习大乘相应作意？即菩萨及住于菩萨法性者，未入或已入真实无过失，观察自利和利他。'应当如彼论所说详细了知。
另外，彼论中说：'其中，什么是修习声闻乘相应作意？答：即住于声闻法性者，未入或已入真实无过失，不观察有情利益而观察自利。'应当如彼论所广说了知。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་མ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྤངས་ནས་ ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་ན་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་མ་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་བཏང་སྟེ་ཐེག་པ་ གཉིས་ཀྱི་དྲན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དམན་པའི་སེམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བཏང་ནས་ཐེག་པ་དམན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞག་ནས་ཐེག་པ་གཞན་ལ་འཇུག་པ་དང་གནས་པའི་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཞན་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ དང་།ཐེག་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་སྔ་མ་ལ་ལྟོས་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པའོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་ པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་རྙིང་འགྱུར་ལས་ནི་སེམས་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སེམས་པ་དང་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་མིང་གདགས་པ་མི་མཐུན་ པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་བརྒྱད་པ། གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་དང་འདྲེས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་གཏོང་ན། དེ ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱི་རོལ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟོན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་ པ་མི་མཐུན་ཏེ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ནང་ནས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་ཐོབ་པ་ལ་ སོགས་པའི་དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་བསྒོམ་པ་ན་དེ་ལ་དམིགས་པ་བཏང་ནས།ཕྱི་རོལ་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་ རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གསར་འགྱུར་དང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དམིགས་ན་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། །འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་། །འདུ་འཛིའི་མཚན་མའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པར་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་འདུ་འཛིའི་གནས་དང་མཚན་མ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།དེ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་གཏོང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་དང་། འདྲེས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་དང་། ཡུལ་སྔ་མ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ།

从论典解释中也与瑜伽师地论所说相符，其中说道：'未入于真实无过失的菩萨，舍弃大乘相应作意，而趣入二种下乘相应作意'。
关于这种作意，在诸经论中有不同的说法。《解深密经》中说：'舍弃大乘相应的正念标相，而趣入二乘念'。
在朗吉时所译的《大乘集论释》中说：'作意散乱是这样的：以下劣心舍弃菩萨大乘作意，而趣入小乘作意'。
在《阿毗达磨集论》中说：'即舍弃禅定而趣入、安住其他乘的散乱'。在其注释中说：'应知从一种禅定趣入另一种禅定，依止其他乘法对前者的散乱'。这是就随烦恼本性的散乱而说的。
在《辨中边论》和《解释论》等中则说'作意'。在旧译《辨中边论》中说'思'。'思'和'念'都是'作意'的异名，因译师们理解不同而有不同的命名。
第四十八品：如果对与外在五欲功德相混杂的相有分别的随烦恼，以及令心散于外境所缘，应知这就是向外散乱心。这是说明第二种向外散乱心。
这经文可分为两部分：解释和总结。这种散乱在诸经论中也有不同的说法。
在《阿毗达磨集论》中说：'在趣入善法时，心散于五欲功德'。在《杂集论》的注释中说：'即在修习得等善法时，舍弃所缘而令心散于外在五欲功德中'。
在《辨中边论》中说'外境'。在新译《辨中边论》和《唯识成就》中说'心散于所缘'。
在《解释论》中说有两种所缘会导致退失：即五欲功德和聚集之相。
在《解深密经》中说有三种会导致退失：即五欲功德、聚集处所和执著于相。此经从三种境开始说明外在散乱。
'令心散乱'是正说明三种散乱的本质：即心散于五欲功德、散于混杂诸相、散于前二境以外的所缘境。

།དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་ཡུལ་དང་པོ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཞེས་བྱའོ། །འདྲེས་པའི་མཚན མ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་འཛིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ།ཡུལ་གཉིས་པ་སྨོས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་འདུ་འཛིའི་མཚན་མ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་སྔ་མ་གཉིས་ ཀྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་ལས་སྤྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དམིགས་པ་ལ་གཏོད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡུལ་གསུམ་པ་སྨོས་པ་སྟེ། སྔ་མའི་ཡུལ་ གཉིས་པོ་དག་ལས་གཞན་པ་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ།།འདིར་ཡང་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཞེས་སྨོས་པའི་རིགས་པ་ལས། སྔ་མའི་ཟླས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་རྗེས་ལ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རིགས་པའི་སྒོ་བསྟན་པ་ལས་དགར་བའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དགར་ཞིང་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་བྱིང་བའམ།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱང་བའམ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་ན་དེའི་ནང་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ནང་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟོན་ཏོ། །མདོའི་ ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་འབྱུང་བ་སྔར་བསྟན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་བསྟན་པར་བྱའོ། །བསྟན་ བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ན་བྱིང་བ་དང་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ནང་ནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་དང་རོ་མྱང་བ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཉམས་ པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་མྱང་བ་དང་། རྒོད་པ་ནི་ནང་གི་གཡེང་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ནང་གི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་མཐོ་དམན་དུ་གྱུར་པ་དང་། རོ་མྱང་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་དམའ་བར་གྱུར་པའམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་རོ་མྱང་བའམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་པ་དང་། སེམས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཞན་གྱི་ ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ན་ནང་གི་རྣམ་ པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ།དང་པོ་ནི་རྨུགས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་གཉིད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་འཆིང་བའོ།

其中'外部五种欲妙'这句话是说明第一种境，与心相应的五种境即是五欲妙。'混杂之相'是指聚集的特征，这是说明第二种境。因此在《论释》中说明为'五欲妙和聚集之相'。'有的分别念的随烦恼'这句话是指前两种境中所有的随烦恼中普遍存在分别念，因为一切都有专注所缘的能力。'外部所缘境'这句话是说明第三种境，即除前两种境以外的诸如根等相是称为外部的。
在此处也提到'有的分别念的随烦恼'的道理中，从前面的对应可以理解，所以简略而说。因此在《甚深意解脱经》中说明三种境之后提到随烦恼。'于'字在《理门论》中表示区分的含义。
这就是说，对三种境有分别念的随烦恼中，区分愤怒等其他随烦恼，唯一心散乱的随烦恼是外部散乱，为了说明这个意思而说'于'字。
如果被昏沉、睡眠所沉没，或者贪著禅定的滋味，或者被任何禅定的随烦恼所困扰，应当了知这是内在的心散乱，这是说明第三种内在散乱。
这段经文可分为两部分：详细解释和总结。由于诸论中对这种散乱的解释各不相同，因此先说明诸论中的内容，然后再解释经文的含义。
在《阿毗达磨集论》中这样说：'即在修习善法时出现昏沉和贪著滋味。'在《阿毗达磨杂集论》的注释中解释为：'因为产生昏沉、掉举和贪著滋味而使禅定退失。'
在《辨中边论》中说：'贪著禅定滋味和掉举是内散乱。'在古代翻译的《大乘集论释》中解释说：'内心散乱是指心的高低起伏和贪著滋味。'在《论释》中这样说：'即被昏沉睡眠所压低，或贪著诸禅定的滋味，或因各种禅定的随烦恼而心散乱。'
在《甚深意解脱经》中说：'如果菩萨被睡眠所困，或心执著于禅定，或被其他禅定和等至的烦恼所困扰，这就称为内心散乱。'《论释》中也与此相符，因此依据《论释》来解释这段经文。
如此，内在散乱有五种：第一是昏沉，第二是睡眠，第三是系缚。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ཞན་པའི་སེམས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཞན་ཅིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉེར་བའི་སེམས་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཞན་པའི་སེམས་ ཞེས་བྱ་སྟེ།ལེ་ལོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བཞི་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱང་བ་སྟེ། འདིས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་བསྟན་ཏོ། །གོང་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱང་བ་ཞེས་བྱའི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ལྟར་ཁམས་གོང་མའི་འདོད་ ཆགས་ལ་རོ་མྱང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་གོང་མར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ང་རྒྱལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་དང་། ཐེག་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ ཏུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ལྔ་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ལ་ སོགས་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ།བག་མེད་པ་དང་ལེ་ལོ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་དང་རོ་མྱང་བས་བསམ་གཏན་ལས་ཉམས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ དང་ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བས་ནི་མ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ནང་གི་དང་མཚན་མའི་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཐོབ་ཟིན་པ་ཡང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཡེང་བས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་དོ། །དྲུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གཡེང་བས་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ པར་མི་བྱེད་པས།དེའི་ཕྱིར་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཐོབ་ཟིན་པ་ལས་ཀྱང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རེ་རེ་སོ་སོར་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་ཀྱང་མ་ ཐོབ་པ་ལས་ཉམས་པར་བྱེད་པས་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས། ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་ན་དེ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཚན་མའི་ རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྟན་པའོ།།རྣམ་པར་གཡེང་བ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ། རྒྱུས་དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བར་སྟོན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་གཞན་ གྱིས་བདག་ལ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་མཚན་མ་སྟོན་པ་སྟེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཁད་ཀྱིས་ཉམས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི། རྒྱུས་མཚན་མ་བསྟན་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྦྱོར་བའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ས་འོག་མའི་ཡིད་ད་དུང་མ་ངེས་ཤིང་ཉེ་བར་མ་ཞི་བས་མཚན་མའི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་ཡང་གང་ཡིན་པ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་མོད་ཀྱི་ས་འོག་མ་པའི་ཡིད་ད་དུང་ངེས་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཉེ་བར་མ་ཞི་བས་རྒྱུས་མཚན་མ་དེ་ སྟོན་པའོ།

从论典解释中出现'怯弱心'的说法，由于心的本性怯弱且无有专注禅定之心，因此称为'怯弱心'，这是懈怠的本质。第四是等至味著，这表示欲界的贪欲。因为执著上界的禅定，所以称为等至味著，而不是如说一切有部所说的是对上界贪欲的味著禅定，因为贪欲烦恼不会导向上界。
从论典解释中出现我慢最胜禅定、乘最胜禅定、见最胜禅定的说法。第五是被任何等至近烦恼所染污，即八胜处、十遍处、四无色等至等的障碍性近烦恼，如放逸、懈怠等。如是被五种近烦恼所染污。所谓染污，是因为使禅定退失而称为染污。
从《阿毗达磨杂集论》中解释说：由沉没、掉举、味著使禅定退失。另外，从《辨中边论释》中说：由自性和外散乱则不能获得未得之法。由内和相的两种散乱则使已得之法退失。由恶趣散乱则不能获得解脱。由作意散乱则不能获得无上菩提，因此由昏沉等使已得之法退失。
或者，从《辨中边论释》中分别解释各个特征，就实义而言，昏沉等一切都是使未得之法退失的障碍。若依外相而作意内在禅定境界相，这称为相散乱，这是解释第四相散乱。
对此散乱的解释各论典不同。从《阿毗达磨杂集论》中说：即先使他人生信，以因缘引导修善。其注释中说：为使他人相信自己具德而示现其相，应知以此因缘渐次退失善法。从《辨中边论》中说：以因缘示现相而修习禅定。其注释中说：由于下地心尚未决定且未寂静，称为相散乱。虽已获得禅定，但因下地心尚未决定且未寂静而示现彼相。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། མཚན་མའི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་ལུས་ཀྱི་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ནི་ མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་དོན་མཐུན་ནོ།།དེ་ལ་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དག་པར་གནས་པ་ན་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་མས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ མ་ཐོབ་པའི་མདུན་རོལ་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་ནང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཐོབ་བོ་སྙམ་པ་སྟེ།འདི་ནི་ནང་གི་གང་ཡིན་པ་དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་དང་མཚུངས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཡང་ དག་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་གི་མཚན་མ་མ་ཐོབ་ཀྱང་།མཚན་མ་ཅུང་ཟད་ཅིག་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ནང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་ གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ཀྱིས་ངའོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྟན་པའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ལ་བདག་གིའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་ཅིང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་གལ་ཏེ་ནང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་ས་བོན་གྱིས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་ནས་ བསྐྱེད་པའི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་ངའོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཉིད་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པར་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་ ངར་འཛིན་པ་དང་།ང་ཡིར་འཛིན་པ་དང་ངའོ་སྙམ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས། དགེ་བའི་ཆོས་སྒོམ་པའི་ཚེ་ཚོར་བ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ངའམ་ང་ཡི་ཞེ་འམ། ངའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དང་འདྲེས་པ་དང་མཚན་མར་འཛིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་བདག་གོ་ཞེའམ། བདག་གིའོ་ཞེ་འམ་ངའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སའི་བར་དུ་སྒྲིབ་པ་གང་དག་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒྲིབ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་ས་དང་པོ་ལ་ནི་ངན་སོང་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལྔའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པར་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།

从论典解释中说：相的散乱心是这样的，即依靠外在的相而作意内在境相之所缘者。
从《深密解脱经》中说：'若菩萨依靠外在的相而作意内在身体的三昧境相者，此即称为相的散乱。'论典解释和《深密解脱经》所说的与此经所说义理相符。
其中所谓内在三昧境相是这样的：当安住于内在三昧时，以现前相而获得种种不可言说的相。
这是说在未获得三昧之前，依靠外境而想：'我已获得内在三昧境相'，这是说明内在的与外在的相相同。
另一种解释方式是：虽然尚未真正获得三昧的自相，但对稍许现前的相执著为已获得真实的三昧相，这称为散乱。
若由内在作意所生的感受，以习气身而生我慢心，应知这是习气散乱，这是第五种习气散乱的教示。
对三昧的安乐执著为我所有，对习气身生起我慢，这称为习气散乱。
或者，对内在作意所缘的乐等感受，由习气种子作为因缘而生起我见和我慢，与见解和我慢相应的散乱即称为习气。
因此，从《阿毗达磨集论》中说：'习气散乱是依靠我执、我所执和我慢等习气力，在修习善法时，对所生感受执著为我、我所或我慢，与之相混杂并执著为相。'
在此论释中说：'即由我执等习气力，对所生乐等感受执著为我、我所或我慢，因此善法不得清净。'
'世尊，止观二者从菩萨初地乃至如来地是对何种障碍的对治？'此下是第四门，宣说止观是十一种障碍的对治。
这也分为两种：一是请问，二是回答。这是请问部分。
'善男子，止观二者于初地是对恶趣烦恼、业和生的五种杂染障的对治'等，这是第二如来如实回答的教示。

།འདི་ཡང་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་ས་དང་པོའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་བདག་ ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །བསྟན་ བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མ་རིག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མདོ་ཙམ་དུ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱ་ ཆེར་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ནས་སྒྲིབ་པ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་། དང་པོ་ནི་མིང་གི་རྗེས་སུ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སུ་རྣམ་ པར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་ས་བོན་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བདག་དང་ཆོས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་བསྟན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་དེའི་གནས་ངན་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ངན་སོང་བའི་ལས་རྣམས་དང་། འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་མོད་ཀྱི། འདི་ནི་རེ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནས་ས་དང་པོ་པས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་དང་དེའི་ གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་བཤད་དོ།།དང་པོ་ནི་བདག་དང་ཆོས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདིར་བསྟན་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ངན་སོང་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ངན་སོང་བའི་ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་ ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཡང་ན་དེ་དག་གིས་སྒྲིབ་པ་རྣོན་པོ་དང་རྟུལ་པ་གང་ཡིན་པ་གཉི་ག་ལས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་བསྟན་ཏོ། །དེའི་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གམ། ཡང་ན་གཉིས་པོ་དག་ལས་འབྱུང་བའི་ ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མདོ་ཉིད་ལས་ངན་སོང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་དང་པོ་ལ་ སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བསྟན་པ་རྣམས་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཡང་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་བདག་དང་ཆོས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་པ་ལས། བསྟན་པའི་མིང་ནི་སྤངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མ་རིག་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

这也是作为十一种障碍的对治，而分为十一种。这是宣说初地的障碍。在《圣十地经释》中出现'凡夫自性相的障碍'之说。在由阿阇黎世亲所造的注释中则解释为'凡夫性的障碍'。在《解深密经》和此经中仅列出名称而无详细解释。在论典《大乘集论释》朗吉时译本中出现'凡夫性的无明'之说，也仅略示自性相。在《唯识成就论》中解释为'凡夫性的障碍'，其中广说其相，因此此处暂且依据《唯识成就论》来说明这些障碍的特征。
其中说明障碍的自性也有两种含义。第一是随名说明自性，即是二障分别的自性。因此《唯识成就论》中说：'凡夫性的障碍即是从二障分别所生者。因为依其种子而建立为凡夫性的缘故。'
又在彼论中说：'执著我法的愚痴，即是此处所说的凡夫自性。'第二是从真实性开始说明自性，即是二十二种愚痴及其习气的自性。因此《唯识成就论》中说：'当生起见道时虽然断除恶趣业及果等，但此是暂时以烦恼生起为根本的缘故，从此初地菩萨断除二种愚痴及其习气。'
第一是执著我法的愚痴，即是此处所说的凡夫性障碍。第二是恶趣愚痴，应知即是恶趣业及果等，一切愚痴分也说为愚痴。或者说由彼等显示从利钝二障中唯生二种愚痴。以'其习气'之词，或显示彼二种相，或显示从二者所生的不堪能性。
如彼论中详细所说。又因为经中说是'作为恶趣烦恼、业和生的烦恼障的对治'，所以应知从真实性开始，以初地为二障对治等而作为自性。
诸说的语言表达，如《圣十地经释》中说'凡夫等相的障碍'，在阿阇黎世亲所造的注释中说'凡夫性的障碍'，在《大乘集论释》朗吉时译本中出现'凡夫性的无明'，即是说明执著我法的愚痴。其中的差别也如朗吉时译本的注释中所说，未舍弃所说的名称而说为'无明'。

།འགྲེལ་པ་གཞན་ལས་བསྟན་པའི་མིང་ནི་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ངན་སོང་བའི་ལས་དང་སྐྱེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངན་སོང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །མདོ་འདི་གཉིས་དང་འགྲེལ་པ་གསུམ་པ་ལས་ནི་སོ་སོ་ནས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རེ་རེ་སྨོས་ལ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཀུན་ དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ།བརྗོད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་མདོ་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཚིག་གིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་མིང་གིས་བསྟན་ནོ་། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ངན་སོང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་གཉིས་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཀུན་ དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་གཉིས་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་འཁྲུལ་པའི་ལྟུང་བ་ལས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་ས་བོན་དང་ཀུན་དུ་བརྟགས་ པ་ལས་ནི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་ས་བོན་དང་བག་ཆགས་ཀྱང་གཏོགས་སོ།།དེ་ལས་བག་ཆགས་ནི་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། གཉིས་པ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་གཉིས་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་འཁྲུལ་པའི་ ལྟུང་བ་ལས་གསུམ་པོ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་མདོ་ལས་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ ལ་སྤྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ།ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི་མ་རིག་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །དོན་གྱི་མཐར་གཏུགས་ཏེ་བརྗོད་ན་ནི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་མ་རིག་པས་ ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གལ་ཏེ་མིང་གི་རྗེས་སུ་བརྗོད་ན་ནི་མ་རིག་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་ གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་ནི་མ་རིག་པ་དང་ལས་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལོག་པར་སྒྲིབ་པ་སྐྱེད་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།

在其他注释中所说的名称是已经舍弃的，因为是以'障'这个词来表示的。在《深密解脱经》中说：'恶趣的业和生以及烦恼的遍染'，在此经中所说的即是表示恶趣的烦恼遍愚。在这两部经和第三部注释中分别提到各个遍愚，而在《唯识成就论》中说明了两种遍愚等，因此应当了知是从真实开始，所说的是两种遍愚等的自性。
或者两部经典也与《唯识成就论》所说相符，以'烦恼'一词包含所知障，因为性质相同，所以用烦恼的名称来表示。其中对词义的解释，'凡夫之障'是从主要方面的解释，因为依据两种障而建立凡夫的自性。
所说的'恶趣烦恼、业和生的遍染'是从业的执取方面解释，因为这三种遍染是障碍。关于第二地说'是微细堕落迷惑生起障碍的对治'，这是说明第二地的障碍。
如是从所知障俱生的一分，以及由此所生的迷惑堕落三业的自性。从生起、种子和遍计来说，也包括生起、种子和习气。其中习气是不堪能的，因此在《唯识成就论》中说：'第二邪行二者中的俱生一分，以及由此所生的迷惑堕落三业。'
这就是经中所说的'微细堕落迷惑遍愚'和'对种种业相的遍愚'，详细内容如彼论所说。在《十地经论》中说'对众生身等业行的障'。在世亲论师所造的注释中说'对众生事物的邪行'。在《深密解脱经》中也说'微细堕落迷惑'。
生起也具有三种含义：如果配合业的执取方面的解释，则是三种业的自性。如果配合主要方面的解释，则是无明的自性。如果究竟而言，则是三种业和无明的自性。
在朗译的《大乘集论释》中说明'以身业对众生邪行的无明'也有两种含义：如果依据名称来说，则是无明的自性。如果依据真实义来说，则是无明和业的自性。
其中对词义的解释，在《大乘集论释》中说'生起邪障的无明'是从业的执取方面解释。

།མདོ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་ པ་ལས་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པ་དང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ།འཁྲུལ་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འཁྲུལ་ པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཉིད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ས་གསུམ་པ་ལ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་གསུམ་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ནི་འདི་ལྟར་ས་གསུམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་ཅན་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་ནི་གཟུངས་དང་།ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས། བརྗེད་ངས་པ་དང་། ཤེས་ བཞིན་མ་ཡིན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པའི་ཆོས་བརྗེད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་ པ་སྟེ།དེས་གསུམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། གཟུངས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། གཟུངས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཐོས་པའི་གཟུངས་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཡང་སྡུད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།[(]བསགས་[,]འཕགས་[)]པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་ཤིང་ཆོས་རྣམས་བརྗེད་པར་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ ནི་ཐོས་པ་དང་།བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་དག་ལ་རྨོངས་རྟུལ་ཞིང་བརྗེད་ངས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་མྱུར་དུ་མི་ཤེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་བརྗེད་ པར་བྱེད་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། དགེ་བའི་ཆོས་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་ཉེས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འདོད་པའི་ འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་པོ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཡང་།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉི་ག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྡུད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་གཞན་དག་ ལས་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ཉིད་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡང་ན་རྨོངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡང་ན་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ས་བཞི་པ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་ཆོས་ལ་སྲིད་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བཞི་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།

从此经等所说的'微小过失的迷乱遍生'等，如前应当详细分别为就主权而言的解释和就业用而言的解释。因为是迷乱遍生的障碍，或者说因为迷乱遍生本身即是障碍。
关于第三地，是欲贪障的对治，这是说明第三地的障碍。在《唯识论》中这样说：由所知障俱生的一分，如是障碍第三地殊胜三摩地修所成慧，而贪欲烦恼则障碍总持、闻所成慧、思所成慧、修所成慧，以失念和不正知为体性。
因此在《唯识论》中说：愚痴障是这样的，由所知障俱生的一分使忘失闻、思、修法，它能障碍三种法：第三地三摩地、殊胜总持、由总持所生的殊胜智慧，并且摄二十二种愚痴中的欲贪愚和圆满闻持愚。
在《十地经论》中说：'于闻思修等愚痴而忘失诸法的障碍'。在世亲论师所造的注释中说：'于闻思修迟钝愚痴并具失念'。在《大乘集论》的朗吉译本中说：'不能速得心一境性的无明，及令忘失闻思修的无明'，其义与《唯识论》所说的两种愚痴相符。
《解深密经》中说'欲求善法的过失'，此经中说'欲贪愚'，虽然是摄于第一种愚痴，但实际上是摄于两种愚痴的自性，如《唯识论》中所说。
对此词义的解释，其他论中说'愚痴障'是因为贪欲本身是愚痴障，故称愚痴障，这是就业用而言的解释。或者说，愚痴是烦恼的异名，如说所知障为愚痴是因为体性相同。若配此解释则是就主权而言的解释，因为是愚痴障。其中'欲贪障'是就主权而言的解释。或者说，对法的贪著是贪欲，故是就业用而言的解释。
关于第四地，是对治三摩钵底贪著和法爱障的对治，这是说明第四地的障碍。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བཞི་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ ལྷན་ཅིག་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལས་བཞི་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་སྲེད་པར་བྱེད་དེ། ས་བཞི་པ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཡང་བསྡུ་བ་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་དེ་དག་ནི་ས་གསུམ་པ་དག་གིས་ཀྱང་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ས་བཞི་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ། གདོད་ཡོངས་ སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ནི་དེ་དག་དང་ཤིན་ཏུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་དེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་སྟོན་པས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང བཞི་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་གོང་མ་གཉིས་པོ་འདི་གཉིས་ཀྱང་དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཚིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ས་གསུམ་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། ཆོས་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ ཡང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པའི་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྲེད་པ་ཡིན་ཏེ། ལོ་ཙཱ་བའི་བསམ་པ་ཐ་དད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་བསྡུ་བའོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་མ་གསུངས་པ་ནི། ཡང་དག་པར་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ནར་མ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་ བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་ཕྲ་མོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། ཕྱོགས་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཡིད་ཀྱི་དམིགས་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུན་རིང་པོར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་དེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་བདག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ བའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོ་འདི་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

在《唯识成就论》中说道：'与意识俱生的我见以及等至贪和法贪的自性。'因此在该论中说第四地的微细烦恼随眠障是这样的：即从所知障中俱生的一分，以及与意识相应的萨迦耶见等所摄。从此对第四地菩提分法生起贪著，在入第四地时予以断除，如该论中详细所说。
其中'萨迦耶见等'这个词，包括了无始以来的所知障、等至贪和法贪。那些等至贪和法贪，在前三地中也会增长，所以在入第四地时才开始断除，因为菩提分法与它们极不相应。
此外，在这部经中下文说明两种愚痴，即等至贪愚和法贪愚及其习气。在《大乘集论》的译文中说：'微细烦恼随眠即萨迦耶见等无明。'在世亲论师所造的注释中也说：'第四地的微细烦恼随眠是俱生萨迦耶见等所摄。'这两部论典的含义也与《唯识成就论》所说相符，因为都有'等'字。
若问：'那为什么在《十地经论》中说是法慢障呢？'答：在第三地获得法的择法觉悟时，由于对法的正确理解而生起慢心，也会生起法贪，因此《十地经论》等分别说明各个方面的含义，彼此并不矛盾。
在《解深密经》中说'等至贪心愚'是指三摩地的贪著，这是由于译师理解不同的缘故。在这部经中说'等至贪和法贪'是同时包括两种愚痴。未说'萨迦耶见'是因为不仅仅只有两种正愚。
对此的确切解释，《唯识成就论》中说：'微细烦恼随眠障即是俱生萨迦耶见。'该论中'微细'一词具有三种含义：不是偏执的缘故，不作意识所缘的缘故，长时随逐的缘故。'烦恼'一词是因为与烦恼同体而起，所以称为烦恼，因为这就是微细烦恼随眠障。这是从主要方面作的解释。本经中说等至贪和法贪障，也是从主要方面而说的。

།ཡང་ན་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་ པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་སྲེད་པའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡང་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ནའི་མིང་ཡིན་པས་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་ པར་བཤད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་སྔར་ནི་སྤྱིའི་མིང་གིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་ལས་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་མངས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །ས་ལྔ་པ་ལ་ནི་འཁོར་ བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་པ་དང་།མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་ལྔ་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཀུན་དུ་ རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས་ནི་འཁོར་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ལྔ་པ་ཐེག་པ་དམན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་འཁོར་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བར་མོས་པས་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་འགོག་པ་ལ་སྤྲོ་བས་དེས་ས་ལྔ་པའི་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ལམ་ལ་ སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་ཇི་སྐད་དུ། འཁོར་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ལུས་ཡོངས་སུ་གཙང་ངོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་ཐེག་པ་དམན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་ བསྟན་པ་དང་།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཐེག་པ་འོག་མའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཅིག་བསྡུས་པ་ཡིན་ཡང་དོན་གྱིས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉི་ག་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་མདོ་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་པ་དང་། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བསྡུ་བ་ཡིན་ཏེ། མིང་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ གྲུབ་པ་ལས།ཐེག་པ་དམན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཐེག་པ་དམན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་ནི་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་རྣམ་ པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ཞིང་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ས་དྲུག་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དྲུག་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཤེས་ བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་པ་དེས་ས་གསུམ་པ་དག་ཏུ་བདེན་པ་བཞི་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ།བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་འཁོར་བར་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།

或者是对业的完全执取的解释，如是所知障也得到贪著的名称，因此对法的贪著等称为贪著，这是对业的完全执取的解释。
另外，贪著这个词仅是烦恼的名称，所以明确成立为业的完全执取的解释，如是先前以总称显示所知障的本性，其后显示为障碍。
其他论典中所显示的词义解释因繁多故此处未说。
第五地是对轮回和涅槃一向趋向和现前趋向的障碍的对治，这是显示第五地的障碍。
在《唯识成就论》中说，从所知障俱生的一分和二十二种愚痴中，以不一向趋向轮回的作意和现前趋向涅槃的愚痴为体性。
因此在《唯识成就论》中说：'第五地小乘涅槃障是这样的：由所知障俱生的一分对轮回极为厌离，对涅槃趋向欲乐，与下二乘相同，对苦厌离而欢喜灭，这就是障碍第五地无差别道的障碍。'
两种愚痴的解释也如此经下文所说：'对轮回不一向趋向的作意和对涅槃一向现前趋向的作意。'
在《圣十地经论》中说是'认为身体完全清净的慢障'。
在《大乘集论》朗吉时期的译本中说是'小乘涅槃的无明'，在阿阇黎世亲造的论释中说'下乘涅槃障'，虽然是摄一愚痴，但实际上显示了两种愚痴。
《解深密经》中也以义理与此经相顺而说。
以'对轮回和涅槃一向趋向和现前趋向'完全摄集两种愚痴，仅是以名称相合而已。
其中对词义的解释，如《唯识成就论》中说'小乘涅槃障'是依主释，因为是小乘涅槃的障碍。
此经中所说是依业的完全执取而作的解释，因为完全厌离和背离即是所知障。
所说'第六地是多相生起障的对治'，是显示第六地的障碍。
在《唯识成就论》中说，由所知障俱生的一分，于三地中修习四谛，执取四谛为杂染和清净的相，即是：苦和集是趣入轮回的，是杂染分的相。

།འགོག་པ་དང་ལམ་ལུགས་ལས་ལྡོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་དྲུག་པ་མཚན་མ་རགས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་མ་རགས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་དེས་ས་དྲུག་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་དྲུག་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད པ་དེས་ན།ས་དྲུག་པས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། དང་པོ་ནི་འཁོར་བར་འཇུག་པ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་མ་ལེན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་འབྱུང་བས་ཡུན་རིང་དུ་མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་གནས་པར་མི་ནུས་པའོ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་རགས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དག་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པའོ།།མིང་རྣམ་པར་གཞག་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པ་ཡང་སྤྱིར་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྡུས་པར་བཤད་ན་ཡང་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ མཚན་མ་རྣམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དོན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་ཏེ། དོན་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདག་པོའི་དབང་ དུ་བྱས་པར་བཤད་པ་དག་ཡིན་ཏེ།མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མཚན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བརྟགས་ན་བརྡ་ཕྲད་པར་འགྱུར་རོ། །ས་བདུན་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སྔ་མའི་ས་དྲུག་པ་ལ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཉིད་དུ་སྒོམ་ཞིང་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་དང་། ལུགས་ལས་ལྡོག་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་མཚན་མ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ ཕྱིར་ས་བདུན་པའི་གྱ་ནོམ་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བདུན་པ་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པའི་ མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་དེས་ས་བདུན་པའི་གྱ་ནོམ་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ།ས་བདུན་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་དེས་ན་ས་བདུན་པས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་བཤད་དེ། དང་ པོ་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་རྨོངས་པ་སྟེ།དེ་འདིར་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་སྐྱེ་བ་ཕྲ་མོའི་མཚན་མ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།

认为'灭谛和道谛的还灭是清净分的特征'。因此，在该论中说第六地的粗相生起障是这样的：所知障俱生分以执著杂染分粗相生起为有，由此障碍第六地的杂染和清净无相道，在入第六地时予以断除。
因此，第六地断除两种愚痴及其习气：第一是轮回趣入分别生起愚痴，此处由执著杂染分中轮回趣入行为为有，故属于杂染分所摄。第二是多相生起愚痴，此处由执著清净为有并取清净相，因多相生起而长时不能安住无相瑜伽。
在《十地经论》中说为'微细习气障'。在译于朗吉时期的《大乘集论释》中说为'微细相生起无明'。在世亲论师所造的注释中说'唯识粗相生起即是相的行相。虽然在安立名称和阐述体性时总说摄于两种愚痴，但实际并无矛盾'。
《解深密经》中说'诸相生起'，此经中说'多相生起'，与诸论中所说的意义相符，因为义理无违。其中确定词的解释都是就主要方面而言，因为是多相生起的相，观察时会得到共识。
所谓'第七地是微细相生起障的对治'是说明第七地的障碍：所知障俱生分依于前第六地，修习十二缘起支，执著轮回趣入微细相和还灭相为有，由于执取这两种相而障碍第七地殊胜无相道。
因此在《唯识成就论》中说：第七地微细相生起障是这样的：所知障俱生分执著生灭微细相生起为有，由此障碍第七地殊胜无相道，在入第七地时予以断除。因此说第七地断除两种愚痴及其习气：第一是微细相生起愚痴，此处由执著生为有而取轮回趣入微细生相。

།གཉིས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གཉེར་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་འགོག་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ ཅིང་ལུགས་ལས་ལྡོག་པའི་མཚན་མ་ལེན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནན་ཏན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྐྱེད་པས་མི་ནུས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་ ཕྲ་མོའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བཤད་ དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཉེས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་ པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་ལས་མིང་དུ་གཞག་པ་དང་།ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བསྡུ་བ་ཡིན་པས། ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་ དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ས་བརྒྱད་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བརྒྱད་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་མཚན་མ་མེད་པ་སྒོམ་པ་རང་གི་ ངང་གིས་མི་འབྱུང་བ་དང་།ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བརྒྱད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ ལས་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་རང་གི་ངང་གིས་མི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ས་སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་མང་ལ། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ ནི་ཉུང་ངོ་།།ས་དྲུག་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་ཉུང་ལ། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་མང་ངོ་། །ས་བདུན་པ་ལ་ནི་གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུན་དུ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ཡང་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་ པའི་ཕྱིར་རང་གི་ངང་གིས་མཚན་མ་དང་ཞིང་སྟོན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་ བསྒྱུར་བ་ལས་མཚན་མ་མེད་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ཡིན་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ། །བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་མིང་གཅིག་སྨོས་པ་ཡང་སྤྱིར་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ།

第二是由于一向无相作意所追求的遍愚，即是执著有此灭谛，并取与道理相违的相，因此虽然以一向无相作意精进地寻求，但是不能生起殊胜的空性行。
在《圣十地经注》中解释为'微细相的习气障'。
在《大乘集论注》朗吉时期的译本中出现'微细相遍行无明'。
在世亲论师所造的注释中解释为'微细相遍行'。
在《唯识成就论》中也说明为'微细相遍行障'。
在《解深密经》中说'微细相遍行过失'，在此经中说'微细相遍行障'，是从相的形态而立名，摄集两种遍愚，应知如前无相违。
其中所说的确定词义，那些都是依主释的解释，应知如前。
关于第八地，是作为对治'无相有功用及有相未自在障'的对治，这是说明第八地的障碍。
如是所知障俱生一分使无相修不能自然生起，也摄集两种遍愚：对无相有功用的遍愚和对有相未得自在的遍愚。
因此在《唯识成就论》中说：'第八有功用无相障，即是所知障俱生一分令无相修不任运起。'
在前五地中有相瑜伽多，无相瑜伽少。
在第六地中有相瑜伽少，无相瑜伽多。
在第七地中虽然一向无相瑜伽恒时现前，但仍有功用，即如是由于对无相有功用，不能自然而然地离相及教示，乃至广说。
在《圣十地经注》中出现'对无相有功用障'，在《大乘集论注》朗吉时期的译本中解释为'无相加行'，在《唯识成就论》中出现'对无相有功用障'，这些都是摄为一种遍愚，即是对无相有功用的遍愚。
《唯识成就论》中虽提及一个名称，但总摄两种遍愚，即是：对无相有功用的遍愚和对有相未得自在的遍愚。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་ དགོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི།མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རང་གི་ངང་གིས་རྩོལ་བ་མེད་པར་འཇུག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་བརྒྱད་པ་ལ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་པ་རྩོལ་བ་མེད་པ་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པས་ འདིས་དེ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རང་གི་ངང་གིས་རྩོལ་བ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་དེ་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་མཐུན་པར་ ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་དང་པོ་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ། །གཉིས་པ་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཉེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལ་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ཉིད་དོ།།སྒྲིབ་པ་འདི་གཅིག་གིས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཚང་བར་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེའོ། །ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་ པའི་འགྲེལ་པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མཚན་མ་མེད་པའི་དབང་གིས་རྩོལ་བའི་ཤེས་པ་འབྱུང་བས་རྩོལ་བའི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་རྩོལ་བའི་ཤེས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ས་དགུ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་མཁས་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དགུ་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིའི་ཆོས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། དགུ་པ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་སྒྲུབ་པར་མི་འདོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་རྩོན་པར་ མི་འདོད་ཅིང་རང་གི་དོན་ལ་མོས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེས་ས་དགུ་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་དགུ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་དེས་ན་ས་དགུ་པས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་དང་དེའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་ བསྟན་པའི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་།གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་སྤོབས་པ་དང་། གཟུངས་ཀྱི་དབང་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་བསྟན་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་དོན་གཅིག་གི་ནང་དུ་དོན་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་གཅིག་གི་ནང་དུ་མིང་ དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་སྤོབས་པ་དང་གཟུངས་ལ་དབང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་སྒྲ་སྐད་གཅིག་གིས་གཅིག་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་སྒྲ་སྐད་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཐམས་ཅད་ སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་སྤོབས་པ་ལ་དབང་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ།

从《深密解脱经》中说道：'作为无相中自然无勤入的对治。'对此有两种解释：有人说，在第八地中无相智慧行为无勤而自然趣入，因为这会障碍彼故称为'无相中自然无勤入'。这是两种中的无相勤作愚痴。有人说，此经与《深密解脱经》相符，同时说明两种愚痴：其中第一'无相行'即是无相勤作愚痴；第二'自然趣入过失'即是有相自在愚痴。此一障碍完全涵盖两种愚痴，应当如经中所说理解。
确定词的解释也如《大乘集论释》中译文及世亲论师所造的注释，以及《唯识成就》中所说'无相勤作障'是就主要意义而作的解释。如此，由无相力而生起勤作智，勤作智的本性即是障碍，因为这是勤作智的障碍，故是就主要意义而作的解释。
此经中所说'无相勤作及有相不自在障'也是就主要意义而作的解释。第九地中说：'作为一切种类言词不自在障的对治'，这是说明第九地的障碍。如是，从所知障俱生的一分能障碍四无碍解法的本性，因此《唯识成就论》中说：'第九不欲利他行障，即是从所知障俱生的一分不欲于利益众生事精进而乐于自利，彼能障碍第九地的四无碍解，入第九地时能断除，故第九地断除两种愚痴及其习气。'
第一是对无量名句文字法门、渐次智慧辩才及总持自在的愚痴。其中'无量法门总持自在'是指：由义无碍解获得总持自在力，于一义中能显示一切义故。'无量名句文字总持自在'是指：由法无碍解获得能诠总持自在力，于一名句文字中能显示一切名句文字故。'渐次智慧辩才总持自在'是指：由词无碍解获得一音演说总持自在力，于一音声中能显示一切故。第二是对辩才自在的愚痴。

།དེ་ལ་སྤོབས་པ་ལ་དབང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་དབང་པོ་ལ་མཁས་ཤིང་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་དུ་རྨོངས་པས་དབང་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདིར་སྒྲིབ་པ་དགུ་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ལེགས་པར་ཕན་མི་འདོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་ བ་ལས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་རྩོལ་བ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། གཉི་ག་ཡང་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ པས་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དེ།ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་ལ་མཁས་པ་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་ གསུངས་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་སྤོབས་པ་ལ་དབང་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །ཁ་གཅིག་ན་རེ་སྤྱིར་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་ པ་བཞི་ལ་སྤྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཚིག་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་། འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་མདོ་གཉིས་པོ་དག་ལས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདག་པོའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ འགྱུར་རོ།། །།བམ་པོ་བཞི་བཅུ་དགུ་པ། ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བཅུ་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ནོ། །བསྟན བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འོག་ནས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བཅུ་པ་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་མ་ཐོབ་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པས་དེས་ས་བཅུ་པའི་ཆོས་ཆེན་པོའི་སྤྲིན་གྱི་ཤེས་པ་དང་།ཡོངས་སུ་སྦས་པ་དང་དེས་བསྐྱེད་པའི་བྱ་བ་དག་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་བཅུ་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེས་ན་ས་བཅུ་པས་ཀུན་དུ་ རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་།དེའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ས་དང་པོ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེས་བསྐྱེད་པའི་བྱ་བ་དག་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་གསང་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་ ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ།དེ་ནི་འདིར་ཆོས་ཆེན་པོའི་སྤྲིན་གྱི་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་སྦས་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣམ་པར་རིག་ པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་མ་ཐོབ་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་གསང་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།ཡང་ན་སྤྱིར་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྡུས་པར་བསྟན་ཏོ།

关于获得辩才自在，是这样的：由于通达四无碍解而精通根机并善于说法。遮蔽四种自在的愚痴，在此为第九障所摄，如是而说。
在《圣十地经释》中解释为'不善于利益众生之障'。在《大乘集论释》朗吉时所译中说'不观待利益众生事业的无明'，在世亲论师所造的释论中说'不行利益众生事业'，这两者都是摄于两种愚痴，因此实际上并无矛盾，因为无有差别。
《解深密经》中说'于一切种说法无自在'，此经中说'于一切种言词善巧无自在障'，对此有两种解释：有人说这就是辩才自在的愚痴；有人说总摄两种愚痴。
其中'一切种言词善巧'是指总的四无碍解一切种言词善巧。
对此确切的解释是：上述论典、四种释论和两部经典中所说的一切都是依主自在而作的解释，详细观察即可了知。
第四十九品
关于十地，是为对治'未得圆满法身现前之障'，这是说明十地之障。这也是所知障中俱生的一分。
如果将《唯识论》和此经下文相结合，也摄两种愚痴。因此《唯识论》中说：'第十于诸法未得自在障，即是所知障中俱生一分，由此不能于诸法得自在，障十地大法智云及所引事业，入十地时方能永断。因此十地断除两种愚痴及其习气。'
第一种是对大神通的愚痴，这就是如前所说'障碍由此所生的事业'。第二种是对秘密随顺通达的愚痴，这就是如此处所说'障碍大法智云及秘密'。
《圣十地释》、《大乘集论释》朗吉时译本和《唯识论》中所说的'于诸法未得自在障'，是指两种愚痴中的'对秘密随顺通达的愚痴'，或者说总摄两种愚痴。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་ པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ས་བཅུ་པ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་གཉེན་པོའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ གཉིས་བསྡུས་པར་བཤད་ན་ཡང་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དེ་།ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྐུའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཏན་དུ་སྤངས་ཤིང་གནས་གྱུར་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་ས་བཅུ་པ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ནི་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ངེས་པའི་ ཚིག་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པ་བཞི་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་བསྟན་ཅིང་གསུངས་པའི་མིང་ལ་ཐ་དད་པ་ཡོད་ཀྱང་ཐོབ་པའི་མིང་དུ་མཚུངས་པས་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ནི་སྒྲིབ་པ་བཅུ་གཅིག་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའོ། །ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀ དང་ཡང་སྦྱར་ཏེ།གནས་སྐབས་མཐར་ཐུག་པ་ས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་སྐབས་མཆོག་གིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་མེད་པས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་ བྱའོ།།ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པས་མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དང་པོ་པས་སྤངས་སོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མདོ་ སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྔ་མའི་ས་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་ཆེད་དུ་བཞག་ནས་མི་སྤོང་གི་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་གདོད་སྤོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ ལས།ས་འདིར་ཆོས་ལ་དབང་ཐོབ་མོད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པས་ཤིན་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཕྲ་མོ་དང་། རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ པ་ན་དེ་དག་ཅིག་ཅར་སྤངས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སར་འཇུག་པས་དེས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་དང་།དེའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ་། དང་པོ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ཕྲ་མོའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། གཉིས་པ་ནི་ཐོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདིར་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། དེ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཅིག ཅར་སྤོང་བའོ།

从《深解密经》中说道：'第十地是圆满法身现前的对治。'
从此经中又说：'第十地是对尚未获得圆满法身现前的障碍的对治。'虽然说包含两种愚痴，但实际上并无矛盾，因为并非分开配对。
此经中所说的'未获得圆满法身'是依真如身而说的。因此《大乘阿毗达磨集论》中说：'其中法身是指永断所知障并转依所摄。在第十地称为圆满，在如来地称为现证。'
关于确定的词义，虽然在四论和此经中所说的名称有所不同，但获得的名称相同，是从主尊的角度作的解释。
'善男子，止观二者在如来地是对极其微细的烦恼障和所知障的对治'等，是说明第十一障。
这也分为两种：说明应断除的障碍和说明断障的功德。这是第一种。
即从两障中的俱生分。其中'极其微细'是指烦恼障，'最极微细'是指所知障。
或者'极其微细'和'最极微细'二词也可同时配合两障：因为是最终阶段应断除的，所以称为'极其微细'；因为是最胜阶段应断除的，所以称为'最极微细'。
另外，因为没有比极细更细的愚痴，所以称为'极其微细'；因为没有比极细更殊胜的，所以称为'最极微细'。
《圣佛地经释》中说：'两障中见所断者，初地菩萨已断。修所断中的所知障，与诸经论所说相符。
烦恼中的俱生烦恼，在前十地中并非刻意断除，而是到佛地才断。因此《唯识成就论》中说：'此地虽得法自在，但因有余障，故不称为究竟。如是有微细的俱生所知障和自然生起的烦恼障种子，当金刚喻定现前时，顿时断除这些而入如来地，所以在佛地断除二种愚痴及其习气。'
第一是对一切所知的微细贪著愚痴，这就是此处所说的极微细所知障。
第二是极微细碍愚痴，这就是此处所说的自然生起的烦恼障种子。
因此《大乘阿毗达磨集论》中说：'证得菩提时顿时断除烦恼障和所知障。'

།ཅིག་ཅར་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་ མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།ས་བཅུ་གཅིག་པ་ལ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དང་མཆོག་ཏུ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་སྒྲིབ་པ་འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་ལས་མི་ལྟོས་ པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་སྦྱར་རོ།།དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལྟར་སྒྲིབ་པ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་མཐར་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཐོབ་ཅིང་དགོངས་ པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཐར་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་འཐོབ་པ་དང་། གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།དེ་ལ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ སྒོམ་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཞི་པོ་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པར་ གཞག་པའམ།ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་བརྟེན་ནས་ནན་ཏན་དུ་བསྒྲུབ་པའི་སླད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་ དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་དྲུག་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ ཉིད་དོ།།ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་དེ་དག་གིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་བརྟེན་ནས་ནན་ཏན་དུ་བསྒྲུབས་པའི་སླད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པ་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཅི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཆོས་དག་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་ ལེགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དང་།ལེགས་པར་བསམས་པ་དང་། ལེགས་པར་གཞག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཉིད་ནང་དུ་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བསྟན་པའོ།

一时成为阿罗汉，同时成为如来，获得大涅槃和大菩提，这是所说的教法。此经中所说的是显示两种愚痴。在《解深密经》中说：'第十一地是对治极其微细和最极微细所知障的对治'，这是从一个方面显示所知障。佛地的障碍在其他论典中未提及，因此此处未加引用。
其中显示确定词句是六种解释中的摄持解释。如是为断除那些障碍，最终获得对一切无执著、无碍的智慧和见解，依止于圆满意趣的所缘而建立极其清净的法身，这是第二种显示断除障碍的利益。
此经文也分为两种：第一是显示断障后获得智慧和见解，即永远断除两种障碍。依次获得以法空性无执著的智慧和一切见解，以及以人空性无碍的智慧和一切见解。因此在《唯识论》中说：'所谓执著是所知障，所谓障碍是烦恼障。'应知修习法空性的智慧称为无执著，修习人空性的智慧称为无碍。
第二是从所缘建立法身，即依止于四种圆满意趣的所缘，断除二障清净的如来法身的建立，或者说是建立两种法身。
菩萨弥勒又如是启问世尊：'世尊，菩萨如何依止止观精进修行而现证无上正等正觉？'以下是第十六门，显示以止观获得菩提。这也是以请问和回答来显示，这是请问的部分。
所谓菩萨获得止观后，依止止观精进修行而现证无上正等正觉的意思。世尊对菩萨弥勒开示道：'善男子，弥勒菩萨获得止观后，从七种真如开始，对所闻思的法以殊胜的等持心善加抉择、善加思维、善加安住的真如，于内正确作意。'等等，这是第二部分显示如来的正确回答。这也分为两部分：解释和总结。第一部分又以两种方式显示：显示在因位时以精进修行诸行，以及显示在果位时获得菩提。

།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དོན་ཉིད་བསྟན་པ དང་།དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །དོན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་ལམ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། དེས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྦྱོར་བའི་ གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་།དེ་ཕན་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། གོང་མ་གོང་མ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྒོམ་པའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོའི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་སྟེ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ དབྱེ་སྟེ།དང་པོ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་མཐོང་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །དེ་ལ་ དང་པོ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་སྨོས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་དག་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱི་གནས་བསྟན་ཏེ།དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གནས་བསྟན་པ་སྟེ། ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་ནི་ཉན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ན་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམས་པའི་ཆོས་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གནས་ བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་བསྟན་པ་དག་ལ་སེམས་པར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་ནས། ཆོས་རྣམས་ལ་སེམས་ཤིང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་གནས་བསྟན་པ་སྟེ། བསྒོམ་པ་ནི་གོམས་པར་བྱེད་ པ་སྟེ།དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་ནས་གཉེན་པོ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལེགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་དག་གིས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ ལགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས་སོ།།ལེགས་པར་བསམས་པས་ཞེས་བྱ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། །ལེགས་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། མཐོང་བའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་བསྟན་པའོ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྒོམ་པ་བསྟན་པ་དང་། དེས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད ཀྱིས་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྒོམ་པ་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་སྒོམ་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་བརྩམས་ནས་ཅི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་།རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་སུ་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་བཞི་པོ་དག་གིས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས་ཤིང་། ནང་གི་མཚན་མའམ་ཕྱི་རོལ་ གྱི་མཚན་མའམ།ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ནང་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་གསུམ་པའོ། །ཕྱི་ནང་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རང་གི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ། ། གཉི་ག་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་ནང་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དབང་པོ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ།

第一又分为三种，即：宣说义本身、以喻宣说、喻义合说。宣说义本身又有两种解释：有人说此是从四种道开始宣说，故分为四种：宣说资粮位、以'由此'等以下宣说加行位、以'此以上'等以下宣说见位、以'上上'等以下宣说修位。
此是首先宣说资粮道位，此经文也分为两种：第一是宣说住于资粮道的补特伽罗获得止观的瑜伽师。第二是'从七种真如开始'等以下是宣说依境生起胜观，此又分为三种。
其中第一'从七种真如开始'是说明所观察的境，如是在资粮位时依止观，对七种真如进行思维。第二'如所闻'等说明三种智慧的所依，其中'如所闻'说明闻慧的所依，'闻'即是听闻。由耳根生起耳识而听闻教法。'所思维的诸法'是说明思慧的所依，如是思慧对教法进行思维，生起智慧，思维诸法并详加分别。'殊胜等持心'是说明修慧的所依，修即是熟习，由殊胜等持生起智慧而修习对治。
'善加抉择'等说明由彼等所生的智慧，其中以闻慧依七种真如而善加抉择。'善加思维'是指由思所生慧。'善加安住'等是指由修所生慧依七种真如而内心作意。
有人说此分为三种：宣说加行位、宣说见位、宣说修道。宣说加行道又分为两种：宣说作意修习真如、以'由此'等以下宣说遣除相，此是第一。
此经文也分为两种来宣说：宣说依七种真如作意修习、以'善加抉择'等以下宣说修习真如。如是诸菩萨从七种真如开始，以如所闻、思维及殊胜等持力，在暖位及顶位以四种遍求善加抉择。
'内相或外相或内外相'是第二内等三种相。内外等略说有三种解释：有人说自身是内，他身是外，摄二者是内外。有人说六根是内。

།ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ། །གཉི་ག་བསྡུས་པ་ནི་ཕྱི་ནང་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི རོལ་ཞེས་བྱའོ།།གཉི་ག་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་ནང་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་འབྲེལ་པའི་ཕྱི་ནང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པ་ དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་གནས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྟེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །དམིགས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱི་ནང་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས་ནི་གོང་མའི་བཤད་པ་ གཉིས་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་གོ། །ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་གོ། །ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་གིས་སེམས་ ཅན་གྱི་དོན་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ནང་ན་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྤྱོད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ཤེས་པའི་མཚན་མའམ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།ཡང་ན་འདིར་མཚན་མ་རྣམ་པ་ལྔ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། མཚན་མ་ནི་མིང་དང་རྒྱུ་མཚན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་འདི་རེ་ཞིག་མཚན་མ་གཉིས་པ་ བསྟན་ཏེ་།མིང་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལེགས་པར་སེམས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འཇོག་ལ་མཚན་མ་ནི་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །བཟོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་ གནས་སྐབས་སུ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ལེགས་པར་བཞག་ནས།ནང་གི་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་རེ་ཞིག་བཤད་པ་ཕྱི་མ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་ཏོ།།དེས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་ན་མཚན་མ་རགས་པ་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ ནི་གཉིས་པ་མཚན་མ་རྣམས་རྣམ་པར་སེལ་བའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་སེལ་བ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེས་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ལ་མང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སེམས་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་བསྟན་པའོ།

六处称为外。二者合集称为内外。有人说，凡是有情称为内。凡是非有情称为外。二者合集称为内外。
在《大毗婆沙论》中说内外法有三种差别：第一、相关的内外，即：凡是存在于自身的称为内。存在于他身及非有情的称为外。
第二、处所的内外，即：凡是心与心所依处的称为内。所缘境的称为外。
第三、有情与非有情的内外，即：凡是属于有情数的法称为内。凡是属于非有情数的法称为外。
在《圣般若波罗蜜多经》等经中，与前二种解释相符。因此，在其中说：内空性即是内六处。外空性即是外六处。内外空性即是内外六处。
所谓'我当为有情利益而修行的相'是第三利他之相的开示。这在论释中说：即是利益有情的行为，因为以四摄事利益有情。
又在彼论中说：利他中有利他行。详细内容应如《瑜伽师地论》中所说而了知。
所谓'正智之相'或'真如之相'是开示正智与真如之相。
或者此处分别五种相：相即是名、因相、分别、正智及真如。因为是就主要而言，此处暂时说明第二种相。关于名等五种相的广说，应如《瑜伽师地论》中所说而了知。
由善思维故，安住识而遣除相。在忍位与世第一法位时，以四如实观善安住真如后，由内正作意而遣除能取识。
这些特征的广说如前所述。虽有如是二种解释，此处暂时依后说而开示。
由于他如实作意真如的缘故，对一切微细心相生起都保持平等心，更何况粗相。
以此等说明第二遣除诸相。这也分为两种：说明遣除本身，以及'由于他们多住于如是行中'以下文句说明善巧修心。

།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བ་ མདོར་བསྟན་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་དེ་བཞིན་ཉིད་ རྣམ་པ་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དེས་སེམས་ཀྱི་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་ན།མཚན་མ་རགས་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་མཚན་མ་རགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་སྟོན་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་མཚན་མ་རྣམས་སོ།།ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ས་འོག་མའི་མཚན་མ་རྣམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རགས་པའི་མཚན་ མ་གང་ཞེ་ན།ས་འོག་མ་ལ་རགས་པར་ལྟ་བའི་མཚན་མ་རགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལ་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཀྱིས་ལེན་པའི་མཚན་མའམ། མྱོང་བའི་མཚན་མའམ། རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་མ་འམ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བའི་མཚན་མ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྣམ་པ་བཞི་ བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལུས་དང་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་ཡུལ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། གཟུགས་བརྙན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། འོག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་བདེན་པ་བཞིའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་སོ་སོ་ནས་མཚན་ཉིད་ཅི་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བཙུན་པ་རྩིབས་ན་རེ་རབ་ཏུ་ཉམ ང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རབ་ཏུ་ཞི་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགོག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ངེས་པར་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་ བཞིས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་མའམ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྟག་པའི་མཚན་མའམ། མི་རྟག་པའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་རྟག་པ་དང་། མི་རྟག་པའི་མཚན་མ་ བསྟན་པའོ།།སྔར་བསྟན་པའི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་དོན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མའམ། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་ པ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བའི་ཚོར་བ་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ།

第一种又分为三种：略说遣除相，从'善男子'以下显示所应遣除之相，从'彼等生起'以下正说遣除本身，此为第一。住于如是修行的菩萨，依于七种真如而作意，故以分别观察之心，断除心的执取等微细相的生起，更何况粗相。
其中粗相是指显示散乱状态所执取的诸相。或者是一切烦恼生起之相。或者是欲界下地之相。因此在《瑜伽师地论》中说：'何为粗相？一切视下地为粗相之粗相。'
善男子，其中微细相是这样的：心的执取相，或领受相，或了知相，或烦恼与清净相等，这是第二显示所应遣除之相。所应遣除之相有二十一种，摄为十一种来说明。这是首先显示执取等四种相，依次与身、受、心、法念住的对境相配。
这是说，依于执取而成为影像者，即说为微细相，下面诸相也应如是了知。苦、集、灭、道相，是第五显示四谛之相。在《大毗婆沙论》中说：'苦、集、灭、道各自具何相？尊者胁尊者说：极为可怖者是苦相，生长者是集相，极为寂静者是灭相，出离者是道相。'应如彼论中以四种异门广说而了知。
有为相或无为相，是第六显示无为相。具有生等四种相者，名为有为相。与此相反者，名为无为相。广说应如《杂阿毗达磨集论》与《大毗婆沙论》中所说而了知。
常相或无常相，是第七显示常与无常相。虽与前说的有为与无为体性无别，但因义理差别故而说。
苦变异性相或苦无变异性相，是第八显示苦变异等相。即苦受与乐受二者是苦变异性相。舍受是苦无变异性相。

།གཞན་ཡང་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་ བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཏོགས་པར་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ ལས་ཅན་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པས་སོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་མཚན་མའམ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདྲ་བའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་འདུས་བྱས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས།རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ། ཅི་ལྟར་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །མངོན་ པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་ཟག་པ་ དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ།།མི་རྟག་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཐམས་ ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རིག་ནས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རིག་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡན་ཆད་དུ་མཚན་མ་རྣམས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་ནས་འདིར་ནི་མཚན་མ་རྣམས་སྤྱིར་སྟོན་ པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་སྨོས་ནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་མཚན་མ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། རེ་རེ་ལ་ཡང་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་བསྟན་དུ་ མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་སྔ་མ་ནི་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །ཕྱི་མ་ནི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །གང་ཟག་བདག་མེད་པའི་མཚན་མའམ། ཆོས་བདག་མེད་པའི་མཚན་མ་གང་ཡིན་པ་དག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་ བདག་མེད་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་བུད་ཀ་ལ་ནི་བསྒྱུར་ན་ཡང་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ནས་ཡང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ལེན་པས་སོ། །བདག་མེད་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གང་ཟག་ བདག་མེད་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་དོན་ཐ་དད་པའི་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་བདག་མེད་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་བདག་མེད་དེ། མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ལས་སེམས་བཏང་ སྙོམས་སུ་འཇོག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ།།གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མཚན་མ་རྣམས་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་སེལ་བར་འགྱུར་བའོ།

此外，遍计所执自性和依他起自性，是具有苦变异相的标志。圆成实自性，是无苦变异相的标志。在《辨中边论》和《唯识成就》中广泛阐述了四谛皆属于三种自性。在《解深密经》中说到苦和集是无变异自性的作用，这是由于译师们理解不同的缘故。
所谓有为法的差别相标志或无为法的相同相标志，是第九个有为法一性和差别相的教示。在《圣般若波罗蜜多经》中说：'自相是如此，一切法的自相，如变异和有碍是色的自相，感受是受的自相，执取相是想的自相，造作是行的自相，了别是识的自相'等等无量自相。
共相是如此，是一切法的共相。如苦是有漏法的共相，无常是有漏法的共相，空性和无我是一切法的共相等等无量共相。
了知一切皆是一切的一切存在相标志，是第十个遍知相的教示。'了知一切皆是一切'是指在此之前分别解说诸相后，此处总说诸相，说明能遍知的智慧，显示所遍知的标志，这是显示诸法的自相。'一切存在相标志'是显示差别相，因为每一法都有可说和不可说等一切的缘故。或者前者是尽所有性，后者'一切'是如所有性。
所谓人无我相标志或法无我相标志，是第十一个无我相的教示。其中'布嘎拉'若译为'数取'，是因为其反复取诸趣的缘故。这两种无我应当如《瑜伽师地论》中所说理解。因此在该论中说：'人无我是因为离开缘起诸行无有异体的我；法无我是因为缘起诸行本身无我，因为是无常的缘故。'
对于这些生起，心保持平等，这是第三种清净性的真实教示。以修习如是上述生起相的心，将得到真实清净。

།མཚན་མ་དེ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་རྣམ་ པར་སེལ་བར་བྱ་བ་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱའི། གཞན་གྱི་དབང་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རིགས་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་ལས་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སྤོང་བར་ནུས་ཤིང་དབྲལ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སེལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེས་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ལ་མང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དུས་ དུས་སུ་གགས་དང་།སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ལེགས་པར་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སེམས་ལེགས་པར་སྦྱོང་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་གགས་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། སྒྲིབ་པ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་ གཡེང་བ་ལྔ་པོ་དག་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པས་སོ།།དེ་ཕན་ཆད་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་པོ་དག་ལ་སོ་སོར་ནང་གི་རང་གིས་རིག་པ་བདུན་ཡོད་པས་རྟོགས་པས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ གནས་སྐབས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མཐོང་བའི་ལམ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་དོན་མཐོང་བ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ལམ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྔོན་མ་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།སྦྱོར་བ་བར་ཆད་མེད་པའི་ཤེས་པ་འདི་སྐྱེས་པའི་ཚེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་རབ་ཏུ་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱའོ། །དང་པོ་ཁོ་ནར་དོན་མཐོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཐོང་བའི་ལམ་དེ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་བར་ཆད་མེད་པ་སྐྱེས་པས་ཅིག་ཅར་གང་ཟག་དང་། ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།འདིར་སོ་སོར་ནང་གི་རང་གིས་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་བདུན་གསུངས་པ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ན། སོ་སོ་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་སྐྱེ་ བ་ནས།དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོ་ནས་བདེན་པ་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ན། སོ་སོ་ནས་བདེན་པ་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྐྱེ་བའི་བར་དུ་འགྱུར་བ་ལ་བྱའི། མཚན་མ་མེད་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་འདིའི་གནས་སྐབས་སྔ་ཕྱི་དུས་བདུན་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་ནང་གི་རང་གིས་རིག་པ་ལ་ བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་སུ་བཏགས་པ་ཙམ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། སེམས་ཅན་དང་ཆོས་བཏགས་པ་ཙམ་ཡོངས་སུ་སེལ་ བ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་དང་།སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་ བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

如果这些相是依他起性，为什么说要对它们进行遣除呢？答曰：如前所说，因为不显现，所以称为遣除，而不是说要遣除依他起性的缘起道理。
另外，因为是杂染的缘故，为了断除依他起性，所以称为遣除。因此，在《瑜伽师地论》中说：'因为能断能离，所以称为遣除。'
如是修习时，为了长时安住于彼等，时时从一切障碍、遮蔽和散乱中清净其心，这是第二显示善净心。即如是为了观察真如，从前述五种障碍、五种遮蔽和五种散乱中清净其心。
从此之后，对七种真如以七种内自证智进行观察而生起的智慧，即是所谓的见道。以下是第二显示见道位。
这又分为两种：正说见道本身，以及从'为获得彼'以下显示见道功德。这是第一正说见道本身。因为是最初见到义理，所以称为见道。
因此，在无性菩萨所造的《大乘集论释》中说：'因为见到殊胜的、前所未见的法界，所以称为见道。'
又在《唯识成就论》中说：'当生起无间解行智时，通达真如，故称为观察位。因为是最初见到义理，所以称为见道。'
见道又有两种：第一、真实见道，即世间最上法无间道生起时，顿时现证人法二空真如，顿断一切见所断烦恼，这就是真实见道。
此处所说的七种内自证真如是依所诠而说，即从观待现证轮回诸法真实义的究竟来说，从各别生起一真如，乃至从各别现证四谛真实义的究竟来说，各别生起四谛真如为止，而非指此无相见道位前后七个时位的各别内自证。
第二、有相见道即三种心：缘仅是假立有情的智、缘仅是假立诸法的智、缘遣除假立有情和诸法的智，以及十六心，即苦法忍等。
这两种见道应当如《唯识成就论》、《瑜伽师地论》和《显示相论》中所说那样了知。

།དེ་ལ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ས་དེ་ནི་ཕན་ཡོན་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ནི་གཉིས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་དང་། དེས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཕན་ཡོན་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕན་ཡོན་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཚེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚེ་རིགས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་གནས་པར་ འགྱུར།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར། རྟག་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འཁོར་འདུས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ཆོས་ཀྱི་སྒོ་བརྒྱ་པ་མང་པོ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བདག་ཉིད་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་ པོ་ཐོབ་པར་ཤེས་སོ།།ཕྱི་མའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་པར་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་སྦྱར་ན་ནི། ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་པར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དང་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་ བ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་སྟོན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། ས་དང་པོ་ཐོབ་པ་དང་། ས་དེའི་ཕན་ཡོན་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་ དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ཉོན་མོངས་པས་འགྲོ་བ་དྲུག་དང་། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དག་ནི་དཔེར་ན་ཟས་མ་ཚོས་པས་ནད་རྣམས་ སློང་བ་དང་འདྲ་བར་དཔེ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་གང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྦྱར་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། བཟོད་པ་ལ་ཡང་མིང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པར་ཞུགས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས པར་ཞུགས་པ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་དག་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །སྐྱོན་ནི་ཉོན་མོངས་པའམ་ཡང་ན་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའོ། ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟླ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངེས་པ་ཁོ་ནར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལེན་པའམ། བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡང་ངེས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།

为了获得此果，菩萨进入无过失的正性，称为生于如来种姓，即获得初地。又此地也是完全体验功德，等等这些是第二显示见道功德。
此又分为两种：显示四种功德，以及从'由此'以下显示实际所缘的功德，这是第一。若对照《唯识论》所说的功德，见道功德有八种。
因此，在该论中说，菩萨获得见道时，将生于如来种姓，安住极喜地，善通达法界，获得诸法平等性，恒常生于诸佛大众会中，获得众多百法门自在，了知自身不久将获得大菩提，乃至后际利益一切众生。
若对照《大乘集论》，则显示有六种功德。因此在该论中说：入极喜地，善通达法界，生于如来种姓，获得对一切众生平等心，获得对一切菩萨平等心，获得对一切佛平等心。
对这六种功德的广泛分别，如无性菩萨和世亲论师所造的注释中所说。八种功德和十种功德，如《大乘集论》朗吉译本的注释中所说。
此处此经中显示四种功德：进入菩萨无过失正性，生于如来种姓，获得初地，以及体验该地的功德。
其中关于'无过失正性'，正性是指圣道。'无过失'是指由见道所断的遍计所执烦恼，使众生投生六道和四生，如同不熟食引发诸病一样，依此比喻而得名为过失。
当生起见道时，将远离如所说的遍计所执烦恼，故称无过失。若对照《俱舍论》，苦法智和忍也有两种名称。因此在该论中说此即是入无过失正性，也称为入正性决定。
因为最初即是入无过失正性，也是最初即入正性决定的缘故。诸经中说：'正性即是涅槃。'或者，正性一词是指从圣道因所生。过失是指烦恼，或者是指根器成熟。
因为能被圣道所对治，故称无过失。由于必定取证涅槃，或者确定真实相的缘故，圣道也获得决定之名。

།གནས་སྐབས་འདིར་ཕྱིན་པ་ལ་ནི་ཞུགས་པ ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །སྐྱོན་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་དང་པོ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྐྱོན་ཏེ། དཔེར་ན་ཟས་མ་ཚོས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པས་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་པས་དང་པོ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཟས་མ་ཚོས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། གཞན་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ངན་འགྲོ་རྣམས་སུ་ ལྟུང་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་དྲག་པོ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་ཟས་མ་ཚོས་པ་ཡུན་རིང་པོར་ཁོང་དུ་ལུས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེད་པ་དང་འདྲ་བས། དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་འདི་ལ་སྐྱོན་ཞེས་བཤད་དེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་འགོག་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་དག་ཤིན་ཏུ་གདུལ་བར་དཀའ་ཞིང་། གཅན་གཟན་ལྟར་བཀའ་བློ་མི་བདེ་བའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ཞེས་བཤད་དེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་འགོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པས་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་འདོད་ཆགས་དང་། སྲེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་སྲེད་པ་རྣམས་བརླན་ནས་ཉེས་ པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་ནས་དེའི་སྟོབས་ཉམས་སྨད་ཅིང་ཡང་ཉེས་པ་འབྱུང་བའི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་གཅིག་པུ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེར་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུན་འཆད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་ལས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རིགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་རིགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལམ་དུ་འཇུག་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་གྲངས་མང་པོས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལས་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ས་དེའི་ཕན་ཡོན་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཕན་ཡོན་གཞན་དྲུག་བསྟན་པ་དག་བསྡུས་པར་སྟོན་ཏོ། །དེས་སྔར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པའི ཕྱིར་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དམིགས་པའོ། །དེས་ད་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡང་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་ ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་གཉིས་པ་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ།

如经中所说，'已入此阶位'。《俱舍论》中说：'真实有二种，即涅槃与圣道。'过失也具有两种含义：第一是烦恼过失，如同未熟的食物。第二是圣道尚未成熟的过失。
论典中依正理、随顺及经典所说，也与《俱舍论》中所说相符。《大毗婆沙论》中也以两种含义来说明：第一，见所断烦恼如同未熟食物。因此，该论中说：'复次，见所断烦恼令众生堕恶趣，感受剧苦，如同未熟食物长期留存体内会产生各种痛苦。因此，称此烦恼为过失。由见道所断故称无过失。'
又说：'复次，因身见等极难调伏，如同野兽难以驯服，故称为过失。由见道所断故称无过失。'或者说，因善根未成熟故称为过失。因此《大毗婆沙论》中说：'复次，一切烦恼、贪欲、渴爱等令善根不得成熟，滋润过失令其生起，故称为过失。生起见道后，其力量衰减，不再受过失所控，故唯见道称为无过失。'如彼广说。
其中'生于如来种姓'，师无性释云：'即是佛法界名为如来种姓，因为能现证通达彼故称为生。'师世亲所造释中说：'生于如来种姓者，由其力故诸佛种姓相续不断故。'
《十住释》中说：'诸佛种姓即是如来种姓，因为诸菩萨入如来道相续不断故，称为如来种姓。'如彼广说中以多种方式所说当知。
'从此获得初地'，如下文所说。又说'并能完全领受彼地功德'，此说摄《唯识成就论》中所说六种功德。由于之前已得止观，故得二种所缘，即：有分别影像所缘及无分别影像所缘。由现得见道故，亦得事边际所缘，此说明第二事边际所缘功德。

།འདི་ལྟར་སྔར་སའི་མདུན་རོལ་དུ་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། མཐོང་བའི་ལམ་འདིར་ཡང་གསུམ་པ་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་མ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གོང་མ་གོང་མའི་ས་ཐམས་ཅད་དུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པས་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སྟོན་ཏོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི བསྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་བསྒོམ་པ་ནི་འཕེལ་ཞིང་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གོང་དུ་ཕྱི་མའི་ས་དགུ་པོ་རྣམས་སུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་པ་ཁད་ཀྱིས་འཕེལ་བར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་གོང་མ་གོང་མ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ས་བཅུ་པོ་དག་ཚང་བར་ བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གོང་དུ་ས་བཅུ་ཡོད་དེ། གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་ཚིག་ཟློས་བུར་གོང་མ་གོང་མ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་ པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནང་གི་དངོས་པོའི་མཐའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ཡུལ་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་སྤྲུལ་པར་ནི་མི་བྱེད་དེ།རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་སྤྱོད་ ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་སོ།།གཏན་ཚིགས་དེས་ན་ས་བཅུ་པོ་ཀུན་ལ་ཡང་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཚང་བར་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་པ། དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་ཁྱི་གུ་ཆེས་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་ཆེས་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གཉིས་པ་དཔེས་བསྟན་པའོ།།དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཤིང་གཤེག་པ་ན། སྔར་ནི་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་སྤྱོད་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་སྤྱོད་པ་དག་འདི་ལྟར་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་ དབྱུང་བ་ལྟ་བུའི་ཐབས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ས་དང་པོར་འཆིང་བ་གཉིས་ལས་གྲོལ་བར་བསྟན་པ་དང་། ས་གཞན་རྣམས་སུ་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཡང་ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་དབྱུང་བ་ལྟ་བུའི་ཐབས་འཕགས་པའི་ལམ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ནང་གི་མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ། །མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཡང་དེའི་ཟླ་ལ་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣམ་པར་མ་བཞག་པའི་བདེན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་མཚན་མ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་མ་ལ་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་ལ། མཚན་མའི་ འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།འཆིང་བ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་འཆིང་བ་གཉིས་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བ་ཇི་ལྟར་ ཤེས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དེས་མཚན་མའི་འཆིང་བ་ཡོངས་སུ་མ་བསལ་བས། གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཡང་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་གྱུར་ན།མཚན་མའི་འཆིང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།

如是因为在前面地前获得了两种所缘，在此见道中也将获得第三种法性所缘的差别相，如前所说。复次，在一切上上地中，入修道者即缘念彼三种所缘，此说明第三修道位。
此经文分为二种：首先显示精进修习，其中修习是指增长明显之义，如是在见道之上的后九地中，修所生智渐次增长。或者，所说'上上'是显示圆满十地，见道之上有十地，非唯一地，故重复说'上上'。
其二，'三种所缘'等说明具足三种所缘，如是以无分别智如实作意内法性真如真实境，而不变现影像；后得智不作意有分别影像和无分别影像二种行境。由此因故，于一切十地中皆具足三种境。
卷五十。'譬如有人以细锯出粗锯'是第二以喻显示。譬如世间人锯木时，先用粗锯，后用细锯，如是细锯出粗锯，此为语义。如是菩萨亦依此锯出锯般方便，为断除内相故，断除一切随顺染污分之相。为遍断诸相故，亦断除习气。
以'等'显示第三合喻义。此亦分为二种：显示初地解脱二缚，及显示余地清净心。此为初者，如是初地菩萨亦依此锯出锯般圣道方便，断除三昧内相。为遍断诸相故，断除一切相缚。为断除相缚故，亦随之断除习气缚。
因此，瑜伽师地论说未安立谛行即是相行，由不行相故解脱相缚，由解脱相缚故亦解脱习气缚，此为显示。二缚差别相如前所说应知。
若问如何知初地以上解脱二缚？答：如唯识成就论所说，住在加行位时未断除相缚，亦断除习气缚。又如大乘集论朗吉译中说，若得无分别智，则解脱相缚。

།མཚན་མའི་འཆིང་བ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་ཡང་དེའི་རྗེས་སུ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ སའི་མདུན་རོལ་པས་འཆིང་བ་གཉིས་མི་སྤོང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་དབྱུང་བ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཟུགས་བརྙན་ནི་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་ནི་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་ལྟ་བུའོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་ སྦྱངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་ལྟ་བུའོ།།ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྤང་བ་བསྒོམ་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ ལ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་མ་ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་དབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་མངོན་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཁྱི་གུ་ཆེས་ཕྲ་བས་ཁྱི་གུ་ཆེས་སྦོམ་པ་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚོགས་མངོན་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་མངོན་པར་སེལ་བར་བྱེད། མངོན་པར་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤང་བ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས སྤང་བ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་བསལ་ནས་ཡང་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། གཞན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོས་འབྱིན་པ་ནི་ས་བཅུ་པོ་དག་ཏུ་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དག་གིས་ཤེས་པ་དམན་པ་དག་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ དཔེར་བསྟན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིང་གཤེག་པར་འདོད་པ་དག་སྔར་ནི་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་སྤྱོད་ལ་དེའི་འོག་ཏུ་ནི་སྦོམ་པོ་སྤྱོད་པ་ལྟར། རྣལ་འབྱོར་པས་ཉོན་མོངས་པ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དང་པོར་ནི་ལམ་དམན་པ་སྤྱོད་པའོ། །བར་ དུ་ལམ་འབྲིང་སྤྱོད་དོ་ཐ་མར་ནི་ལམ་མཆོག་སྤྱོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ནི་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས།གཉེན་པོས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱི་གུས་ཁྱི་གུ་དབྱུང་བའི་ཚུལ་དུ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ ཆོས་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས།དཔེར་ན་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པ་ལྟ་བུའོ། །རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྦོམ་ པོ་ཞེས་བྱའོ།།གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་དེ་དག་སྤོང་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་མོའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་བྱས་པ་ལས། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་ཕྱིར་ཁྱི་གུ་ཕྲ་མོ་ལྟ་ བུའོ།།དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ས་བོན་དེའི་རང་བཞིན་ནི་རགས་པའི་ཕྱིར་ཁྱི་གུ་སྦོམ་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དེ། གཞན་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་མཐུན་ནོ།

由于不生起相的束缚，所以随之烦恼习气的束缚也会寂灭，如是所说。因此应当了知在地前不能断除两种束缚。关于以细绳抽粗绳的譬喻，在诸论中说法不同。在《瑜伽师地论》中说：'影像如细绳，色法如粗绳，轻安性是细绳，身的习气是粗绳，如同细绳能抽出粗绳'。因此在该论中说：'什么是修断？答：譬如有人以三摩地境相作意，以细绳抽粗绳的方式，显现地拔除、消除自性之相。就像有人以极细绳抽出极粗绳一样，瑜伽行者也以轻安蕴消除、拔除、断除身的习气蕴，这就是所谓的修断。'
又在《论释》中说：'修断是指有人由于作意三摩地境界的影像相，而遍除诸法根本自性相，使其不再显现。'其他说法与《瑜伽师地论》相符。在《大乘集论》朗吉时期的译本中说：'以细绳抽粗绳是比喻在十地中以殊胜智除遣劣智。'
因此在该论中说：'譬如世间欲锯木者，先用细锯后用粗锯。瑜伽行者破除烦恼也是如此，初修下品道，中修中品道，后修上品道。'在《大乘集论》中说：'圣道如细绳，烦恼种子如粗绳。'
因此在世亲论师所造的注释中说：'对治的差别是这样的：以缘一切法杂染的智慧之绳，如同以细绳抽绳的方式，拔除阿赖耶识中一切障碍的种子。'在此论的注释中说：'缘杂染法的智慧成为一切障碍的对治，如同细绳抽出粗绳。根本识中由杂染法熏习的种子称为粗的。对治道能断除它们，故为细的意义。'
又在无性论师所造的《大乘集论释》中说：'圣道因极为殊胜故如细绳，所断的种子自性因粗重故如粗绳。'其他说法与世亲论师所造的注释相符。

།བསྟན་པ་འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཁྱི་གུས་ཤེས་པ་དམན་པའི་ཁྱི་གུ་འབྱིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་སློབ་དཔོན དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐུན་ཏེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱི་གུས་ཉོན་མོངས་པའི་ཁྱི་གུ་འབྱིན་པ་སྟོན་ཏོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ་རབ་ཏུ་བསྟན་ན་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐུན་ཏེ།སྤྱིར་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཀུན་ཀྱང་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སའི་མདུན་རོལ་དུ་ནི་རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པས་ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་ རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་ལ།དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་ཕྲ་མོ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་རགས་པ་རྣམ་པར་སེལ་བའམ། ཡང་ན་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཕྲ་མོས་རྩ་བའི་མཚན་མ་རགས་པ་རྣམ་པར་སེལ་བས་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་ བཞིན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས།གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་སེལ་བར་བྱེད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སེལ་བར་བྱེད་པའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་གནས་ སྐབས་ཁོ་ན་དང་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་པའོ།།མཚན་མ་དང་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་ས་གོང་མ་གོང་མ་དེ་དག་ཏུ་གསེར་སྦྱང་བ་ལྟ་བུར་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱངས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ལ་ འཆིང་བ་གཉིས་གཏན་དུ་བཅོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ས་གོང་མ་རྣམས་སུ་གསེར་མ་བྱང་བ་སྦྱང་བ་ལྟ་བུར་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བས་སོ།།གསེར་སྦྱང་བའི་དཔེ་འདི་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གསེར་སྦྱང་བ་དང་འདྲ་བར་སེམས་སྦྱང་བར་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ལྟ་ ཞེ་ན།གསེར་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་སྐྱོན་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། གར་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ལས་སུ་རུང་བ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །དེ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ན་འདུག་པའི་གསེར་གྱི་སྐྱོན་རགས་པ་དང་འབྲིང་དང་། ཆ་ཕྲ་བ་ བསལ་བས་ཅི་ཙམ་དུ་གསེར་ཕྱེ་དག་པར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ལུས་པར་གྱུར་པའོ།།དེ་ལ་གར་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་དེ་ཉིད་བཞུ་ནས་གར་བུར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ལས་སུ་རུང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་གར་བུ་དེ་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་སྦྱངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

依据这些论述等，对此经文的解释各有不同说法。有些人说，此经文是与论典《大乘集论》的朗吉时期译本相符，表明殊胜的智慧小狗能除去低劣的智慧小狗。
有些人说，此经文的密意是与世亲论师所造的注释等相符，即是说圣者智慧的小狗能除去烦恼的小狗。
有些人说，此经文是从特征的角度来说的，如果详细阐述，则与世亲论师所造的注释等相符。总的来说，是从特征的角度来阐述的，所以彼此之间并无矛盾。即是说，诸菩萨在入地之前获得根本三昧，以身极其轻安而清除身的习气。
其后，三昧中的细微影像能清除外在的粗大相，或者说以细微影像相清除根本粗大相，因此住地菩萨以修习真如瑜伽而清除影像相。如是，以智慧清除诸烦恼等，这些经过观察就能了解。
或者，比喻与意义的配合是专门与修道的阶位相配合而说的。为了永断一切相和习气，如同炼金般在渐次更高的诸地中清净心识，这是第二个显示清净心识。
即是说，以初地永断二种束缚的力量，在诸上地中如同炼净未净之金般清净心识。关于这个炼金的比喻，论典《瑜伽师地论》中说到'如同炼金般清净心识'，这是如何理解的呢？
清净的金有三种：即远离过失的清净、成块的清净、及堪能的清净。其中远离过失的清净是指，清除矿藏中金的粗、中、细三种过失，只剩下纯净的金粉。
其中成块的清净是指，将此熔化后成为金块。其中堪能的清净是指，为了清净该金块的暴躁等过失而言。

།གཞན་ ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།དཔེར་ན་མགར་བའམ། མགར་བའི་སློབ་མ་ཞིག་གིས་གང་གི་ཚེ་གསེར་རམ་དངུལ་ཞིག་དྲི་མ་དང་། སྙིགས་མ་ཐམས་ཅད་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་དུས་དུས་སུ་མེར་བསྲེགས་ཤིང་ཆུར་བཀྲུས་ནས་རྒྱན་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་བྱ་བ་ལ་མཉེན་ཞིང་ལས་སུ་རུང་བའི་ཚུལ་ གྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ་མགར་བའམ་མགར་བའི་སློབ་མ་མཁས་པ་དེ་དང་མཐུན་པའི་བཟོ་ཤེས་པ་དེས་མགར་སྤྱད་ཀྱིས་རྒྱན་གྱི་རྣམ་པ་ཅི་འདོད་པ་དེར་སྒྱུར་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པས་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་སེམས་དེ་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་དང་། སྙིགས་ མ་ལ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་བར་བྱས་ལ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་དང་། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱས་ནས་རྣལ་འབྱོར་དེས་སེམས་དེ་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་སམ། ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་ གང་དང་གང་དག་ལས་ངེས་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དང་།ཤིན་ཏུ་རྣལ་དུ་འབབ་པ་དང་མི་གཡོ་བ་དང་། མི་འགུལ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཇི་ལྟར་བསམས་པའི་དོན་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་ཡང་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔས་འདི་ནི་ལྔ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི གནས་སྐབས་སོ།།འདི་ལྟར་ས་རྣམས་སུ་སེམས་སྦྱང་བ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་དགོས་པའོ། །གཞན་ཡང་གནས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བཞི་པ་དགོས་པ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ཚང་བར་མངའོ། །བཤད་པ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན། སའི་མདུན་རོལ་པ་དག་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་འཐོབ་བོ། །ས་བཅུ་པ་ལ་གནས་ པ་དག་ནི་དངོས་པོའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཟང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནང་གི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་ཡང་ དག་པར་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ལ་བརྟེན་ ནས་ནན་ཏན་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པར་བགྱིད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུ་དང་། ཡོན་ཏན་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེར་ རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་བདུན་པ་མཐུ་དང་ཡོན་ཏན་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བར་དུ་འདྲེན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གནས་དྲུག་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུ་དང་། ཡོན་ཏན་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་ བཀོད་པ་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།

又从彼经中如是说：譬如铁匠或铁匠的弟子，当其为了清净金或银的一切垢秽杂质，而时时用火烧炼、用水清洗，使之成为柔软适用于制作各种装饰品的状态。对此，精通工艺的铁匠或铁匠弟子，即可用工具将之随意转变为各种装饰品的形状。如是，瑜伽师亦是，当其心不趋向于贪欲等垢秽杂质而生厌离，不趋向烦恼性的不悦，趋向善法而生欢喜时，此瑜伽行者使其心于止观任一方面得到清净，使之极为专注、极为安住、不动、不摇，为成就所思之义而趣入。
乃至无上正等正觉皆能获得，亦能获得圆满所需之所缘。此为第二果位阶段。以五种阶段而言，此为第五圆满阶段。如是，不仅于诸地中净化心，乃至无上正等正觉的圆满位亦需清净。又依此处，从四种所缘中亦能获得第四圆满所需之所缘。
于佛地阶段具足四种所缘。若作另一解释，地前诸位获得二种所缘。住于十地者谓事边际。佛地阶段谓圆满。虽有如是二种解释，前说为胜。善男子，如是菩萨为成就内在止观，当证得无上正等正觉。
此为第二总结，如是住地菩萨依止观道精进修习故，当得无上菩提。慈氏菩萨复白世尊言：'世尊，云何修习能广大引发菩萨威力功德？'此下为第十七广大引发威力功德之门。此亦分二：请问与回答，此为请问。
善男子，若诸菩萨善巧于六处，则能引发菩萨一切广大威力功德。此下为第二如来如实答。此亦分二：如所问而详说，及从'善男子'以下总结。初又分三：略说数量、依数列名、依次广释。

།འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གནས་དྲུག་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ན། མཐུ་དང་ཡོན་ཏན་རྒྱ་ཆེ་བ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར་བས་སོ། །སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་ བ་ལ་མཁས་པ་དང་།སེམས་ཀྱི་གནས་ལ་མཁས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཐབས་ལ་མཁས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ ན་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་གནས་དྲུག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །དེ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་སོ། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཏེ། འོག་མ་རྣམས་ཀྱང་འདི་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།[་(]ལེན་[,]ལན་[)]མདོར་གསུངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ ནས་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་ པ་སྟེ།འདི་ནི་མདོར་བསྟན་པའོ། །སྣོད་བརྟན་པར་གནས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་མི་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་ཉིད་ ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་སེམས་དང་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་མིང་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ།དེས་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་མི་རིག་པས་སོ། །རྟག་པར་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་བརྟན་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཛིན་པའི་ཕྱིར་སྣོད་ཅེས་བྱའོ། །ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ།དབང་པོའི་རྟེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ས་བོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐུན་མོང་གི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་མི་རིག་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སེམས་གཉིས་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མིང་སྨོས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པས་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་མིང་སྨོས་པའོ། །དམིགས་པའི་རྣམ་ པ་ཡང་ཡུལ་གྱི་རྗེས་སུ་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ལ་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ། ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ ཞེས་བྱའོ་ཅིག་ཅར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིག་ཅར་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་འཛིན་ཅིང་ཚོར་བ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།

这是第一部分，先说数目后简要回答。如是，菩萨若通达六处，则能引发广大威力与功德。
了知心生、了知心住、了知心学、了知心增、了知心减、了知心方便，这是第二部分依次列举名称。
'如何是了知心生'等，是第三部分依次分别解说。这又从六处分别解说中分为六种，这是首先解说了知心生。
这又分为两种：问答。这是问。其中'了知'是能了知之心，'生'是所了知之心，下文诸处也同样理解。
如是，如实了知十六种心生差别者，名为了知心生。以下是第二部分如实回答。
这又分为两种：略答与广说。这是第一略答。
'心生十六种差别'等，是第二部分分别解说十六种心。这又分为两种：略说与广说。这是略说。
'器世间安住识生不了知，即是取识'以下，是第二部分依次广说。
这又因说十六种心而分为十六种，这是解说第一种心。
经文又分为两部分：显示心名与显示体性。
对此经文有两种解释：有人说'不了知'是阿赖耶识，因为它不了知所缘相。因为恒常相续不断故称'安住'。因为执持器世间故称'器'。'取识'是显示体性。
这又具三种：执持根依、执持种子、执持生相续。
有人说'不了知'是指：不了知共同果相、外器世间自所变现差别相。
'种种所缘了知识生'等，是解说第二种心。这也通过说名与显示体性来说明，这是说名。
所缘相也不仅随一境，故说'种种'。
'所缘了知识生'是就境立名，因为是缘境之识故称'所缘了知识生'。
同时执取色等一切境的分别意识，同时了知内外境及感受等。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ་འདི་ལྟར་དུས་གཅིག་ཏུ་ཅིག་ཅར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་འཛིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ།ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་དུས་གཅིག་ཏུ་ཅིག་ཅར་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གི་ ཡུལ་འཛིན་པས་ཚོར་བ་མྱོང་ཞིང་རིག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།སྐད་ཅིག་དང་ཐང་ཅིག་དང་། ཡུད་ཙམ་ཅིག་ཅར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་མང་པོ་མཐོང་བ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མང་པོ་མཐོང་བ་ རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡུན་ཐུང་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། སྐྱེས་བུ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་སེ་གོལ་ གཏོགས་པ་གཅིག་ལ་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཐང་ཅིག་དང་ཡུད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་སྐད་ཅིག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་གཅིག་གོ། །དེའི་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་ལ་ནི་ཐང་ཅིག་གོ་ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཡུད་ཙམ་ གཅིག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཕྱིས་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་མཐུའི་དབང་གིས་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་མང་པོ་མཐོང་བ་དང་། སངས་རྒྱས་མང་པོ་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཕྱིས་ཐོབ་པ་འདི་ཡང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ལྟོས་ན་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་ལྟོས་ན་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མང་པོ་ མཐོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་དོན་ནི་དེ་ལྟར་མི་རུང་བས།ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཐུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་ནི་ཇི་ལྟར་བཞེད་ཅིང་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཚད་མེད་པ་དག་ལ་སྙོམས་ པར་འཇུག་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ མ་ཡིན་ན་ནི་ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་མང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ།སེམས་ཅན་གང་ལ་ཡང་ལུས་མང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པའི་ལུས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་མང་པོར་འཇུག་པར་སྟོན་ཏོ། །མཚན་མ་ཆུང་ངུ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་གསུམ་པ་སྟོན་ཏོ། །འོག་ནས་འབྱུང་བའི་མཚན་མ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཀུན གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ནི་རྒྱུ་ཆུང་ངུའི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པས་དམིགས་པ་ཆུང་ངུའི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཆུང་ངུའི་འདུ་ཤེས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་སྟེ་ཤིན་ཏུ་དམན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

这也有两种：即阐述有漏意识和阐述无漏意识。这是第一种，即同时顿时执取色等一切境的分别意识，是与五识同时的分别意识，或者是在五识之后的分别意识。或者是同时顿时执取内外十二处境而领受了知的分别意识。
在刹那、须臾、瞬间顿时入于多种三摩地，见到多佛刹土，见到多如来的分别意识，这是第二种无漏意识的阐述。其中'刹那'是指极短暂的时间，因此在《心差别论》中说：'大力士打一个响指有六十刹那'，故称为刹那。
其中'须臾'和'瞬间'，在《俱舍论》中说：'一百二十刹那为一刹那，六十刹那为一须臾，三十须臾为一瞬间'。这是说后来获得无漏自在力，能在一刹那同时入于多种三摩地，见到多佛刹土，见到多佛的分别意识。
这种后得智相对于有漏心来说称为无分别，相对于本性智来说称为分别。关于在一刹那见到多如来的说法，其义理似不应理。若问如何在一刹那入于多种三摩地？答：由于诸佛菩萨的不可思议威力，能在一刹那入于种种三摩地。
因此在《杂阿毗达磨集论》中说：'诸佛世尊及获大威力菩萨，随欲随愿于刹那刹那入无量三摩地，为显示差别故'。另一种解释是，随缘相应入诸三摩地，而非真正在一刹那入一切三摩地。
若非如此，如何在一刹那入于多佛刹土？因为任何有情都没有多身，故说以化身入于多佛刹土。'缘小相而生的了别，即是欲界相应的了别'，这是说明第三种心。
下文所说的五相是从阿赖耶识开始阐述的，因此在《瑜伽师地论》中说：'彼阿赖耶识于欲界中缘小因了别故是小所缘'。在《杂阿毗达磨集论》中说：'小想即是欲界，因为极其低劣的缘故。'

།མཚན་མ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཞི་པ་སྟོན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བའི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པས་དམིགས་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་ལྔ་པ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པས་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་ པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་ཚད་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དེ་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་ སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་དྲུག་པ་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་རྒྱུ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པས་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མཚན་མ་མཐར་ཐུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བདུན་པ་སྟོན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ ལས་ཀྱང་གོང་དུ་བསྟན་པའི་མཚན་མ་ལྔ་པོ་དག་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།ཡང་ན་མཚན་མ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་དང་སྦྱར་རོ། །མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་།འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བརྒྱད་པ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའི་སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདིར་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་གཏོགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་ རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དགུ་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རིལ་དང་། ཡི་དགས་དང་དུད་འགྲོ་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་གཅིག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ།

对于缘取大相而生起的识，是这样的：即与色界相应的识，这是说明第四心。如在论典《瑜伽师地论》中解释说：阿赖耶识是由于缘取广大所缘的识而缘取广大所缘的缘故。在论典《杂集论》中也解释说：广大是这样的，因为是色界最胜的缘故。
对于缘取无相而生起的识，是这样的：即与虚空和识无边处相应的识，这是说明第五心。如在论典《瑜伽师地论》中解释说：阿赖耶识在无色界空无边处和识无边处中，是由于缘取无因相的识而称为无量的缘故。在论典《杂集论》中也解释说：无量是这样的，即空无边处和识无边处，因为是无边的缘故。
对于缘取细相而生起的识，是这样的：即与无所有处相应的识，这是说明第六心。如在论典《瑜伽师地论》中解释说：阿赖耶识在无所有处中，是由于缘取细因的识而缘取细所缘的缘故。
对于缘取究竟相而生起的识，是这样的：即与非想非非想处相应的识，这是说明第七心。因为在三界中是最究竟的缘故，所以称为究竟。如在论典《瑜伽师地论》中解释说：阿赖耶识在非想非非想处中，是由于缘取极细所缘的识而缘取极细的缘故。在论典《广释》中也解释说：上述五相与《瑜伽师地论》所说相符。或者，这五相也可以根据情况与六识相配。
对于无相识的生起，是这样的：即出世间的识和缘灭的识，这是说明第八心。其中，所谓出世间的识，是指与无漏道谛相应的识，因为完全断除了有漏戏论的诸相，所以称为无相。这里也包括八种清净无漏识。
对于与苦相应的识的生起，是这样的：即地狱的识，这是说明第九心。即完全地狱以及部分饿鬼、旁生唯一感受痛苦的识。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་ པར་རིག་པ་ནི་ངན་འགྲོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚོར་བ་འདྲེན་མ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་བཅུ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་མི་དང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིལ་དང་། ཡི་དགས་དང་དུད་འགྲོ་ ལས་ཁ་ཅིག་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་།བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་འདྲེན་མར་འཇུག་པས་སོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཚོར་བ་འདྲེན་ མ་དང་།མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅུ་གཅིག་པ་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པས་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་ཀུན་ལས་བཤད་དེ། དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་བསྟན་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཐུན་ལ་དོན་ནི་ཐ་དད་དེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡང་ཡོད་པར་སྟོན་པས་སོ། །མདོ་འདི་ལས ནི་ཚོར་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ཐ་དད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།རེ་ཞིག་དགའ་བའི་ཚོར་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དགའ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅུ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསམ་གཏན་འོག་མ་གསུམ་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་གོ་ཞེས བཤད་དོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅུ་གསུམ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འདིར་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར ཤེས་པ་དང་།ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཏོགས་སོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་པའི་བར་གྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅུ་བཞི་པ་སྟོན་ཏེ། ཅི་རིགས་པར་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པོ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅོ་ལྔ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་ སྟེ།དད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལུང་མ་བསྟན་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་གཉི་ག་དང་མི་ ལྡན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་སྟོན་ཏོ་།།འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

从《深密解脱经》中说：'与痛苦相应的识，如同恶趣的识。'与杂染受相应的识生起，即是欲界所行的识，这是说明第十心，如是人与欲界天众，以及某些饿鬼和旁生的趣入识，与苦受、乐受以及不苦不乐受相杂染而趣入。
从《深密解脱经》中说：'与杂染受相应的识，如同欲界的识。'与喜相应的识生起，即是初禅和二禅的识，这是说明第十一心。如是初禅和二禅具有乐受，在大小乘教法中皆有阐述。其中大乘教义所说的本质相同而义理不同，是说也有乐受的存在。此经中为了区分五种受，暂时说明喜受。
从《深密解脱经》中也说：'与喜相应的识，如同初禅和二禅的识。'与乐相应的识生起，即是三禅的识，这是说明第十二心。论典《瑜伽师地论》中说：'下三禅一向与乐受俱行。'
从《深密解脱经》中说：'与乐相应的识，如同三禅。'不苦不乐的识生起，即是第四禅和非想非非想处的识，这是说明第十三心。如是第四禅以上者唯一与舍受相应。此中也包括有漏意识和阿赖耶识。
从《深密解脱经》中说：'与舍受相应的识，如同第四禅乃至非想非非想处的识。'与烦恼相应的识生起，即是与烦恼和随烦恼相应的识，这是说明第十四心，即是随应与六根本烦恼和二十四种随烦恼相应的有漏识。
与善相应的识生起，即是与信等相应的识，这是说明第十五心，即是与信等十一种善法相应的六种有漏识，以及八种无漏识。
与无记相应的识生起，即是与彼二者皆不相应的识，这是说明第十六心。即是不与善法和烦恼相应的六种有漏识和阿赖耶识。

།ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་གནས་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སེམས་ཀྱི་གནས་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །དེ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཏེ། འོག་མ་རྣམས་ཀྱང་འདི་དང་ འདྲ་བར་བཤད་པར་བྱའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་གྱུར་ནས།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟག་པར་ནུས་པའི་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་པ་དང་མཐུན་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་ པར་འགྱུར་ཏེ།ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་གནས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་བསླང་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་སེམས་ཀྱི་བསླང་བ་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་ བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ལས་བསླང་བར་བྱའོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་མའི་འཆིང་བ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བ་དེ་དག་ལས་སེམས་འདི་ བསླང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མཁས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་བའི་སེམས་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་གྱུར་ནས་འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དག་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་གྱུར་པའོ་། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་སེམས་དེ་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱི་འཆིང་བ་གཉིས་པོ་དག་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་སེམས་ཀྱི་འཕེལ་བ ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཚན་མའི་འཆིང་བ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་འཆིང་བའི་གཉེན་པོའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་འཕེལ་བ་དང་དེ་བསགས་པར་གྱུར་པའི་ཚེ་ འཕེལ་བར་གྱུར་ཏོ།།བསགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཕེལ་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཆིང་བ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་དེ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་དང་། དེ་བསགས་ པར་གྱུར་པའི་ཚེ་འཆིང་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཕེལ་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འཕེལ་བ་དང་བསགས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་འཕེལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་བསྒོས་ནས་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འཕེལ་བར་གྱུར་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཕེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ནས་ཡང་དུ་བསྒོས་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ ན་སེམས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སེམས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ།

关于'如何是善知心住'等，阐述第二善知心住的详细解释。这也是以问答形式宣说而阐明的。这是问题。其中'善知'是指完全了知之心，下文诸处也应如此解释。
以'如实了知识之真如'来说明第二回答，即如实契合无分别智的心，了知识的真如后，依真如而住。或者说'识之真如'是七种真如中的识真如，这是指能观察分别的智慧称为识真如，因为这不是真实的缘故。
《庄严经论》中说：'识真如即是无分别智。'这意思是说，如实修习唯识观的智慧相应之心，能够了知并依境而住，这就称为善知心住。
关于'如何是善知心举'等，阐述第三善知心举的详细解释。这也是以问答形式宣说而阐明的。这是问题。
'如实了知应从二种系缚中举起'，即从相系缚和随眠系缚中举起此心，这是善知的意思。这是第二回答。即如实契合无分别智相应之心，了知后从二种系缚中出离。
若善知彼了知之心，则能从与无分别智相应之心的二种系缚中出离。
关于'如何是善知心增'等，阐述第四善知心增的详细解释。这也是以问答形式宣说而阐明的。这是问题。
'如实了知对治相系缚和随眠系缚的心增长和积聚时，即是增长和积聚'，这就是善知增长的意思。这是第二回答。即如实了知对治二缚之心增长时，以及积聚时，通过与对治系缚相应的智慧等来了知，这就是善知增长。
其中增长和积聚的差别是：现行增长的是增长，熏习成种子的是积聚。或者说，增长的时候是增长，反复熏习所生的是积聚。
关于'如何是善知心减'等，阐述善知心减的详细解释。这也是以问答形式宣说而阐明的。这是问题。

།འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་ ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ།མཚན་མ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་དེ་འགྲིབ་པ་དང་འབྲི་བར་གྱུར་པ་ནི་དེ་འགྲིབས་སོ་བྲི་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་ གསུངས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་འཆིང་བ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་འགྲིབ་པ་དང་འབྲི་བར་འགྱུར་བའི་ཚེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལྟ་ བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འགྲིབ་ཅིང་།འབྲི་བར་འདུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྲིབ་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འགྲིབ་པ་དང་། འབྲི་བ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པའི་འཕེལ་བ་དང་བསགས་པ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དྲུག་པ་ཐབས་མཁས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་སྟོན་ཏོ་། །འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་ གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་སྒོམ་པའམ།།ཡོངས་སུ་བསལ་བ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་ པོ་འདི་དག་བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་དང་།རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཞེས་བྱའོ། ། ཡོན་ཏན་རྣམས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ལས། རྣམ་པར་ཐར་པ་ལྔ་པས་ཡོན་ཏན་རྣམས་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འཕགས་པ རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཤེས་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་སྟེ།བཤད་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོས་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ ནས་ཤེས་པ་དང་།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འཕགས་པའི་མོས་པ་དང་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་ པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།།ཟད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡོངས་སུ་དག་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཟད་པར་ནམ་མཁའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡོངས་སུ་དག་པས་ནི་གང་འདོད་པ་དེ་ ནམ་མཁར་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལས་ཀྱང་གསུམ་ པོ་དག་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།

也就是说，如实地了知与此相违背的方面，由于相和随眠烦恼而成为染污的心减退和减少时，知道'这心减退了，减少了'，这种智慧就称为通达心的减退。这是第二个回答所说的。如是，如实地了知与此相违背的两种束缚而成为染污的心减退和减少时，与染污心相应的见解等也减退和减少，这种认知就称为通达减退的意思。关于减退和减少的差别，应当理解为与前面所说的增长和积聚相反。
如何是善巧方便呢？以下阐述第六善巧方便的解释。这也是通过问答来说明的。这是问题：也就是说，如实地修习解脱、胜处、遍处，或者完全了知遣除。这是第二个回答所说的：如是，如实地修习八解脱、八胜处、十遍处，这两种修习的功德，以及通过这三种方法完全遣除障碍的了知，就是方便，因为能引发神通、无烦恼等种种功德。
关于引发功德，在诸论中有不同的解释。在论释中说，在八解脱中，第五解脱能引发诸功德。因此，在该论中说，圣者为了成就胜解智、无烦恼、愿智、无碍解等功德，现前空无边处解脱。
在瑜伽师地论中有三种不同的解释：一种解释说，第一解脱能成就胜处、遍处、圣者神通、无烦恼、愿智、无碍解等。又在该论中说，通过清净的八种色遍处能成就圣者胜解和变化神通；通过清净的识遍处能成就无烦恼、愿智、无碍解等；通过清净的虚空遍处能随意转化为虚空。
又在该论中说，解脱、胜处、遍处等是通过神通来成就的。在瑜伽师地论决择分中也说明了这三者的成就。

།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དང་པོ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་ཁོ་ནར་དགོངས་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་རིམ་གྱིས་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ སྒོམ་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གསུམ་པོ་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་། ཡོན་ཏན་རྣམས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པའི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཅིག་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུམ་ པོ་ཀུན་ཀྱང་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏོ།།རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། མིང་དང་ བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའོ།།འདི་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །འདི་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བས་སོ། །གཞན་ཡང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ ཡང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཚད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་། །གཞན་ཡང་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།། །། བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་གཅིག་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ལ། ཚོར་བ་གང་དག་དེར་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ ནི་བཅོ་བརྒྱད་པ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་ཚོར་བ་འགག་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།ཞུ་བ་གསོལ་བའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། ཞུ་བ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་མ་ལུས་པར་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། ལན་དག་ གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ། །གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བརྟག་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །གནས་ངན་ལེན་རིག་ པ་དང་།དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚོར་བ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་ བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཚོར་བ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་གཅིག་ན་རེ་གནས་ཀྱི་ གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རོ་མྱང་བ་དབང་པོ་དྲུག་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།

从瑜伽师地论中首先必定是专门针对第一解脱的意趣，因此瑜伽师地论中首先依据解脱，其后渐次修习遍处处，显示成就，就真实义而言三者皆能成就功德，因此论典瑜伽师地论中所说的一种解释，以及此经中三者皆显示神通等成就。三种差别也在论典法蕴足论中说到：解脱、胜处和遍处有何差别？答：名称和差别，此是解脱，此是胜处，此是遍处。又，小善根称为胜处，大善根称为遍处。又，小善根者称为解脱，大善根者称为胜处，无量善根者称为遍处。又，因称为解脱，果称为遍处，因果所摄者称为胜处。
第五十一品。菩萨弥勒又如是启问世尊：'世尊，如世尊所说无余涅槃界中一切受皆灭尽，其中何种受永灭？'此下为第十八无余界中受灭门。此分为二：请问和回答。此为请问。经文亦分二：述说请问和正式请问。
'善男子，略说有二种受灭尽'以下为第二如来正式回答。此亦分二：如所问详细解说，及'是故'以下总结。解说又分二：说数略答和观察广说，此为初略答。'何为二'等为第二观察广说。此亦有观察和回答，此为观察。'习气受及境受'等为广说。此又分二：正说诸受和'有余'以下说永灭。初又分二：略说二种受和依次分别解说，此为初者。诸受二种差别相各别解说不同，有说：'习气受即是依六根生起有漏味著。'

།དབང་པོ་ལས་མིང་ཐོབ་པས་ན་གནས་ཞེས་མིང་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་ གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་གི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་ལ་དེའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ། །ཡུལ་རིག་པ་དེ་ཡང་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དེའི་ འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཚོར་བ་གཉི་ག་ཡང་བདག་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་ཀྱང་དབང་པོ་དང་ཡུལ་གྱི་རྗེས་སུ་དོན་གྱི་ཚོར་བ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བོན་གྱི་མྱོང་བའོ། །དེའི་ འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་མྱོང་བའོ། །འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་ནི་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུའི་རྟེན་བྱས་པས་སོ། །ཡང་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གནས་ངན་ལེན་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་བོན་གྱི་མྱོང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལ་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་པོ་དྲུག་དང་ཡུལ་ལ་ དམིགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་དབང་པོ་དང་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་པས་སམ། ཡང་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་དབང་པོ་དྲུག་པོ་དག་གི་དབང་གིས་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པ་དག་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་མཐུའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དྲུག་ སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་བཤད་པས་ཚོར་བ་གཉིས་པོ་འདི་ནི་ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དྲུག་པོ་དག་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པས་ཡུལ་ལས་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།།དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་ཀྱི་མྱོང་བ་དང་ཡུལ་གྱི་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ནི་རེ་ཞིག་གསུམ་པ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་ དང་།གང་གོ་དཀའ་བ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་རིག་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་གནས་རིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ།།ཚོར་བ་བཞི་པོ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་དང་པོའི་བཤད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གསུམ་པའི་བཤད་པ་དང་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་སྨོས་སོ། །སློབ་དཔོན་ གཉིས་པས་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཚོར་བའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་གནས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཚོར་བའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་ རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ད་ལྟར་འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པའོ།

由于从根源获得名称故称为处。由于随顺二障种子的不善习气，故称为处的不善习气了知。其果称为境了知，是这样的：外境六处是由内六根的力量所生，故说六境为其果。境了知也是缘于彼等而生，故称为其果境了知。就真实义而言，虽然两种感受自性无差别，但随根境而说为两种感受。
有人说：所谓处的不善习气了知是这样的：即种子的感受。其果境了知是这样的：即现行的感受。如是有漏种子作为现在果的所依故。或者由于随顺二障种子的不善习气，故说处的不善习气了知。现行感受是从种子感受所生故，说为其果境了知。
有人说：其中所谓处的不善习气了知，是依内六根而缘内相续的六根和境的有漏，由于随顺所依根的法而假立名称，如是依于六根，或者由于随顺二障种子的不善习气故。其果境了知是这样的：外六境由六根的力量而成为果，故《阿毗达磨杂集论》中也说：'由于圆满受用眼等根的力故，生起六根。'此二感受依于内六根而缘外六境，由于从境获得名称故说为其果境了知。
从两种所缘来说，是自性的感受和境的感受。虽然有如是三种解释，此处暂且配合第三种。其中处的不善习气了知应知有四种，以下是第二依次分别解说。这又分为两种：处的不善习气了知的分别解说，及其果境了知的分别解说。
第一又有三种：说数量、依数列名、重复解说难解者，这是第一。有色处了知、无色处了知、已成就果的不善习气了知、未成就果的不善习气了知，这是第二依数列名。
对此四种感受各自解说不同，此中也有三种解说。其中第一师的解说与第三师的解说相同，故未另外说明。第二师如是说：所谓有色处了知是这样的：即欲界感受的种子。所谓无色处了知是这样的：即无色界感受的种子。所谓已成就果的不善习气了知是这样的：即现在出生果的种子。

།འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ད་དུང་འབྲས་བུ་མ་བྱིན་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་གནས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་དག་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བའོ། །འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་གནས ངན་ལེན་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པས་བསྐྱེད་པ་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལས་དང་པོ་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་འགོག་པར་བྱེད་ པའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་དང་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་ རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མ་འོངས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གང་གོ་དཀའ་བ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུ་མྱོང་བའོ། །ཕྱི་མ་ནི་མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མྱོང་བ་སྟེ།མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་དང་། མ་འོངས་པའི་རྒྱུའི་ཚོར་བའོ། །དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །གནས་རིག་པ་དང་། ཡོ་བྱད་རིག་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རིག་པ་དང་། ལྟོས་པ་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །ཚོར་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་ བཤད་པ་མི་མཐུན་པས།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚོར་བ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་དག་ཡིན་ཏེ། །དེ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་གནས་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བའོ། །གཉིས་པ་ཡོ་བྱད་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཚོ་བའི་ ཡོ་བྱད་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བའོ།།གསུམ་པ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། །གོས་དང་ཟས་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཚོར་བའོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བའོ། །བཞི་པ་ལྟོས་པའི་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདས་པའི་ཡུལ་ སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གནས་རིག་པ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བའོ། །ཡོ་བྱད་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གོས་དང་སྨན་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པའི་ཚོར་བའོ། །ལོངས་སྤྱོད་རིག་པ་ནི་ གནས་དང་ཡོ་བྱད་གཉིས་ཀྱི་ཚོར་བ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།ལྟོས་པ་རིག་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་རྫས་ལ་ལྟ་བའི་ཚོར་བའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་པ་དང་། གོས་དང་སྨན་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་ལ་དམིགས་པ་དང་། འདས་པ་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ནི་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་རིག་པ་ཐམས་ཅད་འགགས་པས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཡང་མྱོང་བ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཡང མྱོང་ངོ་།།ཡང་ན་དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བའོ། །གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པས་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མངོན་དུ་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟོན་ཏོ།

所谓未成熟果报的不善习气觉知是这样的，有人说是尚未产生果报的种子。有人说，所谓有色界的处所觉知是这样的，即与五识相应的感受。所谓无色界的处所觉知是这样的，即与意识相应的感受。这些是身心的感受。
已成熟果报的不善习气觉知是这样的，即过去的无明、行等所产生的现在果报体验。未成熟果报的不善习气觉知是这样的，即初业者与烦恼相应、能断除未来因的感受。虽然如此分为三种解释，但第三种是正确的，因为符合文字和意义。
其中，已成熟果报的觉知是这样的，即现在的体验。未成熟果报的觉知是这样的，即成为未来因的体验。这是对第三种难以理解的重复解释。
这样，第一种是由往昔业力所得的现在果报体验。后者是未来异熟成就的与业和烦恼相应的体验，即未来果报之因和未来因的感受。
关于'其果报境界觉知也有四种'等，是对第二种果报境界觉知的详细解释。这也分两种：说明数量和依数列名。这是第一种。处所觉知、资具觉知、受用觉知和观待觉知，这是第二种依数列名。
对这四种感受的解释也不一致。有人说这四种感受是现行，其差别也有四种：第一处所觉知是这样的，即缘器世间的感受。第二资具觉知是这样的，即缘生活资具的感受。第三受用觉知是这样的，即现前受用衣食等的感受。这三种是缘现在境的感受。第四观待觉知是这样的，即缘前三种过去境所生的感受。
有人说处所觉知是缘器世间的感受。资具觉知是这样的，即缘衣服、药物等的感受。受用觉知是合说处所和资具二者的感受。观待觉知是观察感受和物质的感受。
有人说依次序是缘器世间、缘衣服药物等、缘现在和缘过去。
在有余涅槃界中，由于一切未成熟果报的觉知都已灭尽，所以其对治分觉知触所生的感受也有共同体验。或者说是其已成熟果报的感受。此外，由于一切两种感受都完全灭尽，唯独现前体验觉知触所生的感受。这以下是说明第二种永远灭尽。

།འདི་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཡོད་པས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་ མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་རིག་པ་ཐམས་ཅད་འགགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱི་ཚེ་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་སྤོང་ཞིང་འགག་པར་འགྱུར་བའོ། །དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཡང་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བ་མྱོང་བའོ།།ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་སྣོད་ ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཡང་མྱོང་བ་སྟེ།མདོ་ལས་གནས་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །མདོར་བསྡུས་པས་ནི་ཡོ་བྱད་རིག་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རིག་པའི་ཚོར་བ་གཉིས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །ལྟོས་པའི་རིག་པ་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ ན་དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བ་ནི་གནས་ངན་ལེན་དང་བཅས་པ་དང་།གནས་ངན་ལེན་མེད་པར་ཡང་གཏོགས་ལ་མི་སློབ་པའི་རྒྱུ་ལ་ནི་གནས་ངན་ལེན་མེད་པའི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །མདོར་ བསྡུས་པས་གཞན་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་རིག་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་གནས་རིག་པ་ནི་མི་སློབ་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ ལེན་རིག་པ་དང་།དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པ་ཡང་སྤངས་པས་སོ། །རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མངོན་དུ་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་ནི་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་རིག་པ་ཐམས་ཅད་འགགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་ཚོར་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་འགག་པར་འགྱུར་བའོ། །དེའི་མི་མཐུན་པའི་ ཕྱོགས་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཡང་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བའོ།།ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པའོ། །ཡང་ན་དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།མངོན་དུ་སྤྱོད་པས་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པའི་ཚོར་བའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ལྷག་མ་མེད་པར་མ་ཞུགས་པ་དག་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པའོ། །གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པས་རིག་པའི་འདུས་ ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མངོན་པར་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མ་མེད་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་འབའ་ཞིག་ལྷག་མ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་མྱོང་བ་དང་།དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པ་ཚོར་བ་ཡང་འགགས་ ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར།གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མྱོང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ འབའ་ཞིག་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

这也有两种：宣说有余依永灭和宣说无余依永灭，这是第一种。
这段经文有两种不同的解释方式，各自解释不同：
有人说'由于一切未成就果的识都灭'是指金刚喻心时，未来的果报以及与业和烦恼相应的诸受都断除而灭。
'其相违分识触所生受亦领受'是指与业和烦恼的对治分——尽智和无生智相应的无漏受的领受。
'共有亦领受'是指共同存在的器世间识的领受，即经中所说的处识。
简要来说，未说及资具识和受用识这两种受。不包括观待识，因为与贪欲相应的缘故。
或者说'其果成就受'是指这样：果成就受包括有随眠和无随眠两种，而无学道中只有无随眠受，因此说'或者'。
简要来说，未说及其他色处识和无色处识在无学位中也生起。
又'由于一切二种受皆永灭'是指这样：处的随眠识和其果境识都已断除。
'唯领受识触所生受'是指表明灭尽漏时所具有的诸受都是识触所生受。
有人说'由于一切未成就果的识都灭'是指这样：获得有余依涅槃时，未来受生起的一切种子都将灭尽。
'其相违分识触所生受亦领受'是指对治道无漏受。
'共有亦领受'是指这样：其果境识。
'或者其果成就受'是指这样：现前行为当下带来果报的受。
上述所说是显示未入无余依者具有这三种受。
'又由于一切二种受皆永灭故唯领受识触所生受'是指入无余依时，因为唯有无漏心缘无余依，此后共有领受和其果成就受也灭尽，唯有无漏受，因此说'又由于一切二种受皆永灭'。
'唯领受识触所生受'是指仅就无漏识触而言而如是宣说的。

།གཞན་ཡང་མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་སློབ་དཔོན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་སྔ་མའི་གཞུང་ལས་གཞན་དུ་བཤད་དེ། དང་པོ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་དབྱིངས་སུ་མ་འོངས་པའི་རྒྱུའི་ཚོར་བ་ནི་འགག་པར་འགྱུར་ལ། ཚོར་ བ་གཞན་གསུམ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བ་ལ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེའོ།།གཉིས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་ནི་ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པར་ཡང་གཏོགས་པས་སྤྱིར་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་དབྱིངས་སུ་གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྔ་མའི་གནས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རིག་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ཡུལ་རིག་པའི་ཚོར་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འགགས་ནས་མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སྔ་མའི་བཤད་པ་འདི་དག་ནི བསམ་དགོས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་དབྱིངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེའི་མི་ མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་མྱོང་ཞིང་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚོར་བ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་གྲུབ་པ་མ་གཏོགས་པར་གཞན་དྲུག་ པོ་དག་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕགས་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཇི་ལྟར་མི་སློབ་པ་ལ་ཡང་ལྟོས་པའི་རིག་པ་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ལྟོས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་གཅིག་ལ་གཅིག་སེམས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པས་སྤངས་སོ། ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་གཅིག་ལ་གཅིག་སེམས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པས་ལྟོས་པ་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་གཅིག་ལ་གཅིག ཆགས་པའི་ཕྱིར་དང་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་བསྟན་ཏོ།།ཡང་ན་དེའི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡང་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་འདི་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐུན་མོང་ དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི།སྔ་མའི་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་ཚོར་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འགགས་པས་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མངོན་དུ་ མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲེལ་པ་དག་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་ནི་བག་ལ་ཉལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྔར་གོང་དུ་ཚོར་བ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ཐམས་ཅད་མེད་ཅེས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་རྩ་བའི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཚོར་བ་བརྒྱད་པོ་དག་བསྡུས་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ། ཚོར་བ་གཞན་བརྒྱད་པོ་དག་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟག་པ་ མེད་པའི་ཚོར་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འགག་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་འགག་པར་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།

此外，对于这段经文，这两位论师对前文有不同的解释。第一位说道：'有余依涅槃界中，未来的有漏受将灭，其余三受则存在'，这是为了显示无漏受中唯有识触所生受的建立，故说有三受。
第二位说道：无学者相续中的受，既属于有漏也属于无漏，总的来说称为识触所生受。因此，在有余依涅槃界中说'其余二种受一切都灭'，是指前位的习气识和其果境识受这两者都灭尽，唯有无学者的识触所生受存在。前面这些解释需要深思。
有人说，这段经文有两种含义：在八种受中，入有余依涅槃时，唯有未得果位的受灭去，因为它与烦恼相应，而其对治的识触所生受则能感受，并且能获得无漏受。
'共有'是指：在八种受中，除了未得果位的受和已得果位的受外，其余六种受是凡夫和圣者共有，故称为'共有'。
若问：'无学者怎么还有爱着？'答：爱着有两种：贪欲的互相关注是阿罗汉已断除的；无烦恼的赞叹和互相关注，阿罗汉也有，故说是共有。
或者，'共有'是指仅具有五受，不包括爱着，因为贪著互相执着，且容易理解，所以简略未说。
或者，'其果已成就的受'这句话是说阿罗汉相续中也有现在果报的感受。
若问：'为何这受不说是共有？'答：从真实义来说虽非共有，但相对前面未得果位的受而言，有无相等，故另外显示。
此外，有人说，关于'由于二种受一切都灭尽，唯有识触所生受现前感受'这句话，在注释中有两种解释。
有人说，阿罗汉相续中的诸受因为远离随眠，故称无漏。因为前面已说八受都是有漏，所以说都无。其中'二种'是指前面所说的根本二受，即八受的总摄。
有人说，入无心定时，其他八受都灭，说有无漏受是因为这是无心等至的近分，仅是假立而非实际灭去。

།ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་ནི་དེ་ཡང་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དེ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་གཏན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ནས་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་འདིར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་གྱ་ ནོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དྲི་བ་དྲིས་པས་ཁྱོད་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ངེས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གོང་དུ་ཚིགས་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྟེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།མཇུག་བསྡུ་ཞིང་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནས། འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་ཞིང་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་དབྱེ་སྟེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་པ་དང་། ངས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།ངས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཤིན་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། གྱ་ནོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་བསྟན་པ་སྟེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་དང་། སྟོན་པར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཚུངས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལས་གྱ་ནོམ་པ་གསུངས་པ་དེ་ཡང་འབའ་ཞིག་གིས་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་དེ་དེ་སྐད་དུ་མཚུངས་ པར་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དང་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། ཤིན་ཏུ་བརྩོན་པས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལེའུ་འདི་ལ་གོང་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ལ། ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལས་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་ལེའུ་འདི་གཅིག་ལ་མདོར་བསྡུ་བ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ ཆེར་བཤད་པ་དང་།ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་བསྟན་པར་སྦྱར་བ་ལས། འདི་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།

当入于无余涅槃界时，彼亦永远止息，此说明第二于无余界永远止息。如是于无余界中，从识聚所生之触所生之受亦将止息，或者如前所说共同之受等亦将止息。因此于无余涅槃界中一切诸受无余永远止息，此为第二总结。
尔时世尊如是宣说已，复告弥勒菩萨言：'善哉善哉，善男子，汝于此处从圆满、极清净、极殊胜瑜伽道而问如来，汝于瑜伽极为决定且极为善巧。'等文说明上文以单句广说分为二种：广说止观之相及结尾劝修。此前已说止观之相，此下为第二结尾劝修。
此亦分为三种：赞叹请问有功德，'我亦'以下显示诸佛同说，'善男子'以下显示劝修。此为初经文标示而已。
'我亦为汝宣说圆满、极清净、殊胜瑜伽道，如是过去未来一切正等觉佛亦如是宣说，当如是宣说'，此为第二显示诸佛同说。此即：我所说止观殊胜事，非唯我一人如是宣说，三世诸佛亦同样如是宣说之义。
'善男子善女人等亦应依此，以极精进而正修行'，此为第三劝修，仅为经文标示而已。
尔时世尊为正显示彼义，而说此等偈颂等文，说明此品上文正说止观及显示如教修行二分中，正说亦分二种：以单句广说及以偈颂略说。此为以偈颂略说。或者此一品摄要分三：以单句广说、以偈颂重说、以如教修行而配释，此为第二以偈颂重说。此亦分二：偈颂引言及以偈颂重说，此为初者。

།ཆོས་གདགས་རྣམ་གཞག་རྣལ་འབྱོར་དག་ལ་ནི། །གང་ཞིག་བག་མེད་སྤྱོད་པ་དོན་ཆེན་ཉམས། །ཆོས་དང་རྣལ་འབྱོར་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །ཡང་དག་སྒྲུབ་ན་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ་།།འདི་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྔ་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། དེ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་གཅིག་གིས་ནི་ཆོས་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་འགལ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་དམིགས་ བསྟན་ཏོ།།དེའི་འོག་མ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པས་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་ཟང་ཟིང་སྤངས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ་། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་པས་ནི་འདོད་པས་ཆོས་སྟོན་པའི་ཉེས་དམིགས་ བསྟན་ཏོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྔ་པས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པ་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཆོས་དང་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་འགལ་བའི་ཕན་ཡོན་དང་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་ གཉིས་པོ་ཆོས་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་བསྟན་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་དག་ལ་གང་ཞིག་བག་མེད་པར་གྱུར་ན།དོན་ཆེན་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ལས་རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་བསྟན་པ་འདི་དང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ན་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དམིགས་བཅས་ལྟ་བས་བགེགས་ལས་ཐར་ཚོལ་ཞིང་། ལྟ་བ་དེ་ཡིས་ཆོས་ཐོབ་གང་ཟེར་བ། །བྱམས་པ་དེ་དག་རྣལ་འབྱོར་ལས་ནི་རིང་། །དཔེར་ན་གནམ་ས་རིང་བ་ཇི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་ བ་ནི་གཉིས་པ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་ན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ཆོས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་འཁོར་བའི་བགེགས་ ལས་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན།རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལམ་ཐག་རིང་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་གནམ་ས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། ཇི་ཙམ་དུ་སེམས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལོག་པའོ། །སེམས་ ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་། གནམ་ས་རབ་ཏུ་ཐག་རིང་སྟེ། །རྒྱ་མཚོའི་ཕ་མཐའ་དག་ཀྱང་རིང་། །ཉི་མ་འཆར་ནུབ་གནས་ཐག་རིང་། །ཡང་དག་ལོག་ཆོས་རིང་ལས་རིང་། །ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།མདོ་འདི་ལས་ནི་དཔེ་དང་པོ་ཁོ་ན་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དོན་ལ་བརྟན་པས་ལམ་རིག་ནས། །བརྩོན་པས་སེམས་ཅན་ཕན་འདོགས་བྱེད་པ་ཡིན་། །བློ་ལྡན་བསྐལ་པ་མཐར་ཐུག་ཚད་བྱེད་ན། །ཟང་ཟིང་མེད་པའི་དགའ་བ་དམ་པ་འཐོབ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སེམས་ ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་།ཟང་ཟིང་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བརྟན་པར་གྱུར་པས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་བདག་ནི་ཕན་འདོགས་པའོ། །དེ་ནི་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་དོན་དེ་ལྟ་བུར་རིག་པར་གྱུར་ ནས་དེས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་དག་ལ་བསྐལ་པའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་པར་བརྩོན་པས་ན།ཟང་ཟིང་མེད་པའི་དགའ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་དངོས་པོ་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་རྗེས་ སུ་འཛིན་པར་བྱེད་ཀྱང་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ནི་དངོས་པོའོ།།འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞིབ་ཏུ་འབྱུང་སྟེ། འདིར་ཞིབ་ཏུ་མ་བརྗོད་དོ།

对于法的安立和瑜伽的修行，若是放逸行持则失去大义。依止此法和瑜伽，若能如实修持则获得大菩提。以下是第二部分，通过偈颂来如实解说。
此处分为五个偈颂，可分为五个部分：第一个偈颂说明法和瑜伽的随顺与违背的功德与过患。第二个偈颂说明有所缘的过患。第三个偈颂说明利益众生和远离财物的功德。第四个偈颂说明为欲而说法的过患。第五个偈颂说明远离执著和利益众生的功德。
这是第一部分，说明依止法和瑜伽的随顺与违背的功德与过患：如是在十二分教法所安立的瑜伽止观之道中，若有人放逸，则将从大义涅槃果位中退失。若能依止此教法和止观而如实修持，则将获得大菩提。
执著有所缘见而求解脱障碍，以此见解说已得法者，此等与瑜伽道相去甚远，如同天地之遥远。这是第二部分，说明有所缘的过患。
如是依止止观而寻求，则成为有所缘的见解。若执著此见解而认为已得法，说已从轮回障碍中解脱，则与瑜伽道相去甚远，如同天地之遥。因此《圣胜思惟所问经》中说：'凡是心对诸法的分别，皆是颠倒；心对诸法无分别，则是如实。'
《大毗婆沙论》中也说：'天地极遥远，海边亦遥远，日出没处远，正法邪法更远。'此经中仅说明第一个比喻。
坚定利益众生而了知道路，精进行持利益众生事业，智者若至劫末际度量，将获得无财物之殊胜喜悦。这是第三部分，说明利益众生和无财物的功德。
如是菩萨利益众生是由大悲坚固而想：'我是利益者，彼是所利益者。'了知如是义理后，以精进行持利益众生事业直至劫末，则将获得无财物的喜悦。因此《持地论》中说：'瑜伽菩萨虽随顺事物、随顺真如，然不作是念：此是事物，此是真如。'等等详细内容在此不详述。

།གང་དག་འདོད་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ལུང་འབོགས་པ། །དེ་ནི་འདོད་པས་འདོད་ཕྱིར་ལེན་ཞེས་བྱ། །རྨོངས་པས་རིན་ཐང་མེད་ པའི་རིན་པོ་ཆེ།།ཐོབ་ནས་ཕྱིར་ཡང་སྤྲང་པོར་འགྱུར་བར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་འདོད་པས་ཆོས་སྟོན་པའི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་གྲགས་པ་དང་རྙེད་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་གཞན་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་ན། འདོད་པ་སྤངས་ནས་ཕྱིར་འདོད་པ་ལེན་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ ཞེས་བྱ་བས།དེ་ནི་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་འདོད་པ་སྤངས་ཀྱང་སེམས་རྙེད་པ་ལ་ཆགས་པས་ནི་ཕྱིར་འདོད་པ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས། །བག་མེད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ལ་སྨད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་ ཕན་ཚུན་རེག་པ་དང་།།མདུན་དུ་ཁྲིད་ན་ཕྱིར་ཡང་འཐེན་པ་ལྟར། །ཁྱོད་ཀྱིས་འདོད་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བ་ཡི། །དངོས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ནི་དེ་བཞིན་ཏེ། །ལུས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་ཀྱང་ནི། །སེམས་ནི་འདོད་པ་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཁྲིད། །ལས་འདི་ཡོངས་སུ་ དག་པ་མ་ཡིན་ན།།ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་པ་དེ་ཡིས་ཅི་ཞིག་བྱ། །ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ་རྨོངས་པ་གཅིག་གིས། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཐང་མེད་པ་ཐོབ་ན་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མི་གཉེར་བས་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་གྲགས་པ་དང་རྙེད་པ་ ཚོལ་བ་དག་ནི།དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་གང་ཟག་བླུན་པོས་རིན་ཐང་མེད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ་ཀྱང་སླར་སྤྲང་པོ་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་གང་ལ་ལ་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་བླང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་སྤངས་ནས་སྟོང་པ་ལ་མངོན་པར་ ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།གང་ཟག་བླུན་པོ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཐང་མེད་པ་ཐོབ་ཀྱང་། གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །རྩོད་དང་འདུ་འཛི་སྤྲོས་ལ་མངོན་ཞེན་པ། །རྣམ་པར་སྤོང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ མཆོག་བསྐྱེད་དེ།།ལྷར་བཅས་པ་ཡི་འཇིག་རྟེན་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར། །རྣལ་འབྱོར་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསླབ་པར་གྱིས། །ཞེས་བྱ་བ་ལྔ་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །རྩོད་པ་དང་འདུ་འཛི་དང་། སྤྲོས་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམ་པར་ སྤང་པའི་ཆེད་དུ་བརྩོན་འགྲུས་མཆོག་བསྐྱེད་དེ།འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཟླ་བའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་གྱིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་ངེས་པའི་འགྲེལ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདིར་བསྟན་པ་འདིའི་མིང་ཅི་ལགས།བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་།ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཞུ་བ་གསོལ་པའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཡང་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསྟན་པའི་མིང་ཞུས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པའི་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཞུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་བཤད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །རྣལ་འབྱོར་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ འདི་བཤད་པ་ན་འཁོར་འདུས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་སྲོག་ཆགས་དྲུག་འབུམ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེས་སོ།

凡是为了欲望而传授佛法教言者，此即谓为舍弃欲望后又为欲望而取。愚者获得无价之宝后，反而又成为乞丐。这是第四，显示由于欲望而说法的过患。
假如有人为了名声和利养而向他人说法，虽然口头上说要舍弃欲望，但内心执著于利养，这就叫做舍弃欲望后又为欲望而取。如《广大论百论》中关于呵责放逸和戒律不清净的偈颂中所说：'如同自性相互接触，引导向前又向后拉。你为欲望而守护戒律，此等事物也是如此。虽然身体守护戒律，心却被欲望所牵引。若此行为不清净，守护戒律有何用？'
同样地，愚者获得无价之法宝后，不求无上正等正觉，反而追求世间名利，就像世间愚人得到无价珍宝后又去做乞丐一样。
另一种解释是，有些人为了获得空性而说法，舍弃有而执著于空。那愚人虽得无价法宝，但因不通达经典密意而生起对空性的执著。
应当精进断除争论、喧嚣、戏论的执著，为度化天人世间，当修学此瑜伽。这是第五，显示断除执著和利益众生的功德。应当发起最胜精进以断除对争论、喧嚣和戏论的执著，为度化世间众生应当精进修习止观。
其后，菩萨弥勒又如是启问世尊：'世尊，此所说甚深密意决定解释法门，其名为何？我应如何受持？'此下为第三顺教奉行分。此有二种：请问和回答。这是圣者菩萨弥勒向如来请问。请问也有两层含义：请问教法名称和请问如何受持。
世尊告诉菩萨弥勒：'善男子，此名为瑜伽决定义教，你应当修学此瑜伽决定义教。'这是第二对请问的回答。此又分为两部分：对两种请问的回答，以及'当说此瑜伽决定义教时'以下显示所说教法殊胜利益，这是第一部分。当说此瑜伽决定义教时，在此大众中有六十万众生发起无上正等正觉心。

།ཉན་ཐོས་སུམ་འབུམ་ནི་རྡུལ་སྤངས་ནས་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཉན་ཐོས་ འབུམ་ལྔ་ཁྲི་ནི་ཟག་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཟད་ནས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟོན་ཏོ། ། ཕན་ཡོན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྡུལ་སྤངས་ནས་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཟག་པ་རྣམས་གཏན་དུ་ཟད་ནས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་གྱུར་པའི་ཕན་ཡོན་ཏེ། ཕན་ཡོན་འདི་གསུམ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། བཞི་པ་རྣལ་འབྱོར་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་གཉིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གནས་དྲུག་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་འབྲས་བུའི་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་དེ་ཉིད ཀྱི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ནས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་མོད་ལ་ཟག་པ་ཟད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་ པར་བྱེད་དོ།།དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཐོས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མོད་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པའི་མཆོག་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས་སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་ལུང་འབོགས་པ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་ཅིང་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་འཆད་པས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཉན་པ་དག་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་རྡུལ་སྤངས་ནས་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་འཐོབ་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་འཐོབ་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་དང་། དོན་མ བསླབས་པ་རྣམས་དོན་འཐོབ་པ་དང་།ཐེ་ཚོམ་མ་བཅད་པ་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་ཆད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཆད་པ་རྣམས་ཡང་དག་པའི་ཆོས་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་རོ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་འདི་ལས་ནི་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་ ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ།རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཉིད་ལ་བྱའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་གཉིས་པ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ས་དང་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་སྟེ་བདུན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ཡང་སྒོ་རྣམ་ པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ།ལེའུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་བསྟན་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ལེའུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་བསྟན་པ་ནི། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བྷཱུ་མི་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ནས་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་རབ་ཏུ་ དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱའོ།

三十万声闻断除尘垢、远离污染，获得对诸法清净的法眼。五十万声闻完全灭尽诸漏，获得心解脱。七万五千菩萨获得广大瑜伽作意。这是第二部分，显示宣说教法的殊胜利益。
利益有四种：发菩提心、断除尘垢远离污染获得清净法眼、完全灭尽诸漏获得心解脱的利益，这三种利益如前所述。第四种获得广大瑜伽作意是指人无我和法无我这两种空性称为广大，如《大乘集论》中所说：'止观二道称为瑜伽'。
《六处教授经》中说：'由于该菩萨获得缘于二种空性的止观，故称为广大瑜伽作意。'《瑜伽师地论》中说：'应知这五种是诸佛菩萨对众生说法的广大果报利益。哪五种？其中有些众生在听闻正法时生起无尘无垢的法眼；有些众生在听闻正法时获得漏尽；有些众生发起无上正等正觉的菩提心；有些众生在听闻正法时即获得菩萨最胜忍；有些众生通过诸佛菩萨宣说正法而受持、诵读、如实修行，并以相续传承的方式使正法久住。'
《经庄严论》中说：'菩萨说法获得五种果报：听法者发菩提心、获得无生法忍、断除尘垢远离污染获得清净法眼、获得漏尽、正法久住、未学者获得义理、未断疑者断除疑惑、已断疑者享受真实无碍法的大欢喜味。'此经中说有四种利益，瑜伽作意即是指菩萨的无生忍。
第五十二卷。《解深密经·地波罗蜜多品第七》分为三个方面来讲述：宣说此品名称、依次宣说密意、详细解释文义。其中宣说此品名称：梵语为'Bhūmi'，翻译后即是'地'的意思，即欢喜地等十一地具有生起等义故称为地。

།ས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ ཇི་སྐད་དུ།རིགས་ལ་འཇུག་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་པ་ལས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སྐྱེ་བས་ས་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གནས་བཅུ་པའི་བཤད་པ་ལས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རིམ་པར་གནས་པའི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཤེས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྡུད་ཅིང་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའོ།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། སྔོན་གྱི་ལས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་ཡོན་ཏན་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་གནས་དང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡང་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་ འཛིན་པའི་ཕྱིར་ནི་འཕེལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ན་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གནས་དང་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྡུ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡེ་ ཤེས་བཞི་པོ་དག་ནི་ལོངས་སྤྱོད་དང་།དགོངས་པ་རོ་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ ཤེས་བཞི་པོ་དག་སྟེ་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྡུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞིས་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ ཇི་སྐད་དུ།ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱོད་ཡུལ་དང་གནས་དང་སྤྱོད་པ་དང་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྟའི་དཀྱུས་པ་ལྟ་བུར་དེ་ཁོ་ན་ལས་གཞན་ཕྱི་རོལ་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་པས་གནས་ འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ཆོས་བརྟས་ཤིང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་ལོ་ཏོག་སྤྱོད་པའི་ས་དང་འདྲ་བར་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ས་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སར་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རིན་པོ་ཆེའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ས་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་འདི་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་ཅིང་རང་གི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བ་ལང་གི་ས་དང་འདྲ་བས་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བསྟན་པ་རྣམ་པ་དེ ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ས་བཞིན་དུ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་རྣམས་དང་ལྡན་པས་དཔེ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བརྗོད་དོ།

关于'地'这一词义，在诸多教法中有不同的解释。有些论著从单一含义来解释'地'，如在《人王所问经》中说道：'入于种姓的智慧即是住处，由住处生诸功德，故称为地。'在《十地经释》中解释说：'善根次第安住之处，即称为地。'在无著菩萨所造的《大乘集论释》中解释说：'法无我智的境界即称为地。'在《瑜伽师地论》中解释说：'因为摄持涅槃，故称为地。'
有些论著从两种含义解释'地'，如在《往昔业显示经》中说道：'佛地能摄持无量百千功德，故称为生处；因为能成就一切因果，故称为地。'在《唯识成就论》中说：'因为是瑜伽师的住处和最胜摄持，能生能增长，故称为地。其中，作为住处故称为生处，因为摄持故称为增长。'
有些论著从三种含义解释'地'，如在《圣佛地经释》中说道：'地是指住处、所行处和摄持。如来藏和四种智慧是受用，意趣一味等事是佛的住处、所行处和摄持，故称为佛地。其中，住处是指如来藏，所行处是指四种智慧，因为具有所行。摄持是指与四智相应的心、心所等。'
有些论著从四种含义解释'地'，如在《瑜伽师地论释》中说道：'所谓地是指所行境、住处、所行和所摄义。因为是瑜伽师的所行境故称为地，如同马的跑道一样不会超出其外。或者因为瑜伽师依此而使自法增长故称为地，如同农作物生长的土地。或者因为依此瑜伽行地所摄的智慧行能现前和增长故称为地，如同宝藏所在的土地。或者因为瑜伽师于此行持并体验自法受用故称为地，如同牛的活动场所，那就是他们的地。'详细内容如该论所说。
广泛的分别解释应当依据《经庄严论》、朗吉翻译的《大乘集论释》、《圣佛地经释》等论著来理解。虽然这些教法有如此不同的解释，但就像世间的地一样，因为具备上述诸义，故从比喻而假立名称，称之为地。

།རྒྱ་གར་སྐད་དུ་པ་ར་མི་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་བསྒྱུར་ན་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཁོར་བའི་ཚུ་རོལ་ནས་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལེའུ་འདི་ལས་ས་དང་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གོ་རིམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ཡང་མཚུངས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གོང་ དུ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པ་དང་། ས་དང་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྟན་ནས། འདི་མན་ཆད་དུ་ནི་གཉིས་པ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྒོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་ བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་ནི་ཞི་གནས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ནས་ལྷག་མཐོང་སྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྔར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི་ས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ།།ཡང་ན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་བསྡུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་བསྟན་ལ་ས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེད་པ་ནི་རྒྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ། །གོ་རིམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཤད་ཟིན་ཏེ་། ད་ནི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་དང་། དྲི་མ་མེད་པའི་ས་དང་། འོད་བྱེད་པའི་ས་དང་། འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བར་དཀའ་བའི་ས་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་དང་། རིང་དུ་སོང་བའི་ས་དང་། མི་གཡོ་བའི་ས་དང་། ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་སའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་བཅུ་གཅིག་པའོ་ཞེས གང་གསུངས་པའི་ས་དེ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་དུ་དག་དང་།ཡན་ལག་དུ་དག་གིས་བསྡུས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏོ། །ལེའུ་འདི་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཡང་དག་པར་ བསྟན་པའི་ཕྱོགས་དང་།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བཀའ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ པའོ།།ཡང་ན་ལེའུ་འདི་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་རེ་ཞིག་བཤད་པ་སྔ་མ་དང་ སྦྱར་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ས་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ས་དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ ཉལ་དུ་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེ་བ་དང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ སྐད་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ།

在梵语中称为'波罗蜜多'，翻译过来就是'到彼岸'的意思。因为以布施等力量从生死轮回的此岸到达涅槃的彼岸，所以称为'到彼岸'。
因为此品广泛宣说地和波罗蜜多，所以称为'地和波罗蜜多品'。
关于其次第的意趣，在无等行中，前面已经宣说了两种内容：止观的宣说和地与波罗蜜多的宣说。在那之前已经宣说了止观，从这里开始宣说第二部分即地和波罗蜜多门。
修习瑜伽有两种门：第一是安住于止和波罗蜜多而生起观，这是共同特征之门，所以先说。第二是依地而生起波罗蜜多，这是别相特征之门，所以后说。
或者说，止观是略说，所以先说；依地生起波罗蜜多是广说，所以后说。
次第意趣已经解释完毕，现在解释文字的含义。
这时，观世音菩萨向世尊如是请问：'世尊，如世尊所说，菩萨十地是：欢喜地、离垢地、发光地、焰慧地、极难胜地、现前地、远行地、不动地、善慧地、法云地。另外还说佛地是第十一地。这些地有多少种清净和多少种支分所摄？'
从这里开始是第三部分，正确宣说文字的含义。
此品总的来说可分为两部分：以问答正确宣说的部分，从'这时观世音菩萨'以下是如教修行的部分。
第一部分又分为两种：以长行广泛解释和以偈颂简要宣说。
或者说，此品可分为三部分：以长行广泛解释、以偈颂简要宣说、如教正确修行。
虽然有这样两种解释，这里暂且依照前面的解释来说明。
其中以长行广泛解释又分为四部分：广说诸地；从'观世音菩萨又向世尊如是请问：世尊，菩萨们有几种学处'以下广说波罗蜜多；从'观世音菩萨又向世尊如是请问：世尊，这些地中有多少烦恼随眠'以下说明依地生起波罗蜜多和对治分的障碍；从'观世音菩萨又向世尊如是请问：如世尊所说声闻乘'以下说明如来宣说一乘的意趣。

།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་ས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ སྒྲིབ་པ་རྣམས་སེལ་བ་དང་།སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལས་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་ལས་བརྩམས་ ནས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་།སའི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས་བརྩམས་ནས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་ བ་དང་།སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་ དུ་གསུངས་པ་སྨོས་པ་དང་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། གང་གསུངས་པའི་ས་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མིང་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ནང་ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་ཞིང་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་རྩོལ་བ་མེད་པར་རང་གི་ངང་གིས་རང་དབང་དུ་གྱུར་པས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཤེས་པ་དང་ཡུལ་ལས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཅེས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས།སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཡེ་ཤེས་གྱ་ནོམ་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། །འཇིག་རྟེན་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པར་བྱེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཟིགས་པའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ དབང་ཕྱུག་ནི་སྔར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་སངས་རྒྱས་པ་ཡིན་ཏེ།མཚན་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལུང་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ནི།སངས་རྒྱས་བྱམས་པའི་རྒྱལ་ཚབ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་རིའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་གསུང་རབ་ཉིད་ སྨོས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། ས་བཅུའི་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལ་གང་གསུངས་པ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་དགོངས་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་ས་བཅུ་པོ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་ལས། དུ་དག་གིས་བསྡུས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཞུས་པའོ་། །གཉིས་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་ལས་ནི་དུ་དག་གིས་བསྡུས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཞུ་བའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་ རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ས་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་དང་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།ལན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

如是以四种方式宣说，是依于诸地而生波罗蜜多，依于波罗蜜多而遣除诸障，为完全遣除障碍故，由一乘得果，故以四种方式宣说。其中广说分为六种：四种清净，即从十一支分开始分别诸地，宣说地之名义，从二十二种愚痴开始分别诸地，以八种殊胜分别诸地，从殊胜生起开始分别诸地，从三种愿开始分别诸地。
初者亦以请问及回答宣说，此为初菩萨请问。此经文亦以三种方式宣说：请问、宣说回答、从'世尊如何'以下说明请问本身、从'所说彼等地'以下说明请问之语。
其中'菩萨观世自在'者，此为请问菩萨之名。如是此菩萨内具智慧与悲心，于外身等三业无功用而自然自在，故名观世自在。或从智与境而得观世自在之名。是故《圣大方广佛华严经》云：'菩萨观世自在住于大悲法门。'
又《妙法白莲华经》云：'观世自在以殊胜智力，普度世间诸苦难。'《如来三昧所见经》云：'菩萨观世自在乃往昔已现前圆满成佛者，名为正法光明。'《圣如来授记观世音菩萨经》云：'菩萨观世自在为弥勒佛之继承者，名为普现诸佛山王。'
其中从'世尊如何'等，即说明请问之经文，如是从《圣十地经》等宣说圆满十地及如来地。其中从'所说彼等'等，即正说请问之语。此有二种意趣：初者问十地中以几种清净所摄，二者问十一支分中以几种所摄。
尔时世尊告菩萨观世自在言：'善男子，应知彼等诸地以四种清净及十一支分所摄。'此以下为第二如来正答。此亦有二：略答及以问答广说，此为初者。

།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ས་རྣམས་བསྡུས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་དག་པ་བཞིས་ས་རྣམས་བསྡུས་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་གིས་ས་རྣམས་བསྡུས་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་བརྟག་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་ དག་པས་བསྡུས་སོ།།ས་གཉིས་པ་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པས་བསྡུས་སོ། །ས་གསུམ་པ་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ས་ཕྱི་མ་དག་ཏུ་ཆེས་གྱ་ནོམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ས་བཞི་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ སའི་བར་དུ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བཞི་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་ དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་གནས་པ་བཞི་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་པོ་དག་ཉིད་དོ། །དེ་ལས་དང་པོ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དེའི་བདག་ ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ སོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་བསམ་པའི་ལེའུ་ལས་དད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་མོས་པ་དང་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ནི། དད པ་དང་འདུན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་དང་འདུན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ ལྷག་པའི་བསམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདུན་པ་དང་མོས་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདུན་པ་ནི་རེ་ཞིང་ཚོལ་བའོ། །དད་པ་ནི་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།ཡང་དག་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་སེམས་ངེས་ཤིང་སོམ་ཉི་མེད་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་བསྒོམ་པར་འདུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལྷག་པའི་བསམ་པ་ དེའི་རྣམ་པ་དང་།གྲངས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ཇི་སྙེད་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ལ་གནས་པ་ལ་བསམ་པ་རྣམ་ པ་བཅུས་བསམ་པ་དག་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།

对于'如何以四种清净摄诸地'等问题，以问答方式广作解释。这又分为两部分：以四种清净摄诸地的说明，以及以十一支分摄诸地的说明。第一部分又以问答形式阐述，这是第一个问题。即：
初地以增上意乐清净所摄，第二地以增上戒清净所摄，第三地以增上心清净所摄。增上慧清净由于在后诸地中更为殊胜，应知从第四地乃至佛地皆为所摄。这是第二个正确答复。
这又分为两部分：解释和总结，这是第一部分的解释。如是清净有四种，如本经中所说。在《瑜伽师地论》中称为四依，即是此经中所说的四种清净。
关于'初地以增上意乐清净所摄'中增上意乐的本质，在诸论典中有不同解释。在《大乘集论》朗吉时期的译本中解释为：'是无分别智的本质'。因此在该论释中说明'增上意乐即是无分别智'。
又在该论中解释说'无分别智即是意乐清净性'。在《瑜伽师地论》中则解释为'胜解的本质'。因此在增上意乐品中说明：'以信为先导，以择法为先导，于诸佛法中的胜解、观察和决择，即是菩萨的增上意乐'。
在无性菩萨所造的《大乘集论释》中解释为'信解和胜解的本质'。因此在该论释中说'增上意乐即是信解和胜解的本质'。在世亲菩萨所造的论释中也如是说明，因此在该论释中说：'增上意乐的本质即是胜解和信解。其中胜解是希求寻求，信解是胜解'。
在《大乘集论》中也如是说明。在朗吉时期译出的《大乘集论释》中说：'由于对正法生起决定无疑故称为信解。如实确信法性而起修习意乐，即名为增上意乐'。
关于增上意乐的种类和数量差别，如《瑜伽师地论》中所说的十种增上意乐，因此在该论中说：'此中初时住欢喜地的菩萨，以十种意乐获得清净意乐。'

།སློབ་དཔོན་དང་བླ་མ་དང་སྦྱིན་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླུ་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ངེས་པ་དང་། འགྲོགས་ན་བདེ་བའི་བསམ་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་ ལས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་རང་གི་སེམས་ལ་དབང་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེས་པའི་བསམ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཕན་ཡོན་གྱི་བསམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་དགེ་བ་རྣམས་སྒོམ་པ་ལ་རྟག་ཏུ་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་བསམ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་དང་། ཐོས་པ་དང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟ་བའི་བསམ་པ་དང་། ཐེག་པ་དམན་པ་སྤངས་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས ཅད་ཀྱི་དོན་བྱ་བའི་བསམ་པ་སྟེ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་བསམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་དེ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་ལྷག་པའི་བསམ་པ་བཅོ་ལྔ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། ལྷག་པའི་བསམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ། ཚོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ ས་དག་གི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བཟོད་པའི་འོས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་མཆོག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་བཟོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ དག་ཡིན་ནོ།།དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་དག་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་རིག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དེ་དད་པ་དང་འདུན་པས་རང་གི་བདག་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་ས་ལ་གནས་པ་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པ་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཐོང་བའི་རྟགས་གང་ཡིན་པའོ། །ཕན་ཡོན་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་དང་ཉེ་ཞིང་དཀའ་བ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་དབྱེ་བ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པ་དང་འགྲེལ་པ་ཉིད་ལས་བསྟན་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་སྟོན་ཏེ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་གཉིས་པ་ ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ས་གཉིས་པས་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་ས་འདི་ལ་གནས་ཤིང་རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཏེ་ལས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཆུང་ངུ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་སྤྱོད་ན། འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དེས་ན་ས་གཉིས་པ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ས་འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི བསམ་གཏན་བཞི་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ།

对于一切上师、导师和应供处要有不欺诳的增上意乐，对于随顺正法的菩萨要有决定心，要有与人相处愉快的意乐，要有降伏烦恼、随烦恼和一切魔业并能自我掌控的意乐，要有观察一切有为法过患的意乐，要有见到涅槃功德的意乐，要有恒常修习随顺菩提分的善法的意乐，要有随顺修行而远离的意乐，要有不顾世间利养、名闻、恭敬的意乐，要有舍弃小乘而证悟大乘的意乐，要有利益一切众生的意乐，这十种无颠倒意乐即是趣入彼心，因此称为清净增上意乐。广分别时有十五种增上意乐，应如《瑜伽师地论》中所说了知。
在论典《大乘集论释》中，无性论师说增上意乐有八种相：一、为资粮，即是在胜解行地中所显示的福德智慧二种资粮。二、堪忍，即是获得最胜法忍，这是忍和世间法的最胜者。三、所缘，即是缘于甚深广大的大乘圣教。四、作意，即是了知一切法唯是分别的作意。五、对治，即是无分别智。六、自性，即是以信解欲求成就增上意乐自性。七、标相，即是地前和住地菩萨入定时见到诸佛的标相。八、功德，即是趣近菩提并能无难通达。
广分别如第三偈颂及其释中所说，详细应如彼处所说。在世亲论师所造的释论中以七种相说明，是安立对治的缘故。其中第二是以清净增上戒所摄，即是在第二地中断除微细破戒过失，住于此地时具足自性戒，连微小恶业也不造作，何况中大过失。由此戒律清净所以摄属第二地，广分别如《瑜伽师地论》中所说。又如《瑜伽师地论》中说，在此地中成就四种世间禅定、四无色定、四无量心和五神通而安住。

།དེ་དེ་དག་གིས་ལན་མང་དུ་གནས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་ པ་དེ་དག་ལས་བཟློག་ནས་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གང་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་མཐོང་བ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ནང་གི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་འོད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་གནས་དེ་ལྷག་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འགྱུར་བས་དོན་དེས་ན་ས་གསུམ་པ་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ལྷག་པའི་ ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ས་བཞི་པ་ནས་བཟུང་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ས་ཕྱི་མ་བརྒྱད་པོ་དག་སྡུད་པས་ས་བཞི་པ་ནས་གོང་མ་གོང་མའི་ས་རྣམས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་གྱ་ནོམ་པར་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་ས་བཞི་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་པའོ། །ལྔ་པ་ནི་བདེན་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་ པའོ།།བདུན་པ་ནི་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པའོ། །བརྒྱད་པ་ནི་རྩོལ་བ་མེད་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པའོ། །དགུ་པ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་གནས་པའོ། །བཅུ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་དང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་གནས་ པའོ།།བཅུ་གཅིག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་པ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ས་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ཤེས་རབ་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་པར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ནི་ རྣམ་པ་བཞི་ལས་གནས་པ་བཞི་པ་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གནས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར།དེ་ཡན་ཆད་ཤེས་རབ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།།འདི་ལྟར་དག་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཡོན་ཏན་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་ས་ནི་བཏགས་པ་ཡིན་པས། འདི་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དག་གིས་བརྟགས་པ་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་ས་རྣམས་བསྡུས་པར་ འགྱུར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་སྡུད་པར་སྟོན་ཏོ་།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་དང་། ས་བཅུ་ གཅིག་པོ་དག་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་མེད་ཀྱང་དོན་ནི་ཐ་དད་དེ་།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་སྡུད་ཅིང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ས་ཞེས་བྱའོ། །ལོངས་སྤྱོད་པའི་གནས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་ བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་གནས་པར་མོས་པས་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ཀྱི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་གནས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་ཕྱོགས་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་ཡན་ལག་ཅེས་བཤད་དེ། གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པའི་ནང་ནས་དཔེའི་ལེའུ་ལས་ དེ་ལ་ས་དང་པོའི་ཡན་ལག་ནི་ཆོས་རྣམས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་འདུས་པ་ལས་ས་དང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དང་པོའི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ།

他们多次安住于此，从禅定、解脱、三摩地、等至中退出，以愿力在欲界中投生到能见到众生利益圆满菩提分的地方。
依靠内心清净而具有其光明，因此称此处为增上心。由此义故，第三地是以增上心清净所摄。如瑜伽师地论中广说。
其中增上慧清净是从第四地乃至佛地，这是因为增上慧的后八地所摄，从第四地往上诸地中，种种慧门更为殊胜超绝。
如是第四地是安住于与菩提分相应的增上慧。第五地是安住于与谛相应的增上慧。第六地是安住于与缘起相应的增上慧。
第七地是安住于有功用无相。第八地是安住于无功用无相。第九地是安住于四无碍解。第十地是安住于菩萨最胜圆满。
第十一地是如来地，如瑜伽师地论中广说。
何以证明从第四地以上唯具慧耶？答：如瑜伽师地论中说：'住处有四种，第四住处是增上慧住处'，由此可知从此以上是从慧开始宣说。
'善男子，应知以此四种清净摄诸地'，这是第二总结。如是四清净是实有功德，而地是假立，此是以实有摄假立。
'如何以十一支分摄诸地'以下是第二显示十一支分摄。这也以二种显示：请问和回答。这是依初说而请问，虽然十一支分与十一地时位无别，但义不同。
因此瑜伽师地论中说：'为摄持涅槃义故名地，为受用处所义故名住处。'在庄严经论中说：'由安住胜解故名住处。'
其中支分即是住处义，如是说十一住处为各别方分支分。如十住处解说品中譬喻品说：'其中初地支分是从诸法和合中成就初地者，即名初地支分。'

།འདི་ནི་གནས་པ་བཅུ་གསུམ་ལས་དང་པོ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་པ་བཅུ་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། གནས་པ་ བཅུ་གཅིག་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རིགས་ལ་གནས་པ་དང་།མོས་པས་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་གནས་པ་དང་། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པ་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་ལ་གནས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཕྱོགས་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་པ་དང་།བདེན་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་ཤིང་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་མཚན་ མ་མེད་པ་ལ་གནས་པ་དང་།རྩོལ་བ་མེད་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་གནས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་པ་མཆོག་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་ པ་བཞིན་ནོ།།མདོ་འདི་ལས་ནི་གནས་པ་དང་པོ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་གནས་པ་བཅུ་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས་ཡན་ལག་གི་མིང་གིས་སྟོན་པར་མཛད་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཡན་ལག་གིས་ས་རྣམས་སྡུད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྔར་མོས་པས་སྤྱོད་ པའི་ས་ལ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས་མོས་པའི་བཟོད་པ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །ལན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ལ་ཡང་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་ཡན་ལག་དང་པོས་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་བསྡུས་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སའི མདུན་རོལ་པས་དང་པོར་མ་ཞུགས་པ་བསྟན་པ་དང་ས་དེ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་སའི་མདུན་རོལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ས་དང་པོར་འཇུག་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་པོ་འདི་བསྟན་པ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གསུམ་སྤངས་ནས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ ཡང་།དེ་ལས་དང་པོ་གཅིག་གིས་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྤངས་ནས་ཡོན་ཏན་བཅུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ས་བར་མ་དགུ་པོ་དག་གིས་ནི་སོ་སོ་ནས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གསུམ་སྤངས་ནས་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ས་ཕྱི་མ་གཅིག་གིས་ནི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་སྤངས་ནས་ཡོན་ཏན་ བདུན་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཕྱིས་འོག་ནས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་སྤྱོད་པ་རྣམས་བསྒྲུབས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱེད་དེ་ཇི་ལྟར་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་ པ་བཅུ་དང་།མོས་པའི་བཟོད་པ་བསྒོམས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ས་བཅུའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་སོ་སོ་ཐ་དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་ས་དང་པོ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སའི་མདུན་རོལ་ པས་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་སྤྱོད་པ་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་དང་།རང་གི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་སྨོས་པ་སྟེ། རིགས་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟེན་ པའི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དག་གོ།

这是从十三住中除去前两种之外的十一住，十一住如《瑜伽师地论》中所说：住于种性、住于胜解行、住于极喜、住于增上戒、住于增上心、住于菩提分相应增上慧、住于谛相应增上慧、住于缘起相应增上慧、住于有功用有加行无相、住于无功用任运无相、住于无碍解、菩萨最胜住及如来住。如彼论中广说。
此经中除去前两种住，从十一住开始以支分名称来宣说，因此此处以支分来摄集诸地。即：诸菩萨先前在胜解行地依止十种法行，为了极善修习胜解忍故。以下是第二部分，即如来所作的正确回答。这也分为两部分：如所问而作正确回答，以及从'善男子'以下的总结部分。
在正确回答中也以宣说十一支分而分为十一部分，这是以第一支分摄集欢喜地的宣说。这又分为两部分：宣说尚未最初趣入地之前行，以及从'从彼地正超越已'以下宣说从地前正超越而趣入初地，这是第一部分。
对于宣说此十一支分也有两种解释：有些依据《大乘集论释》在翻译时，基于每一地断除三种障碍而获得殊胜功德而宣说十一地。其中差别为：第一地断除三种障碍而获得十种功德；中间九地各自断除三种障碍而获得八种功德；最后一地断除三种障碍而获得七种功德。由此因缘而圆满诸地。如后面所说当知。
有些说每一地都由修行诸行而作因缘，如在极喜地中以十种法行和修习胜解忍而作因缘。其中支分是指：十地中各别分位的部分称为支分。
其中初地的宣说也分为两部分：宣说以地前行而成就后地之因的修行，以及为圆满自地支分而宣说修行，这是第一部分。其中'诸菩萨'是指瑜伽行者，即具足种性和依止种性的二种补特伽罗。

།སྔར་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་པ་གནས་པའི་གནས་སྐབས་ཏེ། སྔར་བསྟན་པའི་ཚོགས་དང་སྦྱོར་བ་དང་། མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་སྐབས་ལྔ་ལས་གནས་སྐབས་དང་པོ་ གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས།མོས་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་སྐྱེད་པས་མོས་པ་སྤྱོད་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་རྣམས་ལ་མོས་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སའི་གྲངས་ཀྱི་ཆོས་ལ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་ངེས་ པར་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱོད་པ་སློང་བ་སྟེ། མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་འབྱུང་བས་སོ། །ཡང་ དག་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་དང་ལྡན་པའི་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དག་ཡི་གེར་འདྲིར་བཅུག་པ་དང་།འཛིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཆོད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། སྟོན་པ་ན་གུས་པར་བྱས་ཏེ་ཉན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀློག་པ་དང་། དེ་ བཞིན་དུ་ཀུན་ཆུབ་པར་ལུང་ནོད་པ་དང་།ལུང་ཕོག་པ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་དབྱངས་ཀྱིས་ཁ་དོན་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་དང་། གཅིག་པུ་དབེན་པར་སོང་སྟེ། སེམས་པ་དང་འཇལ་བ་དང་། ཉེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དང་། སྒོམ་པའི་རྣམ་པར་རྗེས་ སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ།།ཆོས་སྤྱོད་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་དུ་ཞིག་བསོད་ནམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་དོ། །དུ་ཞིག་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་གཅིག་སྟེ། དགུ་སོགས་དུ་ཞིག་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ གཅིག་སྟེ།བཅུ་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། དེ་ལ་མོས་པའི་བཟོད་པ་ཤིན་དུ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སྔར་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྨོན་ལམ་དང་།བཟོད་པ་བསྒོམས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། སྨོན་ལམ་དང་བཟོད་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པས་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ཡང་དག་པ་ ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་སྨོན་ལམ་ནི་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཅུའོ། །བཟོད་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། ས་དང་པོ་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་སྨོན་ལམ་དང་བཟོད་པ་དང་། སྨོན་ལམ་ ཆེན་པོ་བཅུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ་།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། སྤྱོད་པ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་བསྟན་པ་འདི་ས་དང་པོའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །འདིར་མདོ་ འདིའི་དགོངས་པ་བརྟགས་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་བཞི་པོ་དག་ལ་སྤྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།ཡང་ན་ལྷག་པའི་བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ལ་མོས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ ལས་ནི།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་བཟོད་པ་ཤིན་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ས་དེ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་ མེད་པར་འཇུག་གོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟོན་ཏོ།

所谓'从前的胜解行地'是指行为所处的阶段，即从前所说的资粮、加行、见道、修道、究竟五个阶段中的前两个阶段，依此生起甚深的胜解，故称为胜解行地。因此《大乘集论释》中如是说：'对诸地有甚深胜解者，即是如实决定地数法。'
'依于十种法行'等，是依阶段而起修行，即依胜解行地而生起十种正行。十种正行如《瑜伽师地论》中所说：'复次，大乘中菩萨有此十种法行，能令众生得以成熟。何为十种？即是：令书写大乘相应的经典等法及菩萨藏所摄之法，受持，如是供养，施予他人，恭敬听闻，自己诵读，如是通达受持教法，广为他人传授，对已受持者广为诵持，对他人广为如实宣说，独自寂静处思维、衡量、观察，修习随顺。'
问：'此十法行中几种是生广大福德之道？'答：'一切皆是。'问：'几种是加行道？'答：'一种，即第九。'问：'几种是障碍清净道？'答：'一种，即第十。'如是所说。此十种法行如前所述当知。
'为极修胜解忍故'，如《大乘集论释》朗吉时译本中说：'菩萨先于胜解行地依十种法行，修习愿及忍得以成就，由愿及忍成就故，超越胜解行地而入正性位。其中愿即十大愿，忍即无分别智。'
如师真谛记中说：'于初地成就无生愿忍及十大愿。'若配此说，则《大乘集论释》朗吉时译本中所说'最胜行'即是初地无分别智。此经意趣若观察，则总说四种善根为忍。或说增上忍及世间法最胜胜解忍。
《解深密经》中说：'于胜解行地有菩萨十种法行，由此极修菩萨解脱忍。超越彼地已，菩萨无误入正性。彼等菩萨由此因缘圆满彼支分'，此说明第二自支分圆满。

།འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་དག་སྔ་མའི་སྦྱོར་བའི་སའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ས་དང་པོའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་སྟེ། ལོག་པ་ལས་ བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་ནི་ཟས་མ་ཚོས་པ་དང་འདྲ་བས་ན་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་གོང་དུ་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེའུ་ལས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་དེ་ལས་ཡང་དག་ པར་འདས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་འཇུག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཚིག་ཐ་དད་ཀྱང་དོན་མི་མཐུན་པ་མེད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་ རེ་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ།།དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མ་མཆིས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཐོབ་པའི་སྐྱོན་ནི་གང་ལགས།།སྐྱོན་དང་བྲལ་བ་ནི་གང་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ཙམ་དུ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱའོ།།ཐམས་ཅད་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཟས་གཡོས་སུ་མ་བྱས་ པས་ནད་སློང་བ་ལྟ་བུའོ།།སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཤེས་པས་སྐྱོན་དེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་མཁས་པ་དང་མི་ལྡན་པས་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒོམ་པ་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་སར་ལྟུང་བར་འགྱུར་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་སྨྲས་པ། ཆོས་གང་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་གྱིས་ སྨྲས་པ།དེ་ལ་སྐྱོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ལ་སྲེད་པ་དེ་ཉིད་ནི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཟས་མ་ཚོས་པས་ནད་རྣམས་སློང་བ་དང་འདྲའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་བམ་པོ་སུམ་ཅུ་དྲུག་པ་དང་། བཞི་བརྒྱ་བརྒྱད་པ་དང་། ལེའུ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་བཤད་པ་ཕྱི་མ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་པ་ན། དེ་ལས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་སྤངས་ནས་ཡན་ལག་བཅུའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེའི་སྟོབས་ ཀྱིས་ས་དང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ས་རྣམས་སོ་སོ་ནས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་སྤངས་ནས། སོ་སོ་ནས་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

如是，第一地由前加行地的十种修法等因缘力，超越加行而趣入第一地的无过真实性，由此因缘而圆满彼支分。
其中所谓真实性即无漏圣道，因为远离错谬故称为真实性。
见所断烦恼对众生的损害如同生食，故称为过患。由无漏圣道断除见所断烦恼，故称为无过真实性。
广大分别如前瑜伽分别品中所说处应当了知。
《解深密经》中说：'超越胜解行地后，趣入具有三摩地蕴相续。'虽文字不同但义理无违。
依《圣般若波罗蜜多经》对无过真实性有两种解释：
有人说：'凡是有所缘者即是过患，无所缘的智慧即是无过真实性。'
因此彼经中说：'具寿善现向世尊如是请问：世尊，菩萨入无过真实性时，何为过患？何为离过？'
世尊告善现言：'菩萨们凡是有所缘者皆是过患，一切无所缘者即是功德。'如彼经中详细所说。
有人说：'随顺法爱即是过患，如同生食引生疾病。以通达空性的智慧息灭彼过患，故称无过真实性。'
因此《圣般若波罗蜜多经》中说：'菩萨若无方便善巧而修六度，则堕二乘地，故菩萨应入无过真实性。'
时具寿舍利子问具寿善现：'何法称为过患？'善现答言：'此中过患即是菩萨随顺法爱。法爱即是过患，如同生食引生诸病。为断除彼故称无过。'如彼经中详细所说。
《圣般若波罗蜜多经》三十六品、四百零八品及《大品经》中所说与后说相顺。
广大分别如《圣般若波罗蜜多释》中所说。
《大乘集论释》中也配合朗期译本解释此经文说：'由此断除三障，获得十支功德之因缘力，圆满初地。'
因此彼释中说：'诸地各自断除三障，各自获得殊胜功德。'

།དེ་ལ་ས་དང་པོ་པས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་ཆོས་ དང་བདག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མ་རིག་པ་དང་ངན་སོང་བའི་ལས་ཀྱི་མ་རིག་པའོ།།མ་རིག་པ་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་པའོ་། །སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤང་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ། ། སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་སྤངས་ནས་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཡིན་། ཆོ་རིགས་སྨད་པ མེད་པ་ཡིན།འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྱོད་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཐོབ་པ་ལ་ ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་དང་གཞན་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་ལ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དུས་གསུམ་ལས་འདས་ཤིང་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་བདག་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྒོ་ངའི་དངོས་པོ་སྤངས་པ་དང་འཇིག་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལམ་གྱི་བསྟན་པ་མ་རིག་པའི་སྒོ་ངའི་སྦུབས་བཅོམ་ནས། དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དང་པོ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་ པའི་དོན་མཐོང་བས།ཡན་ལག་བཅུ་པོ་འདི་དག་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ཡན་ལག་དེ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ས་དང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ས་བཅུ་གཅིག་པས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མདོ་ལས་མ་རིག་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་གསུངས་ པ་ཉིད་དོ།།གནས་ངན་ལེན་བཅུ་གཅིག་ནི་འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ། །ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དག་ཤེས་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པར་མི་ནུས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡན་ལག་གཉིས་པས་དྲི་མ་མེད་པ་བསྡུས་ པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བརྩོན་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡན་ལག་དང་པོའི་ཚེ་ནི་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པའི་ཉེས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པའི་ཉེས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་མི་ནུས་པས་ ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་ནན་ཏན་གྱིས་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་གནས་པའི་ལེའུ་ལས། དེ་ལྟར་གནས་པ་བཅུ་པོ་དག་བདག་ཉིད་བཅུ་པོ་དེ་དག་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་ཅིང་གནོན་ཏོ།།གནས་དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པས་ལོག་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆུང་ངུ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་སྤྱོད་ན། འབྲིང་ངམ་ཆེན་པོ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

关于初地菩萨所断除的三种障碍，即法我分别的无明、恶趣业的无明。由这两种无明的结合而形成的轮回，即是所谓的恶趣异熟。
为了断除这三种障碍而精进修行。
断除三种障碍后，将获得圆满的十一种功德：进入菩萨正定的境界，生于如来种姓，种姓无有下劣，远离一切世间法行，因为必定不行杀生等邪行。超越出世间行，因为在了知他心方面无与伦比。证得菩萨法性，因为获得自他平等性。善住菩萨位，因为获得菩萨真实法。超越三世而达平等，因为通达一切法无我性。决定住于如来种姓，因为未来必定成就正等觉。
破除蛋壳之相，因为打破无明蛋壳，从中超越而得涅槃。初地菩萨由见法界遍满义，获得这十种功德，由获得这些功德而圆满初地，如是所说。
关于第十一地所断除的三种障碍，经中说即是二十二种无明。十一种习气将在下文广说。
由于对细微过失的迷惑生起，不能如实行持，因此以此因缘而功德不圆满等，是说明第二支分的无垢。
这也有两种：即前者对后者的行为圆满精进的教示。这是第一种，即在第一支分时，因有细微过失迷惑的过患，不能完全清除迷惑过患，故以此因缘不能圆满。为圆满此支分而精进修习，也能获得。诸菩萨以此因缘圆满彼支分，这是第二种，即示现为圆满自身支分而精进。
如瑜伽师地论住处品中所说：如是十种住处，为使此十种自性广大及圆满故，菩萨趣入增上戒住处而修习。于此住处中，自然具足戒律者，连小的邪道所摄破戒也不行，更何况中等或大的破戒，如是广说如彼论中。

།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མི་ལྡན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་མི་རྟོགས་སོ།།དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་ཉེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལས་མངོན་ པར་གྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དོ། སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་ནས་ས་གཉིས་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་ཡོན་ཏན་རྣམ་པར་དག་པ་བརྒྱད་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། བསམ་པ་རྣམ་པར་ དག་པ་དང་།བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མཛད་པ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། མཐུ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམ་པར་དག་པའོ། ས་གོང་མ་གོང་མ་ནས་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་དག་ནི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཆེས་མཆོག་དང་།ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཡན་ལག་དེས་ན་ས་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པ་བརྒྱད་ནི་འོག་ནས་ཕྱིས་སྟོན་ཏོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་ བཅུ་གསུམ་པ་།འཇིག་རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཐོས་པའི་གཟུངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ གསུམ་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ས་གསུམ་པ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ ཡང་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་རབ་ཏུ་ཞི་ཞིང་དབེན་པའི་མཐའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་ དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་གི་མིང་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་སྦྱར་ན་མིང་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཆོག་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའམ། མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འདྲེས་པའམ། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་མཉམ་ པར་གཞག་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་འདི་ནི་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་། ཡོན་ཏན་རྣམས་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་མེད་པ་དག་ནི་མི་བསྡུ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྔ་ མ་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པས་སོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཡོན་ཏན་རྣམས་འདྲེན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་ པའི་ས་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དེ་ལ་བསམ་ གཏན་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བསམ་གཏན་བཞི་པ་དག་གོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་པོ་དག་གོ།

所谓'由于这个因缘使得这个支分圆满'，如《大乘集论》朗吉时期译本中说：'菩萨在初地时由于不具备殊胜能力，不能了知菩萨破戒的微细过失及其错乱行为。如此不能的原因是由于三种障碍：微细过失的无明、种种业的无明。由此无明的加行而显现的轮回，即是所谓的随眠异熟。为了断除这三种障碍而精进修行。
断除这三种障碍后，进入第二地，获得八种清净功德：意乐清净、慈悲清净、波罗蜜多清净、见佛所作事业清净、成熟众生清净、威力功德清净。从上地乃至佛地，应知这八种功德更为殊胜超胜。因此支分，第二地得以圆满'，如是而说。八种清净将在后面详述。
第五十三品：由于不能获得世间禅定、圆满等持、圆满闻持陀罗尼，'由于这个因缘使得这个支分不圆满'等，是说明第三部分。这又分为两种：说明第三地后续行为不圆满，以及不能获得自身支分的圆满。
所谓'禅定'是因为远离昏沉掉举而称为禅定。又称为专注一境性的禅定。所谓'等持'是因为远离昏沉掉举而达到究竟，因为是寂静离欲的究竟住处，故称为等持。这两种因为有漏且会退失，故称为世间的。
这些禅定的名称，如果对照《瑜伽师地论释》，有三种名称：等持、禅定、等至。因此在该论释中说：'所谓等持地，即是远离昏沉掉举的殊胜禅定，因为成为平等性、与平等性相融合、由平等性所生，故称为等持地。'
有些人说：'这个名称包含一切有心的禅定，因为一切都成为平等性，功德相融合的缘故。不包含无心的，因为如前偈所说与禅定相应的缘故。所谓禅定是因为对境决定而是心所法的一种，因为无心禅定不能引发功德，故是等持地。'
如果这样，为什么称为等持地呢？等持地略说有四种：禅那、解脱、禅定、等至。其中四禅即是四种禅那。所谓解脱即是八解脱。

།ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། མཚན་མ་མེད་ པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་མཐོང་བ་ལྔའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དེ་ལ་མཐོང་བ་ལྔའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ནང་གི་ལུས་ཀྱི་མི་སྡུག་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཀེང་རུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེར་རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཀེང་རུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དེར་འདྲ་བ་དང་།མ་འོངས་པ་ན་གནས་སོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཀེང་རུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེར་རྒྱུ་བར་བྱེད་ཀྱང་ད་ལྟར་གྱི་ལ་མི་གནས་ཀྱི་མ་འོངས་པ་ལ་གནས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཀེང་རུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེར་རྒྱུ་བར་བྱེད་ཀྱང་ད་ལྟར་དང་། མ་འོངས་ པ་ལ་མི་གནས་པའོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུའི་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་འདི་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སྐྱོན་ཡིན་པའི་ ཕྱིར།དེ་ཡང་དག་པར་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མིང་འདི་ནི་སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་དང་། སེམས་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་དེ། སེམས་དང་བཅས་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཡོན་ཏན་རྣམས་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་པོ་འདྲེན་པར་ཡང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འགྱོད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡང་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས བྱའོ།།སེམས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་འདྲེན་པར་མི་ནུས་མོད་ཀྱི། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་པོ་འདྲེན་པར་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཡང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་ བྱའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྔ་མ་ལས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བཤད་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་ཅེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མི་མངོན་པར་བྱས་པས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ན་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་ ལྷན་ཅིག་པར་ཡང་མ་ཡིན་ལ།མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་མེད་གཏོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སའི་མིང་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པར་གཏོགས་པ་ཡང་ཡོད། སྤངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། སེམས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ གནས་སྐབས་གཉི་ག་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཀུན་བསྡུ་བར་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡང་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་བྱའི།འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་ པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན།ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བདེ་བས་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ན་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་དང་སྦྱར་ན་ཁམས་གོང་མའི་ སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡང་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པའི་ཁམས་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ།

所谓三摩地，即是这样：空性三摩地、无愿三摩地和无相三摩地。
等至是五种观察的等至。其中五种观察的等至是：观察内身不净，观察骨架中识的运行，观察骨架中识的相似性，观察骨架中识住于未来，观察骨架中识虽运行但不住现在而唯住未来，观察骨架中识虽运行但不住现在和未来。详细内容如《大毗婆沙论》中所说。
在《瑜伽师地论》中也说：八胜处等至、十遍处等至、无色等至、无想等至和灭尽等至，因此这是无过失的。
无心等至因为是等持的过失，所以不是真正的等持。
有些人说：这个名称存在于有心状态和无心状态的三摩地自性中。其中有心的等持，因为能引发功德，大多相同于引发平等根，远离掉举和昏沉，无悔等平等的修习，所以称为等持。
无心三摩地虽然不能引发殊胜功德，但因为大多相同于引发平等根，且由平等三摩地所生，所以也称为等持。
如果这样，为什么前偈中说'与三摩地俱'也无过失呢？因为偈颂中省略了'相应'一词而说'与之俱'，实际上等持既不是俱有，也是为了显示无心等持的所属。
就真实义而言，等持地的名称有属于遍摄的，也有非遍摄的。因为摄集有心和无心两种状态，所以称为遍摄。
此外，无想等至和灭尽等至也是等持地的自性，为了显示这一点，是针对有漏和无漏殊胜三摩地而言，而不是针对欲界等散乱的一切心，所以称为非遍摄。
为什么禅定等称为等持地，而欲界的专注心不是呢？因为那种三摩地是由无悔、极喜、喜、轻安、安乐所成就，而欲界中不是这样。由此可知，上界的散乱心也不是等持，因为与欲界相同。
因此有四句分别：有与三摩地相应而非等持心的情况等。

།འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་ ཁམས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཡིན་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ གནས་སྐབས་སུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཡིན་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་ རྣམས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་གཏོགས་པའོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་གནས་སྐབས་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ རྣམས་གང་ཡིན་པའོ།།གཞན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་ཡང་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ནང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གཅིག་གི་མིང་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཡོད་པའི་ གནས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཤིང་།མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡོ་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་གཏོགས་པ་ཡིན་ཡང་། མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྟོང་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་ སོགས་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་མིང་ནི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ཡང་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་གཙོ་བོའི་ དབང་དུ་མཛད་ནས་མཐོང་བ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ནི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ས་ འདིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏེ་སྤྱི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པུས་སའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་མིང་གཉིས་བསྟན་ཏེ། མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། སེམས་ཡོད་པ་དང་། སེམས་ མེད་པ་རྣམས་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །གཟུངས་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཟུངས་དམ་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་ མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་གཟུངས་དང་། དོན་གྱི་གཟུངས་དང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་གཟུངས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གཟུངས་སོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་གཟུངས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ནི་གང་གིས་ཐོས་པ་ཙམ་ཁོ་ནས་གོམས་ཤིང་ཁ་དོན་བྱ་བར་མ་བྱས་པའི་མིང་དང་།ཚིག་དང་ཡི་གེར་གཏོགས་པའི་རིམ་བཞིན་དུ་བསྡེབས་ཤིང་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བའི་ཡི་གེ་ཚད་མེད་པ་དག་ཏུ་ཚད་མེད་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་དྲན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ ཀྱི་བསྐྱེད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་གཟུངས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དོན་གྱི་གཟུངས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མ་དང་དྲན་པ་ལས་དེའི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་། །ཆོས་དེ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཚད་མེད་པ་དག་མ་གོམས་ཤིང་ཡིད་ཀྱི་བྱ་བར་མ་བྱས་པས་དུས་ཚད་ མེད་པ་དག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་བརྗེད་པར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དོན་གྱི་གཟུངས་ཞེས་བྱའོ།

比如说，在欲界等散乱心的状态中具有禅定的心和心所法。虽然是等持地却不与禅定相应的也有，比如说，在入定状态中的禅定自性，以及无想定状态中所具有的诸法。既与禅定相应又是等持地的也有，比如说，诸禅定和无色界心所具有的禅定状态中的心和心所等，除了禅定以外。二者都不是的也有，即除了上述状态以外的诸法。
另外，禅定、入定和等持有何含义呢？其中禅定是指心所法中名为禅定的一个法的名称，包括一切有心状态中的专注心，既属于等持又属于散动状态，但在经典和论典中是从主要方面而言，将空性、无愿等称为禅定。
入定的名称虽然包括有心和无心的禅定一切状态中的禅定自性，但在经典和论典中是从主要方面而言，将具有五种见等的禅定称为入定。
等持地这一名称，由于是有心和无心的禅定状态的功德，此地包括一切禅定状态的一切功德，因为是总称，所以单独获得地的名称。在此经中简要地说明了两个名称，是为了总摄等持、散乱、有心和无心。
其中陀罗尼是指念和慧的自性。陀罗尼简要而言有四种，如论典《瑜伽师地论》中所说：'其中，菩萨的殊胜陀罗尼是什么呢？应当知道简要而言有四种：法陀罗尼、义陀罗尼、咒陀罗尼和获得菩萨忍的陀罗尼。'
其中菩萨的法陀罗尼是什么呢？比如说，菩萨仅仅通过听闻，不需要修习和背诵，就能按顺序组织和连接属于名、句、文的无量文字，而能无量地领受，获得如是念和慧的生起，这就称为菩萨的法陀罗尼。
其中义陀罗尼是什么呢？比如说，与前者的念的差别是这样的：对于这些法的无量义理，不需要修习和作意，在无量时间中能够领受而不忘失，这就称为菩萨的义陀罗尼。

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཟུངས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་གི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞི་གང་དག་ སེམས་ཅན་རྣམས་ཡམས་ཀྱི་ནད་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད།ཡམས་ཀྱི་ནད་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱ་བ་ལ་དེ་དག་གྲུབ་ཅིང་མཆོག་ཏུ་གྲུབ་ལ། དོན་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཟུངས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གཟུངས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྤྱད་པ་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་དབེན་པ་ལ་གནས་ ཤིང་ཚིག་ཀྱང་མི་སྨྲ་ལ།སུ་དང་ཡང་མི་ཕུད་ཅིང་དེ་བཞིན་དུ་རན་པར་ཟ་བ་དང་། བབ་ཅོལ་དུ་མི་ཟ་བ་དང་། ཁ་ཟས་སྣ་གཅིག་ཟ་བ་དང་། སེམས་ལྷུར་བྱེད་པ་དང་། མཚན་མོ་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཉལ་ཞིང་ཡུན་རིང་དུ་མི་ཉལ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ གསང་སྔགས་བཞི་གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་དེ་དག་སེམས་ཤིང་འཇལ་བ་ཉེ་བར་རྟོག་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཞིབ་ཏུ་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུའོ། །གཟུངས་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ལྷག པའི་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉིས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ས་གསུམ་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། གཟུངས་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་གཉིས་པ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་མི་ལྡན་པས། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་དང་། ཐོས་པའི་གཟུངས་དྲན་པའི་སྟོབས་ དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདོད་པ་ལ་སྲེད་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་གཟུངས་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་ནས་ས་གསུམ་པོ་ལ་འཇུག་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཐོབ་ལ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྒྱུ་མཐུན་པའི་དོན་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་དེས་ས་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་དག་ལ་ལན་མང དུ་བསྒོམས་ཤིང་གནས་པར་བྱ་བ་དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ལས་སེམས་ལྷག་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་མི་ནུས་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཞི་པ་ཡན་ལག་བཞི་པས་ས་ བཞི་པ་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་སྡུད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ས་གསུམ་པ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གིས་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ།

什么是菩萨的密咒陀罗尼？就是说，在此菩萨以密咒为基础，为了使众生的瘟疫完全平息而加持。为了完全平息各种瘟疫，他们成就并最极成就，获得如是具有意义的三昧力，这就称为菩萨密咒陀罗尼。
什么是诸菩萨获得菩萨忍的陀罗尼？就是说，在此菩萨善于了知自身因缘，具足智慧，住于寂静处而不言语，不与任何人相争，如是适量饮食，不贪食，食用单一食物，专注于心，夜间短时间睡眠而不长睡，如是思维衡量如来所说的四种获得菩萨忍的密咒，如广说于彼处。应当如详细说明特征的论典中所说般了知。
此中所说：三昧和等持是修所成慧的因。陀罗尼是闻所成慧和思所成慧的因。由获得菩萨三昧、等持等三种智慧的因，以此因缘显示增上心分完全圆满。为了使彼分完全圆满而精进修习也能获得。诸菩萨以此因缘圆满彼分，这是说明第二自分通过精进修习而圆满。
如是，以第三地获得三昧、等持和陀罗尼的因缘力而使彼分圆满。如论典《大乘集论释》所译：菩萨第二地不具殊胜能力，故不具足四禅、四无色定和闻持陀罗尼念力。
如是不能获得是因为三种障：贪欲无明、闻和陀罗尼相应的无明。由此无明的加行所成就的轮回即是随眠异熟障。为断除这三种障碍而修行正精进因。以正精进断除三障后，入第三地并获得八种殊胜清净和四种等持等，也证悟法界因相应义，以此分圆满第三地。
对已获得的菩提分法多次修习安住，由于对等持的贪著和对法的贪著而不能将心安住于殊胜舍，以此因缘彼分未圆满等，这是说明第四分摄集第四地焰慧地。这也有两种：说明第三地后分行未圆满，和说明以自力精进修习而未圆满，这是第一种。

།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ས་བཞི་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དག་ལ་ལན་མང་དུ་མི་གནས་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ལས་ལྷག་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་མི་ ནུས་པ་སྟེ།རྐྱེན་རྣམ་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་པའོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རང་གིས་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ས་བཞི་པ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐོབ་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་གསུམ་པ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་མི་ལྡན་པས། ཇི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡིད་བཞིན་དུ་གནས་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ ལ་སྲེད་པ་དང་།ཆོས་ལ་སྲེད་པ་སྤངས་ནས་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་གནས་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་ གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་སྤངས་ནས་ས་བཞི་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་རྣམ་པར་ དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཐོབ་ལ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གཟུང་བ་མེད་པའི་དོན་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་དེས་ས་བཞི་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་པ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་མི་ནུས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་དང་། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་བྱེད་པ་ལ་ལྷག་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་པར་མི་ནུས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྔ་པ་ཡན་ལག་ལྔ་པས་ས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བ་བསྡུས་པར་སྟོན་ཏོ། །འདི ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ས་བཞི་པ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་བཞི་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཀྱང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ས་ལྔ་པ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།ས་དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཐོབ་པར་གྱུར་ཀྱང་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་པ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་མི་ནུས་པའོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་མདོ་ ལས།འཕགས་པ་བདེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། བདེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་འཁོར་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལྷག་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་གཞག་པར་མི་ནུས་པ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ལམ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པའོ།

如是，菩萨由两种因缘，不能圆满第四地菩提分。即是对所闻菩提分相应法不能多次安住，以及对禅定的贪著和对法的贪著而不能超越安立于舍。由此二种因缘，不能圆满彼支分。为圆满彼支分而精进修习，则能获得。
彼等菩萨由此因缘圆满彼支分者，表明第二由自身精进修习而得圆满。此亦由第四地获得菩提分，以及断除禅定贪著和法贪二种的因缘力而圆满彼支分。
论典《大乘集论》中说：菩萨于第三地不具殊胜能力，不能如意安住于所得菩提分，不能断除禅定贪著和法贪而安住于清净心。如是不能者亦由三种障碍：即禅定和等持的贪著无明，以及法贪无明。由此二无明的造作而成就的轮回，即是随眠异熟。
为断除彼等障碍而修正精进之因。由正精进断除三障后，入第四地并获得八种殊胜清净及长时安住菩提分等，亦能通达无所取法界之义，由彼支分亦能圆满第四地。
不能如理观察诸谛之理，又于轮回涅槃不偏一向，虽是趣向而不能超越安立于舍，又不能修习方便摄持的菩提分相应法，由此因缘支分未圆满者，等等表明第五支分摄集极难行地。
此亦有二：说明第四地后行未圆满，及为圆满自地而修行，此为初者。如是虽得第四地菩提分相应法，由三种因缘不能获得第五地：其一，虽得三十七菩提法，然不能如实观察诸谛之理。
此中诸谛者，如《圣十地经》中所说四圣谛及二谛等，详如彼中所说。其二，于轮回背离一向，于涅槃趣向之二种作意不能超越安立于舍，如《唯识成就论》中说：'未得轮回涅槃无差别道故'。其三，不能修习方便摄持的菩提分相应法。

།ས་བཞི་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐོབ་ཟིན་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་དག་སྟེ།སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས། ས་ལྔ་པའི་གནས་ནས་ཇི་སྐད་དུ། བསོད་ནམས་ཉེ་བར་རྩོམ་པས་ངོམས་མི་ཤེས་པ་ཡིན། ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཡིན།བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྔ་ཕྱིར་བཤད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེས་ན། ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རང་གིས་ཡོངས་སུ རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་ལྔ་པོ་དེ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ས་བཞི་པ་ལས་ནི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་བདེན་པ་བཞི་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པ་དང་།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ལྟ་ཞིང་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ རྣམས་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་ཏེ།དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་གཅིག་ཏུ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་མ་ རིག་པའོ།།མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་དག་ སྤངས་ནས་ས་ལྔ་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་།རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་ལ། རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་དང་མདུན་དུ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་རྒྱུན་ཐ་དད་པའི་དོན་གྱི་བར་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ ལག་དེས་ས་ལྔ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འཁོར་བར་འཇུག་པ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ལ་སྐྱོ་བ་མང་བའི་ཕྱིར། མཚན་མ་མེད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་མང་དུ་ གནས་པར་མི་ནུས་པས།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲུག་པ་ཡན་ལག་དྲུག་པས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་བསྡུས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ས་ལྔ་པ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་བསྟན་པ་ དང་།རང་གི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་ལྔ་པས་བདེན་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཐོབ་མོད་ཀྱི། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ས་དྲུག་པ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འཁོར་བར་འཇུག་པ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་རིགས་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྐྱོ་བ་མང་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། མཚན་མ་མེད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་མང་དུ་གནས་པར་མི་ནུས་པ་སྟེ། རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེས་ས་དྲུག་པའི་ཡན་ ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ།

第四地如果已经获得菩提分，为什么不能修习菩提分法呢？答曰：菩提法有两种：第一是三十七菩提分法，如前所说。第二是由方便摄持的三种菩提分法，如《十地经》中第五地处所说：'以积集福德而无厌足，以寻求智慧而精进不断，具有大慈大悲资粮永不疲厌之心。'因此前后所说并无相违。由于这三种缘故，彼支分不能圆满。为了圆满彼支分而精进修习，也能获得。菩萨以此因缘圆满彼支分，这是第二自己为圆满而修行的开示。
如是菩萨第五地以上述三种生起之力而圆满彼支分。《大乘集论》中说：在菩萨第四地中，不能修习殊胜能力的四谛，未断除对轮回和涅槃的背离与趣向，不能修习由心方便摄持的菩提分。如是不能的原因是由于三种障碍：对轮回和涅槃一向背离与趣向的作意无明，以及对方便摄持菩提分的无明。
由这两种无明的因缘所成就的，即是随眠异熟。为断除这三种障碍而精进修行。以精进断除诸障后，入第五地，并获得八种殊胜清净，断除背离与趣向等心。也能了知法流差别之义，以此支分圆满第五地。
由于不能如实别别了知入轮回，且对此生起多厌离故，不能多住于无相作意，以此因缘彼支分不圆满等，这是第六支分现前摄集的开示。这也有两种：显示第五地后行未圆满，以及显示圆满自地的修行。这是第一种。
如是虽然第五地获得谛瑜伽，但由两种因缘不能获得第六地：不能如实别别了知缘起道理而入轮回，以及对苦和集烦恼生起多厌离故，不能多住于无相作意。由这两种缘故，不能圆满第六地支分。为圆满彼支分而精进修习，也能获得。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ པ་རང་གི་སའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྒྲུབ་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ས་དྲུག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བ་ལང་གི་ཚེ་ བསྒྱུར་བ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་ལྔ་པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ཚུལ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཆོས་མང་དུ་བསྒོམས་པས་ཡུན་རིང་པོར་ཡིད་བཞིན་དུ་མཚན་ མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གནས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པས་འཇུག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་མ་རིག་པ་དང་། མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་ མངོན་པར་གྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་ནས་ས་དྲུག་པ་ལ་ འཇུག་ཅིང་།རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། འདུ་བྱེད་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པའི་དོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་ རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ཡན་ལག་དེས་ས་དྲུག་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ནི།བདུན་པ་ཡན་ལག་བདུན་པས་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་གསུམ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ས་དྲུག་པ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་དྲུག་པས་རྟེན་ཅིང་ འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྒོམ་པ་ཐོབ་ཀྱང་ས་བདུན་པ་ལྟར་ན་མཚན་མ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པས་སོ།།མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ན་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་ཅིང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་མས་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་ པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ས་སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་མང་ལ་མཚན་མ་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་ཉུང་ངོ་། །ས་དྲུག་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་མང་ལ། མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་ ཉུང་ངོ་།།ས་བདུན་པ་ལ་ནི་གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་བསྒོམས་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རང་གི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ས་བདུན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མངོན་ དུ་གྱུར་པས་ན།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དྲུག་པ་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་སྤོང་ བའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།ཡུན་རིང་པོར་ཡིད་བཞིན་དུ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་གནས་པར་མི་ནུས་སོ།

菩萨由于这些因缘而圆满那些支分'这句话是说明第二自地法的圆满成就。如此，第六地菩萨因为见到缘起，那些支分得以圆满。在论典《大乘集论》的朗吉次译本中说：第五地菩萨对诸行法相续不断生起如理作意的殊胜能力尚未具足，对有为法虽多修习，但长时间如意作意于相不能安住。如此不能安住是因为三种障碍：诸行法相续不断趣入现前的无明，以及多相普遍生起的无明。由这两种无明的因缘所成就的轮回，即是随眠异熟。为了断除这三种障碍，精进修习其因。由于精进断除三种障碍后，进入第六地，并获得八种殊胜清净，能现前诸行相续不断生起等，也能通达法界无有杂染及清净的意义，因此以这些支分圆满第六地。
'无间断及相续不断无相作意未圆满那些支分'等句，是说明第七远行地三个部分中的第一部分。这也分为两种：说明第六地后续行为未圆满，以及说明自地圆满。这是第一种。如此，虽然第六地已获得缘起修习，但不能如第七地那样唯一修习无相。在修习无相时，因为相续不断且无间断，故称为无间断。因为不被相所间断，故称为相续不断。因此在论典《唯识成就》中说：前五地有相修习多而无相修习少，第六地无相修习多而有相修习少，第七地则唯一修无相，因此以这些因缘未能圆满那些支分。为圆满那些支分而精进修习，也能获得。
'诸菩萨以这些因缘圆满那些支分'这句话是说明第二自地圆满成就。如此，第七地菩萨因为现前无间断及相续不断的无相作意，以这些因缘圆满那些支分。在论典《大乘集论》的朗吉次译本中说：第六地菩萨对有为法细微无相行的普遍生起的断除能力殊胜，但不能长时间如意安住于无间断及相续不断的无相作意中。

།དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་མ་རིག་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་ཐབས་ཀྱིས་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་གསུམ་དག་ཡང་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། ཡང་དག པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་སྤངས་ནས།ས་བདུན་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་མཚན་མ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཕྲ་མོ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཆོས་སྣ་ཚོགས་ཐ་དད་ པ་མེད་པའི་དོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས།ཡན་ལག་དེས་ས་བདུན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པར་གནས་པ་ལ་རྩོལ་བ་ལྷག་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་པ་དང་། གཞན་ཡང་མཚན་མ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྒྱད་པ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པས་མི་གཡོ་བའི་ས་བསྡུས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡན་ལག་དེ་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཡན་ལག་ལ་འབད་ པས་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་བདུན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་མཚན་མ་མེད་པར་གནས་པ་ལ་རྩོལ་བ་སྤང་བར་མི་ནུས་པ་དང་། གཞན་ཡང་མཚན་མ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དེ་མ་རྫོགས་པར་གྱུར་ པའོ།།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི། གཉིས་པ་རང་གི་སའི་ཆོས་འབད་པས་ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ས་ བརྒྱད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་མཚན་མ་མེད་པར་གནས་པ་དེ་ལ་འབད་པ་སྤོང་བར་ནུས་པ་དང་།གཞན་ཡང་མཚན་མ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་ནུས་པས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་ བསྒྱུར་བ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བདུན་པ་སྤངས་ནས། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པ་དང་། བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་མཚན་མ་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མི་ལྡན་ཏེ། དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ ཕྱིར་ཏེ།མཚན་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མཚན་མ་ལ་དབང་མ་ཐོབ་པའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་ པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ།།ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་སྤངས་ནས་ས་བརྒྱད་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་། རྣམ་པར་དག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་པར་འགྱུར། རྩོལ་བ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མེད་པའི་དོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་དེའི་ཕྱིར་ས་བརྒྱད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣམ་གྲངས་དང་། མཚན་ཉིད་མང་པོ་དང་། ངེས་པའི་ ཚིག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། དགུ་པ་ཡན་ལག་དགུ་པས་ས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་བསྡུས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡན་ལག་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཕྱོགས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ལོ། །མཚན་ཉིད་མང་པོ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ལོ།

如是不能者亦因三种障，即细相遍行无明，及无相一味方便无明。由此二种无明之因缘所成就之轮回，即是随眠异熟。为断此三障故，修习正精进之因，以正精进断除三障已，入第七地，并获得八种殊胜清净，并能断除有为法细相遍行，通达法界诸法无差别义，以此支分圆满第七地，如是宣说。
于无相住处精进增上舍置，及于其他相亦不能得自在，以此因缘彼支分未圆满等，是说第八支分所摄不动地。此亦有二：谓说前支分未圆满后支分之行，及说精进修习自支分，此为初者。如是第七地菩萨于无相住处不能断除精进，于其他相亦不能得自在，以此因缘第八支分未圆满。
为圆满彼支分故，精进修习而得彼。彼等菩萨以此因缘圆满彼支分者，是说第二自地法精进圆满成就。如是第八地菩萨能断除于无相住处之精进，于其他相亦能得自在，以此因缘彼支分得以圆满。
论典《大乘集论释》朗吉时所译中说：菩萨舍离第七地已，于无相住处，及利益自他诸相不具殊胜自在力。如是不能者亦因三障，即无相等无明，及于诸相未得自在之无明。由此二无明所成就之轮回，即是随眠异熟。为断此三障故，修习正精进之因。
以正精进断除三障已入第八地，并获得八种殊胜清净。以离精进心而得无相住处等，通达法界无增减义，以此支分圆满第八地，如是宣说。
于异门、众多相、词句分别及一切种说法不能得自在，以此因缘彼支分未圆满等，是说第九支分所摄善慧地。此亦有二：谓说前支分未圆满后支分之行，及说以精进圆满成就自分，此为初者。其中异门者，是法无碍解之境。众多相者，是义无碍解之境。

།ངེས་པའི་ཚིག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་། ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ལོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྟོན་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་ བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་པའི་དོན་ལ་ཐོགས་པ་མེད་ པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ།།ངེས་པའི་ཚིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ངེས་པའི་ཚིག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ སྤོབས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འདི་ལྟར་ས་བརྒྱད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དགུ་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་ནུས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དགུ་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ། །ཡན་ལག་ དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་དགུ་པས་སོ་སོ་ ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར།ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བརྒྱད་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ ཆོས་བསྟན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་རྣམ་གྲངས་དང་།རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་མི་ལྡན་པས་ལེགས་པར་བཤད་པའི་གཟུངས་འཐོབ་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་བསྟན་ པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་། ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་། སྤོབས་པ་དང་། གཟུངས་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]དབང་ཐོབ་པའི་མ་རིག་པ་དང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིས་ཐེ་ཚོམ་བཅད་ནས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤངས་ནས་ས་དགུ་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་རྣམ་པར་དག་ པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་བོ།།ཡང་དག་པར་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དབང་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བའི་གནས་ཀྱི་དོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ཡན་ལག་དེའི་ཕྱིར་ས་དགུ་ པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་མ་རིག་པ་གཉིས་ཀྱིས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པ་དང་པོས་ནི་ སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་པོ་གསུམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ།།མ་རིག་པ་གཉིས་པས་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས། སློབ་ དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཞག་པ་ཡིན་གྱི།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ། རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་ལས་ནི་ཚིག་འདི་ལྟ་བུ་དང་། གཏན་ཚིགས་འདི་ལྟ་བུ་གཏན་མེད་དེ། མ་རིག་པ་གཉིས་པ་ནི་མོས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།

所谓'确定词的详细分别'是确定词各别正确认知的对境。
所谓'于一切方面获得说法自在'是辩才各别正确认知的对境。
因此，如《瑜伽师地论》中说：'依于法数的智慧，即是菩萨无碍智慧。'
依于法相的智慧，即是对证悟义理无碍的智慧。
依于确定词的智慧，即是菩萨对确定词无碍的智慧。
依于一切法的种类详细分别的智慧，即是菩萨无碍辩才的智慧。
如是，八地菩萨因尚未获得九地的四种无碍解而称为'不能'。
由此因缘，第九支分尚未圆满。
为圆满此支分而精进修习，即能获得。
说'彼等菩萨由此因缘圆满此支分'，是第二显示以自身精进支分成就，
如是，因为九地获得四种无碍解而称为'获得'，由此因缘彼支分即得圆满。
如《大乘集论释》朗吉时所译中说：'八地菩萨因不具足殊胜说法圆满相、法数、种类等自在力，故不能获得善说陀罗尼。'
如是不能亦因三种障碍：无量说法、无量法句文字、以及对更上智慧、辩才、陀罗尼自在的无明，以及以四无碍解断除疑惑而生智的无明。
由此二种无明所显现的轮回，即是随眠异熟。
为断除此三种障碍而修习正精进因。
以正精进断除三种障碍后，即入九地并获得八种殊胜清净。
亦将获得说法圆满自在等，并能通达法界智慧自在处的义理，因此支分九地亦得圆满。
若对照《大乘集论释》朗吉时所译所说，二种无明障碍四无碍解：
即第一无明障碍前三种无碍解，
第二无明障碍第四无碍解。
此说是依《瑜伽师地论》及此经为依据，由阿阇黎真谛自立，
而在《大乘集论释》梵本中实无如此文句及如此理由，因为第二无明是障碍胜解无碍解的缘故。

།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། རབ་ཏུ་མྱོང་བ་འཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། བཅུ་པ་ཡན་ལག་བཅུ་པས་ས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་སྒྲུབ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ ཏེ།ཡན་ལག་སྔ་མ་ལ་ས་སྔ་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་ཡན་ལག་འབད་དེ་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་དགུ་པ་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་པའོ། །སློབ་དཔོན་ ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟར་ས་དགུ་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པས་སྐུ་གསུམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་ པས་དེ་ཡང་འཐོབ་བོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་འབད་དེ་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ས་བཅུ་པ་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ སྟེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དགུ་པ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས་ཡང་དག་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཤེས་རབ་འཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མ་རིག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤིན་ཏུ་གསང་བ་ལ་འཇུག་པའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པར་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་སྤངས་ནས་ས་བཅུ་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ།ཡང་དག་པར་ཆོས་བསྟན་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དབང་བའི་གནས་ཀྱི་དོན་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས། ཡན་ལག་དེའི་ཕྱིར། ས་ བཅུ་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ས་དགུ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཐོབ་པའི་སྐུ་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ སྐུའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བྱུང་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དམ་ པ་དང་།མཐོང་བ་དམ་པ་འཐོབ་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡན་ལག་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་ པར་བསྟན་པ་དང་།རང་གི་ཡན་ལག་འབད་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། འདི་ལྟར་ས་བཅུ་པས་ཤེས་བྱའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཁྱད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཆོས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་དམ་པ་དང་མཐོང་བ་དམ་པ་དང་། གང་ཟག་ སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དམ་པ་དང་།མཐོང་བ་དམ་པ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ།

以'由于不能现证圆满法身及获得殊胜体验，因此彼等因缘令彼支分未圆满'等文，显示第十支分修持法云地。此亦有二种：宣说前支分未圆满前地之行为，及宣说精进修持自支分。此为第一。如是，因第九地因未圆满故，不能现证圆满法身。
如师真谛释中说：'如是因第九地未圆满故，不能现证圆满三身，因彼等因缘令彼支分未圆满。'为令彼支分圆满故，精进修持亦能获得。
'彼等菩萨以彼等因缘令彼支分圆满'者，为第二宣说精进修持自支分。如是，因第十地圆满故，将获得圆满法身，以彼等因缘令彼支分圆满。
如论典《大乘集论》朗吉译中：'第九地菩萨以殊胜能力说正法之圆满法身，及无著无碍六神通智慧不能获得。如是不能获得亦因三种障碍：六神通智慧之无明，及入甚深佛法之无明。由此二种无明所成之轮回，即是随眠异熟。为断彼三种障碍而修持正精进因。以正精进断除三障后，入第十地并获得八种殊胜清净，亦将获得圆满说正法法身等，亦将通达法界自在处之义，因彼支分故，第十地亦将圆满。'
如师真谛释中说：'圆满第九地后所获三身即是圆满法身，此为说正法之法身。从法身所生六神通智慧即是化身，如是以获得业自在故成就化身。'
'以获得于一切所知无著、无碍之殊胜智及殊胜见故，彼等因缘令彼支分圆满'等文，显示第十一支分说佛语。此亦有二种：宣说前支分未圆满后行为，及精进修持令自支分圆满。此为第一。如是，第十地不能通达一切所知境之殊胜及说法之无著殊胜智与殊胜见，及人空性之无碍殊胜智与殊胜见，故彼等因缘令彼支分未圆满。

།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་དེ་བསྒོམས་པས་དེ་ཡང་འཐོབ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ དེས་ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར།ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ། རང་གི་ཡན་ལག་དེ་འབད་དེ་རྫོགས་པར་བསྒྲུབ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་འདིར་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པས་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་།ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཐོང་བ་དང་། ཤེས་པ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ལྟར་ མི་ནུས་པ་ཡང་སྒྲིབ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོའི་མ་རིག་པ་དང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོའི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། གནས་ངན་ལེན་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བས་སྒྲིབ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་བཅུ་གཅིག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་ཅིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བདུན་དང་། སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཐོང་བ་དང་། ཤེས་པ་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ ཞེས་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་གིས་ས་བཅུ་གཅིག་བསྡུ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བས་དེ་ལ་དང་པོའི་ཡན་ལག་གཅིག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གནས་སྐབས་སྔ་མ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། ས་དེ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ཀྱིས་རང་གི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཡན་ལག་དགུ་པོ་དག་ནི་རེ་རེ་ཡང་ཡན་ལག་གསུམ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། སྔ་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཕྱི་ མ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་།ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བར་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ།གནས་སྐབས་སྔ་མ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡན་ལག་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟར་ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་གིས་ས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་བཞི་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ས་དང་པོ་ལ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བགྱི། །ཅིའི་སླད་དུ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སའི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ས་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་དོན་ཞུས་པའོ།

为了使那支分完全圆满而精进修习，也能获得，因为以彼因缘使那支分完全圆满。'一切支分也完全圆满'这是第二，表明自己的支分精进圆满成就。如是在此佛地，由于完全获得一切智见，以彼因缘而使佛地完全圆满。由于佛地完全圆满，十一支分一切也完全圆满。在论典《大乘集论释》朗吉译中说：虽然菩萨十地完全圆满，但不能获得殊胜威力清净法身的完全圆满，以及对一切所知无著、无碍的见解和智慧。如是不能的原因是由于三种障碍：即对一切所知的极细微无明执著，以及对一切所知的极细微无明障碍。由此二种无明所显现的轮回，即是所谓的随眠异熟。为了断除这三种障碍而修行正精进之因。以正精进断除这三种障碍后，进入第十一如来地，获得七种殊胜清净、离生清净、清净法身的完全圆满，以及无著、无碍的见解和智慧，因为那支分而使佛地完全圆满。
有些人说，以十一支分摄集十一地也分为三种：其中第一支分也分为两种：表明前位未圆满行为，以及'从彼地完全超越'以下表明自地完全圆满。第二，从'彼等菩萨'以下九支分，每一支分都分为三种：表明前位支分圆满，表明后位未圆满，以及从'为使彼支分完全圆满'以下表明修行圆满。第三，从'彼等菩萨'以下的第十一支分，也分为四种：表明前位圆满，从'为使彼支分完全圆满'以下表明修行圆满，从'为使彼支分完全圆满'以下重复表明完全圆满。虽然有如是两种解释，但前说才是正确的。'善男子，应当了知如是十一支分摄集一切诸地'这是第二，应当了知是总结。
第五十四卷。菩萨观世自在又如是启问世尊：'世尊，为何称初地为极喜地？为何乃至佛地称为佛地？'以下是第二，表明诸地名义。这也以请问和回答来表明，这是首先请问诸地名义。

།བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཅིང་སྔོན་མ་འདྲིས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་ཐོབ་ནས་དགའ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་དང་པོ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ས་བཅུ་གཅིག་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་བཤད་པའོ། །བཤད་པ་འདི་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ དེ།བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཐོབ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ཐོབ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། འཕགས་པའི་གནས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་འཕགས་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །སའི་མིང་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་མིང་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འཕགས་ པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་དང་། ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཅིག་ཅར་གསལ་བར་མཐོང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་དེ་ཐོག་མ་ཁོ་ ནར་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་ནུས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་གོང་ན་མེད་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་ ནས་ལྷག་པའི་དགའ་བ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་གནས་པ་བསྟན་ཏོ།།གནས་པ་བཅུའི་བཤད་པ་ལས་ནི་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རོ་ཐོབ་པས་སེམས་ཀྱི་དགའ་བ་མང་བའི་མིང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། མདོ་འདི་ཉིད་དང་། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་ཐོབ་པ་དང་། སྔོན་མ་ཐོབ་པ་གདོད་ཐོབ་པ་དང་། བྱ་བ་དང་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ཇི་ལྟར་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་བྱ་བ་ཆེན་པོ་ནི་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་། ཐོག་མ ཁོ་ནར་འཕགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དགའ་བ་ལ་ཕན་འདོགས་ཤིང་དགའ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དད་པ་མང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་རྣམ་པ་དགུ་ལ་ སོགས་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་དག་པར་འདས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་སོགས་པ་དང་། དགའ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་དེའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་ པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་བྲལ་བ་དང་།རྟོག་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པར། བྲལ་དང་རྟོག་པ་རབ་ཕྱེ་སྐྱེས་བུ་ནི། །རྒྱལ་རིགས་རྣམས་སུ་ལུས་ནི་རབ་སྟོན་ཅིང་། །འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་རྣམས་ནི་སྟོང་ཁམས་སུ། །ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།

世尊对菩萨观世音自在说道：'善男子，成就大义并获得前所未有的出世间心后生起大欢喜，因此第一地称为极喜地。'等等，这是第二部分如来如实回答的开示。
这也是通过宣说十一地而分为十一种，这是解说第一极喜地。
此解说也有两种含义：获得利益自己和获得无漏心。因此在《圣十地经注》中说：'由于圆满成就无上利益自他，并首次获得圣者境界，故称为极喜。'
其中'圣者境界'指的是无漏智慧。关于地名的含义解释，在诸经论中有不同的说法，有些经论仅以一种含义来说明极喜的名称，如《圣人王所问经》中说：'菩萨善巧了知，以及四大天王同时明见二谛平等之义。'
在《大乘集论》中则解释说：'因为最初获得能成办自他二利的功德。'
在世亲论师和无性论师的注释中也如是解说。在《论释》中说：'获得无上证悟后，安住于殊胜欢喜中，故说安住于极喜地。'
在《十住释》中说：'最初获得善法味，故名为心多欢喜。'有些经论则以两种含义来说明极喜。如本经和《圣十地经注》等所说。
也有以三种含义来说明的。如《圣金光明经》中说：'即如此，最初获得出世间心，获得前所未得，以及获得大事业和大能力，如所说般成就，故称为极喜。'其中大事业指的是利益自己。
在《唯识成就论》中也说：'最初获得圣者体性，现证圆满二种空性，以及利益欢喜并生起广大欢喜故。'
关于多信等、九种念佛等、十种超越世间境界等、广大分别十种欢喜等，应当如《圣十地经注》中所说般理解。
由于完全断除一切破戒过失，因此第二地称为离垢地，这是对第二离垢地的解释。
在《解脱际经》和《解深密经》中也有相同的说法。在《圣人王所问经》中则说'离'和'观察'，因此偈颂中说：'离与观察善分别之人，于王族中示现其身，于六道众生千界中。'

།འཕགས་པ་གསེར་ འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི།ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི། སེར་སྣ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མའི་ སེམས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་།།འཕགས་པ་ནི་འཁྲུལ་པའི་སེམས་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་ཐག་བསྲིངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ས་དང་པོ་ལྟར་བསམས་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཡིན་གྱི་།ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་ སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་ནས་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་ པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གནས་པ་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་དྲི་མ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་ཞིང་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཕྲ་མོ་ འབྱུང་བའི་དྲི་མ་ཐག་བསྲིངས་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཐོས་པའི་གཟུངས་ཐོབ་པ་དག་གིས་ཤེས་པའི་སྣང་བ་ཚད་མེད་པའི་གནས་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་ནི་འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ འོད་བྱེད་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ་།།འདི་ལྟར་ས་གསུམ་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། ཐོས་པའི་གཟུངས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་བསྐྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་ནི་འོད་བྱེད་ པའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ས་ལ་ལྟོས་ནས་འོད་སྐྱེད་པའི་གནས་བྱེད་པས་འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སྣང་བའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འོད་ཀྱི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་ འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི། ཤེས་རབ་གསལ་བའི་ས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཤེས་རབ་གསལ་ཞིང་སྟོང་ཉིད་ལྟ་བ་འཐའ་བྲལ་ལྷ་ཡི་རྒྱལ། །ཞིང་ ཁམས་མང་པོར་བདག་ཉིད་ལུས་སྟོན་སེམས་ཅན་འདྲེན་པར་བྱེད།།ཅེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི། ཤེས་རབ་སྣང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་མི་གཡོ་ཞིང་། གང་གིས་ཀྱང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། ཐོས་པའི་ གཟུངས་ཀྱིས་གཞི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྣང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་དག་གོང་ནས་གོང་དུ་གསལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྣང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་གནས་པ་བཅུ་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།

在《圣金光明经》中说：'为了清净一切微细的破戒之过失，称为离垢地。'
在《十地经》中说：'为了完全断除吝啬、嫉妒和破戒的污垢心，称为离垢地。'
圣者已经远离使心迷乱、产生破戒过失的烦恼等，获得圆满清净的戒律，因此称为离垢地。
在《大乘集论》中说：'因为远离破戒的污垢。'
在世亲论师所作的注释中说：'不是像初地那样以自性具足戒律，而是因为圆满戒律和完全断除破戒的污垢。'
在无性论师所作的注释中也以意义与世亲论师所作的注释相符。
在《论释》中说：'超越二乘地，获得清净戒律，成为对治一切破戒污垢的对治。'
在《十住经》中说：'因为远离十善业道的污垢。'
在《唯识成就论》中说：'具足清净戒律，远离微细破戒过失的污垢，故称为离垢地。'
由于获得禅定和闻持陀罗尼，能生起无量智慧光明，因此第三地称为发光地，这是对第三发光地的解释。
如是，因为三地获得禅定而生起修慧的光明，因为获得闻持陀罗尼而生起闻思慧的光明，因此第三地称为发光地。
或者，依地而生起光明，故称为发光地。
在《解脱分别经》中称为'光明地'。
在《深密解脱经》中称为'光地'。
出现'发光地'的说法是因为译师们理解不同的缘故。
在《圣人王所问经》中称为'慧明地'，因此其偈颂中说：'慧明通达空性离边见天王，于多刹土示现身引导众生。'
在《圣金光明经》中说：'因为无量智慧光明的禅定不动摇，任何人都不能胜过，以闻持陀罗尼为基础，故称为光明地。'
在《十地经》中说：'因为无贪、无嗔等三善根越来越明显且完全清净，故称为光明地。'
在《大方广佛华严经》所说的十住和《善戒经》中的说法，大多与《十地经》所说相符。

།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཉམས་པ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ས་འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྟག་ཏུ་མི་འབྲལ་ཞིང་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར བཤད་པ་ལས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕུང་པོ་ཐོབ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་སྣང་བ་གནས་གྱུར་པས་འོད་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་མཆོག་དང་། ཡོན་ཏན་ཆེན་པོའི་གཟུངས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ནས་ཤེས་རབ་དམ་པའི་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་འོད་བྱེད་ པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འོད་དང་བཅས་པའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་པ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྲེག་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མེའི་འོད་འཕྲོ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་བཞི་པ་ནི་འོད་ འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་བསྲེག་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ ལས་ཀྱང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཤེས་རབ་འོད་འཕྲོ་སྣང་བ་དམ་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེ། །དགའ་ལྡན་ལྷ་ཡི་རྒྱལ་པོ་སྟོང་ཁམས་མང་པོ་རྒྱུ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་སྣང་བ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྒོམ་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི། རྟག པར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་གཏོང་བ་དཔེར་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་གཞན་དག་གིས་མི་འཕྲོགས་པ་དག་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོའི་ནང་ནས་གནས་པ་བཅུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ནི།མི་བརྗེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་བསྲེག་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་ངང་གིས་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི། བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ནི་ཤིང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ས་འདིའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་བསྐྱེད་ནས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤིང་སྲེག་པར་བྱེད་པས་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེག་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ས་འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གནས་པས་གནས་འདིའི་དབང་གིས་རྩ་ བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ནས་ཐལ་བར་བརླགས་པས་ཤེས་རབ་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

在《大乘集论》中说道：由于成为禅定和等持不退失的所依，以及成为大法光明的所依，故称为发光地。
在世亲论师所造的《大乘集论释》中说道：在此地中，由于与禅定和等持恒时不离且不退失，以及能显现大乘法光，故称为发光地。
广大分别的解释，如无性论师的注释中所说。
在《论释》中说道：获得极其清净的禅定蕴后，由于大智慧光明转依，故称为发光地。获得殊胜禅定和大功德陀罗尼圆满后，由于殊胜智慧光明无量，故也称为发光地。
在《圣般若波罗蜜多释》中称为'有光地'。由于获得菩提分法者以烦恼焚烧智慧火光明照耀，故第四地称为发光地，这是对第四发光地的解释。如是由于以菩提分法智慧光明焚烧烦恼之树，故称为发光地。
在《解脱际经》和《解深密经》中，也与此经所说相符。在《圣人王所问经》中也称为发光地，因此其偈颂中说：'智慧光明殊胜照，精进广大具喜乐，犹如兜率天王游，千界众多诸刹土。'
在《圣金光明经》中说道：由于能息灭烦恼并以智慧火增长光明，以及成为修习菩提分的所依，故称为发光地。
在《圣十地经》中说道：由于恒时放射智慧光明，如同如意宝珠不被他人夺取相似，故称为发光地。在《圣大方广佛华严经》中所说的十住品中也如是宣说。
在《圣十地释》中说道：由于以智慧火焚烧不忘烦恼之树，故称为发光地。其中'不忘'是指俱生烦恼自然相续生起，故称为不忘。
在《庄严经论》中说道：菩提分中的智慧即是光明的本性，烦恼障和所知障二者即是树木的本性。此地菩萨生起智慧光明后焚烧二障之树，故称为发光地。
在《大乘集论》中说道：由于以菩提分法焚烧一切障碍，故称为发光地。
在世亲论师所造的注释中说道：在此地中，由于殊胜菩提分法安住，依此地的力量焚尽一切根本烦恼和随烦恼成为灰烬，故称为智慧发光地。无性论师的注释中也以义理如是宣说。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ ཀྱི་ཆོས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གནས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་བསྲེགས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འོད་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལ་སོགས་ པ་ལས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤིང་བསྲེགས་པས་ཤེས་རབ་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་ཞེས་བཤད་པ་དང་།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཐལ་བར་བརླགས་ནས་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཏན་དུ་སྤངས་ཤིང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་དང་། སྤངས་པ་ཐལ་བར་བརླགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཆེད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་བཞག་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་བས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དེ དག་ཉིད་ཐབས་ཀྱིས་བསྒོམ་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བས་གདོད་དབང་ཐོབ་པས་དེའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་བསྒོམ་པར་དཀའ་བ་ལས་དབང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་ རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐབས་ཀྱིས་བསྒོམས་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་ པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཤེས་རབ་མཆོག་གིས་བདེན་པ་གསུམ་པོ་གསལ་བར་རྟོགས། །འཕྲུལ་དགའ་ལྷ་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཞིང་ནི་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་བསྒོམ་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་མཆོག་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་།མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ་། ། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་ས་འདི་ལ་གནས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་དང་སེམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བརྟགས་པ་དང་། ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆེས་གསལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ས་འོག་མའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བས་མི་འཕྲོགས་པས་ཤིན ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་ནང་ནས་གནས་པ་བཅུ་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐབས་ མཁས་པ་ཐོབ་པས་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ས་འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ངེས་པའི་ཤེས་པའི་མཆོག་སྟོན་པས། ཤིན་ཏུ་ རྒྱལ་བར་དཀའ་བས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།





从论典《唯识成就》中也说，由于殊胜的菩提分法安住，焚烧烦恼之薪，增长智慧之光明，故称为'发光地'。在《圣般若波罗蜜多释论》中则称为'增光地'。
在《庄严经论》等论典中解释为由于焚烧二障之薪而成为智慧发光地。在阿阇黎世亲所造的注释中说明'摧毁一切根本烦恼和随烦恼'，这是指永断所知障，降伏烦恼，断除烦恼成为灰烬。
若不如此，则与《大乘集论》中所说的'特意安立烦恼'和'烦恼尽'等说法相违。由于以方便修习这些菩提分法极其困难，最终才能获得自在，因此第五地称为'极难胜地'，这是对第五极难胜地的阐释。
如是由于修习困难而获得自在，故称'极难胜'。在《解脱际经》中也与此经所说相符。在《解深密经》中说：'以方便修习菩提分法极难胜故，名极难胜地'。
在《圣人王所问经》中称为'最胜慧地'，因此其偈颂中说：'以最胜慧明了三谛，化乐天王百千国土。'
在《圣金光明经》中说：'由于获得修习方便智慧最胜之自在故极难胜，以及见道、修道所断烦恼不能胜伏故，称为极难胜地'。
在《圣十地经》中说：'由于住此地时一切善根、智慧、智识及心的极为观察相应，故极为明显且清净，不被下地善根和二乘善根所夺，故称为极难胜地'。《圣大方广佛华严经》中的十住品和《善戒经》中也以此义如是宣说。
在《圣十地释论》中解释说：'由获得出世间智慧和善巧方便，战胜极难胜故，称为极难胜地'。
在《瑜伽师地论》中解释说：'在此地中显示菩萨圣谛决定智的最胜，由于极难胜故称为极难修地'。

།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་ས་ལྔ་པ་ནི་དཀའ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་དཀའ་བ་དང་། རང་གི་སེམས་ཀྱང་སྲུང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་དཀའ་བ་ སྟེ།ས་འདིའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དཀའ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ལས་རྒྱལ་བར་གྱུར་པས་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་ཡང་དག་པའི་བདེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ མི་མཐུན་པས་དེ་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་བྱ་མདོ་སྡེ་རྣམས་ དང་།ཤེས་རབ་དམ་པའི་ཕུང་པོ་ཤིན་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་འཁོར་བ་དང་། ཞི་བ་ལ་མི་གནས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གནས་པ་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ས་ལྔ་པ་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྟོབས་བརྟས་པས་བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ འཇིགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་མངོན་སུམ་ དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དང་།མཚན་མ་མེད་པ་ལན་མང་དུ་བྱེད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་དྲུག་པ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་ས་འདི་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་ལན་མང་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི ཆོས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཆོས་མངོན་གྱུར་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་དག་མི་དབང་རྒྱལ་པོ་ཞིང་ནི་འབུམ་ཕྲག་སྣང་། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། ། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཐོབ་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་ནང་ནས་གནས་པ་བཅུ་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པར་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཤེས་པའི་གནས་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་འདི་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་ འབྱུང་བའི་ཤེས་པ་ལ་གནས་པས་ཤེས་པ་འདིའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཆོག་ལ་གནས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པས་ས་བདུན་པ་ལ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ དུ་འགྱུར་ལ།ས་བརྒྱད་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

在《庄严经论》中说：第五地有两种难，即精进于令众生成熟时无烦恼是难，以及守护自心无烦恼亦是难。此地的菩萨超越了这两种难，战胜了极难，故称为'极难胜地'。
在《大乘集论》中说：由于胜义谛与世间智互不相顺，故难以修证，称为'极难修'。世亲论师和无性论师的注释中也如是解释。
在《论释》中说：缘于极为清净真谛的所知经典，以及极难修证的殊胜智慧蕴，获得不住轮回与寂灭的圣道，此即称为'极难修'。
在《十住释》中说：第五地因功德力增长，一切魔众不能惊怖，故称为'极难胜地'。
在《唯识成就论》中的解释与《大乘集论》所说相符。
对诸行的运转作个别观察成为现前，以及无相修习多次现前，因此第六地称为'现前地'，这是对第六现前地的解释。
如是，此地具足对诸行运转作个别观察成为现前，以及多次作意无相这两种意义，故称为'现前地'。
《解深密经》中所说也与此经相符。
在《圣人王所问经》中称为'法现前'，因此其偈颂中说：'法现前的士夫，人王统领百千刹土显现。'
《圣金光明经》中所说与此经相符。
在《圣十地经》中说：因获得无障碍智门现前，故称为'般若光明现前'。《华严经》中的十住品和善戒品的意义也与《圣十地经》所说相符。
在《庄严经论》中说：修习不住轮回与涅槃的智慧成为现前，故称为'现前地'。
在《大乘集论释》中说：因为是缘起智的所依，故现前安住般若波罗蜜多。
在世亲论师所造的注释中说：即于此地安住缘起智，以此智力无分别而安住最胜般若波罗蜜多现前后，观察一切法无杂染与清净性，故第七地是有功用，第八地则成无功用。无性论师的注释中也以此义如是说明。

།གནས་པ་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བདུན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་དཀའ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བར་ཆད་མེད་ཅིང་རྒྱུན་ མི་འཆད་པར་རིང་དུ་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཤིང་རྣམ་པར་དག་པའི་ས་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པས་དེའི་ཕྱིར་བདུན་པ་ནི་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་ས་འདི་ལ་བར་ཆད་མེད་ཅིང་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་མཚན་མ་མེད་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པས་ན་ས་ དྲུག་པ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།གཞན་ཡང་བརྒྱད་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ས་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་རིང་དུ་རྟོག་པའི་ས་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། རིང་དུ་རྟོག་པ་མི་སྐྱེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྒྱལ། །རྟག་པར་ཞིང་ནི་འབུམ་ཕྲག་དུ་མར་ སེམས་ཅན་སྒྲོལ།།ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཟག་པ་མེད་ཅིང་བར་ཆད་མེད་པར་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རིང་དུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ས་དེ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པས་རིང་དུ་སོང་ བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཟབ་ཅིང་དབེན་ལ་རྒྱུ་བ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་རབ་ཏུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་གོང་དུ་བཙལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་བས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ལ་ ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བས་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོའི་ནང་ནས་གནས་པ་བཅུ་བསྟན་པ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་འཕགས་པ་ས་ བཅུའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་བར་བསྒོམས་པའི་རྩོལ་བ་མཐར་ཕྱིན་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ས་བདུན་པ་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་གི་ལམ་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པས་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རིང་དུ་སོང་བ་སུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྩོལ་བའི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཕྱིན་པས་དེས་རིང་དུ་འགྲོ་ བས་ན་རིང་དུ་འགྲོ་བ་དེའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྱོད་པའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་ས་འདི་ལ་སྦྱོར་བའི་སྤྱོད་པའི་ མཐར་ཕྱིན་ཅིང་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ཡང་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་ད་དུང་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གནས་པ་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ ཐག་རིང་པོར་གྱུར་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གནས་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་བཤད་དོ།

从《十住解释》中说道：由于七种事物难以成就，菩萨们的道法已经现前。《唯识论》中也与《大乘集论》所说相符。在《圣般若波罗蜜多释》中则说是'现前地'。
由于无相作意无间断且相续不断地长时随入，并与清净地相连，因此第七地称为远行地，这是对第七远行地的解释。
如是，在此地中由于无间断且相续不断地随入无相，故不同于第六地的暂时现前，又因为接近第八清净地，具足这两种含义，故称为远行地。
《解脱际经》和《解深密经》中也以义理阐明与此经所说相符。《人王所问经》中则解释为'远观地'，因此其偈颂中说：'远观不生初禅王，常于百千诸刹土，度脱众生。'
《圣金光明经》中说：由于无漏且无间断地修习无相作意解脱和禅定，此地清净无障碍且无阻碍，故称为远行地。
《圣十地经》中说：已获得深远寂静无行的身语意业，且不舍求取殊胜的精进。此外，为利益众生，法忍清净，故称为远行地。
《圣大方广佛华严经》中的十住品和《善戒经》中也以义理阐明与《圣十地经》所说相符。
《圣十地释》中说：由于无相修行的努力已达究竟，超越世间和二乘出世间道，故称为远行地。
《庄严经论》中说：菩萨在第七地接近一乘道，故称为远行地。
若问谁是远行者？答：由于精进修行已达究竟，故能远行，因此称为远行。
《大乘集论》中说：因为是修行所生的行为究竟。世亲论师所作的释论中说：如是在此地中，修行的行为已达究竟，远离一切相而不动，然于无相仍有勤勉，无著论师的释论中也以义理如是阐明。
《十住释》中说：因为远离三界，接近法王之位，故称为远行地。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་གནས་པ་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་། སྦྱོར་བའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ལས་ ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་མེད་པ་ཐོབ་པས་མཚན་མ་རྣམས་ལས་ཀུན་དུ་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པས་མི་བསྐྱོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བརྒྱད་པ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་མི་གཡོ་བའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ ལྟར་ས་འདི་ལ་རྩོལ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་མི་བསྐྱོད་པས་ན་མི་གཡོ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་འདི་ཉིད་ལས་མཚན་མ་དང་། ཉོན་མོངས་ པ་དང་།རྩོལ་བ་དག་གིས་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་འདི་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས་དང་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡུལ་དེ་ལ་གནས་ཤིང་མཚན་མ་རྩོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་བསྐྱོད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ ཡུལ་ཏེ།དེ་ནི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡུལ་དེ་ལ་གནས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར། མི་གཡོ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཚན་མ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། ། མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། མཉམ་བསྒོམ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་རྒྱལ། །གང་གཱའི་ཞིང་ལ་འཇུག་ཅིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པས་མི་བསྐྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མདོ་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་བྱང་ཞིང་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་བར་ཆད་མེད་པས་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་རྩོལ་བའི་འདུ་ཤེས་གཉི་གས་མི་བསྐྱོད་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་མཚན་མ་དང་རྩོལ་བའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ས་འདིར་མཚན་མ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་རྣམས་དང་།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གཡོས་ཤིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་མཚན་མ་ཐམས་ ཅད་དང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེའི་སེམས་གཡོ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དང་།ས་བདུན་པ་ལ་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གཡོ་ཞིང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པ་ལ་དབང་མ་ཐོབ་ཅིང་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་བརྒྱད་པ་ལ་ནི་ རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་ཅིང་སྦྱོར་བའི་རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ནི་ས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པའི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། དང་པོ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། ། གཉིས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།

从论典《唯识成就》中，已经达到无相住的究竟和修行的究竟，因为超越了世间和乘者二者的道路，所以称为远行地。由于获得了无相无功用，不为诸相所生的烦恼所动，因此第八地称为不动地，这是对第八不动地的解释。如是，在此地中不为功用烦恼所动，故称为不动地。
从论典《大乘集论释》中译出：对此经文以三种含义来阐释，因此在此释中说由于不为相、烦恼、功用所动的缘故。如是此地有二种境，第一是真实境，称为无相。菩萨住于彼境，不为一切相的功用所动。第二是世俗境，即是一切相。菩萨虽住于彼境，但因不为一切烦恼所动，故称为不动地。
《解脱诸相经》中所说与此经相符。《人王所问经》中则说修平等，因此其偈颂中说：'修平等菩萨禅定王，入恒河刹土度众生。'《圣金光明经》中说：由于获得无相作意修习的自在，不为诸烦恼行所动，故称为不动地。
广大分别应当如《圣十地经》、《大方广佛华严经》等所说而了知。《圣十地经释》中说：异熟经行已清净，以无相无障碍故称为不动。《庄严经论》中说：第八地中不为有相想和无相功用想二者所动，因此称为不动地。
《大乘集论》中说：由于不为一切相和功用的造作所动故。从师长世亲所造的释中说：在此地中不为所有诸相和一切造作所动，且无分别智自然运行故。从师长无性的释中说：如是一切相和一切造作不能动其心故，虽然在第七地中不为一切相所动且不生起，然而尚未获得自然运行的自在且有功用故，而在第八地中则自然运行且无功用故，这是第七地和第八地的差别。
从论典《大乘集论释》所译出：以二种方式阐释，第一与此经所说相符。第二与《大乘集论释》中师长无性所造的阐释相符。

།གནས་པ་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ལྷ་དང་བདུད་དང་ཚངས་པ་དང་དགེ་སྦྱོང་དང་། བྲམ་ཟེ་གང་གིས་ཀྱང་དེའི་ཡི་དམ་ལས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། མི གཡོ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངང་གིས་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་མཚན་མའི་རྩོལ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་མི་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་སྟོན་པའི་དབང་ལ་ཁ་ ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཐོབ་པས་དེའི་ཕྱིར་དགུ་པ་ནི་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེས་པ་དང་ཐོགས་པ་དང་རྨོངས་པ་ལ་བྱའོ། །འདི་ ལྟར་ས་འདི་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ཐོགས་པ་མེད་ཅིང་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བློ་གྲོས་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་དགེ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་སྣང་བ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། ཤེས་རབ་སྣང་བྱེད་སྐྱེས་བུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་རྒྱལ། །གང་དག་སྟོང ཕྲག་ཞིང་རྣམས་སུ་ནི་ཅིག་ཅར་སྣང་།།ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བཤད་དེ། འཕགས་པ་སངས་ རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ནས་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་ས་དགུ་པ་ལ་ནི་སོ་སོ་ ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པས་སྐད་ཅིག་ཐ་དད་པ་དག་གིས་དོན་ཐ་དད་པ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ་དྲིས་པས་ན་སྒྲ་སྐད་གཅིག གིས་དྲིས་པ་མང་པོ་ལ་ལན་ཅིག་ཅར་འདེབས་ཤིང་མང་པོའི་ཐེ་ཚོམ་རྣམས་གཅོད་པས་དེས་ན་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ས་འདིའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་དགེ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སོ་སོ ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞིའི་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་།ཤེས་པ་ཉིད་བློ་གྲོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ནི་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་ སོགས་པའོ།།དེ་ལ་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ནི་མིང་དང་ཚིག་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ནི། དོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚུལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་ དབང་ཐོབ་པས་ནི་སྒྲ་སྐད་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ།།སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་དུ་དབང་ཐོབ་པའི་སྤོབས་པས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།

在《十地注》中说道：由于天、魔、梵天、沙门、婆罗门任何人都无法动摇他的誓愿，因此称为'不动地'。
在《唯识论》中说道：由于无分别智自然相续不断，且不被有相造作的烦恼所动摇。
由于在一切方面说法自在，获得无过失且极其广大的智慧，因此第九地称为'善慧地'，这是对第九善慧地的解释。
'过失'是指过错、障碍和愚痴。
如是，在此地中由于获得一切方面种种说法自在，获得无碍、广大的智慧，因其极为善妙故称为'善慧'。
《解脱际经》和《解深密经》中所说也与此经相符。
在《圣人王所问经》中解释为'具光明智慧'，因此其偈颂中说：'具智慧光明之人，禅定三地王，同时显现于千世界中。'
在《圣金光明经》中解释为：如实了知众生三聚，随顺此智慧故称为'善慧'。《大方广佛华严经》中也如是说。
在《圣十地注》中解释为：以无碍解智力圆满说法，为利益他人。
在《庄严经论》中解释为：第九地以四无碍解智慧殊胜，于一刹那中，三千大千世界中的天、人等以不同方式、不同刹那以不同意义向此菩萨提问，能以一音回答众多提问，同时断除众多疑惑，因此称为'善慧'。
在《大乘集论》中说：由于获得殊胜的无碍解智。
在世亲论师所造的注释中说：此地的无碍解智即是智慧，因为智慧极为善妙故称为'善慧'。
在无性论师的注释中说：如是获得四无碍解智殊胜，在诸无碍解中最为殊胜，因为智即是慧，故称为'善慧'。
其中四无碍解是：辩才无碍解等。
其中获得法无碍解自在，则能通达一切名句。
获得义无碍解自在，则能通达一切义理。
获得词无碍解自在，则善巧分别一切语言。
以辩才无碍解，则以获得十方自在的辩才而说法。

།ས་འདི་ལ་སྔོན་མ་ཐོབ་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོག་མར་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ལེགས་ པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་གནས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཆེར་གསལ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་སོ་ སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་དུ་ལེགས་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ནམ་མཁའ་ ལྟ་བུ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུས་ཁྱབ་ཅིང་ཁེབས་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅུ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་སུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ།།སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། བདག་མེད་པའི་དོན་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ས་བཅུ་པོ་དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པ་བཅུའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་དང་མཚུངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མངོན་ དུ་གྱུར་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གནས་ངན་ལེན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ལ་ཁེབས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་དག་ལ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུས་ ཀུན་དུ་ཁྱབ་པས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་ ཆོས་སྟོན་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ནི་དབང་བསྐུར་བའི་ས་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། དབང་བསྐུར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྒྱལ། །ཞིང་ནི་གང་གཱའི་འབུམ་ཕྲག་དག་ ཏུ་སེམས་ཅན་མང་པོ་སྒྲོལ།།ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་དང་། ཤེས་རབ་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུས་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་ཁེབས་ཤིང་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ ལས།ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དཔེར་བསྟན་ཏེ། འཁོར་བ་མི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མཐའ་མེད་པ་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་ བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དཔེར་བསྟན་ཏེ།རབ་ཏུ་གསལ་བར་གྱུར་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་པས་ནམ་མཁའ་ལྟར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གནས་ཀྱང་ཡོད། རྡུལ་དང་ཁུག་རྣ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གནས་ཀྱང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ལམ་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལྟ་བུའམ། ཡང་ན་དབུ་མའི་ལམ་ ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུམ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་རྡུལ་དང་ཁུག་རྣ་མེད་པ་ནི་འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཏེ་། ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ ཐོབ་པ་དང་།ལམ་དུ་ཞུགས་ཏེ་བསྒོམས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་གྱི་འོག་ཏུ་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་ཐོབ་པའོ། །ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡེ་ཤེས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པའོ། །ཁེབས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམས་ནས་ཐོབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ།

在此地，由于最初获得前所未得的各别正智，故称为'善慧'。在《圣十地解》中解释说：由于智慧逐渐增上明显，并且变得极为调柔，故称为'善慧'。在《唯识成就论》中说：由于完全成就四种殊胜的各别正智，故能于十方善为说法。在《圣般若波罗蜜多解》中说是'通达相之智'。
由于如虚空般的随眠身为如大云般的圆满法身所遍覆，因此第十地称为'法云地'，这是对第十法云地的解释。如是，由我执和法执熏习的种子，因不堪能故称为'随眠'。因为遮蔽二种空性和无我义，经中说'如虚空'。
于彼十地中，十种法界的圆满法身犹如大云，法界现前即是圆满法身，由于修所生的法身覆盖如虚空般的随眠，故称为'法云'。在《解除界限经》中说：'以如大云般的法身遍覆如虚空般的过失。'在《甚深密意解脱经》中说：'众生从烦恼过失所生之身如同虚空，如来法身犹如大云遍覆众生界而显现说法。'
在《圣人王所问经》中说是'灌顶地'。因此，其偈颂中说：'灌顶菩萨四禅王，于百千恒河沙刹土度脱众多众生。'在《圣金光明经》中说：'因为如虚空般的法身和如大云般的智慧遍覆一切。'
在堪布真实贤的笔记中说：'所谓如虚空，是显示三种真如的譬喻。如是虚空具有三种意义：第一，世俗谛是显示自性法身的譬喻，因为不障轮回。第二，无边际是显示极明法身的譬喻，虽已极为明显但尚未究竟，如虚空般有清净处，也有具尘垢等处，如同道中的法身，或者是了知中道。第三，完全清净无尘垢是显示圣果法身智慧的譬喻。'
'如大云'是显示真如和智慧的譬喻。此亦有三种：入道前自性所得，入道后修习所得，道后究竟所得。'于一切'是指自性所得的真如和智慧遍及一切真如义。'遍覆'是指修习所得的真如。

། ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐར་ཕྱིན་ནས་ཐོབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པས་ཡུལ་དང་ཤེས་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཁྱབ་ཅིང་འཚམ་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་སྤྲིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆར་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཆར་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྡུལ་མི ལྡང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལམ་གྱི་མདུན་རོལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་དོན་དང་ལྡན་པས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་དྲི་མ་འཁྲུ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་ཞིང་ཉེས་པ་སྤོང་བའི་དོན་དང་ལྡན་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལམ་གྱི་འོག་ཏུ་ཡང་མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་སོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ནམ་མཁའ་[(]སྟ་[,]ལྟ་[)]བུའོ། །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་སྤྲིན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་ནི་དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ནི་སྤྲིན་ལས་རྣམ་པར་བཀྱེ་བའི་ཆུའི་ཕུང་ པོ་ཆེན་པོ་ནི།རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་མ་གཏོགས་པར་སའི་ཕྱོགས་གཞན་གྱིས་བཟོད་པའམ། བདག་གིར་བྱ་བའི་བླ་མའམ་གཟུང་བར་མི་ནུས་སོ། །ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་ དང་ཆོས་ཀྱི་འོད་ཆེན་པོ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་ས་དང་པོ་ཉེ་བར་གཟུང་བ་ཡན་ཆད་ས་དགུའི་བར་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ཀྱང་བཟོད་པའམ། བླ་མའམ། ཡང་དག་པར་གཟུང་བའམ། བདག་གིར་བྱ་ བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་ས་ཞེས་བྱའོ།།ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རང་གི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་དང་ཤུགས་ཀྱིས་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྤྲིན་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་སྒྲོགས་པ་འབྲུག་སྒྲ་ཤིན་ཏུ་ སྒྲོགས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་།རིག་པ་དང་། མི་འཇིགས་པའི་གློག་རྣམ་པར་འགྱུར་བ། འོད་ཟེར་ཆེན་པོའི་རླུང་གིས་ཤིན་ཏུ་བསྐྱོད་པ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་དྲ་བ་སྟུག་པོས་ཀུན་ནས་ཁེབས་པ། ལུས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གློག་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་སྒྲོལ་བ། བདུད་ཀྱི་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་ཚར་གཅོད་པ། སྐད་ཅིག་ཡུད་ཙམ་ཐང་ཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་སྔ་མ་དེ་དག་རྡུལ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱང་དགེ་བའི་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་གྱི་ཆར་ཆེན་པོ་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ལས་ལངས་པའི ཉོན་མོངས་པའི་རྡུལ་གྱི་མེ་ལྕེ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་།གཞན་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་སྟོན་ཅིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྒྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། ། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནས་གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཐོས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཁེབས་ཤིང་ཁྱད་པར་བསྡུས་པས་ཇི་ལྟར་སྤྲིན་ནམ་མཁའ་ཀུན་དུ་ཁེབས་ཤིང་གང་བ་ལྟ་བུར་ཐོས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སྤྲིན་གྱིས་སྐད་ཅིག མ་གཅིག་ལ་མཚན་རེ་རེ་དང་།སྤུའི་ཁུང་བུ་རེ་རེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཚད་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་འབེབས་ཤིང་འདུལ་བར་འོས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་སྤྲིན་གྱི་ཆོས་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱིས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ས་འདི་ལ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའོ།

所谓遍满，是指究竟获得的真如和智慧。由于遍满真如之义，所以境和智二者互相遍满契合。其中所谓云，即是雨，而雨具有三种含义：第一，能使尘埃不扬起，如是道前的本性智也具有清净无烦恼的意义。第二，能洗涤污垢，如是入道者也具有断除烦恼和过失的意义。第三，能生长苗芽，如是道后也能生长苗芽。
此外，法身如虚空，受用圆满身如云。《圣十地经》中说：譬如海中龙王，从云中降下的大水聚，除大海外，其他地方无法容纳、摄受或据为己有。善男子，如是一切如来的如来秘密入处、大法光明、大法光照和大法云，一切众生、声闻、缘觉以及从初地乃至住于第九地的诸菩萨都无法容纳、摄受、正确领会或据为己有，故称为法云地。
善男子，复次，住于法云地的菩萨，以自己愿力和力量，以大悲大慈之云，发出大法光明雷音，示现神通、明咒和无畏的电光变化，被大光明风所动摇，被浓密的福德智慧云网所遍覆，显示种种身相的电光，发出大法云，彻底降伏一切魔众，于一刹那顷，能在十方前际世界微尘数量的世界中，随众生意乐降下善法甘露大雨，息灭一切众生无明所生烦恼尘垢之火焰。
又以八种相状示现圆满成佛，为度化众生故称为法云。详细内容应如彼经所说而了知。《庄严经论》中说：第十地中，由于闻持三昧陀罗尼门所熏习的一切因遍覆并摄于识基中，如云遍覆虚空，以闻法所熏习之云，于一刹那间从每一相好、每一毛孔中降下无量无边之法雨，令所化众生满足，因与云之法相应，故称为法云地。
又说是为圆满法身故。在论师世亲所造的注释中说：在此地中，缘一切杂染法的智慧如大云。

།གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནི་ཡོངས་སུ་དང་བ་ལྟ་བུ་དག་ཤེས་པ་འདིས་ཡོངས་སུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་གྱིས་ ཆུ་ཡོངས་སུ་སྦེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ནམ་མཁའ་ཁེབས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་འགེགས་ཤིང་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ ལྟར་སྤྲིན་ཆེན་པོ་འཁྲིགས་ནས་ནམ་མཁའ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་འདིས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅིང་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དོ།།འདིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་ལ་བྱ་བར་དགོངས་སོ་ ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པས་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདྲེས་པ་དམིགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པས་མདོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་དེ་ནི་སྤྲིན་ལྟ་བུའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ནི་ཆུ་གཙང་མ་ལྟ་བུའོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་སྦེད་པར་ནུས་པས་དཔེར་ན་སྤྲིན་གྱིས་ཆུ་སྦེད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེད་ པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་སྤྲིན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཁེབས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་མུ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཁེབས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཁེབས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཅོད་པ་དང་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་སྤྲིན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་ཆུས་ཀུན་དུ་འགེངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་དེས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཚིག་མི་མཐུན་ཡང་དོན་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི། ཆོས་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་ཡོན་ཏན་མང་པོའི་ཆུ་སྦེད་པ་དང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ ལེན་འགེགས་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། །དང་པོ་ནི་ཆོས་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཆུ་སྦེད་པས་ན་དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའོ།།གཟུངས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནི་ཆུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་སྦེད་པར་ནུས་པས་དཔེར་ན་སྤྲིན་གྱིས་ཆུ་སྦེད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་འགེབས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ནམ་ མཁའ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་འགེབས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནས་པའི་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད། ཁེབས་པར་བྱེད་པས་སོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཁེབས་ པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་དོན་དང་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།།གསུམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལས་ནམ་མཁའ་ཆུས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བར་འགེངས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ ཀྱིས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཚད་མེད་པ་དག་གི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ།

犹如陀罗尼门和三摩地门完全清净，此智慧能够圆满生起，譬如云遮蔽水一般。又如大云遮蔽虚空一般，缘取一切杂染法的智慧也能遮止并息灭广大的障碍。
所谓圆满法身，如同大云密布遍满虚空一般，此智慧也能圆满并遍满菩萨们所依的法身。此中'圆满'是指遍满之义。
在无性论师的注释中说：由于缘取杂染，既非缘取杂染，也非了知一切法，而是以缘取杂染了知一切法。由于此外别无他法，所以缘取包含经典等一切法，了知一切法共相境界的智慧如同云。三摩地和陀罗尼门如同清水。由于智慧能够遮蔽，譬如云遮蔽水一般，因为能生起殊胜功德力的缘故。
又如云遮蔽覆盖虚空一般，缘取一切摄集法的智慧也能遮蔽覆盖如虚空般广大无边的烦恼障和所知障。此中'遮蔽覆盖'是断除和舍离的意思。
又如云以水遍满虚空一般，此智慧也能圆满功德资粮源泉的法身。
《大乘集论》注释虽有文字不同，但意义并无差别。在《唯识成就论》中说：由于大法智慧云能遮蔽众多功德之水、遮止如虚空般的随眠、圆满法身，故称为法云。
此中有三种含义：第一，大法智慧云遮蔽种种功德之水，故如大云。其中缘取一切杂染法的智慧如同大云，陀罗尼和三摩地门如同水，由于智慧能够遮蔽，譬如云遮蔽水一般。
第二，遮蔽如虚空般的随眠，譬如大云遮蔽覆盖虚空一般，缘取一切杂染法的无住智慧也能遮蔽覆盖如虚空般广大无量的烦恼障和所知障二障。此中'遮蔽覆盖'具有遮障和断除的含义。
第三，为圆满法身，譬如大云以水极为清凉地充满虚空一般，缘取一切杂染法的智慧也能圆满成为无量殊胜功德源泉的法身。

།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་གཏན་དུ་སྤངས་པས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་བྱའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་མངོན་ པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དུ་གྱུར་པས་ཅིག་ཅར་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ དག་སྤངས་པའོ།།ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་བྱའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ བྱང་ཆུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སངས་རྒྱས་ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་ པ་ལས།དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་བདག་ཉིད་བློ་བྱེ་བ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གཉིད་ལོག་པ་དང་འདྲ་བ་ལས་ པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ།།ས་ནི་གནས་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་པར་ ལོངས་སྤྱོད་པས་དགོངས་པ་རོ་གཅིག་པ་འདྲེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་དོན་དམ་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་ ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་།བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་དང་། མ་རིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བརྙེས་པས་གཉིད་ལོག་པ་ལས་སད་པ་དང་མཚུངས་སྟེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བརྙེས་ པས་པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་དང་མཚུངས་ཏེ།དོན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པར་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་གནས་སུ་ སྤངས་པས་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཆགས་པ་མེད་པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །བཞི་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔས་བསྡུས་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་མཇུག བསྡུ་བའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

由于永远断除了烦恼障和所知障的极其微细种子，无有执著、无有障碍，于一切种相中，从所知境界中现前圆满证悟，因此第十一地称为佛地。这是对第十一佛地的详细解释。
如是，第一刹那成为金刚喻定无间道，顿时断除二障极其微细的种子。由于断除烦恼障故称为无执著，由于断除所知障故称为无障碍。第二刹那成为解脱道后，于一切种相中从所知境界中现前圆满证悟，即是与四智相应的心分，故称为现前圆满证悟。
其中'佛地'一词，'佛'具有五种含义，'地'具有三种含义。因此在佛地释论中说：'其中所谓佛地，即具足一切种智，远离烦恼障和所知障的一切法，从一切相中自心开悟，如同使一切众生从睡梦中觉醒，犹如莲花开放，故称为佛。地即是住处、境界和摄持，即是清净法界、大圆镜智、平等性智、妙观察智、成所作智圆满受用，意趣一味融合等，由于是佛的住处、境界和摄持，故称为佛地。'
其中五种含义是：具足胜义谛和世俗谛的智慧，通达胜义谛和世俗谛的境界，令自他觉醒，以及远离无明。由获得慧解脱而等同从睡梦中觉醒，因为已断除欲贪。由获得心解脱而等同莲花开放，因为具足这五种含义故称为佛。
此经中说明具有四种含义：第一是远离障碍，即如经中所说'由于永远断除极其微细的烦恼障和所知障'。第二是具足二种智慧，即众生空性和法空性的智慧，如经中所说'无执著和无障碍'。第三是通达胜义谛和世俗谛的境界，即如经中所说'一切种相中所知境界'。第四是具足令自他觉醒，即如经中所说'现前圆满证悟'。
其中三种含义是成为一切的住处、境界和摄持，应如前文所述理解。另外，在圣佛地经中说：'佛地由五法所摄，即清净法界和四智。'如彼经中广说。此处为总结而说'第十一称为佛地'。

།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་སྤངས་ནས། ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ བྱང་ཆུབ་པ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བག་ཆགས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་ནས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། @##། །འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་ལྔ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ས་དེ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ནི་དུ་མཆིས། གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་དུ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ནི་དུ་མཆིས། གནས་ངན་ལེན་ དུ་ཞིག་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ལགས་ཞེས་ཞུའོ།།ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་གནས་ངན་ལེན་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི མདོ་ལས་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བའི་ལེའུ་ལས་ནི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་།གནས་ངན་ལེན་བཅུ་གཅིག་ཅེས་སྟོན་ཏེ། ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས་དང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སྦྱོར་བའི་སྐྱེ་ཤི་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ འོག་མ་དྲུག་གིས་ནི་རྐྱེན་གྱི་སྐྱེ་ཤི་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ།།དེའི་འོག་མ་དྲུག་གིས་ནི། སྲིད་པ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་ཤི་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྲིད་པ་མེད་པའི་སྐྱེ་ཤི་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་ བྱེད་དོ་།དེ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དེ་བརྟགས་ན་སྐྱོན་རྣམ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པའི་དཔེ་ཉིད་ལ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མེད་པས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོའི་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་ཤི་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་པ་མེད་ པས་སོ།།གསུམ་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པས་དངོས་པོའི་འཆི་འཕོ་བ་དང་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བར་སྟོན་པས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་མདོ་འདི་དག་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པར་འདིར་ནི་དེ་དང་སྦྱར་ནས་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ གསུངས་པའི་ཚིག་དེ་དག་བཤད་པར་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་། རིགས་ཀྱི་བུ་ས་དེ་དག་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་བཅུ་གཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ ནི་གཉིས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།

从《解除界限经》中说：断除烦恼障和极其微细的所知障后，无执著、无障碍，从一切种类的所知障中现前圆满证得菩提，因此第十一地称为佛地。
从《解释甚深密意经》中说：远离一切极其微细的习气和一切境的所知障习气后，无执著、无障碍，于一切法获得自在，因此第十一地称为佛地。
广大分别应当如《圣十地论释》、《大乘集论释》朗吉时所译和《瑜伽师地论》中所说般了知。
《圣解深密经》第五十五卷，菩萨观世自在又向世尊如是请问：'世尊，于彼诸地中有几种愚痴，有几种违品粗重？'此下是第三，从二十一种愚痴开始宣说诸地的差别。
这又以两种方式宣说：请问和回答。这是首先请问十一地中有几种愚痴，有几种粗重成为违品。
关于这些愚痴和粗重，在诸论典中各自解释不同。《解除界限经》、《解释甚深密意经》和《瑜伽师地论》与此经所说相符。
《圣金光明经》清净品中仅列举名称而无详细解释。
在论典《大乘集论》朗吉时所译和阿阇黎世亲所造的注释中也说有二十二种愚痴和十一种粗重。其中前八种愚痴成就四种相应的生死，其后六种成就缘起生死，再后六种成就有漏生死，最后两种成就无漏生死。
这称为变异异熟的粗重，如是解释。
此处若检视《大乘集论释》朗吉时所译有三种过失：第一，印度的《大乘集论释》原本中并无如此分类；第二，在《圣解深密经》的根据中并未说明四种生死；第三，所知障不会成就事物的死亡转变和变异死亡。
在《唯识成就论》中广说这些经典，此处应当与之结合解释此经所说的这些文句。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，于彼诸地中有二十二种愚痴和十一种违品粗重。'此下是第二，如来如实回答。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ ནི་དང་པོ་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གནས་ངན་ལེན་བཅུ་གཅིག་ཡོད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ས་དང་པོ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ དང་།ངན་སོང་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །ས་བཅུ་གཅིག་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་གཉིས་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ ལེན་རེ་རེ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་ས་དང་པོའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ལེན་བསྟན་པའོ། །ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་ས་དང་པོའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། འདིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བསྒོམ་པའོ། །ངན་སོང་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་ རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།ངན་སོང་བའི་ལས་རྣམས་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་འབའ་ ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྒྲིབ་པ་རྣོན་པོ་དང་། རྟུལ་པོའི་ཕྱོགས་གཉི་གས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ནར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣོན་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། གང་ ཟག་དང་ཆོས་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྟུང་བ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངན་སོང་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣོན་པོ་དང་རྟུལ་བ་གཉིས་ཀ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཡིན་ན། རྨོངས་པ་གང་ གིས་བསྡུས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ། རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བསྟན་ལ། དུས་མཚུངས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གི་གཞུང་གིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དེ་གང་གི་ངོ་བོ་བྱེད་པར་སྟོན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་སློབ་ དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ།དང་པོ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་མཐོང་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ཁོ་ན་སྤོང་བས་འཕགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཞེས་ བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐོང་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ནི་རྣམ་པ་གཉི་ག་སྤོང་བས། འཕགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན་སྒྲིབ་པ་དེ་གཉི་གའི་ས་བོན་གདོན་མི་ཟ་བར་གྲུབ་པར་མི་ འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་སྣང་བ་དང་མུན་པ་ངེས་པར་ཅིག་ཅར་མི་སྐྱེ་བ་དང་། སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་དུས་མཚུངས་པ་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རིགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ཅིག་ཅར་གྲུབ་པའི་ཉེས་པ་མེད་དོ།

此复分为三种：略说、分别广说、从'善男子'以下显示愚痴等所说之密意。此中初者，于十一地中有二十二种愚痴及十一种违品习气，是为略说。
如是于初地有二种愚痴：执著补特伽罗及法之愚痴，恶趣杂染之愚痴，及其习气违品等，此为第二分别广说。
于十一地中每一地各有二种愚痴及一种习气，共分十二种。此为初地二种愚痴及习气之宣说。
此二种愚痴于《唯识成就论》中有二种解释：有说愚痴分类略说为愚痴，如是初地二种愚痴中，执著我者是凡夫之修习。恶趣杂染愚痴者，是恶趣诸业及果等。当知愚痴分类亦是愚痴，后者亦当如是配。
有说唯说愚痴，故说利钝二分皆生二种愚痴。其中为五种利障所愚者，是执著补特伽罗及法之愚痴。为五种堕所愚者，是恶趣杂染愚痴。
若问：若如是利钝二者皆是愚痴，则为何愚所摄？答：就随行而言说为烦恼，就同时而言说为愚痴。
若问：护法论师之论典如何显示凡夫性障之体性？答：护法论师自说有二种：初者就真实义而言，二障中遍计所生者，二乘现证见道时唯断一种而得圣性。菩萨现证见道时断二种而得圣性。
第二，于真实见道现前时，彼二障种子必不同时成就，如明暗决定不俱生，如秤杆高下同时，诸相违法之理亦复如是，故无同时成就二体性之过失。

།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མེད་པ་ཡིན་ན་ཡང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བསྐྱེད་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་དུས་ཀྱི་སེམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ངོ་བོ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མེད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དེའི་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་མ་སྤངས་པས། དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བསྐྱེད་ནས། དེའི་ཕྱོགས་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའི་འདུས་མ་བྱས་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ དོན་དུ་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀ་བསྡུ་བ་ཡིན་ཡང་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ལ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ན་ས་བཅུ་ལ་སྒྲིབ་པར་དགོངས་པའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། མཚམས་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བཅུ་གཅིག་གི་ཉེས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བཅུ་གཅིག་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ནི། གནས་ངན་ལེན་ཞེས་སེམས་གཉིས་ལ་ གནས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལྟར་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ཚིག་ཐ་དད་པར་འབྱུང་ཡང་དོན་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡང་དག་བདེན་པས་དེ་ལྟར་བཞག་པ་ཡིན་ གྱི།རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་ལས་དེ་སྐད་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དེ་གཉིས་སམ། ཡང་ན་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བའི་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་རབ་ཏུ་ བསྟན་ཏེ།དཔེར་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས་ལ་ཞུགས་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་སྤངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ཉིད་སང་པ་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་བོན་མ་ཡིན་ཡང་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། འོག་ནས་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་ འབྱུང་བ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ས་གཉིས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་འགྲོ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་བ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ ཕྱོགས་གཅིག་གང་ཡིན་པའོ།།ལས་ཀྱི་འགྲོ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་འཁྲུལ་བའི་ཉེས་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མི་རྟོག་པའི་ལས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སྔ་ མའི་དོན་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།རྣམ་གྲངས་ཕྱི་མའི་དོན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལས་སློང་བའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ལས་མི་རྟོག་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྨོངས་པ་དེ་གཉིས་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ ལས་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དོ།།ས་གསུམ་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། ཐོས་པའི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་ པ་འོད་བྱེད་པའི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།

在无间道时虽然没有烦恼种子，为何还需要生起解脱道呢？因为断除烦恼后现证灭谛时的心识有差别，以及为了断除其方面的习气自性，以及在无间道时虽然没有烦恼种子，但是尚未断除其不堪能性，为了完全断除它而生起解脱道，现证其方面各别观察的无为灭。
有些人说，就真实义而言虽然包括两种障，但在经典和论典中只是针对十地的所知障而言，所以是菩萨应当断除的。
关于习气，在诸论典中有不同的解释。在《解脱经》中说是十一种违品过失。在《甚深意趣解释经》中说是十一种违品。在《圣金光明经》中说习气是安住于二心。虽然在诸论典中用词不同，但意义并不相违。
在论典《大乘集论释》藏译中出现'习气异熟'的说法，是译师杨达登巴如此安立的，在梵文原本中并没有这样的说法。在《唯识成就论》中说有两种。因此在该论中所说的习气是指这两种，或者是由此产生的不堪能性。
例如说入二定者断除苦根，虽然苦根本身不是现行的种子，但称为习气，这里也是如此。下文中所说的习气也应当如此理解。
第二地有两种愚痴：对微细罪过的迷惑和对种种业道的迷惑，其习气为违品，这是说明第二离垢地的障碍。
若对照《唯识成就论》，其中有两种解释：有人说对微细罪过的迷惑是俱生的一分，对种种业道的迷惑是由此产生的三种过失业。有人说只是由此产生的不思议业的迷惑。
前说的意思是表明两种迷惑都是迷惑。后说的意思是按次第表明发起业的迷惑和不思议业的迷惑，前面所说的这两种迷惑是十种障中的邪行障。
第三地有两种迷惑：对欲贪的迷惑和对闻所成圆满的迷惑，其习气为违品，这是说明第三发光地的障碍。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་མཆོག་དང་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྔོན་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་ལན་མང་དུ་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱའོ།།འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཆོག་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་འཐོབ་པས་དེས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་ཏེ། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དེ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོས་ པའི་གཟུངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདིར་གཟུངས་དང་ཐོས་པ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའི་སྒྲིབ་པར་བསྟན་ཏོ། །ས་བཞི་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ ཡོད་དེ།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ལ་སྲེད་པའི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པས་བསྡུས་པའོ། །ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ གཉིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར།ཉོན་མོངས་པའི་སྲེད་པས་གཉིས་ཀྱང་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ནི་སྒྲིབ་པ་བཅུ་ལས་བཞི་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ཤིང་མཆོག་ཏུ་དམན་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར་ཡང་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྲ་མོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེས་ས་བཞི་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ་། ས་བཞི་པར་ཞུགས་པ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་སྔོན་ཕལ་ཆེར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རང་གི་ངང་གིས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ བདག་ཉིད་དང་གཅིག་པ་ལྟ་བུར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར།ཉོན་མོངས་པའི་མིང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ས་བཞི་པ་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཐོབ་པ་དེས་གཏན་སྤོང་བར་བྱེད་པས། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ས་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་བསྒོམ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ལ། ས་བཞི་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཐོབ་པ་དག་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཇིག ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གཉིས་པོ་དག་གཏན་དུ་བཅོམ་པར་བྱེད་དོ།།འདི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་ལྡན་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་དང་མི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་གདོད་ཀུན་ཏུ་ མི་འབྱུང་ལ།ས་བདུན་པ་ཡན་ཆད་ལ་ནི་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་རགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཕྲ་བ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་གནོན་པ་ལ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། འཇིག་ཚོགས་ ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཡང་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ནི་ས་གསུམ་པ་དག་ཀྱང་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ས་བཞི་པར་ཞུགས་པའི་ ཚེ་གདོད་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ཤིན་ཏུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།

从《唯识成就论》中，所谓欲贪的愚痴，是指障碍殊胜禅定和修所生慧的，由于之前多次与欲贪共处，故称为欲贪。此处由获得殊胜禅定和修所生慧而断除欲贪，因为要制伏从无始以来随之而生的习气。
所谓总持圆满的愚痴，是指此处障碍总持、闻慧和思慧的，如是所说，显示不住于二种愚痴的障碍。
第四地有两种愚痴：入定贪著的愚痴和法贪的愚痴，以及其粗重为违品，这是显示第四焰慧地的障碍。
从《唯识成就论》中，所谓入定贪著的愚痴，是指此处具有禅定贪著的。所谓法贪的愚痴，是指此处具有法贪的，为所知障所摄。
由断除二种愚痴，烦恼贪著二者也不再生起，如是所说。
另外，从彼论中说，这是十种障碍中的第四种微细烦恼现行障，是所知障俱生的一分。
由于与意识俱生的我见等，摄为最为低劣的行相，以及不作意也可缘取，与现行相违故称为微细，如是解说。应知以三种义显示极其微细的意义。
彼障碍第四地的菩提分法，入第四地时永断。之前多分由意识自然生起我执等的自性，如同一体而生起，故说为烦恼之名。
此处于第四地获得无漏菩提分法而永断，故我见等也不再生起。
初地、二地、三地的布施、持戒、忍辱修习是与世间相同，而第四地获得菩提分法者是出世间，故永断二种我见。
若问如何知此与识及染污意相应？由于我见等与无漏道不相应，且八地以上才不生起，七地以下仍会生起并作为烦恼所依，又此为粗而彼为细，制伏有先后之故，此唯与意识相应。
以我见等言词，摄无始时来的所知障、入定贪著和法贪，入定贪著和法贪于三地也增长，故入第四地时才永断，因为与菩提分法极不相应。

།ས་ལྔ་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། འཁོར་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་པ་ ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་།དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བའི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། འདི་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཁོར་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་ དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མོས་པའོ། །སྒྲིབ་པ་གསུམ་ལས་འདིས་ནི་ལྔ་པ་ཐེག་པ་དམན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་འཁོར་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་ཞིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མོས་ པར་བྱེད་པས་ཐེག་པ་འོག་མ་ས་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྐྱོ་ཞིང་འགོག་པས་སོ།།དེས་ས་ལྔ་པའི་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་ལྔ་པར་ཞུགས་པ་ན་གདོད་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། ས་ལྔ་པ་ལ་ནི་བདེན་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་ དག་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་དང་། ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉིད་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ས་དྲུག་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇུག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་ ཏུ་འབྱུང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་མ་ལེན་པའི་ཕྱིར། མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒྲིབས་པ་ལ་ལན་མང་དུ་གནས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ དང་པོས་ནི།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་སྒོ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏོ། །ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཕྱི་མས་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏོ། །སྒྲིབ་པ་བཅུ་ལས་འདི་ནི་དྲུག་པ་མཚན་མ་རགས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། ལྷན་ཅིག་ སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའོ། །དེས་ས་དྲུག་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་དྲུག་པར་ཞུགས་པ་ན་གདོད་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ས་བདུན་པ་ལ་ ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཐབས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་རིང་དུ་སོང་བའི་སའི་ སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་སྐྱེ་བ་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། འཇུག་པ་ཕྲ་མོའི་མཚན་མ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་རྐྱེན་རྣམས་ལས་ སྐྱེ་བ་དང་འགག་པའི་འཇུག་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་འགག་པ་ཞེས་བསྡུས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།

第五地有两种愚痴：以一向不趣向轮回作意的愚痴，以及以一向趣向涅槃作意的愚痴，以及其习气为违品，这是说明第五极难胜地的障碍。
在《唯识论》中，这依次是对轮回极度厌离和对涅槃的信解。在三障中，这是第五小乘涅槃障，由所知障俱生分导致极度厌离轮回，而趣向涅槃，如同下二乘一样因苦而厌离，而趣向寂灭。
这障碍第五地的无差别道，如说入第五地时才开始断除。在第五地中，由修习四谛而趣入彼等四谛中染净因果无差别之道，因此断除不趣向性和趣向性的愚痴。
第六地有两种愚痴：对诸行流转现前观察的愚痴，以及多相现行的愚痴，以及其习气为违品，这是说明第六现前地的障碍。
在《唯识论》中，'对诸行流转现前观察的愚痴'是指执著有染污性，因为诸行流转为染污分所摄。'多相现行的愚痴'是指执著有清净性，因取清净相。多相现行是指不能多次安住于无相观。
其中第一愚痴执苦谛和集谛为轮回之门。后一愚痴执灭谛和道谛为清净相之门。在十障中，这是第六粗相现行障，由俱生分执著染污和清净相为有。这障碍第六地的染净无相道，入第六地时才开始断除。
第七地有两种愚痴：细相现行的愚痴，以及一向作意无相方便的愚痴，以及其习气为违品，这是说明第七远行地的障碍。
在《唯识论》中，'细相现行的愚痴'是指执著有生者，因为执著细微流转相为生。如是执著从诸缘中有生灭的流转，虽然就真实义而言摄于灭，但暂时只说生。

།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་གཉེར་བའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་འགག་པ་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ དུ་འཛིན་པ་སྟེ།ལུགས་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་ལུགས་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་མ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་། གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་མི་ནུས་ཀྱང་། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་པ་ མཆོག་བསྐྱེད་པའོ།།སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་འདི་ནི་བདུན་པ་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པའི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་སོ། །དེས་ས་ བདུན་པའི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ།ས་བདུན་པར་ཞུགས་པ་ན་གཏན་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ས་བརྒྱད་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་ལ་དབང་བ་ཀུན་དུ་ རྨོངས་པ་དང་།དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་མི་གཡོ་བའི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་ལ་དབང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཡང་འདིར་ མཚན་མ་ལ་མི་དབང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།འདིས་ཀྱང་ཞིང་དང་མཚན་མའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་རང་གི་ངང་གིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ལ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་ པ་ཕྲ་མོ་ནི་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་སྟེ།སྟོང་པ་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྟོང་པ་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་དང་འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ།།སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་འདི་ནི་བརྒྱད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །སྔ་མའི་ས་ལྔ་ པོ་དག་ལ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་མང་ལ།མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ནི་ཉུང་ངོ་། །ས་དྲུག་པ་ལ་མཚན་མ་དང་བཅས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་ཉུང་ལ། མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ནི་མང་ངོ་། །ས་བདུན་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་རྟག་པར་རྒྱུན་མི་འཆད་མོད་ ཀྱི།འོན་ཀྱང་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། རང་གི་ངང་གིས་མཚན་མ་དང་བཅས་ཤིང་སྟོང་པར་མི་ནུས་སོ། །རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་དེ་ཡང་ས་བརྒྱད་པ་ལ་རྩོལ་བའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར། ས་བརྒྱད་པར་ཞུགས་པ་ན་གཏན་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། དེ་གཏན་ དུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དབང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ས་དགུ་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཆོས་བསྟན་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་། སྤོབས་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། སྤོབས་པ་ ལ་དབང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་།དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཆོས་བསྟན་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ དང་།གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་། སྤོབས་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་བསྟན་པ་དང་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་ པས་དོན་གཅིག་གི་ནང་དུ་དོན་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།

又从彼经中说到'执著于无相一味的愚痴'，即是执著于有能灭者，因为执著于有违背次第的细微相。如同于缘起中执著有违背次第的相，虽然不能近修一味无相作意，但能生起殊胜的空性行。
在十种障碍中，这是第七种细微相普遍生起的障碍。即由所知障俱生的一分，执著有生灭细微相普遍生起。此障碍第七地无相殊胜道，入第七地时永断此障。
第八地有两种愚痴：无相作功用愚痴和于相自在愚痴，及其随眠违品，这是说明第八不动地的障碍。
在《唯识论》中说到无相作功用愚痴和于相自在愚痴，因为此地不能自在于相，此地也摄于刹土和相的一分，第八地以上唯一无漏道自然生起，三界烦恼不再生起，但有情意中仍有微细所知障生起。因为空性智慧的果无有违品故。其中'空性智慧的果'是指由空性智所成就的后得智和灭尽定。
在十种障碍中，这是第八种无相作功用障，即由所知障俱生的一分，无相修习不能自然趣入。前五地中有相修习多，无相修习少。第六地有相修习少，无相修习多。第七地虽然恒时相续一味无相修习，但仍有功用，因为对无相有功用，不能自然于相而空。此功用障在第八地无功用道故，入第八地时永断，由永断故获得二种自在。
第九地有两种愚痴：于无量法教、无量法句文字及渐增智辩陀罗尼自在愚痴，以及于辩才自在愚痴，及其随眠违品，这是说明第九善慧地的障碍。
在《唯识论》中说到'于无量法教、无量法句文字及渐增智辩陀罗尼自在愚痴'中，'法教及无量陀罗尼自在'是指无碍解，因为获得所诠陀罗尼自在，能于一义中显示一切义故。

།ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། རྗོད་པར་བྱེད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ཡི་གེ་གཅིག་གི་མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ ནང་དུ་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་སྤོབས་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། སྒྲ་སྐད་གཅིག་གིས་ཕན་ཚུན་ངེས་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པའི་གཟུངས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ སྒྲ་སྐད་གཅིག་གི་ནང་དུ་སྒྲ་སྐད་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྤོབས་པ་ལ་དབང་བ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྤོབས་པ་ལ་དབང་བ་ཞེས་པ་ནི། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལེགས་པར་རྟོགས་ཤིང་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་དབང་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དགུ་པའི་སྒྲིབ་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་འདི་ནི་དགུ་པ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་མ་མོས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པར་མ་མོས་ཤིང་རང་གི་དོན་ལ་བརྩོན་པར་མོས་པར་བྱེད་པས་སོ།།དེས་ས་དགུ་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་། ས་དགུ་པར་ཞུགས་པ་ན་གཏན་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ས་བཅུ་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། གསང་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་ ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། དེ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་ནི་བྱ་བའི་དངོས་པོའི་ལས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གསང་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཁོང་དུ་ ཆུད་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདིར་ཆོས་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་དང་། ཡོངས་སུ་སྦ་བར་བྱ་བ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་ གཅིག་གིས་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པས་སོ།།དེས་ས་བཅུ་པའི་ཆོས་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་དང་། ཡོངས་སུ་སྦས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། ས་བཅུ་པར་ཞུགས་པ་ན་གཏན་དུ་སྤོང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ཀུན་ ཏུ་རྨོངས་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། ཐོགས་པ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སའི་སྒྲིབ་པ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་ པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཕྲ་མོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ།

所谓'无量法句文字陀罗尼自在'，是指对于法的各别正确认知，由于获得言说陀罗尼自在力，故能在一个字的名称、词句和文字中显示一切名称、词句和文字。
所谓'智慧辩才陀罗尼自在'，是指对于词义的各别正确认知，由于获得以一种语言互相解说词义的陀罗尼自在力，故能在一种语言中显示一切语言。
关于'辩才自在愚痴'，'辩才自在'是指对于辩才的各别正确认知，因为善于了解根机并精通说法。
对于这四种自在力的障碍，应当了知是第九地的障碍所摄。在十种障碍中，这是第九种不乐利他障，因为由所知障俱生的一分，使得对利益众生的事业不乐精进，而乐于精进自利。
这些障碍遮蔽第九地的四种无碍解，入第九地时永远断除。
第十地有两种愚痴：对大神通的愚痴，以及对微细秘密悟入的愚痴，其习气为违品，这是说明第十法云地的障碍。
在《唯识论》中说：所谓'对大神通的愚痴'，是指在此对事业的实际作用起障碍者。所谓'对微细秘密悟入的愚痴'，是指在此对大法智云和所应秘密之事起障碍者。
在十种障碍中，这是于诸法未得自在障，因为由所知障俱生的一分，使得不能获得诸法自在。
这些障碍遮蔽第十地的大法智云和秘密所生的事业，入第十地时永远断除。
如来地有两种愚痴：对一切所知极微细执著的愚痴，以及极微细碍的愚痴，其习气为违品，这是说明第十一如来地的障碍。
在《唯识论》中说：所谓'对一切所知极微细执著的愚痴'，是指在此所说的微细所知障。

།ཐོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དེ་། དེའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།དེ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཅིག་ཅར་སྤངས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་འདི་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ས་འདིར་ཆོས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པས་ཤིན་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། འདིར་ལྷན་ཅིག སྐྱེས་པའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཕྲ་མོ་དང་ལྡན་པ་དང་།རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན། དེ་དག་ཅིག་ཅར་སྤངས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ལེན་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས པའི་དགོས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འཆིང་བ་རྣམས་དང་བྲལ་བར་སྟོན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་ས་བཅུ་གཅིག་རྣམ་པར་གཞག་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་རྣམས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འཆིང་བ་དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་འཆིང་བ་རྣམས་དང་བྲལ་བར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས གསུངས་པ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གྱ་ནོམ་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་རྣམས་ཡོངས་ སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཆེ་ཞིང་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བགྱིད་ པ་ལགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྤྱིར་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གཞན་ལ་ ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ།།གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཤེས་ བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་ལྟར་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་དྲ་བ་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་དྲལ་ཞིང་དེ་ལྟར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཐིབས་པོ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་ཐོབ་པར་བགྱིད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ།

所谓'极其微细的障碍和遍一切愚痴'，是指一切自然生起的烦恼障种子。因此在《阿毗达磨集论》中说：'当证得菩提时，同时断除烦恼障和所知障，成为阿罗汉和如来，因为获得大涅槃和大菩提。'
在十种障碍中，这是单独分出的一种障碍。因此在《唯识成就论》中说：'虽然在此地获得法自在，但因仍有余障，故不称为究竟。此处具有俱生所知障的微细相和自然生起的烦恼障种子，当金刚喻定现前时，同时断除这些障碍而入如来地。'
详细的分类应当如《相品》中所说般了知。'善男子，为二十二种愚痴和十一种随眠故建立诸地'，此下是第三部分，显示宣说愚痴等的必要。
这又分为两部分：显示宣说愚痴等的意趣，以及显示远离菩提系缚。这是第一部分。意思是为建立十一地故而宣说愚痴和随眠。
'无上正等菩提是不具有这些系缚的'等，显示无上菩提远离诸系缚。这也分为两部分：如来自说和菩萨赞叹。这是第一部分如来自说的显示，即在最胜正等觉的阶段中，完全断除愚痴和其随眠。
菩萨观世自在也如是白佛言：'世尊，无上正等菩提极其稀有，具大利益，能成就果报'等，这是第二部分显示菩萨的赞叹。
这又分为两部分：总说和别说，这是第一部分总的赞叹。这又分为两部分：第一、成就大利益是利他功德；第二、成就大果报是自利功德。
或者说，因为能获得菩提故称为大利益；因为能获得涅槃故称为大果报。或者说，所断的所知障称为大利益；所断的烦恼障称为大果报。
'诸菩萨如是广破愚痴大网，如是超越随眠稠林，而现证无上正等菩提'，这是第二部分别说赞叹。

།མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་རྣམས་བྲལ་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ པ་དང་།བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པས་སོ། །ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཅན་ལ་འགེབས་ཤིང་དཀྲི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དྲ་བ་ལྟ་བུར་བསྟན་ཏོ། །གནས་ངན་ལེན་མང་བས་ཐིབས་པོ་ལྟ་བུར་ བསྟན་ཏོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་ལ་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་བསྟན་པ་དང་། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ བརྗོད་པའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་དྲུག་པ་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ས་དེ་དག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་དུ་དག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན ཆད་ནི་བཞི་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་རྣམ་པ་དུ་དག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་ཡང་དག་པར་ གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་དུ་བཀོད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ས་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ ཡིན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །གྲངས་སྨོས་ནས་ས་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་ལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་པར་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ། །ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་།སངས་རྒྱས་མཐོང་ཞིང་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། མཐུ་རྣམ་པར་དག་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །འཕགས་ པ་མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་བཀོད་པ་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཏེ། དེ་ལ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ གོང་དུ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བརྒྱད་ལ་སྤྱིར་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་ལས་སྤྱིར་སེམས་རྣམ་ པར་དག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་ པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སྙིང་རྗེ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚད་མེད་པ་བཞི་ལས་སྙིང་རྗེ་ཚད་མེད་པའོ། །སྙིང་རྗེ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྒྱུ་རྣམ་པ་ བརྒྱད་ཀྱིས་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དང་པོ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཏི་མུག་མེད་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གཅིག་གི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།

此经文有三种含义：远离一切愚痴、超越恶趣、证悟菩提，菩萨具足这三种功德。
这些愚痴因为能覆盖和缠缚众生，所以说如网。由于恶趣众多，所以说如密林。
另一种解释方式是，二十二种愚痴分为四类：一是请问，二是回答，三是从'善男子'以下的开示，四是圣观自在菩萨宣说菩提功德。
第五十六品。观自在菩萨又如是请问世尊：'世尊，这些地有多少种殊胜差别而建立？'从此以下是第四部分，即以八种殊胜差别分别诸地。
这又分为两部分：请问和回答。这是菩萨的请问，意思是这十一地以多少种差别而建立。
世尊对观自在菩萨说：'善男子，略说有八种'等，这是第二部分，如来的回答。
这又以三种方式宣说：首先简略说明数量，其次按数列举名称，最后从'善男子'以下开始，分别诸地的殊胜与非殊胜。这是第一种。简略说明十一地有八种殊胜差别。
增上意乐清净、心清净、悲心清净、波罗蜜清净、见佛承事清净、成熟众生清净、受生清净、威力清净，这是第二种按数列举名称。
《圣解脱际经》、《解深密经》、《大乘集论释》青目译本以及《瑜伽师地论》所说大致相同。其中增上意乐即如前增上意乐清净章节中所说。
心清净是指总的八种等至的心清净，因此诸圣教中总说心清净。《论释》中说四禅为心清净。《瑜伽师地论》中说最初证悟圣谛、入于无漏正性，故称增上心学。
悲心清净是指四无量中的悲无量。若问悲与大悲有何差别？答：说一切有部的《俱舍论》中说有八种因的差别。
因此该论中说：第一是本性无痴，因为没有颠倒的本性差别。第二是行相，因为三苦和一苦的行相有差别。

། གསུམ་པ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་དང་། ཁམས་གཅིག་གིས་དམིགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་ས་ལས་བརྩམས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་ནི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་ནི་ལུས་ལས་བརྩམས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས པའི་སྐུ་ཁོ་ནའི་སྐུ་ནི་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ལ།ལུས་གཞན་དག་ནི་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་ནི་མངོན་དུ་ཐོབ་པ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདུན་པ་ནི་སྐྱོབ་པའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། བསྐྱབ་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་རེ་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།བརྒྱད་པ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དུ་སྙིང་བརྩེ་བའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་ལྔས་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་ སྡེ་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་སྟོན་ཏོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྙིང་རྗེ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སྙིང་རྗེ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་ པོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་མཐོང་ན། སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་བསྒོམས་པ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་ བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་མཐོང་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཕན་འདོགས་པ་མང་བའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཐོགས་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྙིང་རྗེའི་སེམས་ནི་གཞན་གྱི་ཉེས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉེས་པ་ཆེན་པོ་བྱས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་སྙིང་རྗེ་ལ་ནི་ མ་སྙོམས་པའི་མཐོ་དམན་ཡོད་ཀྱི།འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བདག་ཉིད་ལ་ཕན་པ་སྤངས་ནས་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཉེར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་ བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་སྙིང་རྗེའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། མཉམ་པ་མ་ཡིན་རྟག་པ་མིན། །ཟབ་པ་མ་ཡིན་རྗེས་མཐུན་མིན། །ལམ་ཡང་མ་ཡིན་མི་དམིགས་མིན། ། སྙིང་རྗེ་དྲུག་ནི་དེ་ལྟར་བཟློག་།། ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་ལས་བཟློག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དང་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང་། རྗེས་སུ མཐུན་པ་དང་།ལམ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། མི་དམིགས་པའོ། །དེ་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་ དུ་ཡང་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བདག་དང་གཞན་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཅི་རིགས་པར་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

第三是所缘，因为三界和一界的所缘是不同的。第四是依地而言，第四禅定是遍摄的，其他则是不同的。第五是依身而言，唯有如来身是遍满的，其他身则是不同的。第六是现前获得，因为离有顶贪欲是不同的。第七是救护事业圆满，因为'应当救护'的希望是不同的。第八是悲悯，因为平等悲悯有差别，如是解说。
契合正理论中以五种差别显示差别相。如彼论中广说。经部论《真实义》中以七种义显示。
因此，若问彼论中悲心与大悲有何差别？答：悲心仅是悲悯，大悲则因能成办事业而称为大悲。为何如此？菩萨见到众生苦时，为断除苦而精进努力，又因从无量劫以来修习而成就，故称为大悲。
复次，以智慧眼见众生受苦时，必定生起欲令解脱之心，故称为大悲。又因利益广大，故称为大悲。又因无碍，故称为大悲。为何如此？悲心因忆念他人过失而生障碍，大悲即使对极大过失者也能无碍通达。
复次，悲心有不平等高下，而此则因对一切平等，故称为大悲。复次，因舍弃自利而追求利他，故称为大悲。悲心则不如是，此即差别。
此中若配合大乘教法，《经庄严论》以六种义显示悲心差别。因此彼论说：'非平等非常，非甚深非顺，非是道非缘，悲有六种违。'
此论释中说：从非大悲六种差别的对治，即是大悲六种差别，即：平等性、恒常相续、甚深、随顺、清净道、无所缘。其中平等性是指，应知众生所有乐受等诸受皆是苦。恒常相续是指，乃至无余涅槃亦无穷尽。甚深是指，入地菩萨对自他平等。随顺是指，随宜引导一切众生离苦。清净道是指，已完全断除烦恼障品。

།མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ན་ཆོས་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས ཀྱང་དོན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་དེ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པ་ཡང་།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་བསྟན་པ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་སྟོན་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་ཀྱང་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་པས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྟན་པ་དང་མི་ མཐུན་ཏེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་བསྟན་པ་དག་ དང་མཐུན་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མངའ་བའི་བྱམས་པ་དང་ཐུགས་རྗེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆུང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སྤྱོད་ཅེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ལྟོས་ན་ནི་ཆུང་བ་ ཡང་ཡིན་ལ།ཐེག་པ་གཉིས་ལ་ལྟོས་ན་ནི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བཏགས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱམས་པ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་མཆོག་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་བཅུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།འོག་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་མཐོང་ཞིང་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། མ་ལུས་པ་གསུམ་པོ་སངས་རྒྱས་མཐོང་བ་ལུས་པ་ མེད་པ་དང་།མཆོད་པ་ལ་ལུས་པ་མེད་པ་དང་། རིམ་གྲོ་བྱ་བ་ལུས་པ་མེད་པ་དང་། ས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་མ་ལུས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་མ་ལུས་པ་དང་མཆོད་ པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པ་དང་།རིམ་གྲོ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པའོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་མཐོང་བ་མ་ལུས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སངས་རྒྱས་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །མཆོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྙེད་པའི་མཆོད་པ་ནི་ན་བཟའ་དང་། ཞལ་ཟས་ལ་སོགས་པའོ། །བཀུར་སྟིའི་མཆོད་པ་ནི་སྤོས་དང་། མེ་ཏོག་དང་། རྒྱལ་མཚན་ལ་སོགས་པའོ། །སྒྲུབ་པའི་མཆོད་པ་ནི་དད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲུབ་པའོ། །རིམ་གྲོ་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཡང་དག་པར ཚོལ་བའི་རིམ་གྲོ་བྱ་བ་དང་།བསུ་བསྐྱལ་གྱི་རིམ་གྲོ་བྱ་བ་དང་། སྒྲུབ་པའི་རིམ་གྲོ་བྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།

所谓'无缘'，是指获得无生法忍时，诸法无所缘故，如是说。在《圣般若波罗蜜多释》中，以六种意义来显示其差别，与《庄严经论》所说不相符合，应当如彼广说而了知。在《瑜伽师地论》、《广释》和《俱舍论》中，是以四种缘来显示如来大悲的圆满，而未说有二种差别。在《庄严经论》中也是以四种因来成就大悲性，与《瑜伽师地论》等所说不相符合，如彼广说。
说一切有部的《俱舍论》中所说的大悲，与《菩提分论》、《圣般若波罗蜜多释》和《庄严经论》所说相符，表明菩萨也具有大悲。在《圣般若波罗蜜多释》中说：'此外，如来相续中所具有的慈悲称为大，其他众生相续中所具有的称为小。'
若问：'既然如此，为何说菩萨行持大慈大悲？'答：菩萨的大悲与如来相比是小，但与二乘相比则称为大，这是假名大悲。如来的慈悲是真实最胜大悲。
其中'波罗蜜多清净'是指六度、十度等，如下所说当知。其中'见佛承事清净'，如《圣十地经释》中说：'圆满三种：见佛圆满、供养圆满、承事圆满。'
因此，在彼释中说：'菩萨大愿圆满有三种：见一切佛圆满、一切供养圆满、一切承事圆满。其中见佛圆满也有三种：见化身佛、见报身佛、见法身佛。供养也有三种：资具供养，即衣服、饮食等；恭敬供养，即香、花、幢幡等；修行供养，即信心、持戒等修行。承事也有三种：求法承事、迎送承事、修行承事。'

།ཡང་ན་སངས་རྒྱས་མཐོང་ཞིང་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་གང་ཞེ་ན།དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྐུ་ལ་མཆོད་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་ལ་མཆོད་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་མཆོད་པ་དང་། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་མཆོད་པ་དང་། བདག་གིས་བྱས་པའི་མཆོད་པ་ དང་།གཞན་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་མཆོད་པ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟིའི་མཆོད་པ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོའི་མཆོད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མཆོད་པ་དང་། སྒྲུབ་པའི་མཆོད་པའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ མཆོད་པ་དེ་ནི་དེའི་སྐུ་ལ་མཆོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མཆོད་རྟེན་ནམ། གཙང་ཁང་ཕྱུར་བུའམ། གཙང་ཁང་ངམ། མཆོད་རྟེན་རྙིང་པའམ། མཆོད་རྟེན་གསར་པ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མཆོད་ པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དབང་པོ་ལ་སྣང་བར་མངོན་སུམ་དུ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་མཆོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའམ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ན། འདི་ལྟར་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདས་པ་དང་མ་བྱོན་ པ་དང་།ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་གཅིག་གི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ གྱུར་པ་འདི་ལ་མཆོད་པ་བྱའོ།།འདས་པ་དང་མ་བྱོན་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མཆོད་པ་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་འདི་ལ་ཡང་མཆོད་པ་བྱའོ། །དེ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་དག་ན་མཆོད་རྟེན་དང་།གཙང་ཁང་ཕྱུར་བུ་དང་། གཙང་ཁང་དང་། མཆོད་རྟེན་རྙིང་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་གསར་པ་བཞུགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་མཆོད་པ་བྱའོ་སྙམ་པ་དེ་ནི་རེ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མངོན་སུམ་དང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་སྤྱིའི་མཆོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ མཆོད་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་སྟེ།མཆོད་པ་བྱེད་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་གི་མཆོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའམ།མཆོད་རྟེན་ནམ་། གཙང་ཁང་ཕྱུར་བུའམ། གཙང་ཁང་གཅིག་གམ། གཉིས་སམ། མང་པོ་ནས་བྱེ་བ་འབུམ་གྱི་བར་དུ་ཅི་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་ མཆོད་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཚངས་པ་དུ་མའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བསྐལ་པ་དུ་མ་ཡང་ལོག་པར་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་ལ། གཞི་དེས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཚོགས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཁོ་ན་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེ་ཞིག་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཆེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།

或者称为见佛并清净供养，是指十种供养。因此在《瑜伽师地论》中说：'其中，菩萨对如来的供养是什么呢？简而言之，应当了知有十种：供养身、供养塔、现前供养、非现前供养、自作供养、教他作供养、利养恭敬供养、广大供养、无染污供养和修行供养。其中，菩萨对如来色身亲自现前供养，称为供养身。其中，菩萨为如来而对塔庙、佛殿、精舍、旧塔或新塔作供养，称为供养塔。其中，菩萨对如来身或如来塔庙现前可见、显现于感官而作供养，称为现前供养。其中，菩萨对如来或如来塔庙作现前供养时，以增上意乐和欢喜心作意：一如来之法性即是过去、未来、现在一切如来之法性，一塔庙之法性即是一切塔庙之法性，因此我应当供养现前如来，供养过去、未来、现在一切如来，供养现前如来塔庙，以及十方无量无边世界中的塔庙、佛殿、精舍、旧塔、新塔等一切塔庙。这就是菩萨对如来及如来塔庙现前与非现前的总供养。菩萨对非现前如来或如来塔庙，为一切佛及一切如来塔庙如是作意而供养，应知这是单纯的非现前供养。如来涅槃后，菩萨为如来而建造如来身像或塔庙、佛殿、精舍，或一座、二座乃至千万座，随己所能所及，这也是菩萨对如来们作非现前广大供养，具无量福德果报，为众多梵天福德所摄持。由此菩萨于大劫乃至多劫中不堕恶趣，并且必定圆满无上正等正觉资粮。其中，菩萨仅对如来或如来塔庙作供养，应当视为具有广大福德果报。'

།མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ པ་འབའ་ཞིག་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དེ་བས་རྒྱ་ཆེ་བར་བསྟན་པར་བྱའོ།།མངོན་སུམ་དང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་སྤྱིའི་མཆོད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་ མཆོད་པ་བྱ་བར་འདོད་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ལག་གིས་བྱེད་དེ།སྙོམ་ལས་དང་བག་མེད་པའི་གནས་ལ་བརྟེན་ཏེ་བྲན་དང་བྲན་མོ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་། ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་། གྲོས་གྲོགས་དང་། ཉེ་དུ་དང་། སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་རྣམས་བྱེད་དུ་ མི་འཇུག་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདག་གིས་བྱས་པའི་མཆོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མཆོད་པ་བྱ་བར་འདོད་པས་བདག་ཉིད་འབའ་ཞིག་མི་བྱེད་པར་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱང་བྱེད་ དུ་འཇུག་པ་དང་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་།བྲན་དང་བྲན་མོ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་། ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་རྣམས་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་། གྲོས་གྲོགས་དང་། ཉེ་དུ་དང་། སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་རྣམས་ནས་མུ་སྟེགས་ཅན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་བར་དག་དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའམ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདག་དང་གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ཐུན་མོང་གི་མཆོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མཆོད་པ་བྱ་བའི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཆུང་ངུ་ཡོད་ལ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་བསོད་ནམས་ཆུང་ཞིང་མི་ནུས་པ་འདི་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་བྱ་བ་བྱས་ནས་བདེ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་དངོས་པོ་དེ་བསམས་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཁོ་ན་ལ་སྦྱིན པར་བྱེད་ལ།གཞན་དག་གིས་ཀྱང་དངོས་པོ་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕ་རོལ་འབའ་ཞིག་གིས་བྱས་པའི་མཆོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ བདག་འབའ་ཞིག་གིས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ།།གཞན་འབའ་ཞིག་གིས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཐུན་མོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ་གོང་ན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་ན་བཟའ་དང་། ཞལ་ཟས་དང་། གཟིམས་ཆ་དང་། གདན་དང་། སྙུན་གྱི་གསོ་སྨན་དང་། ཡོ་བྱད་རྣམས་དང་། གུས་པར་སྨྲ་བ་དང་། ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། མངོན་དུ་ལྡང་བ་དང་། ཐལ་མོ་སྦྱོར་བ་དང་། མཆོད་པའི་ལས་བདུག་པའི་སྤོས་རྣམས་དང་། ཕྱེ་མའི་སྤོས་རྣམས་དང་། བྱུག་པའི་སྤོས་རྣམས་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། གདུགས་དང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན་དང་། མར་མེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབུལ་བ་དང་། བསྟོད་པ རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་།ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་བྱ་བ་དང་། གཡས་ཕྱོགས་སུ་བསྐོར་བ་དག་གིས་མཆོད་པ་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཟད་མི་ཤེས་པ་ཅན་གྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་རྙེད་པ་དང་།བཀུར་སྟིས་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་པོར་མཆོད་པ་བྱེད་དེ། དངོས་ པོ་མང་པོ་དང་།དངོས་པོ་གྱ་ནོམ་པ་དང་། མངོན་སུམ་དང་། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་གིས་བྱས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་དང་། སྙིང་ཐག་པ་ནས་དགའ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ཅིང་མོས་པ་དྲག་པོས་མཆོད་པ་བྱེད་ལ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་ བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྔོ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཆོད་པ་རྣམ་པ་བདུན་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།

应当显示非现前的福德果报更为广大。现前与非现前的总体供养的福德果报应当视为更为广大。其中，菩萨欲供养如来塔时，应当亲自动手，不因懈怠放逸而令奴仆、婢女、工人、佣人、亲友、同伴、亲属、姻亲等代为操作，这应当了知是菩萨自作的供养。
其中，菩萨欲供养如来或如来塔时，不仅自己做，也令父母二人、子女妻子、奴仆婢女、工人、佣人等，以及亲友、同伴、亲属、姻亲乃至外道出家者等，都来供养如来或如来塔，这应当了知是菩萨自他共同的供养。
菩萨有少许供养之物，以具有悲心，想到'这些痛苦的众生福德微薄且无能力，若能供养如来或如来塔便会获得安乐'，故意将此物给予他人，他人以此物供养如来或如来塔，而菩萨自己不做，这应当了知是菩萨唯他所作的供养。
其中，唯自己所作的供养，其福德果报是大的；唯令他人所作的供养，其福德果报是更大的；共同所作的供养，其福德果报最大无上，应当了知。
其中，菩萨以衣服、饮食、卧具、坐具、医药、资具等，以及恭敬言语、顶礼、起身、合掌、供养之事、各种熏香、散香、涂香、各种花鬘、伞盖、胜幢、幡幢、各种灯明供养，以及各种赞颂、五体投地礼拜、右绕等作供养，如是以无尽施等作供养，这应当了知是菩萨以利养恭敬供养如来或如来塔。
其中，菩萨以这些利养恭敬长时间供养如来或如来塔，以众多事物、殊胜事物、现前、非现前、自作、他作，以发自内心的欢喜现前且以猛利信解作供养，并将此善根回向无上正等正觉，这称为菩萨七种广大供养。

།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་རང་གི་ལག་གིས་བྱ་བ་བྱེད་དེ་། ཁྱད་དུ་གསོད་པའམ། ལེ་ལོས་གཞན་དག་བྱེད་དུ་ འཇུག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།གུས་པས་བྱེད་དེ་མ་གུས་པས་མ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་མི་གཡེང་བས་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པས་བྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་མངོན་པར་དད་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་སེམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དག་ལས་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟིའི་ རྒྱུས་ཚུལ་འཆོས་པའི་ཕྱིར་མི་བྱེད་པ་དང་།མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོས་མཆོད་པ་བྱེད་དེ། བ་བླས་བྱུག་པ་དང་། མར་ཁུས་བཀྲུ་བ་དང་། གུ་གུལ་གྱིས་བདུག་པ་དང་། ཨརྐའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཡོ་བྱད་དུ་རུང་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གིས་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་མཆོད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་རང་གི་ཞོ་ཤས་བསྒྲུབས་པ་ཡང་མེད་ལ། གཞན་ཡང་བཙལ་ཏེ་རྙེད་པ་ཡང་མེད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོ་བྱད་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ ཡིན་ན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་འཛམ་བུའི་གླིང་ངམ།གླིང་བཞི་པའམ། སྟོང་ངམ། སྟོང་གཉིས་སམ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའམ། ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་དག་ན་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དད་པ་ཅན་གྱི་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་།རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བྱས་ནས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་ཆུང་ངུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ པོས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སེམས་ཉམས་བདེ་བ་དང་། སེམས་དགའ་བས་བརྩོན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་དང་། ཡུད་ཙམ་ཡུད་ཙམ་དུ་ཐ་ན་བ་བཞོས་ཙམ་གྱི་བར་དུ་ཡང་། སེམས་ཅན་ སྲོག་ཆགས་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་སྒོམ་པར་བྱེད།སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་དང་། དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བའི་འདུ་ཤེས་ དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཕན་ཡོན་གྱི་འདུ་ཤེས་སྒོམ་པར་བྱེད། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཆོས་དང་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་པར་བྱེད། དེ་བཞིན་དུ་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་དང་། ཡུད་ཙམ་ཡུད་ཙམ་ལ་ཡང་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ལ་བཟོད་པ་ཆུང་ངུའི་ཤེས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པས་ཀྱང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་མོས་ཤིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་།མཚན་མ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱེད་ན། དེའི་གོང་དང་དེ་ལས་ལྷག་པར་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་སྲུང་བ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྒྲུབ་པས་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པའི་མཆོག་གྱི་ནོམ་པ་གོང་ན་མེད་པ་ཡིན་ཏེ།སྔ་མ་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟིའི་མཆོད་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་མཆོད་པ་དེའི་བརྒྱའི་ཆ་དང་། སྟོང་གི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་རྒྱས་པར་རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་སྟེ། དེ་ ནི་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལ་མཆོད་པ་དང་། དགེ་འདུན་ལ་མཆོད་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཅི་རིགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

关于这个问题，菩萨对如来或如来的佛塔，应当亲手做事，不可轻视或懈怠让他人去做，应当恭敬地做而不是不恭敬地做，应当专注地做，应当以无烦恼心去做，不应为了从信仰佛陀的国王等具大心者处获得利养恭敬而做作法，
不应以不适合的物品供养，不应用牛粪涂抹，不应用油擦洗，不应用安息香熏香，不应用阿迦花等，也不应用其他不适合的用具，这就是应当了知菩萨的六种无烦恼供养。
此外，菩萨们既没有以自己的份额获得受用，也没有通过寻求而获得，菩萨虽然没有获得用具的自主权，但是对如来的任何供养，无论是在赡部洲，还是四大部洲，或是小千世界、中千世界、大千世界，或是十方无边无际世界中的小、中、大供养，
具信的菩萨都以欢喜心和胜解广大心随喜赞叹。这也是菩萨以小资粮对如来作无量大供养，为菩提大资粮所摄。对此，菩萨应当经常不间断地以愉悦心和欢喜心精进修行。
关于这个，菩萨即使在短暂的时间里，乃至挤牛奶的时间里，也要对一切众生、有情、生灵修习慈心，具足悲心、具足喜心、具足舍心。同样地，对一切行修习无常想，对无常修习苦想，对苦修习无我想，对涅槃修习功德想。
修习忆念如来、忆念法、忆念僧。同样地，即使在短暂的时间里，也以小忍智一分了知一切法不可言说的本性真如，安住于无分别、无相之心，更何况是更上、更胜的境界。
同样地，菩萨应当完全守护戒律，精进于止观和菩提分法，同样地精进于诸波罗蜜多和四摄事，这就是菩萨以修行供养如来的最上无上供养。
前面所说的利养恭敬等一切供养，连此供养的百分之一、千分之一都比不上，乃至比喻也不能及。应当了知这就是以十种方式对如来作一切供养。
如同对如来的供养一样，对法的供养和对僧的供养也应当如理随分而行，如经中所详细宣说。

།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། མདོ་སྡེ་རྒྱན་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་སྤྱོད་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་མདོར་བསྡུ་ན་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན པར་བྱེད་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཕགས་པའི་གསུང་ལ་བཞུགས་པ་ཡོངས་སུ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཟང་ཟིང་དང་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཟང་ཟིང་གིས་བསྡུ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གྲོགས་བྱས་ནས་ཡོངས་སུ་སྡུད་པ་སྟེ། ཐབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་སྟེ། འཇུག་པ་དང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། །བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བསྡུ་བའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་བསྡུ་བའི སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་།དགེ་བ་ཡང་དག་པར་ལེན་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། ལེགས་པར་ཡང་དག་པར་རྩོལ་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། ལེགས་པར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། ལེགས་པར་རྣམ་པར་ གྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྡུ་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རིགས་ཅན་དང་། རིགས་མེད་པའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ནི་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་བརྟས་པ་ནས། དེ་གཉི་ག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གང་ཟག་ནི་རྣམ་པ་དྲུག སྟེ།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་པ་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དག་པ་སྟེ། ས་དང་པོ་པ་དང་། སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་སྟེ། ས་གཉིས་པ་ནས་ས་བདུན་པའི་བར་དང་། ངེས་པའི་ས་ལ་གནས་པ་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་དང་། སྤྱོད་པར་ངེས་པར་གྲུབ་པའི་ས་ལ་གནས་པ་སྟེ། ས་དགུ་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པའི་ས་ལ་གནས་པ་སྟེ། ས་བཅུ་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གང་ཟག་ནི་མཚན་ཉིད་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡོད་དེ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་།བདེ་བའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། གནོད་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་མཐུན་པར་འཇུག་པ་དང་། ཆེན་པོར་སྐྱེ་བ་དང་། བདག་པོར་སྐྱེ་བ་དང་། ཐ་མའི་སྐྱེ་བའོ།

广大分别即应当如善戒经、论持地、庄严经、圣般若波罗蜜多释论及大毗婆沙论中所说般了知。其中所谓清净成熟有情，即是四摄事。因此如论释中说：'成熟之行，即是四摄事，略说即是成熟有情之行。'圣教中所说一切应调伏之有情，即是以财法二种摄受之义故。其中以财摄受者，是以智慧为伴而摄受，以方便令成熟故。以法摄受者，是正摄受，以趣入及随入方便令成熟。彼等摄事亦依五种摄行而说为摄事。其中五种摄行即是依止摄受、为令摄受善法而摄受、为令正精进而摄受、为令善成熟而摄受、为令善解脱而摄受。
如瑜伽师地论中说，成熟略有六种应知，成熟体性即是：善法种子及善法亲近体性。其中成熟补特伽罗略有四种：三乘种性者及无种性补特伽罗。成熟差别略有六种：根成熟、善根成熟、智成熟、小成熟、中成熟、大成熟。其中成熟方便应知有二十七种：从界增长乃至二俱成熟。其中成熟补特伽罗有六种：信解行地前行者、清净增上意乐即初地、行地住即二地至七地、决定地住即八地、行决定成就地住即九地、究竟地住即十地及佛地。彼成熟补特伽罗有如是相：三乘补特伽罗各有三种差别，如彼论中广说。
其中所谓清净受生即是：诸菩萨为利益有情而受种种生，是名清净受生。因此如瑜伽师地论中说：'诸菩萨为一切有情利益安乐，无有过失之一切受生略有五种。何等为五？息灭损害、随顺同分、大身受生、主尊受生、最后受生。'

། དེ་ལ་ཡང་གནོད་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མུ་གེས་ཕོངས་ཤིང་གནོད་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་དུས་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེར་སྐྱེས་ནས་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་རང་གི་ཤས་ཚིམ་པར་བྱེད་དོ། །སེམས་ཅན་ནད་མང་བ རྣམས་ལ་ནད་དེ་དག་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས་རིག་སྔགས་འཆང་གྲུབ་པའི་སྨན་ཆེན་པོའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།།ཕ་རོལ་གྱི་དམག་ཚོགས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གནོད་པར་འགྱུར་བའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་ནི་ཆོས་བཞིན་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐབས་ལ་མཁས་པས་ཕ་རོལ་གྱི་དམག་ ཚོགས་ཀྱི་གནོད་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་རོ།།སེམས་ཅན་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་ནི་སྡུམས་བྱ་བ་དང་། འཁོན་གྱི་བསམ་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར། ཚིག་བརྩན་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། སྨོན་ལམ་གྱིས་སམ། དབང་ཐོབ་པས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་གི་སྐྱེ་གནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ནས། དེ་དག་དགེ་བ་གང་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་དོ་། །དགེ་བ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་ཆོས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པར་ མཐུན་པར་འཇུག་པའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཆེན་པོར་སྐྱེ་བའི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཚེ་དང་། ཁ་དོག་དང་རིགས་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་། །དེ་ལ་བདག་ པོར་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ། ས་བཅུ་པའི་བར་དག་གི་སྐྱེ་བ་བརྗོད་པ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་དབང་ཕྱུག་ནས་བཟུང་སྟེ། འོག་མིན་ལས་འདས་ནས་སྐྱེ་བའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གང་དུ་གནས་པ་མཆོག་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་བར་དེ་ནི།དེའི་བདག་པོར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཐ་མའི་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ནི་གང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་མདུན་ན་འདོན་གྱི་ཁྱིམ་མམ་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་སྐྱེ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་ཞིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་སྐྱོང་བར་མཛད་པ་དེ་ནི་ཐ་མའི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ་ཕྱི་མ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་དག་ཏུ དགེ་བ་དང་བཟང་བ་དང་།ཤིས་པའི་སྐྱེ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་གང་སུ་དག་ཀྱང་རུང་། སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་ཟད་དེ། འདི་དག་གོང་ན་ཡང་མེད་དོ། །འདི་ལས་ལྷག་པ་ཡང་མེད་དོ། །བྱིས་པའི་སར་སྐྱེ་བ་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།འདི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་ན་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་ནི་འོག་ནས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

其中，能够真实平息损害的出生是这样的：在此，菩萨会在饥荒贫困和遭受大损害的时期出生，生于彼处后，以自己的肉使一切众生满足。对于多病的众生，为了完全平息那些疾病而发愿，持明成就者受持大药之身。对于遭受他方军队极大损害的众生，以如法平等入定、善巧方便，为了完全平息他方军队的损害而成为具力的国王。对于互不和睦的众生，为了调解和断除怨恨之心，而成为言语威严者等。
与彼等同分相应的出生是这样的：在此，菩萨以愿力或获得自在力，生于六道各种不同的生处后，彼等不行持的善法，他则行持。为了令行持善法，凡是说法者，即称为同分相应的出生。
大的出生是这样的：在此，菩萨出生时，自然超胜一切世间的寿命、肤色、种姓和财富等异熟功德皆得成就。
其中，主尊的出生是这样的：从菩萨初欢喜地乃至第十地所说的出生，从赡部洲的主尊乃至超越色究竟天，于一切生处中最为殊胜，唯有获得最上住处的菩萨们所生之处，乃至大自在天，即称为彼等的主尊出生，这是以彼等业力所成就。
其中，最后的出生是这样的：菩萨圆满菩提资粮后，生于大臣之家或王宫，现证无上正等正觉，并护持一切佛事，此即是最后出生，称为后际。
菩萨于过去、未来、现在时中，所有生于善妙吉祥出生中，将生及正生者，一切出生皆摄于此五种出生中，此上再无，此外更无。除了凡夫地的出生，为什么呢？因为这五种出生是诸智者菩萨所许。这些出生是大菩提地的果，依止彼等，诸菩萨将迅速现证无上正等正觉，此即称为清净出生，如彼详细所说。善戒经和论典摄地中，也多与瑜伽师地论所说相符。
此外，菩萨受生的因缘具足四种相时，称为清净出生，四种因缘如下文所说而了知。

།ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་གནོད པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བ་སྲིད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་ལ་དགོངས་ནས་དེ་སྐད་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་རང་གི་འཕགས་པའི་ཟག་པ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཡོངས་ སུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཀྱང་ངན་འགྲོའི་སྐྱེ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པར་བགྱིད་ལགས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ཅི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ངན་འགྲོའི་སྐྱེ་བ་སྤྲུལ་པ་དེ་ཡང་དག་པར་ངན་འགྲོ་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རམ། རབ་འབྱོར་ གྱིས་གསོལ་པ།བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེ་མ་ལགས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བའི་ལུས་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་ངན་འགྲོའི་སྐྱེ་བ་མ་ལགས་ཤིང་དེ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ལ་ བཀའ་སྩལ་པ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། རང་གི་རྣམ་པར་དག་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཀྱང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐབས་ཀྱིས་ངན་འགྲོའི་ལུས་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་བྱེད་དོ་། །ལུས་དེ་ཡང་ དག་པར་བླངས་པས་ཀྱང་།ཅི་རིགས་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ངན་འགྲོའི་ལུས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལེན་པར་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་གི་ལུས་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་བྱེད་ཀྱང་། ཡང་དག་པར་ དེ་དག་གི་ལུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ།དེ་དག་གི་ཉེས་པས་ཀྱང་གོས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཡང་དག་པར་དེ་དག་གི་ལུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལུས་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་སྤྲུལ་པའི་ལུས་ཡིན་ན་གོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་དག་མཚུངས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་གཏོགས་ཞེས་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ངན་སོང་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཏུ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་ཀྱང་ལྷ་དང་མིའི་གནས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེ་བ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ཡང་ཡོད་པས།དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་གཏོགས་ཞེས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལས། དང་པོ་གཉིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་ སོ།།ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས་སོ། །དེ་ལ་མཐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐུ་སྟོབས་ལ་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་མཐུའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་ ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དེ་ལ་འཕགས་པའི་མཐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་ ཕྱིར་འཕགས་པའི་མཐུ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་མཐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་དང་། ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཐུ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འདིར་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཆོས་དེ་དག་གི་མཐུ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཐུ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མཐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་སྔོན་བསགས་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས པའི་མཐུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

如果住地菩萨已经完全断除恶行，那么怎么会有降伏损害等投生的情况呢？答曰：这是针对化身而说的。因此在《圣般若波罗蜜多经》中说：'菩萨摩诃萨们虽已圆满成就自己的圣无漏法，为何还要投生于恶趣中？'世尊告诉须菩提：'须菩提，你认为如何？如来所化现的恶趣投生，是否真实的恶趣，是否真实感受其中的痛苦？'须菩提答道：'善逝，不是的。如来虽示现恶趣身，但并非真实的恶趣投生，也不会感受其中的痛苦。'
世尊告诉须菩提：'菩萨摩诃萨们也是如此，虽已圆满成就一切清净无漏法，但为了成熟众生，以方便善巧示现恶趣身。以此示现身，随缘成熟众生。'
又在同经中说：'诸菩萨示现各种恶趣身，虽然示现取得彼等身，但实非彼等之身，也不会被其过失所染。'如该经中广说。由于经中说'菩萨摩诃萨们也是如此'以及'实非彼等之身'，应知是化身而非真实之身。
若问：如果是化身，与如来相同，为何在佛位时说'除清净投生外'？答曰：虽然在三恶趣中与如来无别，但菩萨也有在天界人间真实投生的情况，因此在佛位时说'除清净投生外'。这是因为在五种投生中，前两种与如来相同，后三种与如来有所差别。
其中所说的'神通'是指神力，如《瑜伽师地论》神通品中所说。因此在该论中说：'诸佛菩萨的神通略有三种：圣神通、法神通和俱生神通。其中圣神通是指：菩萨们获得禅定自在，依靠禅定，仅凭意愿即可成就一切事，因为心得自在、心善修习的缘故，称为圣神通。'
法神通是指：诸法的广大果报与利益，称为法神通。这里所说的'法'是指六波罗蜜多，即从布施到智慧波罗蜜多。这些法所具有的一切神通力，称为法神通。
俱生神通是指：诸佛菩萨往昔所积累的广大福德资粮所产生的稀有殊胜法，应知这些即是俱生神通。

།གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་དེ་ཡང་རྣམ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་མཐུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཐུ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མཐུ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་ གྱུར་པའི་མཐུ་དང་།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཐུའོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་དང་། ལྷའི་རྣ་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་མཐོང་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་ པའི་མཐུ་ཞེས་བྱའོ།།སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བར་གྱི་མཐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཐུ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མཐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཚེ་རབས་དགོངས་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་ཡང་སྡུག་ བསྔལ་ཡུན་རིང་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་བཟད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་རྣམས་བཟོད་ཅིང་ཇི་མི་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལ་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆ་ཕྲ་བ་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཁམས་སོ། །འདི་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ནི་མཐུའི་ཐབས་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པས་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཆ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མངོན་པར་ཤེས་པའི་མཐུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཐུ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ མཐུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དེའི་མཐུའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་སྟོང་གཉིས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། སེམས་ ཅན་གྱི་ཁམས་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་སྟོང་གསུམ་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་བདག་གཅིག་པུ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ཡིན་གྱི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མཐུའི་ཡུལ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་པུར་ཟད་དོ།།རྣམ་པ་འདི་དག་མ་གཏོགས་པ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ ཉན་ཐོས་དང་།རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་མཉམ་པ་མ་ཡིན་ན། ལྷ་དང་། མི་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྟ་མཚུངས་རེ་སྐན་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་མངོན་ པར་ཤེས་པའི་ལེའུ་དང་།བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ནང་ནས་མཐུའི་ལེའུ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ས་དང་པོ་ལ་ ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ནས།མཐུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བར་གང་ཡིན་པ་དང་། ས་གོང་མ་གོང་མ་རྣམས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་ལ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ནས་མཐུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བར་གང་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་དག་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་ པར་དུ་འཕགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ས་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་བརྩམས་ ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། གཞན་ཡང་ས་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་སྤྱིར་ཡོན་ཏན་གཞན་དག་ལས་བརྩམས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ།

此外，诸佛菩萨的威力以种类差别分为五种：神通力、法力、俱生力、与声闻缘觉共同的力、不共的力。其中，六神通即神足通、天耳通、心差别、宿命随念、死生见、漏尽智现证，此为神通力。
从布施波罗蜜多乃至般若波罗蜜多的力即是法力。俱生力是指：自然而然地忆念前世，为众生利益而不加观察地忍受长久、种种、难忍、相续不断的痛苦等。
其中共同与不共同，略说应知有三种：细分、种类、界。于此，如来或菩萨以无量无数的威力方便，如实了知无量无数众生的利益事业，如是称为细分。具足一切神通力、法力、俱生力等种类，此称为种类。一切世界、一切众生界成为其威力所行境，此称为界。
声闞神通境界是二千世界及众生界所行境。独觉神通境界是三千世界所行境。为何如此？因为他们是为调伏自己而入，不是为一切众生，所以他们威力境界仅限于一个世界。
除此等种类外，诸佛菩萨的其他威力应知是与声闻、独觉不共的。因此，如是声闻、独觉尚且不能与佛菩萨神通相等，更何况天人、凡夫、外道等众，此为所说。
善戒经中神通品及地藏论中威力品，大多与瑜伽师地论所说相符，如上所说具足威力故称为清净威力。善男子，从初地增上意乐清净乃至威力清净，以及上地乃至佛地的增上意乐清净乃至威力清净，应知其清净皆逐渐殊胜，除佛地生清净外。此下是从三地开始宣说殊胜与非殊胜的差别。
此亦有二种：从八种殊胜开始的殊胜与非殊胜差别，以及从'初地'等开始总的其他功德的殊胜与非殊胜差别，此为第一。

།འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ ནས་ས་བཅུ་པའི་བར་དུ་ས་རེ་རེ་ཡང་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཁོ་ན་སྟེ། སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་གཏོགས་པ་ནི་གནོད་པ་གང་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཡང་། ས་བཅུ་ཁོ་ན་ལ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། སའི་མདུན་རོལ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ས་བཅུ་པོ་དག་གིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་བསྡུས་པ ཡིན་ཏེ།རྒྱལ་པོ་བཅུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་གཏོགས་པས་སའི་མདུན་རོལ་གྱིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོའི་རྐྱེན་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འོག་ནས་མདོ་ལས་ཀྱང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་བསགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པས་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་གཏོགས་སོ། །གཞན་ཡང་ས་དང་པོའི་ ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་པ་དག་ནི་ས་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཡང་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱང་།རང་གི་སའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་ཡོན་ཏན་གཞན་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་ འབྱེད་དོ་།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པ་དང་། བླ་ན་ཡོད་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་ནི་ས་ རེ་རེ་ཀུན་ལ་ཡང་ཡོད་དེ།ཇི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོ་དག་ས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཡོད་ཀྱང་། ས་དང་པོ་ལ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དགུ་པོ་དག་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ས་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པ་ཡིན་ལ།གཞན་དགུ་པོ་དག་ལ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ས་གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་པོའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཡོན་ཏན་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ གཉིས་བླ་ན་ཡོད་པ་དང་བླ་ན་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།ས་བཅུའི་ཡོན་ཏན་དག་ནི་ཡང་གོང་ན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཡོན་ཏན་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལེགས་པའི་ ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས།བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རྣམ་པ་བདུན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་སྐུ་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སྐུ་ཚེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་བླ་ན་མེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དག་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྱོད་པ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། ལྷའི་སྤྱོད་པ་དང་། ཚངས་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།

如是从初地乃至十地，每一地都具有八种殊胜的上上差别。而在佛地则唯有七种，除去清净生以外，是针对息灭一切损害的受生等而宣说的。在《瑜伽师地论》等论典中所说的五种正受生，也仅是针对十地而说，并不包括地前和佛地。
此外，十地摄集异熟果，即十王异熟自性具有事相及变化，故地前有漏波罗蜜多的增上缘所生者，是从清净因所生，因为是其自性殊胜的异熟果，称为清净生。因此下文经中亦说：'由积集极为清净善根所生故'，故不包括清净生。
复次，初地所有功德，虽在上地中亦平等具有，但应知上地有其自地功德的殊胜。以此等文句，分别第二种功德中的殊胜与非殊胜。
此亦有二：宣说非殊胜及宣说有上无上差别。此为初说非殊胜。如是初地所有功德，于一一地中皆有。如十波罗蜜多虽皆具于诸地中，但于初地布施波罗蜜多殊胜，其余九种非殊胜；于第二地持戒波罗蜜多殊胜，其余九种非殊胜。其他诸地亦应如是了知。
应知菩萨十地的一切功德皆是有上，而佛地功德是无上。此为第二从有上无上差别分别诸地。十地功德因有更上殊胜故为有上，佛地功德因无更胜故称无上。
《善戒经》中说：'无上菩提因具足七种无上故称无上：以三十二相庄严身故；摄受无上利益自他安乐故；具足无上圆满，即寿命圆满、戒圆满、行圆满故；无上智慧，即四无碍解等故；无上不可思议，即六波罗蜜多圆满故；无上解脱，即如来断除二障故；无上行，即具足圣行、天行、梵行故。'
如来因具无上身故称大丈夫，因具无上摄受故称大悲者。

།ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་ གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྤྱོད་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དོན་རྣམ་པ་འདི་བདུན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་ བྱའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་བདུན་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་རབ་མཆོག་ཅེས་བགྱི་ལགས་ཞེས བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ལྔ་པ་སྐྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་རྣམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། འདི་ལྟར་སྔར་སྐྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་གསུངས་ པས།དེ་དོན་གང་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལེན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་བསགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཆེད་དུ་ཡིད་ཀྱིས་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། སྙིང་བརྩེ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་གཞན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་བསགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །གཉིས་པ་ཕྱེད་དུ་ ཡིད་གཉིས་ཀྱིས་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། དེ་ལ་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ས་ཆེན་པོ་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། གང་དུ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ནི་ ཉེ་བའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་སྙིང་བརྩེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ སེལ་བར་བྱེད་དེ།གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ན་གཞན་གྱི་བསལ་བར་མི་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། བདག་ཉིད་ནད་ལས་བསྐྱབ་པར་ཡང་མི་ནུས་ན་གཞན་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པར་ནུས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བདག་ཉིད་འཆིང་བ་དང་ལྡན་པས་གཞན་དག་གི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གནས་མེད་དོ། །བདག་ཉིད་འཆིང་བ་མེད་པས་གཞན་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གནས་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་། །འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ།

由于具有无上圆满故称为波罗蜜多。由于具有无上智慧故称为一切智。由于不可思议故称为无上。由于具有无上解脱故称为涅槃。由于具有无上行故称为圆满正觉。具足此七种功德故，佛陀功德称为无上。
第五十七卷。观世音菩萨向世尊如是禀白：'世尊，为何菩萨的出生在轮回诸生中称为最殊胜？'此下第五，从殊胜出生开始宣说诸地的详细分别。此有二种：一是请问，二是回答。此为首先菩萨的请问，如是前说殊胜出生，为何称为殊胜之义。
世尊对观世音菩萨开示道：'善男子，由四种因缘'等，此为第二如来正确宣说回答。此亦分为二种：略说数量回答和详细分别四种因缘。此为第一。由于积累极为清净的善根所生故，由于以意识详细观察力而受生故，由于以悲心救护众生故，由于自身无烦恼而能除他人烦恼故。此为第二详细分别四种因缘。
第一是由于积累为求大菩提而极为清净的善根所生，此即《瑜伽师地论》中所说的以智力受生。第二'以意识详细观察'是以愿力受生，因此《经庄严论》中说：'以愿力受生是已入大地的菩萨。'此二种所说是近缘。
第三'悲心'是说住地菩萨为救护众生而正受生，因此《无垢称经》中说：'菩萨为众生故入轮回。'第四是自身无烦恼而能除他人烦恼，如是住地菩萨为断除烦恼障和所知障而除他人烦恼。若自身具有烦恼则不能除他人烦恼，因此《无垢称经》中说：'自身不能救护疾病，如何能救护他人？'
又彼经中说：'自身具缚而解脱他人之缚是不应理。自身无缚而解脱他人之缚是应理。'《十地经论》中亦如是说。

།འདི་ལྟར་ཁྱད པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་སྐྱེ་བ་གང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་གནོད་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ན་ཡང་དོན་དུ་འགལ་བ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། ལས་ཀྱི་སྟོབས་དང་སྨོན་ལམ་སྟོབས། །ཏིང་འཛིན་སྟོབས་དང་མངོན་ཤེས་སྟོབས། །སྟོབས་བཞི་འདི་ལ་བརྟེན་ ནས་ནི།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེ་བ་ལེན། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་ཡང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་ཆེན་པོར་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གིས་གཞན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གིས་གོང་མའི་སྐྱེ་བ་སྤངས་ནས་ འོག་མའི་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མངོན་པར་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་གིས་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ལ་སོགས་པར་མཚན་མ་རྣམས་བསྟན་ནས་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ལས་ནི་དང་པོ་ལས་ཀྱི་ སྟོབས་མ་གཏོགས་པ་སྐྱེ་བ་གཞན་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱ་ནོམ་པ་དང་། སྨོན་ལམ་མཆོག་སྤྱོད་པ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲུག་པ་སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་རྣམས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྨོན་ལམ རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཞུས་པའོ།།སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམིགས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་དུ་བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།སྨོན་ལམ་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གྱ་ནོམ་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་སྨོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གཉིས་པ་འདི་ཉིད་ལས་སྨོན་ལམ་མཆོག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་། སའི་མདུན་རོལ་པའི་སྨོན་ལམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྟན་ཏོ། །རྐྱེན་གསུམ་པས་ནི་སྨོན་ལམ་གྱ་ནོམ་པ་བསྟན་པའོ། །རྐྱེན་བཞི་པས་ནི་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་ རེ་སྨོན་ལམ་གསུམ་པོ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པ་ཡིན་ཡང་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དམིགས་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་གཉིས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པ་དང་མཆོག་ཅེས་བྱའོ།

如果问及所说的'如是殊胜'是针对哪种生而说的？答：虽然说是针对上述所示能够完全平息损害的生等五种相而说，但实际上并无矛盾。论典《经庄严论》中说：'菩萨受生略说有四种。'因此，其中说：'分别菩萨四种受生的偈颂是：业力及愿力，三昧力及神通力，依止此四力，菩萨而受生。'在此论释中说：'其中四种受生，由业力得自在故，能随意受生。由愿力受生是这样的：入大地的菩萨由愿力的缘故，为了成熟他人而受生为旁生等。由三昧力受生是这样的：得三昧自在的菩萨由三昧力的缘故，舍弃上界受生而受生于下界。由神通受生是这样的：得神通的菩萨由神通力的缘故，在兜率天等处示现相而受生。'
此经中除第一业力外是从其他受生开始宣说的。菩萨观世自在向世尊如是请问：'世尊，以何因缘说诸菩萨有广大愿、殊胜愿、最胜愿？'此下是从第六三种愿开始宣说诸地的差别。这也有两种：请问和回答，这是首先请问三种愿生起的因缘。
对这三种愿的解释也不一致。有人说：缘于诸有情的是广大愿，因为所缘广大的缘故。上求菩提的是殊胜愿，因为愿求证得殊胜圆满菩提的缘故。这第二种即是最胜愿，因为超越二乘愿及入地前愿的缘故。
有人说三种愿是从四缘开始宣说的：前二缘说明广大愿，第三缘说明殊胜愿，第四缘说明广大愿。
有人说三种愿虽然本质相同，但随义分为三种：因所缘广大故称为广大愿，因超胜二乘故称为殊胜愿和最胜愿。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་པ་ སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏེ་། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བཤད་པ་དང་།རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་མཁས་ཤིང་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ནི་དང་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ནུས་པ་བསྟན་པའོ། །མྱུར་དུ་ཐོབ་ནས་ ཀྱང་བདེ་བར་གནས་པ་ཡང་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བདེ་བར་གནས་པ་མྱུར་དུ་སྤོང་བར་བསྟན་པ་སྟེ་།འདི་ནི་རྟག་པར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའོ། །རྐྱེན་མེད་ཅིང་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡང་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྐྱེན་གསུམ་པ་སྟོན་ཏེ། ལན་དུ་ ཕན་འདོགས་པ་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་།ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སེམས་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། །མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ མདོ་ལས་ནི་དགོས་པ་མེད་ཅིང་བྱ་བ་མེད་པར་ཡང་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་སྣ་ཚོགས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་སྟེ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་སྟེ། རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་ནི་འདིར་ནི་འདོད་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བའམ། ཡང་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པར་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱ་ནོམ་པ་དང་། སྨོན་ལམ་མཆོག་སྤྱོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསླབ་པར་བགྱི་བའི་གཞི་དུ་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།

世尊对菩萨圣观世音自在说道：'善男子，由四种缘故'等，显示第二如来正确回答。这又分为三种：略说数目后回答，分别解说，以及四缘教示的总结。这是第一以四种缘略说回答，显示生起三种愿，而非分别显示三种愿的差别性相。
如是'诸菩萨于不住涅槃乐善巧且能速得'等，显示第二分别解说四种缘。这是第一显示能得涅槃。'速得后亦舍安乐住'是第二显示速舍安乐住，这是为生起大悲心故永不入涅槃。'无缘无所待而生大愿心'显示第三缘，即不缘报恩亦不待报恩而生大悲心。因此《深密解脱经》说：'非为报恩故生广大心'。《解脱际经》则说：'无所为无所作'。
'为利益众生而长时住于种种众苦'，显示第四种缘。在五种缘中，这里是正寂灭欲求的生起，或者是同分随顺的生起。因此说彼等菩萨'行广大愿、殊胜愿、最上愿'，应知这是第三总结。
菩萨观世音又对世尊如是说道：'世尊，菩萨应学处有几何？'以下显示第二广说诸波罗蜜。

།འདི་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་བཅོ་ བརྒྱད་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་སྟེ།བསླབ་པར་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་བསྡུ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་བསྡུ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསླབ་པར་ བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་ དག་པའི་རྣམ་པའི་གྲངས་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ལས་རྣམ་པ་ལྔ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཟད་མི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ ལ་སྲེད་ཅིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་མི་སྲེད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐུའི་རྣམ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་དང་། སེམས་ཅན་རང་གི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པའི་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་པའི་སྒོའོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་སྒོ་ཉིད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསླབ་པར་བྱ་བའི་གཞི་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་དུ་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་བའི་གཞི་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་།བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་འདི་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་མིང་གིས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མིང་ངོ་། །སྦྱིན་པ་ དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ངོ་།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དུས་དང་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། འབྲས་བུ་མཆོག་ ཐོབ་པར་བྱེད་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་ལས་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་པོ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་། དེ་མ་ཡིན་པ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་པས་རང་བཞིན་རྣམ་ པར་དག་པའི་ཁྱད་པར་དང་།བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དུས་ཀྱི་མཆོག་གིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་། རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པའི་མཆོག་གིས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། འབྲས་བུའི་མཆོག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ལེགས་ པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་།བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།

此复有十八门，分为十八种：即学处数量多少宣说门、三学摄集分别门、福德智慧二资粮摄集分别门、以五相说明六波罗蜜学处门、说明诸波罗蜜数量无增减门、说明诸波罗蜜次第门、诸波罗蜜种类广分别门、说明诸波罗蜜得名门、说明诸波罗蜜清净相数门、以五相分别五业门、说明广大等五种相门、说明六波罗蜜因果无尽门、说明贪著波罗蜜而不贪著波罗蜜果门、说明波罗蜜威力相门、诸波罗蜜因果广分别门、说明众生自业过失门、说明般若诸法无自性遍执门、说明三种波罗蜜门。
此是第一学处数量多少宣说门。此复以请问及回答而说明：此是请问门。世尊告诉菩萨观世自在：'善男子，菩萨学处基础略说有六种'等，此是第二如来如实回答。
此复有二：说数而略答及依数列名。此是第一说数而略答，即'学处基础略说有六种'之语。'即布施、持戒、忍辱、精进、禅定、般若波罗蜜'，此是第二依数列名。
此六波罗蜜复以总别名说明：其中'六波罗蜜'是总名，'布施、持戒'等是别名。
诸论中对波罗蜜的解释不同：瑜伽师地论中说由三种义故名波罗蜜：时圆满、自性清净、得最胜果。
因此，此论中说此十法于极长时三阿僧祇劫圆满，以其异于世间、声闻、缘觉一切善根的自性清净殊胜，为得无上菩提果，故以最胜时而圆满，以最胜自性清净而清净，以施与最胜果故，因此称为波罗蜜。
善戒经及地持论中所说大致与瑜伽师地论相符。

།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་ བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་དུས་མཚུངས་པ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གང་ཡིན་པའོ། །སྦྱོར་བ་མཚུངས་པ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའོ། །འབྲས་བུ་མཚུངས་པ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐུ་གསུམ་པོ་དག་གོ། །བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་ཙམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་བསྒོམ་པ་དག་ནི་དོན་རྣམ་པ་འདི་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྤྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཕུལ་དུ་ བྱུང་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་དག་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་ཇི་ལྟར་བལྟ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་ཕ་རོལ་ འགྲོ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་ དོ་ཞེས་བཤད་དོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་རྣམ་པ་ལྔས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་། །དང་པོ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་རབ་ཏུ་ལྡོག་པར་གྱུར་ནས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་ལ་ཕྱོགས་པར་ བྱེད་པ་སྟེ།འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱའོ། །ལྡོག་པ་མེད་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་སེར་སྣ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུ་ རོལ་ཞེས་བྱའོ།།སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་པོ་དག་ནི་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ལྟ་བ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཞི་པ་ ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་འཆིང་བ་དང་བཅས་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་འཆིང་བ་མེད་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྔ་པ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས དང་པོ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྟེ།འདིས་ནི་བསྟན་པ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐབས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུན་རིང་པོར་རོ། །དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་འདི་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱོན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་བྱའི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།

从《大乘集论释》中朗吉泽的译本中说明以三种无等而到彼岸。因此，在该论释中说：其中时间无等是指三无数劫。修行无等是指四种修行等。果无等是指三身。菩萨修习诸波罗蜜多，由于具足这四种意义，故总称为波罗蜜多，详细内容如该论所说。
《大乘集论》中说六波罗蜜多是因为殊胜义而称为波罗蜜多。因此，该论中说：如何理解这些波罗蜜多的词义？由于超越一切世间、声闻、缘觉的布施等善根而到达彼岸，故称为波罗蜜多。
在世亲论师所造的释论中说：由于完全超越世间、声闻、缘觉的布施等波罗蜜多的行为，因此称为行波罗蜜多。自性论师的释论中也多作如是说。
在《圣般若波罗蜜多释》中以五种方式说明波罗蜜多：第一，从布施等退转而趋向小乘者，如圣舍利子等，称为此岸。能不退转而修行佛道者，称为波罗蜜多。
第二，六种障碍即悭吝等为此岸。六波罗蜜多即布施等为波罗蜜多。
第三，有无二见为此岸。能破除有无二见的智慧为波罗蜜多。
第四，具有系缚而行布施等为此岸。无系缚而行布施等为波罗蜜多。
第五，大轮回海为此岸。大涅槃城为波罗蜜多。详细内容如该论所说。
《阿毗达磨杂集论》中以三种殊胜说明波罗蜜多。因此，该论中说：第一是自性殊胜，此说明教法。第二是方便殊胜。第三是果殊胜。所谓依止即长时。由具足三种意义故称为波罗蜜多。
又因超胜于此及趣向殊胜故称波罗蜜多，因为是一切佛菩萨所来之处。又因到达所知的彼岸故称波罗蜜多，因为安住于佛性。

།གཞན་ཡང་བདག་དང་གཞན་གྱི་ཤིན་ཏུ་གནོན་པ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་ཟླ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་དབུལ་བ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསིལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་གདུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་ བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁོང་ཁྲོ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་བཅོམ་ནས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ནི་འདིའི་སྟོབས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡིད་ནང་དུ་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དོན་དམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་སེར་སྣ་དང་དབུལ་བ་འཇོམས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཐོབ་ པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ངན་འགྲོ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། བདེ་འགྲོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །ཁྲོ་བ་དང་། ཁོ་ན་ཟད་པར་བྱེད་པ་དང་། བདག་དང་གཞན་ལ་བདེ་བ་ལ་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ལེ་ལོ་དང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་སེལ་བ་དང་། ནང་དུ་སེམས་གནས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བར་གྱུར་པ་དང་། འཆལ་བའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་སེལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་རྣམས་ཐ་དད་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་རྒྱུའི་དུས་སུ་སེར་སྣ་བཅོམ་ནས་སྦྱིན་པ་བཏང་བས་འབྲས་བུའི དུས་སུ་དབུལ་བ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེར་སོགས་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་རྒྱུའི་དུས་སུ་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱས་པས་འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ངན་འགྲོ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ན་བདེ་འགྲོ་ལེན་པ་ དང་།ད་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་ཅི་རིགས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །བདག་དང་གཞན་དེ་དག་བདེ་བ་ལ་གནས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ལ་ འཁོན་པའི་ཉེས་པའི་གནོད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཐོབ་པར་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་འདི་ལྟར་རྒྱུའི་དུས་སུ་སེར་སྣ་བཅོམ་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པས་འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ཡང་དབུལ་བ་འཇོམས་ པ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་གཞན་ནི་གོ་སླའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་འབྲས་བུ་གཏོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ ཚོགས་རྒྱུར་གཏོགས་པར་བསྟན་ཏེ།གཞན་ནི་མི་མཐུན་པ་མེད་པའོ། །བསྟན་བཅོས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་དང་། འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་པ་སྟེ་། མངས་ཀྱི་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

此外，为了从极度压迫中全面救护自他，故称为波罗蜜多。因为能使自他从轮回大海中完全超脱而得名。
其中，关于别名的宣说，如《庄严经论》中说：为了消除贫穷故称为布施。为了清凉故称为持戒，因为具足戒律者能从诸境界中息灭极度炽热的烦恼。为了降伏嗔恚故称为忍辱，因为能摧毁并灭尽嗔恚。为了安立善法故称为精进，因为善法的安立是由其力量而成就。为了摄持心故称为禅定，因为能摄心于内。为了了知真实法故称为智慧，因为能通达胜义。
《大乘集论》中说：为了摧毁悭吝和贫穷，获得广大受用和福德资粮，故称为布施。为了息灭破戒和恶趣，获得善趣和禅定，故称为持戒。为了灭尽嗔恚和怨恨，令自他安住于快乐，故称为忍辱。为了远离懈怠和不善法，圆满无量善法，故称为精进。为了消除散乱，成就内心安住，故称为禅定。为了断除一切邪见和恶慧，如实了知诸法差别，故称为智慧。
世亲论师的注释中说：如是在因位摧毁悭吝而行布施，在果位则能摧毁一切贫穷，获得广大受用和广大福德资粮，故称为布施。如是在因位息灭破戒，在果位则能息灭恶趣，未来获得善趣，现在获得禅定，故称为持戒。其余波罗蜜多的词义解释也应如理阐述。所谓令自他安住于快乐，是说由于自身无有怨恨过失的损害，故不令他人生起痛苦而获得快乐。
无性论师的注释中说：如是在因位摧毁悭吝，生起广大福德资粮，在果位也能摧毁贫穷，获得广大受用，故称为布施。其他词义易于理解。世亲论师的注释中说福德资粮属于果位，无性论师的注释中说福德资粮属于因位，其余则无不一致。
《宝手论》和《华鬘经》中所说的词义略有不同，恐繁不述。菩萨观世音也如是启白世尊。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་བསླབ་པར་བྱ་བའི་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། དུ་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པར་བསྡུ་ལགས། དུ་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པར་བསྡུ་ལགས། དུ་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པར་བསྡུ་ ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་བསྡུ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་ གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པས་བསྡུས་པས་སོ། །ཤེས་རབ་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པས་བསྡུས་སོ། །ངས་བརྩོན་འགྲུས་ཐམས་ ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟར་ནུས་པའི་རྗེས་སུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྔ་མ་གསུམ་བསྡུས་པར་གསུངས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་རབ་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡིན་ཏེ། གསུང་རབ་ཀུན་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པས་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་གསུམ་ཆར་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སློང་བར་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ བསྡུས་སོ།།ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྡུས་སོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྡུས་སོ་ཞེས་གསུངས་ན་། ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་དང་ཐ་དད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཕན་ཚུན་བསྡུ་བ་ལ་དོན་མངས་པ་དེའི་ཕྱིར་སྔར་ནི་བསླབ་ པ་གསུམ་བསྟན་ལ།དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཕན་ཚུན་བསྡུ་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསླབ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བཅུ་པོ་དག་གིས་བསྟན་ནས་སློབ་ པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དག་གིས་མི་དགེ་བ་རྣམས་མི་བྱེད་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་པའི་སེམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་གང་དུ་གནས་པའམ། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་སེམས་ཞེས་ བྱ་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་དུ་བྱེད་པར་འགྲོ་བའི་ཤེས་རབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་འམ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ལྷག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཆོག་དང་དམ་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་ཁོ་ན་ལ་བསླབ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡོད་ཀྱི། འདི་ལ་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར།འདི་ནི་ལྷག་པའི་དོན་དང་། དབང་དུ་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསླབ་པ་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་དང་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ལུང་སྣ་ཚོགས་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

从世尊所说的六种应当学习的基础中，多少属于增上戒学，多少属于增上心学，多少属于增上慧学？以下是第二部分，阐述三学摄集分别门。这又分为两部分：请问和回答。这是第一部分请问。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，前三者应当知道是由增上戒学所摄，禅定是由增上心学所摄，智慧是由增上慧学所摄。我说精进是遍行一切的。'这是第二部分如来如实回答。
如是随能力而说戒律摄前三，因为是戒律资粮的自性以及属于戒律眷属的缘故。智慧是增上慧学，因为在一切经典中都如是说，此经只是表明而已。精进遍及三者，因为能够引发三学。
在《解脱界限经》和《解释甚深密意经》中也与此经所说相符。在《善说戒律经》中说：'增上戒摄持戒波罗蜜多，增上心摄禅定波罗蜜多，增上慧摄智慧波罗蜜多。'为何与此经有所不同呢？
答：由于相互摄持的内容众多，所以先说三学，然后再说相互摄持的差别。关于三学，如世亲论师所造《大乘集论释》中说：'增上戒是指以十地来教导学习，故称增上戒，即菩萨戒中所有不造诸不善的心。'
增上心是指依止心或依心而学，故称增上心，即诸种禅定。增上慧是指趣向现证的智慧，称为增上慧，或者依智慧而学，故称增上慧，即无分别智。
其中'增上'的含义是最胜和殊胜的意思。因此在论典《瑜伽师地论》中说：'唯有在佛陀教法中才有这三学，因为这不是与外道共有的，这是增上的含义和自在的含义。'详细内容如彼论所说。
关于三学的广泛解释，应当如无性论师所造《大乘集论释》和郎吉时所译，以及《论典解释》、《瑜伽师地论》、《对法集论》、《种种经典》、《唯识成就》、《大乘集论》中所说的那样来理解。

།དེ་ལ་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུ་བའི་བྱེ་ བྲག་བསྟན་པ་ཡང་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ། །བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་གི་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་ དང་སྦྱར་བ་ནི་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྡུས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རང བཞིན་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་བསྡུས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་བསྡུས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་གསུམ་པོ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་སྟེ། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་ནི་སློང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་ ལས་ཀྱིས་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པའོ།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་དོན་གྱི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དང་པོ་གསུམ་ནི། རྣམ་པ་གཉིས་དང་གཅིག་དང་གསུམ། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་ པ་ལས།དེ་ལ་དང་པོ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་པོ་གསུམ་མོ། །རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཚོགས་དང་འཁོར་གཉིས་སུ་འགྱུར་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཚོགས་ཡིན་ལ། སྦྱིན་པ་དང་བཟོད་པ་ནི་འཁོར་ཡིན་པས་སོ། །དང་པོ་ གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་དང་པོ་གསུམ་དང་།གཉིས་པ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་ལས་དང་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །ཡང་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལྷག་པའི་སེམས་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་གཉིས་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཅིག་པོ་ འདི་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་པོ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྔ་མ་བཞིས་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྡུས་སོ། །དྲུག་པས་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་བསྡུས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་བཞིའི་ཚོགས་དང་།རང་བཞིན་དང་། འཁོར་དང་། ཀུན་ཏུ་བསྲུང་བ་དང་བཅས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ རིག་པར་བྱའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ པར་བཤད་དེ།འདི་ནི་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྗེས་སུ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

关于彼此互相摄持的差别，如《善戒经》中说：'戒律摄持增上戒，禅定摄持增上心，智慧摄持增上慧。'并未与其他波罗蜜多相联系。因此，此经中说：'六波罗蜜中有三种戒律：随戒而行的戒律、随心而行的戒律、随慧而行的戒律。其中，戒波罗蜜多称为随戒而行的戒律，禅定波罗蜜多称为随心而行的戒律，智慧波罗蜜多称为随慧而行的戒律。'这是自性互相摄持。
《解脱际经》和《解深密经》中也说：'前三者摄持增上戒，因为是戒的资粮、自性和眷属。禅定摄持增上心，智慧摄持增上慧。精进遍及三者，因为是为了求取三学。'这是业用互相摄持。
《庄严经论》中也与此经所说的义理相符，因此其偈颂中说：'前三二一三'。其注释中说：'所谓前三即前三波罗蜜多。所谓二即前三波罗蜜多为资粮和眷属二种，戒为资粮，布施和忍辱为眷属。所谓一即前三中的第一，因为在三学中是第一戒学。后二即后二波罗蜜多，禅定波罗蜜多和智慧波罗蜜多。又二即后二波罗蜜多依次是增上心学和增上慧学。所谓一即精进波罗蜜多一种。所谓三即此一波罗蜜多遍及三学。'
《瑜伽师地论》中说：'前四摄持增上戒，第六摄持增上慧。'因此该论中说：'具足四波罗蜜多的资粮、自性、眷属和守护，应知是菩萨增上戒学的圆满。禅定波罗蜜多，应知是增上心学的圆满。智慧波罗蜜多，应知是增上慧学的圆满。'详细内容如该论所说。《持地论》中也与《瑜伽师地论》所说相符，这是广分别后的互相摄持。

།བསྟན་བཅོས་དག་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལས་རེ་རེས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་སྡུད་པར་སྟོན་པས་བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལས་བསླབ་པ་རེ་རེས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་ དག་སྡུད་པར་བྱེད་དེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་གི་ཕན་ཚུན་རྣམ་པར་ངེས་པས་ཇི་ལྟར་བལྟ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལ་ལར་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པའི་སྒྲར་བསྟན་པ་ནས། །ལ་ལར་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བར་གྱི་སྒྲར་བསྟན་པ་དེ་ལ་ དགོངས་པ་གང་ཞེ་ན།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་འགྲོ་བ་ལ་དགོངས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་གྲོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པ་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་པ་རྣམས་མདོར་བསྡུ་བ་མི་ མཚུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས།ཕན་ཚུན་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་བསྡུ་བ་དང་། གྲོགས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་དང་། ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྗེས་སུ་བསྡུ་བའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ དེ་ཉིད་ལས།གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་བསྡུ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ། །བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་བསམ་གཏན་ཁོ་ན་བསྡུས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཕྱི་མ་ལྔ་བསྡུས་ཏེ། འདི་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལས་བརྩམས་ནས་ཕན་ཚུན་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏོ། །གྲོགས་དང་བཅས་ན་ཡང་ཕན་ཚུན་བསྡུ་ བ་དང་ལྡན་ནོ།།གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྡུ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་དང་པོ་གསུམ་བསྡུས་ཏེ། ཚོགས་དང་རང་བཞིན་དང་། འཁོར་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་བསམ་གཏན་བསྡུས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཕྱི་མ་ལྔ་བསྡུས་སོ་། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་སྒོ་ལས་བརྩམས་ནས་ བརྩོན་འགྲུས་ནི་གསུམ་པོ་དག་གིས་བསྡུ་བར་བཤད་དེ།གསུམ་པོ་དག་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་རྗེས་སུ་བསྡུ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བསྡུས་སོ། །སྔ་མ་གསུམ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། ཀུན་ཏུ་བསྲུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་ བསམ་གཏན་བསྡུས་སོ།།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཕྱི་མ་ལྔ་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སོ། །འཕགས་པའི་གསུང་རབ་དག་ནི་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བསླབ་པར་བྱ་བའི་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། དུ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་ལགས། དུ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྡུས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆོད་ནི་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་བསྡུ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་ སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངས་བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལས། དང་པོ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་སོ། །ཐ་མ་གཅིག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་སོ། །ལྷག་མ་གཉིས་ནི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་གཏོགས་སོ།

如果按照论典所说来配合，六波罗蜜中每一个都能互相涵摄，因此三学中每一学也都能涵摄六波罗蜜。《大乘集论》中说：'如何看待这六波罗蜜之间的相互确定关系？世尊有时以布施的名称说明一切波罗蜜，乃至有时以智慧的名称说明，对此有何密意？对此密意是指六波罗蜜都能运用于一切行为。'如该论中广说。这是从助伴门中说明互相涵摄。
由于诸教法略说不同，因此《唯识成就论》从四个方面说明互相涵摄：自性摄、助伴摄、随业摄、分别随摄。因此该论说：'若是自性摄，则戒摄戒，禅定摄禅定，智慧摄后五。这是就十波罗蜜而言说明互相涵摄。若有助伴则具有互相涵摄。'
若是随业摄，则戒摄前三，即资粮、自性和眷属自性。禅定摄禅定，智慧摄后五。从十波罗蜜门中说明精进为三者所摄，因为能策励三者。若是分别随摄，则戒如前所摄，前三如前所说，因为是遍护持。禅定摄禅定，智慧摄后五。
诸圣教典因各自说明一义，故无相违。菩萨观世自在向世尊如是请问：'世尊，此六种学处中，几种为福德资粮所摄？几种为智慧资粮所摄？'此下是第三分别福德智慧资粮摄门。这也包含请问和回答两部分，这是请问部分。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，增上戒学所摄者，名为福德资粮所摄。增上慧学所摄者，名为智慧资粮所摄。我说精进和禅定二者是遍行。'这是第二如来如实回答。如是六波罗蜜中，前三属于福德资粮，最后一个属于智慧资粮，其余二者属于二种资粮。

།མདོའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་བསོད་ནམས་ནི་གང་ཡིན། ཡེ་ཤེས་ནི་གང་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་ གཅིག་པུ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ ལེན་ཅིང་བསྲུང་བ་དང་།བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་བསྒོམ་པའམ། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྦྱར་བར་བྱེད་དོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་པའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་ཅིང་བསྲུང་བ་འམ། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་བསྒོམ་པའམ། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ བསམ་གཏན་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅིང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྣ་ཚོགས་ལ་མཁས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ བསྟན་པའི་མདོ་དང་།བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་ པ་གཉིས་པོ་འདི་ཡང་སྔར་མདོ་ཙམ་དུ་མིང་གི་དོན་བསྟན་ནས།དེའི་འོག་ཏུ་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུ་བ་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མིང་གི་དོན་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཅིང་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པས། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཅིང་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན།ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ཚོགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། བསོད་ ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་འདི་གཉིས་ལ་ནུས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དེ། རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འདི་གཉིས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཞེས་ བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ནི་བསགས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་ བརྩམས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དོན་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དོན་དང་། གསོ་བའི་དོན་དང་། རྒྱུའི་དོན་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ དེ་ཉིད་ལས།ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དོན་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསོ་བའི་དོན་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུའི་དོན་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

对经文词句的详细解释是如瑜伽师地论中所说的那样。因此在彼论中说：'其中什么是福德？什么是智慧？所谓福德，简而言之就是三种波罗蜜多：布施、持戒和忍辱波罗蜜多。智慧是单独的，即般若波罗蜜多。精进和禅定波罗蜜多应当了知属于福德分和智慧分。依靠精进而行布施、正受持守护戒律、修习慈心等无量，或与此相应的，这是属于福德分的精进。依靠精进而修习闻思修慧，通达蕴等诸法，这称为属于智慧分的精进。依靠禅定而行布施或正受持守护戒律，或修习慈心等无量，或与此相应的，这是属于福德分的禅定。依靠禅定而修习闻思修慧，通达蕴等诸法，这是属于智慧分的禅定。'
《善戒经》和《地持论》以及世亲论师所造的《大乘集论释》和朗期译本中也多与瑜伽师地论所说相符。这两种福德和智慧资粮，先略说名义，然后再说明二者如何互相摄持。其中名义是：能生福德果报并作为福德因，故称福德资粮；能生智慧果报并作为智慧因，故称智慧资粮。
关于'资粮'一词，《大乘集论释》朗期译本中解释说：'为成就之义故称资粮。'因此在该论释中说：'此福德和智慧二者有两种功能：作为菩提助伴和成就菩提自体。由于依靠这两种而得以成就，故称为菩提资粮。'在无性论师所造的《大乘集论释》中则说'资粮'是积聚之义，因此在该论释中说：'所谓资粮是从无量劫开始故。'
在《菩提资粮论》中以五种含义来说明：圆满义、摄持义、滋养义、因义和圆满具足义。因此在该论中说：'所谓资粮是圆满义，因为由此圆满菩提资粮。也是摄持义，因为由此摄持菩提法。也是滋养义，因为由此滋养菩提法。也是因义，因为由此生起菩提法。'

།ཡན་ལག་མང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དོན་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུ་བར་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་མདོར་བསྡུས་ནས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྔ་མ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་ཡེ་ཤེས་ ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསོད ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོའོ།།དེ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྒོའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་དགོས་ལ། བསམ་གཏན་ཡང་ངེས་ པར་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོའི་སྟོབས་ལ་ལྟོས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་དང་པོ་གཉིས་དང་བཞི་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་དང་གསུམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྒོམ་པ་བསྟན་པའི་མདོའི་ནང་ནས་བཀོད་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཟོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་སྔ་མ་གཉིས་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཚོགས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྡུ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དང་པོ་གཉིས་ནི་བསོད་ནམས་ཚོགས། །དྲུག་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན། །གཞན་གསུམ་དག་ནི་ཚོགས་གཉིས་ རྒྱུ།།ལྔ་པོ་ཡང་ནི་ཡེ་ཤེས་ཚོགས། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་ནི་ཚོགས་གཉི་གའི་རྒྱུ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཉི་གའི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་དང་པོ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། གཞན་ནི རྣམ་པ་གཉི་གར་གཏོགས་ཏེ།མདོ་འདི་ཉིད་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྔ་པ་ནི་དང་པོ་ལྔ་བསོད་ནམས་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། ག་ཡའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ ལམ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་གོ་།སྤོང་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་ཞེན་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།

也是具足众多支分的意义，因为此能圆满菩提法故称为资粮，如是所说，详细如彼处所说。其中互相摄持所说者，由于各别解说不同，故摄略为八种：第一，前三为福德，后三为智慧，如《大乘集论释》中无性论师所说：'其中福德资粮者，即是布施、持戒、忍辱三种加行。智慧资粮者，即是精进、禅定及闻所成慧等。'又如《般若波罗蜜多释》中说：'欲成就无上菩提有二门，即福德门与智慧门。其中布施、持戒、忍辱是福德门。了知一切法真如相的智慧是智慧门。智慧须依禅定因，禅定必须依大精进力。'
第二，前二与第四为福德，后二与第三为智慧，如《优婆塞戒经》品中所说：'布施、持戒、精进是福德庄严，忍辱、禅定、智慧是智慧庄严。'
第三，前二为福德，后一为智慧，第三属两者，如《庄严经论》中说：'云何以二资粮摄六波罗蜜？颂曰：前二福德聚，第六即智慧，余三二资因，五亦智慧聚。'其释中说：'布施、持戒是福德体性，智慧是智慧体性，忍辱、精进、禅定三者是二资粮因，以能成办二者故。彼五亦成智慧资粮，以为智慧所回向故。'详细如彼处所说。
第四，前三为福德，后一为智慧，其余属两类，如此经及《解脱际经》、《甚深意解了经》、《善戒经》、《摄地论》、《大乘集论释》中世亲论师与无性论师所造、朗吉时所译及《瑜伽师地论》中所说。
第五，前五为福德，后一为智慧，如《伽耶经》中说：'作为伴侣之道是五波罗蜜，作为断除之道是般若波罗蜜。'又如《般若波罗蜜多释》中说：'五波罗蜜是生福德，般若波罗蜜是善除心执。'

།དྲུག་པ་ནི་དང་པོ་ལྔ་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉི་གར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོའི་ནང་ནས། སེང་གེའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ནས་ས བཅུའི་བར་གྱི་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ལ་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཤེས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་ དོ།།བདུན་པ་ནི་སྔ་མ་ལྔ་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ལ། དྲུག་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། ཇི་སྐད་དུ། ལྔ་པོ་ཡང་ནི་ཡེ་ཤེས་ཚོགས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱི་མ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ ཀྱི་ཚོགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་བསོད་ནམས་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་ཡང་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྒྱད་པ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་།བསམ་གཏན་ནི་བསོད་ནམས་སོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། །བཟོད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་གཉིས་ཀར་གཏོགས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོའི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་མཁས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བསོད་ ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་མཁས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བསོད་ནམས་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒོམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡེ་ཤེས་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པས་འདུས་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ཀུན་ཀྱང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རེ་རེ་ཡང་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་གྲོགས་བྱས་པས་སོ་སོ་ནས་དྲུག་པོ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་ རྣམས་ལས་དབང་པོའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་མཐུན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་བརྒྱད་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས བསླབ་པའི་གཞི་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཇི་ལྟར་བལྟ་བར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་བསླབ་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་ མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་གིས་བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསླབ་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་ པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏེ།འདི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བསྒོམ་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པ་།དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པའི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་ཤིན་ཏུ་མོས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།

第六，前五者是福德，最后一者是属于福德和智慧二者，如同在《大般涅槃经》中狮子吼品中所说：'其中以福德庄严者，即是布施波罗蜜乃至般若波罗蜜。以波罗蜜和智慧庄严者，即是从初地乃至十地。'如是所说。其中所谓'地'是指智慧，因此在《大乘集论释》中无性论师所作中说：'所谓地者，即是法无我智的境界。'
第七，前五是福德，第六是智慧，如同在《庄严经论》中所说：'五者亦是智慧资粮'，这是说由于后者般若所回向的缘故，一切波罗蜜都成为智慧资粮。五波罗蜜不仅是福德，也属于智慧资粮，因为由般若所回向的缘故。
第八，布施、持戒和禅定是福德，般若是智慧，忍辱和精进属于二者，如同在《菩萨藏经》中般若品中所说：'如何通达二种资粮？即通达福德和智慧。何为福德？即是修习布施和持戒。何为智慧？即是由修习般若所摄的智。'如是所说，详细内容如彼经中所说。
或者，六波罗蜜皆属于福德和智慧，因为每一波罗蜜都互相辅助而各自具足六者。诸经论中随根器而说种种不同，但并无矛盾。
第五十八卷。菩萨观世自在向世尊如是请问：'世尊，菩萨应当如何看待这六种学处？'此下是第四以五种相说明修学六波罗蜜之门。这也是通过请问和回答来阐述，这是请问以五种相成就之法。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，应当修学五种相'等，这是第二如来正确回答所说。这分为两部分：略说数目和依次分别解说，这是第一部分。在《深密解脱经》中说为'五种修法'。'首先对菩萨藏波罗蜜相应的正法教示极为信解'等，这是第二依次分别解说。这也以五种相说明而分为五种，这是说明第一极为信解之相。

།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དག་ལ་མོས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། མདོ་དག་ལས་ཇི་ཙམ་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པའི་སྡེ་སྣོད་དེ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ལ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཟབ་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དག་ལས་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གྱ་ནོམ་པས་ ནན་ཏན་གྱིས་བསྒྲུབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ནི། གོང་དུ་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མདོའི་ ཚིག་འདི་ལ་བཤད་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཅུ་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་གསུམ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལ་ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དག་གིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ལ། ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུས་ནི་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུས དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བུར། །ཆོས་རྣམས་བསྟན་པ་མཛད་པ་དག་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་པར་ཡང་། །ཤེས་རབ་གསུམ་གྱིས་ཡིད་བྱེད་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཡང་དག་པར་ སྒྲུབ་པ་དེ་ལ་གྲོགས་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དེ་ནི་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་བཅུ་དང་། །ཡང་དག་ལྡན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཡི་གེ་འདྲི་མཆོད་སྦྱིན་པ་དང་། །ཉན་དང་ཀློག་དང་ལེན་པ་དང་། །འཆད་དང་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། །དེ་སེམས་པ་དང་བསྒོམ་པའོ། །ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་དེ། ཡི་གེ་འདྲི་བ་དང་། མཆོད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་ཀློག་པ་དང་། ཉན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀློག་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། ཚིག་དང་དོན་འཆད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། སེམས་པ་དང་། བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི རྗེས་སུ་སྲུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྲུང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་སྲུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྲུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་མདོ་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བསྔགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པ་ནི་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

从《大乘集论》中说：'对具有波罗蜜多的圣者教法极为甚深之处生起信解。'其中，所谓具有波罗蜜多的极为甚深教法，如《杂集论》中所说：'凡是广大分，即是菩萨藏。'又如诸经中所说：'凡是所说大乘，即是菩萨波罗蜜多藏。'
又从彼论中说：'为何称为广大和甚深。'其后，从十种法行中，以殊胜的闻所生慧、思所生慧、修所生慧精进修习，这是第二，显示十种法行的修习特征。
十种法行，如前引《瑜伽师地论》中所说般当知。对此经文有两种不同解释：有人说，十种法行即是三种智慧，因为三种智慧是精进本质的十种法行修习，故《解脱际经》中也说：'于彼十种法行以闻慧、思慧、修慧。'又《深密解脱经》中也说：'以十种法行如实修习闻等智慧。'
有人说，三种智慧是显示真实瑜伽，十种法行是显示为助伴，故《辨中边论颂》中说：'大乘法如何，所说诸法中，菩萨恒常时，以三慧作意。'又从彼论中说：'此作意正修有何助伴？颂曰：当知彼相应，十种法行等。何为十？书写供养布施，听闻读诵受持，讲说诵习思维修习。'
如其释论中说：'大乘有十种法行：书写、供养、施他、他读、听闻、自读、受持、解说文义、诵习、思维、修习。'后一种解释较好。为何如此？因为彼论中说：'彼作意正修为十种法行所摄受。'
所谓'守护菩提心'是第三，显示守护菩提心的特征。所谓不令退失的守护即是守护菩提心。广说菩提心，如《发菩提心经》中所说当知。广说菩提心功德，如《大方广佛华严经》中所说。

།དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཡང་དག་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ཤིང་མ་ཉམས་པ་དང་། སྐྱོན་མེད་པར་བྱེད་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པ་ཡིན། བློ་མ་བྱང་བ་མ་ཡིན་པས་མང་དུ་ཐོས་པ་ཡིན། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ཐོབ་ཅིང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པས་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་ན་སྙིང་བརྩེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཚེ་འདི ལ་རང་གི་བདེ་བར་གནས་པ་ཡལ་བར་བོར་ནས།གཞན་དག་ལ་སྦྱོར་བ་ཡིན། གཞན་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ན་བག་ཚ་བའི་འཇིགས་པས་དྲན་པ་དང་། སྤོབས་པ་ཉམས་པ་མེད་པས་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ་། གཞན་དག་གིས་བརྙས་པ་རྣམས་དང་། འཕྱ་བ་དང་། བསྟིང་བ་དང་། ངན་དུ་བརྗོད་པ་དང་། ངན་པ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འདོད་པའི་ཚིག་གི་ལམ་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ལོག་པར་ཞུགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བཟོད་པ་ཡིན། འཁོར་བཞི་པོ་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་ངལ་བ་མེད་པས་ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོ་བ་ཡིན། ཚིག་གི་ཆོས་ཉིད ལས་མ་ཉམས་ཤིང་གསལ་བ་ཚིག་གི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པས་དགེ་བའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་བསྔགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་གི་མདོ་དང་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དུས་དུས་སུ་ནད་གཡོག་དང་། ཐ་མལ་པའི་གཡོག་བྱ་བ་དང་། བྱམས་པ་དང་། གུས་པ་དང་། དགའ་བ་དང་ལྡན་ པ་དང་།དུས་དུས་སུ་གུས་པར་སྨྲ་བ་དང་། ཕྱག་བྱ་བ་དང་། མངོན་དུ་ལྡང་བ་དང་། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་དང་། འདུད་པར་བྱ་བ་དང་། མཆོད་པ་བྱ་བ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་གོས་དང་། ཟས་དང་། མལ་ཆ་དང་། སྟན་དང་། ན་བའི་གསོ་སྨན་དང་། ཡོ་བྱད་སྦྱིན་པས་མཆོད་ པ་དང་།གནས་བཅས་ནས་ཡང་དག་པར་གཟུད་པ་དང་། རྣམ་པར་གཟུད་པས་ཆོས་དང་མཐུན་པས་དོན་ལ་དབང་བྱེད་ལ། རྣམ་པར་མི་གཡོ་ཞིང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཆགས་པ་དང་། དུས་དུས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་བསམ་པས་དྲུང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་དང་། དྲི་བ་དང་ཉན་ པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བས་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ནན་ཏན་གྱིས་སྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་རྒྱུན་མི་ འཆད་པའི་ཚུལ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་རྒྱུན་རིང་པོ་དང་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་། གུས་པ་དང་། ལུས་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བར་ཆད་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་ཉིད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཡང་ཡན་ལག་གི་སེམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ།བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔར་བྱས་ནས། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྒྲུབ་པར་འདོད་པས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དང་པོ་ནི་གསུང་ རབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་མོས་པ་སྟེ།གལ་ཏེ་བསྟན་པ་ལ་མ་བརྟེན་ན་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ནས་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུས་ཤེས་རབ་གསུམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་སྤྱོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསུམ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྗེས་སུ་བསྲུངས་ནས་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། རྐྱེན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ།

所谓'依止真实善知识'是第四，显示依止善知识的特征。如《瑜伽师地论》中所说：'应知具足八支者，是圆满一切菩萨善知识。即：安住于菩萨别解脱戒而无毁损，以无过失而住于戒律；非钝根者故多闻；获得任何修所生善，获得止观故具择法；具足悲心故有慈悯，于此生中舍弃自身安乐而为他人精进；为他说法时无怯弱恐惧故无畏，即能忍受他人轻蔑、嘲讽、贬低、恶语、恶意等不悦语言及种种有情邪行；为四众说法时具力且无疲倦故无厌；不违语法且明晰具语业故具善语。'
如是广说善知识功德，应如《圣法句经》与《大方广佛华严经》中所说而了知。又如《瑜伽师地论》中说：'其中，依止菩萨善知识应知由四相而圆满：时时为作病护及平常侍奉，具足慈爱、恭敬、欢喜；时时恭敬言说、礼拜、起迎、合掌、顶礼、供养，以如法衣服、饮食、卧具、坐具、医药、资具布施供养；安住后如实引导、教导，以如法掌控事务，不动摇而如实安住；时时以求知之心前往亲近、承事、请问、聆听。'如是详细内容如彼论中所说。
'应以不间断行持善法而学习'是第五，显示不间断精进修行的特征。如《大乘集论》中所说：'以恒常、相续、不间断之方式修习六波罗蜜多而得圆满。'此即从长时、无间、恭敬、无余四种修习中的无间修习。《唯识成就论》则加上支分心而成五种修习，如是显示此经之义。其中显示五种特征，即欲成就六波罗蜜多者应圆满五种特征：第一是信解圣教支分，因若不依教法则成非行；第二是于圣教生起胜解后以十法行生起三慧，因是行之本体；第三是守护善根令不退失；第四是依止善知识，因需依殊胜缘故。

།ལྔ་པ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བསྒོམ་པ་སྟེ། མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བཤད་དེ།ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ལས་སྦྱོར་བས་བསྒོམ་པ་དང་། མོས་པས་བསྒོམ་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པས་བསྒོམ་པ་དང་། ཐབས་ལ་མཁས་པས་བསྒོམ་པ་དང་། བྱ་བ་བསྒྲུབ་པས་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྒོམ་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། གནས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ལ་བསྒོམ་པ་དང་། ཡིད་ལ་བརྟེན་པ་ལ་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་མོས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བསྒོམ་པ དང་།ཐབས་ལ་བརྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དང་། དབང་ལ་བརྟེན་པའི་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་བསླབ་པར་བགྱི་བའི་གཞི་དེ་དག་གྲངས་དྲུག་ཁོ་ནར་གདགས་པ་མཛད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ པོ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གྲངས་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞི་པོ་དག་གི་གྲངས་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་དྲུག་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གྲངས་སྨོས་པ་དང་། རྒྱན་གཉིས་སོ་སོར་བསྟན་པ་དང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་སོར་བསྡུ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་སྨོས་ནས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲངས་དེ་ལྟར་ངེས་པར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་མདོར་ལན་གསུངས་པའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་དངོས་པོ་གཉིས་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྐྱེན་ རྣམ་པ་གཉིས་སོ་སོར་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་དང་པོ་གསུམ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་དང་པོ་དང་ཕྱི་མའི་རྣམ་པ་ གསུམ་རྐྱེན་གཉིས་སུ་སོ་སོར་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་གསུམ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་སོ། །དང་པོ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྦྱིན་པས་ནི་ཡོ་བྱད་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་སོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གནོད་པ་དང་། ཕོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་ཉེ་བར་མི་བསྒྲུབ་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་སོ། །བཟོད་ པས་ནི་གནོད་པ་དང་།ཕོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་དེ་དག་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་བཟོད་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ཐོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ཕན་འདོགས་ པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་།ཕྱི་མ་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་གསུམ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ།

第五是不间断地修持，为了迅速圆满而修持。论典《大乘集论》中说明五种修持：从一切行为中修持加行，以胜解修持，以作意修持，以善巧方便修持，以成办事业修持。
又在论典《杂阿毗达磨集论》中说修持略说有五种：依止住处遍摄修持，依止意修持，依止意乐修持，依止方便修持，依止自在修持。详细内容如彼论所说，恐繁不述。
菩萨观世自在又向世尊如是启问：'世尊，为何将学处基础安立为唯六数？'此下是第五宣说波罗蜜多数目无增无减之门。
十种波罗蜜多可分为两类：宣说六波罗蜜多数目无增无减，以及宣说四波罗蜜多数目无增无减。第一类又分两种：请问与回答。此处是首先请问唯六之确定理由。
世尊对菩萨观世自在说道：'善男子，因为有两种因缘'等，这是第二如来如实宣说回答。这又分四种：说数目，分别显示两种因缘，分别摄集两种缘，详细分析解说。
这是首先说明数目，因为有两种因缘，所以数目如是决定的简要回答。《解脱际限经》中说'两种事'。'为利益众生故，为对治烦恼故'是第二分别显示两种因缘，此经仅作标示而已。
其中前三是利益众生，后三是对治烦恼，应当了知。这是第三将前后三种分别摄集为两种因缘。即布施、持戒、忍辱三者利益众生；精进等三者是对治烦恼。
前三利益众生是这样的：菩萨以布施成办资具而利益众生；以持戒不作损害、贫乏、伤害而利益众生；以忍辱对那些损害、贫乏、伤害能安忍而利益众生等，这是第四依次详细分析解说。
这又分两种：显示前三种利益，显示后三种对治。这是首先显示利益众生的三种。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་པོ་གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕན་ འདོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཡོ་བྱད་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་ཕན་འདོགས་པ་དང་།གནོད་པ་མི་བྱེད་པས་ཕན་འདོགས་པ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ལན་བྱ་བའི་སེམས་མེད་པས་ཕན་འདོགས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། གཞན་ཡང་དང་པོ་གསུམ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་ཞིང་དེ་དག་ལ་གནོད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་གིས་གནོད་པ་བྱས་པ་བཟོད་ཅིང་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཕྱི་མ་གསུམ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་མ་བཅིལ། བག་ལ་ཉལ་བ་ཐམས་ཅད་མ་བཅོམ་པར་ཡང་ནན་ཏན་ གྱིས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་རྣམས་སྒོམ་པར་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གིས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བའི་ལས་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ།།བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་བག་ལ་ཉལ་བ་གཏན་དུ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ནི་ཕྱི་མ་གཉེན་ པོར་གྱུར་པ་གསུམ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ལྟར་བརྩོན་འགྲུས་དེ་བསམ་གཏན་ལྟར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བཅིལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཤེས་རབ་ལྟར་ས་བོན་བག་ལ་ཉལ་བ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་། འོན་ཀྱང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་དགེ་བ་རྣམས་ སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བསྐྱེད་པར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་གནོན་པར་བྱེད་ལ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ས་བོན་གཏན་དུ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་། བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་ མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་བཅིལ་བར་མ་གྱུར་ཀྱང་། ནན་ཏན་གྱིས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་ཞིང་གཉེན་པོ་བསྒོམས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་ཅིང་ཉེ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་ པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་གཅིག་གིས་གྲངས་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ ལས་ཇི་སྐད་དུ།མུ་སྟེགས་ཅན་དག་གིས་ལོག་པར་སྨྲ་བ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་དྲུག་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྟན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤར་ཕྱོགས་ནི་སྦྱིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷོ་ཕྱོགས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྟ་བུ་སྟེ། གཡས་ཕྱོགས་དང་ འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ནུབ་ཕྱོགས་ནི་བཟོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཉེས་པ་ལ་བཟོད་པ་དེའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཕྱོགས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལྟ་བུ་སྟེ། མིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་མའི་ཕྱོགས་ནི་བསམ་གཏན་ལྟ་བུ་སྟེ། ངན་འགྲོ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟེང་གི་ཕྱོགས་ ནི་ཤེས་རབ་ལྟ་བུ་སྟེ།བླ་ན་མེད་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་ཤིང་མི་མང་མི་ཉུང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་མཛད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོའི་རྗེས་སུ་རེས་འགའ་ནི་མདོ་ནས་གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། གསུམ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

从《深意广解经》等经典中说道：前三波罗蜜多依次配合三种利益：以提供资具而作利益、以不作损害而作利益、以对作害者无报复心而作利益。
从《唯识成就论》中说：'前三者是利益众生，因为对他们布施资具，不损害他们，并且忍受他们的伤害而利益他们。'详细内容应如《阿毗达磨杂集论》等所说而了知。
后三者是烦恼的对治，如是菩萨们以精进虽未完全降伏一切烦恼，未断尽一切随眠，但以勤勉修习善法，使那些烦恼不能生起障碍善法的作用。以禅定则降伏烦恼，以智慧则永断随眠。这是第二种解释后三种对治。
如是精进不像禅定那样完全降伏一切现行烦恼，也不像智慧那样永断一切种子随眠，但通过精进修习善法，使烦恼不能生起而趣向善法。趣向善法即是精进，因为是禅定和智慧的方便而说为趣向。
以禅定降伏现行烦恼，以智慧永断种子，故后三者是烦恼的对治。
《唯识成就论》中也说：'精进等三者是烦恼的对治，因为虽未完全降伏，但以勤勉趣向善法，修习对治而降伏烦恼。'详细内容如《阿毗达磨杂集论》等所说。
这六波罗蜜多以六种理由分为五类，有些经中也以一个意义说为六种。如《优婆塞戒经》中说：'为了遣除外道六种邪说而说六波罗蜜多。世尊说东方如布施，因为最初生起；南方如持戒，因为如右方；西方如忍辱，因为过失后生起忍辱；北方如精进，因为是最胜名；下方如禅定，因为观察恶趣；上方如智慧，因为无上不生。'
又如《般若波罗蜜多释论》中说：'为何如来正说六波罗蜜多，不多不少？答：佛陀以法王事业，随顺众生根机，有时从经中说一、二、三等。'

།རེས་འགའ་ནི་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པར་ཡང་མཛད་དེ། བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བརྒྱད ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འགྲོ་དྲུག་གི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི། ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་གནོད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་སྡུག་བསྔལ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ དྲུག་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པས་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དྲུག་ཁོ་ནར་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་བཞིས་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྡུས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཅིག་གིས་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་བསྡུས་སོ། ། ཐ་མ་གཅིག་གིས་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་བསྡུས་པ་དེས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཁོ་ནར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། མི་མང་མི་ཉུང་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་ཁོ་ནའོ། །ཁ་ཅིག་ལ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ཡོད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཅིའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཁོ་ན་ཞེ་ན། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། དེ་ལ་གྲངས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བགྲང་བའི་གྲངས་དང་། ངེས་པའི་གྲངས་སོ། །བགྲང་བའི་གྲངས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ དྲུག་ཅེས་བྱའོ།།ངེས་པའི་གྲངས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲངས་ནི་དྲུག་ཁོ་ན་ཡོད་པས་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་མངོན་པར་མཐོ་བའི་ལམ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་གོ།།གཉིས་པ་ནི་ངེས་པར་ལེགས་པའི་ལམ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་པོ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། འདི་ནི་རྐྱེན་དང་པོའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ་།།དེའི་གྲངས་སུ་དྲུག་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་པོ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ནི། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་སོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ནི། འཁོར་བ་ལ་མི་གནས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། འདི་ ནི་རྐྱེན་གཉིས་པའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་ཅན་སྡུད་ཅིང་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། གྲངས་དྲུག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུམ་པ་དང་མཐུན་པར་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དྲུག་ ཏུ་གསུངས་པར་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་པའོ།།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞིས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ བསྟན་ཏོ།

有时也广泛宣说，如《贤劫经》中所说：'八万四千波罗蜜'。
又有说，六道众生皆身心受苦，菩萨生起大悲心，为息灭六道众生之苦而修六波罗蜜，故不多不少。
又如《瑜伽师地论》中说：为摄三学故唯说六种，前四摄增上戒学，其次一种摄增上心学，最后一种摄增上慧学，故波罗蜜唯立为六种，不多不少。
有些经论从两个方面说明不多不少，如此经及《解脱际经》、《解深密经》、《大乘集论释》中所说。
有些经论从三个方面说明不多不少，如《大乘集论》中说：'为何唯有六波罗蜜？为对治违品故，为成就诸佛住处故，为成熟一切众生故。'详如彼论所说。
又如《杂阿毗达磨集论》中说：'数有二种：计数与决定数。计数即六波罗蜜。决定数即波罗蜜数唯有六种，不多不少。何以故？菩萨道略有二种：一、增上生道，即前三波罗蜜；二、决定胜道，即后三波罗蜜。'详如彼论所说，此为第一缘。
又彼论说：'波罗蜜是不住涅槃方便故，其数唯六。何以故？由前三波罗蜜故不住涅槃，由后三波罗蜜故不住生死。'详如彼论所说，此为第二缘。
又彼论说：'为摄受饶益众生故，为对治烦恼故，唯有六数。'此与本经所说第三相应，从两个方面说明为六，此为第三缘。
有些论典从四个方面说明不多不少，如《唯识成就论》中所说，彼论从三个方面说明。

།དང་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་གྲངས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་བཅུ་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་བཅུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉིས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་གྲངས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ཡང་ དོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ།དང་པོ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་དྲུག་རབ་ཏུ་སེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་རིམ་གྱིས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། གཉིས་པ་ནི་ལམ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་མཐོ་བའི་ལམ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ནས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་ཤིང་སྒྲིབ པ་རབ་ཏུ་སེལ་བ་དང་།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་མི་གནས་པའི་ལམ་གྱིས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པ་དང་། ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ནི་འཁོར་བ་ལ་མི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཞིབ་ ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི། དང་པོ་གསུམ་ཁོ་ན་སྟོན་ཏེ། རིམ་གྱིས་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སེལ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི།ཕྱི་མ་གསུམ་ཁོ་ནའི་དོན་དང་། ལམ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་བསྟན་བཅོས་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་སྤྱིར་བསྡུས་ནས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་བཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས།རྐྱེན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་སྟོན་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞིའི་གྲངས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོའི་ཚིག་ཐད་ཀར་བཅས་པ་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །བསྟན་ བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དྲུག་གིས་དྲུག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གཏན་ཚིགས་སྟོན་ཏེ་།བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་གཞི་རྣམ་པ་གསུམ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྣམ་པ་དྲུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་། བདག་དང་ གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞི་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་དྲུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསླབ་པ་གསུམ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་ཞིབ་ཏུ་མ་ བཤད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་དག་གྲངས་བཞི་ཁོ་ནར་མཛད་པར་གདགས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་བཞིའི་གྲངས་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པར་བསྟན་པའོ།།དེ་བཞི་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐབས་དང་། སྨོན་ལམ་དང་། སྟོབས་དང་། ཡེ་ཤེས་སོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་ དུ་གསུངས་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་བཞིའི་གཏན་ཚིགས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྔ་མའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་སྟེ་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།

第一，关于十波罗蜜多数目不多不少的道理有两种：为断除十种障碍以及为证悟十种真如。
第二，关于六波罗蜜多数目不多不少的道理有四种：第一，依于三种因而断除六种违品障碍，次第成就佛法，次第成熟有情，详细内容如彼所说。第二，依于两种道，即增上道和决定胜道，与《杂集论》中第一种数目相符。第三，利益有情并断除障碍，与此经所说相符。第四，以不住道说明不多不少，即前三为不住涅槃，后三为不住轮回，详细内容如彼所说。
《大乘集论》中仅说前三种：次第断除障碍、成就佛法、成熟有情。《杂集论》中仅说后三种义及二种道等。《唯识成就论》中总摄二论之义为六种，故成为四缘。
又《唯识成就论》中分为六缘而说，是将《大乘集论》所说三种因单独分开的缘故。此经所说二种缘与《杂集论》和《唯识成就论》所说相同，详察即可了知。
第三，关于四波罗蜜多数目不多不少的道理，当与经文一起解释。《经庄严论》中以六偈颂说明安立六种的理由：为摄三种自利基础，为摄六种自他利相，为摄六种自他利基础，为摄四种大乘因，为摄六种大乘道，为摄三种大乘学处。详察即可了知，故不详说。
菩萨观世自在亦如是白世尊言：'世尊，为何安立其他波罗蜜多唯为四数？'此下为第二部分，说明后四波罗蜜多数目无增无减。
所谓四者，即十波罗蜜多中后四波罗蜜多，即方便、愿、力、智。此亦有二：请问与回答，此为首先请问四数之理由。
世尊告菩萨观世自在言：'善男子，为作前六波罗蜜多之助伴故'等，为第二部分，显示如来如实回答。

།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་གྲངས་བཞི་ལས་མི་མང་མི་ཉུང་བའི་ལན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞིའི་གྲངས་མི་ཉུང་མི་མང་བར་གྱུར་པའི་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བཤད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོར་གྲངས་བཞིར་ངེས་པའི་གཏན་ཚིགས་མདོར་བསྟན་པའོ། ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཕྱི་མ་བཞི་ཁོ་ནར་གྱུར་པ་ ཡང་སྔ་མའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གྲོགས་སུ་གྱུར་ཅིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་མི་ཉུང་མི་མང་བའི་ཕྱིར།ཐབས་ལ་མཁས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །སྨོན་ལམ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོབས་ནི་བསམ་ གཏན་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ་སོ་སོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པའི་སེམས་ཅན་གང་ ཡིན་པ་བསྡུ་བའི་དངོས་པོར་ཟིན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞི་པོ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་གསུམ་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའོ། །རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་དང་པོ་ཐབས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པའི་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཐབས་ལ་མཁས་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། །བསྡུ་ བའི་དངོས་པོ་དེ་ཡང་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྤྱིར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ལ་བྱའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་འབྱུང་གི་བཞི་ཞེས་པ་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ན་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་ བའི་དངོས་པོ་བཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པའི་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིས་དགེ་བ་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་གི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མང་བའི་ཕྱིར། རྒྱུན་མི་ འཆད་པར་སྒོམ་མི་ནུས་པ་དང་།ལྷག་པའི་བསམ་པའི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཁམས་དང་མོས་པ་དམན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ནང་དུ་འཇོག་མི་ནུས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཐོས་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། ལེགས་པར་མ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྨོན་ལམ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།སྨོན་ལམ་འདེབས་པའི་རྒྱུ་བསྟན་པ་དང་། སྨོན་ལམ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྨོན་ལམ་འདེབས་པའི་རྒྱུ་བསྟན་པ་སྟེ། མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ།

此复有二种，从数目四个不多不少的简略宣说，以及对波罗蜜多四者数目不多不少的意义分别解说。此为首先简略宣说数目定为四个的理由。如是六种之助伴故唯四种，不多不少。因此在《唯识成就论》中，后四者唯成为前六波罗蜜多之助伴并圆满成就故不多不少。方便善巧是布施等三者之助伴。愿是精进之助伴。力是禅定之助伴。智是智慧之助伴，各自圆满成就故而宣说。
如是诸菩萨以前三波罗蜜多所摄受之众生，以摄受事所摄持的方便善巧安置于善法中等，是依次第对二者分别解说四种波罗蜜多之显示。此亦以分别解说四种波罗蜜多而分为四种。此为首先显示方便波罗蜜多成为前三者之助伴。于每一者中皆显示分别解说与总结，对后三波罗蜜多亦当如是配合。此为首先分别解说方便成为三种之助伴。
如是诸菩萨以前三波罗蜜多所摄受之众生，以摄受事方便善巧摄持而安置于善法中。彼摄受事亦是以种种方便普遍摄持。《解脱际经》与《甚深密意解经》中亦出现'摄受事'，而不出现'四'字。或者'摄受事'即是四种摄受事故。在《大乘集论》朗吉译本中则出现'以前三波罗蜜多所摄受之众生以四摄事安置于善中'。因此我显示方便善巧波罗蜜多是前三者之助伴，此为第二显示总结，仅是语词相合而已。
若诸菩萨于现法中烦恼众多故，不能相续不断修习，以增上意乐力微弱故，以界及胜解劣故不能安住其心，以未听闻菩萨藏，未善观察，未善修习故，不能以禅定成就出世间智慧等，此显示第二愿为精进之助伴。此亦有二种：分别解说与总结，此为首先分别解说。此复有二种：显示发愿之因及显示愿成为精进之助伴。此为首先显示发愿之因，此经文亦分为三种缘。

།དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མང་བའི་ཕྱིར།རྒྱུན་མི་འཆད་པར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་ཏེ་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་ནི་ལུས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། གཉིས་པ་ནི། ལྷག་པའི་བསམ་པའི་ སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་དང་།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་མོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཇོག་པར་མི་ནུས་པ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་འབྲས་ བུའི་འོག་མར་སྐྱེ་བ་སྨོན་པ་དང་།སེམས་དམན་པ་རྒྱུན་དུ་བསྒོམ་པ་དང་། སེམས་ནང་དུ་འཇོག་པར་མི་ནུས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གསུམ་དུ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ཉན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། བསམ་གཏན་ལ་དམིགས་ཤིང་ལེགས་པར་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གྱི་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་མི་ནུས་པའོ།།གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཅུང་ཟད་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། ཕྱི་མ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ ཡང་ཞིང་ཆུང་བ་ཉིད་དུ་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་སྨོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྨོན་ལམ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། སྨོན་ལམ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཅུང་ཟད་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་འདི་སྐད་དུ་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཏེ། བསོད་ནམས་འདིའི་མཐུས་མ་འོངས་པ་ན་ ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཤིང་ཆུང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ཟེར་བའོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྲབ་ཅིང་ཆུང་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྨོན་ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ཞིང་སྲབ་ མོར་གྱུར་ནས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་ནུས་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་སྨོན་ལམ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེའི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མཉན་ནས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་བསམ་ པ་སྟོབས་ཆུང་བ་ཉིད་བཟློག་ནས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དང་།ཁམས་དང་མོས་པ་ལ་གྱ་ནོམ་པ་ཡང་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པ་སྟོབས་བསམ་གཏན་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་ བསྡུ་བས་བསྟན་ཏེ་།འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པ་དང་། སྟོབས་བསམ་གཏན་གྱི་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་རྣམས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་།མོས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཆོས་མཉན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ པའོ།།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ལྷག་པའི་བསམ་པའི་སྟོབས་ཆུང་བ་ལས་ལྡོག་ནས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དང་ཁམས་དང་། མོས་པ་གྱ་ནོམ་པ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་ལ་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བའོ།

第一，菩萨们由于现世烦恼众多，故不能持续修习善法。如《深密解脱经》中说'身体现前'。
第二，由于增上意乐力微弱，以及欲界散乱时的胜解，因这两种缘故，不能将心安住于三昧中。如《大乘集论释》朗吉扎译本中说'愿生下果，心意低劣，持续修习，不能内心安住'。
第三，由于不能听闻大乘教法，不能专注并善修禅定，故不能成就出世间禅定智慧。因上述三种缘故，而修习愿波罗蜜多，此为其义。
其次'彼稍积集福德资粮，于后世愿烦恼轻微'等文，说明第二愿为精进助伴。此复有二：正说发愿及说明愿为精进助伴。此为初者正说发愿。
如是菩萨稍作布施等福德资粮后如是发愿：以此福德力愿未来断除烦恼且成微少。《大乘集论释》朗吉扎译本中说'善根微薄'。
此即名为愿波罗蜜多。由此愿故烦恼轻微，而能发起精进，此说明第二愿为精进助伴，此经仅作标示而已。
'其愿波罗蜜多为精进波罗蜜多之助伴'，当知此为第二结语。
若诸菩萨依止善知识，听闻正法如理作意，以作因缘故，能转微弱增上意乐而成殊胜增上意乐，并获殊胜界及胜解等文，为说明第三力为禅定助伴。
此亦以广说及结语而说明。此为广说。此复有二：说力波罗蜜多及说明力为禅定助伴。此为初者说力波罗蜜多。
如是诸菩萨以三种因缘获得殊胜增上意乐及胜解。其中三种因缘为：依止善知识、听闻正法及如理作意。
由此三种因缘，从微弱增上意乐转为殊胜增上意乐，并获得殊胜界及胜解，故此三法名为力。

།འདི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ དང་།མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྟོབས་ཆུང་བ་ཉིད་ལྡོག་པ་ལས་ལྟོས་པ་དང་། སྟོབས་ཐོབ་པ་ལས་ལྟོས་པ་དང་། ཁམས་ཁྱད་པར་འཕགས་པས་ནང་དུ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ལ་ སྟོབས་ཆུང་བ་ལས་ལྡོག་པ་ལས་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་དམན་པ་དང་།མོས་པ་ཞན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྟོབས་ཐོབ་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཁྱད་པར་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ནང་དུ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་བྱའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སེམས་ཆུང་བ་དེ་ཉིད་ལྡོག་ནས། དགེ་བའི་སྟོབས་འཕེལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ལ་གནས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ལས་ལྷག་པའི་བསམ་ པ་སྟོབས་ཆུང་བ་ཉིད་ལྡོག་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དམན་པའི་བསམ་པ་སྤངས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་དམན་པ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་ཁམས་གྱ་ནོམ་པ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། སེམས་དམན་པའི་ལས་སྤངས་ནས་ཡུལ་གྱི་གྱ་ནོམ་པ་ལས་རྒྱལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་རོ་། །སྟོབས་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་འདུན་པ་དང་། མོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཅེ་ན། མདོ་དག་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། འདི་ནི་གྲོགས་བྱེད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་ ཏོ།།དེ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྟོབས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ནང་དུ་འཇུག་ནུས་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་སྟོབས་བསམ་གཏན་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། སྟོབས་ དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ནང་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་འཇོག་ནུས་པར་གྱུར་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་ངས་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་མདོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཐོས་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་ཡེ་ཤེས་རང་གི་གྲོགས་བྱེད་ པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཐོས་པར་ནུས་པ་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་བོ།།དམིགས་པར་ནུས་པ་ནི་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །ལེགས་པར་བསྒོམས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་དག་གིས་བསམ་གཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་ནང་གི་ ཡིད་ལ་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་བསྐྱེད་པ་བསམ་གཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ།

如果问及此增上意乐和胜解有何差别？答曰：根据《解脱际经》所说：'从微弱力退转而观待，从获得力而观待，以及以殊胜界而内心专一'，与此相配，其中'从微弱力退转而观待'是指界劣和胜解弱者。'从获得力而观待'是指获得欲界增上意乐殊胜者。'内心专一'是指禅定。
《甚深意解经》中说：'彼微小心退转后，善力增长，如是住于真如法界。'此经中说'增上意乐微弱力退转后'，是指舍弃下劣意乐而获得殊胜意乐。又'将获得'不仅是指下劣界，也将获得殊胜界，这就是所谓的'到达力度'的意思。
在《大乘集论释》朗吉时期的译本中，'舍弃下劣心行而胜过殊胜境'的说法是译师们的错误。如果力度是后得智，为何说是欲乐和胜解的本性呢？虽然诸经中说是般若波罗蜜多，但这是就其助伴作用而说明其本性，因此说为欲乐等。
这称为'力波罗蜜多'，'由于此力能使心内入'是说明第二力是禅定的助伴。如上所述，解释为'力波罗蜜多'，是因为由此力能安住于内在禅定波罗蜜多。因此，我完全显示力波罗蜜多是禅定波罗蜜多的助伴，这是第二结语，仅是以该经表达而已。
若诸菩萨由于听闻、思维、善修菩萨藏故，能成就禅定等，这是说明第四智慧作为自助伴。这也是以解说和结语来说明。解说分为两种：显示智慧波罗蜜多本身，和显示智慧是般若的助伴，这是第一种。
如是能听闻菩萨藏是闻慧，能思维是思慧，善修是修慧，由这些能成就禅定。或者由内心作意生起禅定，凡是这种禅定都是修慧所摄。

།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། འགྲེལ་པ་དེ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་ སྣོད་ཀྱི་ཚིག་འབྲུ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཐོས་པ་དང་།བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དང་། ཕ་རོལ་པོའི་གནས་ལྔ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མདུན་རོལ་ན་ཡོད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ རྗེས་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་།ཡེ་ཤེས་དེས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡེ་ཤེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །མཚམས རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཞི་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་ བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་དགུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་པར་མཛད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲུག་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཞུས་པའོ། །མདོར་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཕྱི་མ་བཞིའི་གོ་རིམས་ནི་མ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་གསུངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ལན་མདོར་ གསུངས་པ་དང་།གཞུང་བཞིན་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟེ། ངས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏེ། ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་ དོན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མི་ལྟ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བསྲུངས་ན་བཟོད་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །བཟོད་པ་བསྒོམས་ནས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པར་ འགྱུར་རོ།།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ནས་བསམ་གཏན་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་ལྡན་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཞུང་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་སྔ་ཕྱིར་གོ་རིམས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་གོ་རིམས་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ལ་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བའོ།

广大分别是如同大乘集论释中朗吉时所译那样宣说的。在那部论释中说：菩萨藏文句所缘而生的闻思修所生慧，以及缘五明处的智慧，在无分别智之前和无分别智之后所有的，即称为菩萨般若波罗蜜多。因为由此智慧生起三昧，引导出世间般若的智慧波罗蜜多是般若波罗蜜多的助伴。
这称为智慧波罗蜜多，因为由此智慧能够成就出世间般若，这是第二智慧为般若助伴的教示，仅是经典本身的词义相合。因此我宣说智慧波罗蜜多是般若波罗蜜多的助伴，这是第二结语，仅是经典本身的词义相合。
解脱经和甚深意趣解释经中也多数与此经所说相符。四波罗蜜多的广大分别，应当如圣善戒经和地总持论、瑜伽师地论中所说般了知。
第五十九品。菩萨观世自在也如是启问世尊：'世尊，为何如是宣说彼六波罗蜜多的次第？'此下是第六宣说波罗蜜多次第之门。这也包括请问和回答的教示。这是首先请问六波罗蜜多次第的道理。因为是略说，所以后四者的次第未说。或者因为前面已经说明其义，所以也未说。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，因为是后后引导的所依'等，这是第二如来正确回答的教示。这也分为三种：略说回答、依文广说、结语。这是第一如来略说回答，即我考虑到引导而如是宣说六波罗蜜多的次第，因为是后后的义利之故。
如是菩萨们不顾财物则能正受持戒。若能正护戒则修习忍辱。修习忍辱后则开始精进。开始精进后则成就禅定。具足禅定则证得出世间般若。这是第二依文广说六波罗蜜多前后次第。这即是庄严经论中所说的引导次第，因此在那论中前后即是依于前者而生起后者。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོངས་སྤྱོད་ལ་མི་ལྟ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་ཏོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ པས་བཟོད་པ་སྐྱེད་དོ།།བཟོད་པ་བསྐྱེད་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྐྱེད་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་གོ་རིམས་བསྟན་ཅེ་ན་འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་ སྤྱོད་ལ་མ་ཆགས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་ནུས་སོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ན་བཟོད་དོ། །བཟོད་ན་གཉེན་པོ་ལ་མི་བརྗེད་དོ། །གཉེན་པོ་ལ་མི་བརྗེད་པས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ནས་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེའི་ཕྱིར་ངས་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ནས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཅིག་ གིས་གོ་རིམས་བསྟན་པ་ཡོད་དེ་མདོ་དེ་ཉིད་དང་།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུ་བའི་འགྲེལ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་ལས་སྔ་ཕྱིར་ བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དང་པོ་ནི་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་གོ་རིམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། ། གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་སྔ་མ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འཕགས་པ་ལེགས་པའི ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་།བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་དང་། འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རགས་པ་ དང་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་སྦྱིན་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།བཟོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་རགས་པའི་ཕྱིར་དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ལས་བསམ་གཏན་རགས་པའི་བར་དུ་སྟེ། ཤེས་ རབ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་ཐ་མར་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏོ་། །དང་པོ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་ནི་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་སྟེ། སྔ་མ་ནི་ཐ་མ་ ཡིན་ལ།ཕྱི་མ་ནི་རབ་ཡིན་ནོ།

为什么这样说呢？因为不执著受用就能正确受持戒律。具足戒律则能生起忍辱。生起忍辱后精进修持则能生起禅定。生起禅定后即能通达如实之法，如是宣说。
又如《大乘集论》中说：'为何宣说六波罗蜜多的次第呢？因为前波罗蜜多能引生后波罗蜜多并与之相顺。'
论师无性在注释中说：'前波罗蜜多能引生后波罗蜜多并与之相顺'是指不贪著受用则能守持戒律。具足戒律则能忍辱。有忍辱则不忘对治。不忘对治则发起精进。发起精进后则能令心等持。心等持则能如实了知，因此六波罗蜜多如是次第宣说。
论师世亲所造注释中说：'此六波罗蜜多是依前而生后，基于此意趣而如是宣说次第。'
因此应知'我如是宣说次第'是第三个结语。
关于这些波罗蜜多的次第，诸经论中各自解说不同。有些从一个角度宣说次第，如此经及《解脱际经》、《解深密经》、《大乘集论》以及《大乘集论》两种注释中所引述的前后次第。
有些从两个角度宣说，如《大乘集论》朗吉译注中说：'第一是引导次第'，与此经所说相符。'第二是清净摄持次第，因为前前波罗蜜多由后波罗蜜多清净的缘故'。
有些从三个角度宣说，如《圣善戒经》、《摄论》及《瑜伽师地论》中说：'为对治、为生起、为得果'，详细内容如彼论所说。
又有从三个角度宣说，如《杂阿毗达磨集论》中说：'引导、清净摄持、粗细'。其中引导和清净如前所说。关于粗细，在诸行中布施最为粗显故首先安立。相较于忍辱等行，持戒粗显故次第安立。如是乃至禅定较般若粗显，般若最为微细故最后安立。
《庄严经论》中也从三个角度宣说。第一前引后如前所说。第二是上中下，前者为下，后者为上。

།གསུམ་པ་ནི་རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ཕྱི་མ་སྐྱེ། །ཐ་མ་ལ་ནི་རབ་ཀྱི་གནས། །རགས་པ་དང་ནི་ཕྲ་བའི་ཕྱིར། ཕ་ རོལ་ཕྱིན་དྲུག་གོ་རིམས་བསྟན།།མི་འཁྲུགས་པ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་ཡོད། །ཅེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་པ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པས་ཇི་སྐད་དུ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། སླ་བ་དང་དཀའ་བའོ། །ཡང་ན་སླ་བ་དང་། དཀའ་བས་གོང་མའི་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གོ་རིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་དང་། ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་སྔ་མ་སྔ་མ་རྣམ་པར དག་པར་བྱེད་པ་དང་།སྔ་མ་སྔ་མ་ནི་རགས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ནི་ཕྲ་བ་ཡིན་པ་དང་། བསྒོམ་པར་སླ་བ་དང་། དཀའ་བས་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དུ་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་ པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྤྲུལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་ཡང་དག་པར་ལན་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པ་དྲུག་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྱུར་པར་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་ཡོད་པར་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་འདི་དག་གི་རབ་ཏུ་ རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་མདོ་འདི་ཉིད་དང་།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་སྔ་མ་ལས་བརྩམས་ནས།རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་དུ་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་རེ་རེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཡང་དབྱེ་ལ། རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་མཛད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ ལས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལས་བརྩམས་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་དྲུག་ལ་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕྱི་མ་བཞི་ལ་ནི་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འབྱེད་ཀྱི། རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །བཞི་པོ་དག་ལ་གཉིས་གཉིས་སུ་འབྱེད་པ་ཡང་ཐབས་རྣམ་པ་ གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ལ་མཁས་པའི་ཐབས་དང་།ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པ་ལ་མཁས་པའི་ཐབས་སོ། །སྨོན་ལམ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སྨོན་ལམ་དང་། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྨོན་ལམ་མོ། །སྟོབས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རབ་ཏུ་འབྱེད་ པའི་སྟོབས་དང་།བསྒོམ་པའི་སྟོབས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ་། འདི་ནི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྔ་མ་དྲུག་བསྟན་ ཏེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་པ་ནི་མདོའི་ཐད་ཀར་བབ་པ་ན་བཤད་པར་བྱའོ།

第三是粗细，与《阿毗达磨集论》所说相符。因此，在其偈颂中说：'依前生后者，最后为殊胜，因为粗细故，六度次第说，不乱有三因。'
有些论中以四种意义来说明，如《唯识成就论》中所说：引导、清净摄持、粗细、易难。或者说易难是用来说明前面的粗细，因此在该论中说次第是这样的：前前引导后后，后后清净前前，前前是粗，后后是细，以修习的易难来如此说明次第。
菩萨观世自在又向世尊如是请问：'世尊，此六波罗蜜各有几种差别？'以下是说明波罗蜜诸差别门。这也是通过请问和回答来说明。这是首先请问六波罗蜜的差别。
世尊对菩萨观世自在回答说：'善男子，每一波罗蜜各有三种差别。'这是第二如来如实回答。这又分为两部分：简要说明六种成为十八种，以及依次说明六波罗蜜每一种各有三种差别。
这是首先关于这些差别的诸论典中解释不同，如此经、《解深密经》、《深密解脱经》、《大乘集论》和《瑜伽师地论》中只是从前六波罗蜜开始，每一种各有三种差别，但没有详细解释。
在《瑜伽师地论·菩萨地》、世亲论师和无性所造的《大乘集论释》、《大乘集论释》朗译本和《阿毗达磨集论》中，对六种波罗蜜每一种都分为三种，并作了详细解释。
在《唯识成就论》中是从十波罗蜜开始，前六波罗蜜每一种分为三种。后四波罗蜜每一种分为两种，但没有详细解释。对四种分为两两的解释是：方便有两种，即回向善巧方便和救护善巧方便。愿也有两种，即求菩提愿和利益他人愿。力也有两种，即抉择力和修习力。智也有两种，即受用法真谛智和成熟有情智。这是如经中所说的前六波罗蜜，其中有何差别将在经文相应处解释。

།སྦྱིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི། ཆོས་སྦྱིན་པ་དང་། ཟང་ཟིང་སྦྱིན་པ་དང་། མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ གསུམ་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྦྱིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དགུས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་ཏེ་། དེ་ཉིད་ལས། ཟང་ཟིང་ སྦྱིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སེར་སྣའི་དྲི་མ་དང་། སོག་འཇོག་གི་དྲི་མ་བསལ་ནས་བཟང་པོ་དང་། གཙང་བ་དང་། རུང་བ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མི་འཇིགས་པའི་སྦྱིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེང་གེ་དང་། སྟག་དང་། ཆུ་སྲིན་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་། ཆོམ་རྐུན་དང་། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། རིགས་པར་སྟོན་པ་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པ་རྣམ་པ་དགུ་པོ དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་དང་།ཆོས་དང་། མི་འཇིགས་པའི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཆོས་དང་། ཟང་ཟིང་དང་། མི་འཇིགས་པ་གསུམ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་ བ་དང་།ལུས་དང་། སེམས་ལ་ཕན་འདོགས་པས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ནོ། །གཉིས་ པ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་སྟོན་པ་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་དྲུག་པོ་དག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་ཏེ། ཟང་ཟིང་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་། ཆོས་ནི་གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་ལུས་དང་།སེམས་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ལུས་དང་། སེམས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ལ་ཕན་འདོགས་སོ། །ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་ནི་གཞན་གྱི་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་སོ། །མི་འཇིགས་པའི་སྦྱིན་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལ་ཕན་འདོགས་སོ། ། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སྦྱིན་པས་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དགེ་བ་ལ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། །མི་འཇིགས་པའི་སྦྱིན་པས་ནི་དེ་དག་འཁོར་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། །དོན་དེ་དག དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི། མི་དགེ་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚུལ་ ཁྲིམས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ།།མིང་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་པ་ཡང་དོན་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཁྱིམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རིས་བདུན་པོ་དག་གི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

关于'布施有三种，即：法布施、财物布施和无畏布施'等，是第二部分，依次说明六种中每一种都有三种分类。
这也是通过阐述六种而分为六类，这是首先阐述三种布施。
在《瑜伽师地论》中，以九种特征说明三种布施。其中说：财物布施是这样的：清除吝啬的污垢和囤积的污垢，布施优良、清净、适宜之物，详细内容如该论所述。无畏布施是这样的：应知是从狮子、虎、鳄鱼、国王、盗贼、水等恐怖中救护。法布施是不颠倒地说法、如理开示、令受持学处。
菩萨这九种布施总括为一，即称为财物布施、法布施和无畏布施。
在世亲论师所作的注释中说：法、财物、无畏三种，依次是对他人善根、身体、心灵有益，因此缘故而说为三种。
在无性论师的注释中以两种方式阐述：第一种与《瑜伽师地论》所说相符。第二种与世亲论师所说相符，因此这里不再赘述。
在《阿毗达磨杂集论》中以十八种方式阐述六种中的三种：财物、无畏、法布施依次应当了知是圆满身体、心灵和善根，这与世亲论师所说的对身体、心灵等有益相符。
在《大乘集论》朗吉译本的注释中以两种方式阐述：法布施是利益他人心灵。财物布施是利益他人身体。无畏布施是利益身心。利他布施使恶行转向善行。无畏布施能摄受眷属。法布施能使善根和解脱圆满成熟。具足这些意义，故说布施有三种。
戒律三种是：远离不善的戒律、趋入善法的戒律、趋入利益众生的戒律，这是第二部分阐述三种戒律。
虽然名称略有不同，但内容与《大乘集论》所说相符。
在《唯识成就论》等中说：三种戒律是这样的：别解脱戒、摄善法戒和饶益有情戒。
在《瑜伽师地论》中，关于在家和出家方面的戒律建立，总的来说有三种：别解脱戒是这样的：即菩萨七众各自受持的别解脱戒。

།དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡང དག་པར་བླངས་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར།ལུས་དང་ངག་གིས་དགེ་བ་བསགས་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དང་པོ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་གཞན་རྣམ་པ་ གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར།དེའི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབས་ནས་བྱང་ཆུབ་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་དགེ་བ་ལས་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཤིང་འདིས་ལུས་དང་ངག་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འགྲེལ་ པ་དེ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་ཀྱིས་བསམས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟུང་ངོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །གཞན་ཡང་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་ པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་མི་འཇིགས་པ་བཞིའི་རྒྱུའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་པོ་དེ་ནི་སྤངས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་གཉིས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་པ་ནི་དྲིན་གྱི་ཡོན་ཏན་ནོ། །མི་འཇིགས་པ་བཞི་ནི་ཡོན་ཏན་འདི་གསུམ་ལས་ གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར།མི་འཇིགས་པ་བཞིའི་རྒྱུ་བསྟན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བ་སྡུད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དགེ་བ་བྱང་ཆུབ་དང་། སྙིང་རྗེ་གསུམ་ གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བཟོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི། གནོད་པ་ལ་མི་མཇེད་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་བཟོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་བཟོད་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཟོད་པའི་ལེའུ་ལས་བཟོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་ རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྣ་ཚོགས་ཡུན་རིང་བ་མངོན་དུ་འབྱུང་བ་ན་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་སློབ་པར་བྱེད་དེ།འདི་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་ལེ་ལན་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་བདག་རང་གིས་བྱས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྲས་བུ་འདི་འདྲ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་ དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

集善法戒是这样的，菩萨们在正确受持别解脱戒之后，为了大菩提，以身语所积集的任何善业，总之应当知道这一切都是集善法戒。
利益有情戒是这样的，即是菩萨们对有情所作的利益，详细如彼处所说。
世亲论师所造的《大乘集论释》中说：'第一是作为基础，为建立其他两种戒的缘故。由此能成就一切佛法而获得趣入菩提，并且也能建立利益有情戒。'
无性论师的注释中说：'律仪戒是这样的，正确受持远离不善业，由此修习身语等诸业，故称为律仪，此即是戒，是二者之基础。'注释中所说'等'字，是包含意念的戒律。
后两种戒的解释，与世亲论师所造的注释相符。
另外，在该注释中说：'这三种戒是四无畏的因。为什么呢？第一种戒是断德，第二种戒是智德，第三种戒是恩德。四无畏离开这三种功德之外别无他处，故说是四无畏的因。'
《阿毗达磨集论释》中说：'律仪戒、集善法戒、饶益有情戒，依次由善、菩提、悲心三者所摄持。'
忍辱有三种，即耐怨害忍、安受苦忍、谛察法忍，这是说明第三种三种忍辱。
《瑜伽师地论》忍辱品中说：'忍辱有三种：对加害者的安忍是这样的，菩萨对于他人加害所生的难忍、相续不断、种种长久的痛苦现前时，如是修学：这是自己业力的果报，因此我正在感受自己所造不善业的这种痛苦果报'等，如彼处广说。

།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་ལེན་པའི་བཟོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་སློབ་སྟེ། བདག་སྔོན་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་དག་ལ་གནས་ཤིང་འདོད་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ཚོར་བཞིན་དུ་འདོད་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞིང་ལས་དང་། ཚོང་དང་། རྒྱལ་པོ་ལ་ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་མི་བཟོད་པ་དག་ཉམས་སུ་བླངས་ཤིང་། དང་དུ་བླངས་པ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་དེ་ལྟར་དོན་མེད་དེ། སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཚོར་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པའི་ཉེས་པས་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་བླངས་ན། ད་ནི་བདག་བདེ་བ་བསྒྲུབ་པའི་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པར་ཚོར་བཞིན་དུ། དེ་ལས་བྱེ་བྲག་འབུམ་འགྱུར་སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་བླང་ཞིང་ཉམས་སུ་བླང་བ་ནི་ཆ་ཡིན་ན། དེ་བས་ཆུང་ངུ ལྟ་ཅི་སྨོས་སྙམ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ལྟར་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་། གཞི་ཐམས་ཅད་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ངེས་པར་སེམས་པ་ལ་མོས་པའི་བཟོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ནི།ཡང་དག་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པའི་བློས་མོས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་། གནོད་པ་ བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་ནི།གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལས་བཟོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡང་དག་པར་བཟོད་པའོ། །ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་ངེས་པར་སོ་སོར་རྟོག་པར་ ནུས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་བཟོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ལས་མི་ལྡོག་པའི་རྒྱུའོ། །གཉིས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལས་མི་ལྡོག་ པའི་རྒྱུ་སྟེ།གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་ནི། བཟོད་པ་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་ཏེ་། ཟབ་པ་དང་། རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ སྟེ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་དེ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་། བཟོད་པ་གསུམ་གྱི་མིང་ནི་མདོ་འདི་ ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་མི་སྤོང་བ་དང་། དམན་པའི་སེམས་སྤངས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་དང་། གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་གོ་ཆའི་བརྩོན་ འགྲུས་དང་།དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ།

又从彼经中说到菩萨安忍受苦之安忍是这样的：在此菩萨如是正确修学：'我往昔住于享受欲乐，追求诸欲之时，虽然感受到是痛苦之因，却为了追求具有痛苦本质的欲乐，从事农业、商业、为王室效力等谋生之事，经历并忍受了许多难以忍受的痛苦。那样的经历毫无意义，仅是为了痛苦，却因无知之过而承受巨大痛苦。如今我已知晓自己从事善业是为了成就安乐，相比之前，即使要忍受百千倍的痛苦也只是其中一部分，更何况是更小的痛苦呢？'菩萨为求菩提如是如理作意，忍受一切所生之苦。
关于菩萨于法决定思惟的胜解安忍是这样的：在此菩萨以极其坚定的智慧，如实分别一切法而胜解，如是等广大内容应当如彼经所说而了知。
从论师世亲所造《大乘集论释》中说：对害者无恼安忍，是对他人加害时的安忍。对苦无恼安忍，是如实忍受诸多痛苦的体验。法思择安忍，是能够决定观察诸法。详细内容如彼论中所说。
从论师无性的注释中说：其中对害者无恼安忍是不退转于成熟有情的因。第二种是不退转于佛果的因，因为不会因寒、热、饥、渴等痛苦而退转。法思择安忍是前两种安忍的所依，因为能安忍甚深广大之法。这些内容在郎译《大乘集论释》中也多与此相符。
从论师世亲所造的注释和《阿毗达磨杂集论》中，三种安忍的名称也与此经所说相符，依次表明是以不舍弃众生、断除下劣心、安忍无生法这三者所摄持。
精进有三种：即披甲精进、摄善法加行精进、饶益有情加行精进，这是第四部分宣说三种精进。

།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡི་དམ་རྒྱ་ཆེ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགེ་ བའི་ཐབས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་།སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་བསྒོམ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་ ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ལེའུ་ལས་བརྩོན་འགྲུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ལ་ སྦྱོར་བའི་དངོས་པོ་ལ་གནས་ནས་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གོ་ཆ་འདི་ལྟར་གྱོན་པར་བྱེད་དེ།བདག་ནི་གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གཅིག་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ཉིན་མཚན་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་དང་མཉམ་པ་དག་གི་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་མི་གནས་པས་སེམས་ ཅན་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་གནས་པས་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་དུས་དེ་ཉིད་བྱེ་བྲག་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་སྲིད་ཀྱིས།བདག་གིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ན་ཡང་བདག་སྤྲོ་བར་བྱེད་དེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱིར་མི་བརྩོན་པར་ཡང་མི་བྱེད་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ལ་ཞུགས་པ་ཡང་དོར་བར་མི་བྱེད་ན། དུས་ཀྱི་ཡུན་ཆེས་ཐུང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆེས་ཆུང་བས་ལྟ་ཅི་སྨོས་སྙམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ ཅིང་།ཡང་དག་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་ བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་ལྔ་པོ་དག་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། མི་ཞུམ་ཞིང་མི་འཁྲུགས་ལ་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ་ཞེས་འཆད་དོ། །སློབ་ དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཐ་དད་པས་མདོ་ལས་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟུལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ ཚིག་ལྔ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྡུའོ་ཞེས་བཤད་དེ།འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ཆོ་ག་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་མཐུ་དང་ལྡན་པའོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ། །ཞུམ་པ་མེད་པ་ པ་དང་།ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། ཆོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྤྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟུལ་བ་བརྟན་པ་དང་། བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ བྱས་པ་དང་།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་གོ་ཆ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཕན་ འདོགས་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གཞན་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་།སྦྱོར་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

从《解脱界限经》中说道：有广大誓愿的精进、善巧方便的精进、利益众生的精进。
从《解深密经》中说道：发心的精进、修习善法的精进、利益众生的精进。
从《瑜伽师地论》的精进品中说道：精进有三种：即铠甲精进，如是，菩萨住于精进事业，以欢喜心为先导，披如是铠甲：即使为了解救一个众生的痛苦，在大劫那么长的日日夜夜中，不住于其他趣，而唯独住于地狱中，直至菩萨们现证无上正等正觉的时间尚且要以百千倍计，我也欢喜。即使如此，我也不会不为无上正等正觉而精进，也不会舍弃已入的精进，更何况时间更短、痛苦更小呢？如是即是菩萨的铠甲精进。如是等广说如彼论中所说。
复次彼论中说：所谓摄善法戒即是：菩萨戒中修习六波罗蜜多并令圆满。如是详细如彼论中所说。
复次彼论中说利益众生的精进即是：如戒品中所说应知有十一种。
从《大乘集论》中说：经中所说五种词句摄略为三种：即铠甲精进、加行精进、不怯不乱不知足精进。
从世亲论师所造的注释中说：由三种精进的体性差别，经中说具足势力、具足精进、具足勇悦、具足坚固、不舍精勤。即此经中所说五种词句，摄于此三种精进的体性中。如此注释中说：为仪轨所需故首先具足势力；为如实行故具足精进；因无怯弱、无退转、无满足故，依次说具足勇悦、坚固稳重、不舍精勤。如是等广说。
《大乘集论》中无性论师所造注释及朗吉祥所译中亦与世亲论师所造注释相符，因恐文繁此处未说。
从《阿毗达磨杂集论》中说：铠甲、加行、利益依次摄受他人善根、加行善根、圆满善根三种。

།བསམ་གཏན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་ཞི་ལ་རབ་ཏུ་ཞི་བས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་དང་། ཡོན་ཏན་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བསམ་གཏན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །ལེའུ་ དང་པོ་ལས་ཚིག་བཞི་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཚིག་བཞི་པོ་དེ་དག་བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་དང་པོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་ཞི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དང་།གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཞི་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་ པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར།ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྲིད་པའི་རོ་མྱོང་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞེས་བཤད་ དོ།།གསུམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་བྲལ་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ ཡུལ་དྲུག་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཞི་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་ཅིང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་དབང་ཐོབ་ པས།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཐོབ་ཅེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདིའི་དབང་གིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། གཞན་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་ལེའུ་ལས། བསམ་གཏན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་དེ།ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་མཆོག་ཏུ་རབ་ཏུ་ཞི་བ། རློམ་སེམས་དང་བྲལ་བ། རོ་མྱང་བ་མེད་པ། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དེ་དག་གི་ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་བསམ་གཏན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས ཀྱི་བསམ་གཏན་སྟོབས་བཅུའི་རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ཅིང་ཚད་མེད་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་དག་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མིང་ཡང་མི་ཤེས་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་ལྟ་ག་ལ་ འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།

三种禅定是：由于无分别且寂静、极为寂静、无过失，故而成为烦恼和痛苦的对治，安住于快乐的禅定；功德成就的禅定；以及成就众生利益的禅定，这是前面所说的三种禅定。虽然第一品中有四句，但是这些特征难以理解，因此在此处依据经典和论典来解释这四句。
其中第一'无分别且寂静'是指远离一切不正确的分别和随眠，故称为无分别且寂静。因此在《解脱边际经》中也说'远离不正确的寂静'，又在《瑜伽师地论》中说'由于断除一切分别，故生起身心轻安'。
第二'极为寂静'，在《瑜伽师地论》中解释为'由于完全断除对轮回的贪著，故一切相都寂灭'。
第三'由于无过失'，在无性论师所造的注释中解释为'远离我慢、见解和贪欲而获得清净'。在《瑜伽师地论》中解释为'断除六种无过失境和随烦恼'。
第四'成为烦恼和痛苦的对治而安住于快乐'的禅定，是指成为烦恼和痛苦的对治，并获得神通自在，故于现法中安住于快乐。在《大乘集论》的朗吉时期译本中解释说'由于此禅定断除一切烦恼，故于现世获得安乐住'。
在世亲论师所造的注释中解释为'由于此力而于现法中安住于快乐'。其余两种仅在经中简略说明而已。在《瑜伽师地论》的禅定品中说：'禅定有三种：现法乐住禅定是指菩萨们的禅定远离一切分别，生起身心轻安，最极寂静，远离傲慢，无有贪著，远离一切相，应当了知这就是他们现法乐住的禅定。'
其中，菩萨们的功德成就禅定是指：菩萨们的禅定以十力种类所摄的无量无边不可思议种种三昧来成就，以及诸声闻、缘觉连名字都不知道更何况能入定的三昧等，如是广说。

།སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་བསམ་གཏན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་དག་ལ་གྲོགས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་ བསྔལ་སེལ་བ་དང་།རིགས་པ་སྟོན་པ་དང་། བྱས་པ་གཟོ་ཞིང་བྱས་པ་ཚོར་ཏེ་ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་ལ་ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། འཇིགས་པ་རྣམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཡོ་བྱད་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཡོ་བྱད་སྟོབས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཁོར་ལེགས་པར་སྡུད་པ་དང་། སེམས་དང་མཐུན་ པར་འཇུག་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། ལེགས་པར་ཚར་གཅོད་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་དང་། འདུན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས།བདེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ འདོགས་པའི་བྱ་བ་དག་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། གནས་པའི་བསམ་གཏན་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས་རྣམ་ པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་མུ་གེ་དང་ནད་ཀྱི་འཇིགས་པ་ལ་ སོགས་པ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ འཛིན་པ་གསུམ་པོ་ཡོངས་སུ་ངལ་བ་མེད་པ་དང་།བསམ་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། འཁོར་འདུལ་བའི་ལས་དང་སྦྱར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ དང་།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དང་པོ་ ཤེས་རབ་གསུམ་ནི་ཤེས་བྱ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཤེས་རབ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་པོ་རྣམས་དང་།ཚོགས་གསུམ་ལ་མཁས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དང་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ དམིགས་པའོ།།བར་མ་ནི་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པའོ། །ཐ་མ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་དམིགས་ཤིང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའོ། །དེ་ལ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ནི་ནང་གི་རིག་པ་ལ་སོགས་ཏེ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །ཚོགས་གསུམ་ནི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་། དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་ ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་།དོན་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། དོན་དང་མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། །དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཟབ་མོ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་པོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཐབས་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། ཤེས་བྱ་ ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དང་པོ་ནི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པའོ། །བར་མ་ནི་གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའོ། །ཐ་མ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཤེས་པའོ།

利益有情的禅定是这样的：菩萨依靠禅定，对于从事有情事业的人们作为助伴，消除有情众生的痛苦，开示正理，知恩图报并回报帮助过自己的人，解救恐惧，给予缺乏资具者资具，善巧摄受正确的眷属，随顺心意，以正确的功德令其欢喜，善加调伏，以神通令其恐惧，令其生起信心。详细内容如彼处所说。
从世亲论师所造的注释中说：所谓安乐住禅定，是于现法中安乐而住。所谓引发禅定，是引发六种神通。所谓作业禅定，是成办利益有情的事业。
从无性论师的注释中说：安住禅定是为了现法乐住，因为断除我慢、见解、贪爱等而获得清净。引发禅定是为了引发六神通等殊胜功德。作业禅定是为了利益有情众生，为了平息饥荒、疾病等恐惧。
从《阿毗达磨集论》中说：现法乐住、引发神通、利益有情，依次配合三种摄持：无有疲倦、圆满意乐、调伏眷属的事业。
在《大乘集论》的译文中也多与世亲论师所造注释相符。因恐繁琐此处不述。在《庄严经论》中说为有寻等三种。
三种智慧是：缘世俗谛的智慧、缘胜义谛的智慧、缘有情利益的智慧，这是第六个三种智慧的阐述。
从《瑜伽师地论》中说有两种智慧。第一个三智慧是：通达了知所知真实义的智慧、通达五明处及三藏的智慧、利益一切有情的智慧。第一是缘真实义，中间是缘自利，最后是缘世俗并利益他人。
其中五明处即内明等五种。三藏是：有义法藏、无义法藏、非有义非无义法藏。
其后三种智慧是：了知甚深法无我的智慧、了知调伏有情方便的智慧、了知一切所知无碍的智慧。第一是了知法空性，中间是了知人空性，最后是现证二空性的智慧。

།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་སེམས་ ཅན་སྟོང་པ་དང་།ཆོས་སྟོང་པ་དང་། གཉི་ག་སྟོང་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་སྦྱོར་བའི་ ཤེས་རབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པ་མདུན་རོལ་གྱི་ཐབས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་པོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་པོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ མཐའ་ཀུན་རྫོབ་རྣམས་ཤེས་པ་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་དམིགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ས་ལ་འཇུག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ཆོས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་སྒྲུབ་པའི་སྟོན་པ་གསུམ་དང་སྦྱར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣམ་ པར་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ།མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་ཕྱིར་བསྟན་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཅེ་ན། དོན་རྣམ་པ་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་ དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཡང་།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་། སྦྱིན་པ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།བཟོད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ངེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་དེ་དག་གིས་བསྐྱེད་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་རྩོལ་བ་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་དོ།།བསམ་གཏན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཕྱི་མ་ལྔ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེའི་རྩ་བ་དང་། ཕྱིས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་བྱུང་བ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད ནི་བརྒྱད་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མིང་ཐོབ་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་དང་པོ་ཅིའི་སླད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས་ཞེས་ཞུ་བའོ། །སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། འདི་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ གང་གི་ཕྱིར་དང་།དོན་གང་གི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏེ་།འདི་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། རྒོལ་བའི་རྟེན་དུ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་ པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

在《唯识成就论》中说到空性智慧有三种：众生空性、法空性和二者皆空性。在《大乘集论》中说到有修行智慧和后得智慧。在《三无性论》中说：无分别修行智慧是指在修习真如之前的殊胜方便智慧；无分别智慧是指修习真如的智慧；无分别后得智慧是指通达世俗谛、说法等种种事相的智慧。
在《集论》中说到，缘世俗和缘众生的智慧分别与入地、成就佛法和成就佛陀事业三种教法相对应。六波罗蜜每一个都有三种差别，在《大乘集论释》和《广释》中有详细解释，因恐繁琐故此不述。
因此诸论虽有不同说法，但并非只有一种含义，因为各自阐述不同内容，所以彼此并不相违。关于六波罗蜜的体性略说如下，如《唯识成就论》中说：'十波罗蜜的体性是：布施是无贪及由此产生的三业；持戒是菩萨受持戒律的三业；忍辱是无嗔、精进、决定智慧及由此产生的三业；精进是勤勉及由此产生的三业；禅定是三昧的体性；后五波罗蜜是择法的体性，即根本智和后得智。'详细内容如该论所说。广泛的分别应当依据诸论中的性相说明来理解。
第六十卷。菩萨观世音自在又向世尊如是请问：'世尊，为何称这些波罗蜜为波罗蜜？'以下是第八波罗蜜名称获得之门。这包括请问和回答两部分。首先是请问为何称为波罗蜜。总别名称如前所述，这是问由何因缘、为何意义而获得波罗蜜之名。
世尊对菩萨观世音自在说：'善男子，因五种因缘'等，这是第二部分，如来的如实回答。这又可分为：略说数量、列举数量、依次广说、反复解说。这是第一略说数量，意思是因五种因缘而称为波罗蜜。

།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། ཉེས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར རྟོག་པ་མེད་པ་དང་།ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་རེ་བ་མེད་པ་དང་། ཉེས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ ལས་ནི་མིང་བཀོད་པར་ཟད་ཀྱི།རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་ལྡན་པས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏོང་བ་དང་། མི་ལྟ་བའི་ཕྱིར་གཏོང་བ་དང་། སྐྱོན་མེད་པའི་ ཕྱིར་གཏོང་བ་དང་།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་གཏོང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ཕྱིར་གཏོང་བའོ། །སྦྱིན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བར་དུ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་པའོ།།འདི་ཡང་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཆགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲིབ་པ་དྲུག་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བསྟན་ བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་ལྡན་ན་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཆགས་ པ་མེད་པ་ཉིད་དང་།མི་ལྟ་བ་ཉིད་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །སྦྱིན་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་ པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ཆགས་པ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་ དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་སེམས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མི་ལྟ་བ་ གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་མི་རེ་བར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

从《解脱界限经》中说有五种。从《解释甚深密意经》中说有五种义。即：因为无贪著性、因为无所见性、因为无过失性、因为无分别性、因为正回向性，这是第二个按照次第列举的名称。
从《解脱界限经》中说：无始、无过失、无分别、回向。从《解释甚深密意经》中说：无贪著、无期望、无过失、无分别、回向。在论典解释中仅列举名称，而无解释。
因此，从该论典中说，布施波罗蜜具足五种功德故称为波罗蜜：因无执著而布施、因无所见而布施、因无过失而布施、因无分别而布施、因回向而布施。如同布施一样，从持戒乃至智慧都应当如是了知。
其中，无贪著性是指：对于与波罗蜜相违背的事物无执著等，这是第三个按次第分别解释的教示。这也是通过显示五种缘而分为五种，这是首先显示无贪著的特征。
与六波罗蜜相违背的障碍称为相违背的事物，因为对这些相违背的事物无执著。六种障碍的广说应当如下文经中所说般了知。在《瑜伽师地论》中也与此经所说相符合。
因此，从该论中说：其中，菩萨的布施若略说具足五种功德，则列入布施波罗蜜数中。何为五种？即：无贪著性、无所见性、无过失性、无分别性、回向性。如同布施一样，对于持戒等也应当如是了知。
其中，无贪著性是指：对一切成为布施等处所的诸法无贪著。从《解脱界限经》中说：即是对与波罗蜜相违背的事物无执著。从《解释甚深密意经》中也说：无贪著性即是对与波罗蜜相违背的事物无执著。
从《大乘集论释》藏译中解释说：无贪著且清净即是不生起与波罗蜜相违背的法。其中，无所见性即是：对一切波罗蜜的异熟果报和报恩无系著，这是显示第二个无所见二者的特征。
即如是，对六波罗蜜的果报和报恩无期待而行布施等，这称为无所见性。六波罗蜜的果报应当如下文经中所说般了知。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། དེ་ལ་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟང་ཟིང་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ལ་སེམས་འབྲེལ་བ་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཟང་ཟིང་ལ་སེམས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས། ལན་དུ་ ཕན་འདོགས་པ་ལ་སེམས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་རྙེད་པ་ལ་སེམས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། མི་རེ་བ་ཉིད་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཚོལ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི འགྲེལ་པ་ལས།མི་ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་ལུས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་སེམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་མི་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་ གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་རང་གི་ལུས་དང་།ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། སྦྱིན་པ་གཉིས་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་ལེའུ་ལས། ལན་ ལ་མི་ལྟ་བའི་སྦྱིན་པ་གང་ཞེ་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང་། སྙིང་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པ་ན་ཕ་རོལ་ནས་ཕན་འདོགས་སུ་རེ་བ་མེད་དེ། སྐྱེ་བ་བདེ་བ་དང་། སྲེད་པའི་མེས་ཚིག་པ་དང་། མཐུ་མེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་དག་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་ པ་གཏོང་བའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་མི་ལྟ་བའི་སྦྱིན་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་ཕྱི་མ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འམ། ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བར་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རེ་བ་མེད་དེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་སྙིང་པོ་མེད་པར་ ལྟ་ལ།བྱང་ཆུབ་མཆོག་ལ་ནི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་གཏོང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་ དཔོན་ཡོན་ཏན་བྱིན་གྱིས་མཛད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་དང་མ་འདྲེས་ཤིང་། ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་མཚན་ ཉིད་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་འདྲེས་པ་སྟེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱོན་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་སྟེ། འོག་ནས་མདོ་ལས་ཟང་ཟིང་གི་ཕན་ འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞིབ་ཏུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།རྣམ་པ་འདི་གཉིས་སྤངས་ནས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་དེ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམ་པ་ བཅུ་ཡོད་དེ།དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བཅུ་བསྟན་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་རིགས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

从《瑜伽师地论》中也说：'所谓不顾视，即是对财物及其果报心无系著。'其中所说对财物心无系著，即是经中所说'对回报的帮助心无系著'。
从《解脱边际经》中说：'所谓不顾视，即是对诸波罗蜜多的异熟果报和现前所得心无系著。'
从《解深密经》中说：'所谓不期待，即是对诸波罗蜜多的异熟果报、受用和回报帮助之心无所求。'
从《大乘集论释》中说：'清净的不顾视，即是对自身和诸波罗蜜多的异熟果报及回报帮助，心常不顾视。'
从《圣般若波罗蜜多金刚断经释》中说：'即是对自身、回报帮助和异熟果报无执著。'这就是《瑜伽师地论》中所说的'二种布施'，因此在布施品中说：'何为不顾报的布施？菩萨具有悲心和慈悯心时布施，不期待他人回报，因见到众生生存之苦、被贪欲之火所烧、无力自救、本性痛苦而行布施。'
'何为不顾异熟果报的布施？菩萨布施后不期待来世获得圆满受用或圆满之身等布施异熟果报，因见一切有为法无实质，而视菩提为殊胜利益而行布施。'
这些特征的广泛解释应当依照论师世亲所作的注释和圣般若波罗蜜多金刚断经中论师功德施所作的注释来理解。
其中所谓无过失，即是诸波罗蜜多不与烦恼法相混，远离非方便行为。这是第三种无过失的特征。
其中过失有二种：第一是与烦恼法相混，如下文经中所说无悲心的修行等四种过失。第二是非方便行为，如下文经中详细所说的财物帮助等。
远离这两种过失而行布施，即称为无过失。从《瑜伽师地论》中说：'所谓无过失，即是于一切种布施等远离一切随烦恼。'
其中所说随烦恼，也应如《瑜伽师地论》中所说：'布施波罗蜜多有依内外的十种随烦恼，为对治这些，宣说了菩萨布施波罗蜜多的十种清净。'应依此类推理解其余部分。

།དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་ལ་བརྟེན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དང་ སྤོང་བ་ཉིད་དང་།བྱམས་པས་ཞེན་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཡིད་ལ་བསམས་པ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་ཉིད་དོ། །ནང་ལ་བརྟེན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ ཉིད་དང་།སྟོབས་དང་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། ཕྱོགས་སུ་ལྟུང་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། ཟད་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བ་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། །བསྟན་ བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་གསུམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་དང་འདྲེས་པ་དང་། ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དག་གི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བྲལ་ བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཡང་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་འཁོར་གསུམ་ཀས་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་ པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའོ་ཞེས་གང་ཡིན་པའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ དུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བཞི་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པའོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ལྟར་བྱས་ཤིང་བསགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུར་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་དང་པོར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕེལ་བར་གྱུར་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་མདོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོའི་ནང་ནས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ལེའུ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

关于依外在的近烦恼有五种：即完全烦恼性、舍弃性、以慈爱无执著性、意念未圆满性及未成熟性。
依内在的近烦恼也有五种：即非出离性、具烦恼性、无力性、具偏向性及灭尽法性。
在《深密意解脱经》和《解脱际经》中，也与此经所说相符。
在论著《大乘集论释》朗吉时译中说：'第三无过失是这样的，即远离与烦恼法相混杂的波罗蜜多及非方便的行为。'
关于无分别性是这样的，即对于那些波罗蜜多自相不执著文字表面的意思。这是第四无分别相的阐述。
如是远离对六波罗蜜多相的文字执著，即是无分别的意思。
在论著《瑜伽师地论》中说：'关于无分别性是这样的，即对布施等视为遍计所执自性的见解。'或者说无分别性即是三轮清净。
关于六波罗蜜多的三轮清净的广泛解释，应如《大乘集论释》朗吉时译中所说般理解。
在《解脱际经》中说：'无分别是这样的，即对诸波罗蜜多不执著文字表面的自相。'
在《深密意解脱经》中也说：'无分别即是对波罗蜜多不执著文字表面的自相。'
在《大乘集论释》朗吉时译中说：'第四以无分别清净是这样的，即远离如文字般执著波罗蜜多相。'
关于正回向性是这样的，即如是所作所集的波罗蜜多回向无上大菩提果。这是第五正回向相的阐述。
其中最初所作即是'作'，增长时即是'集'。
在论著《瑜伽师地论》中说：'关于回向性即是对一切布施等果发愿获得无上正等正觉。'
广说回向在《发菩提心经》和《大方广佛华严经》的回向品中所说。

།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ མདོ་ལས།ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་བྱས་ནས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དག་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་གཉེར་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་བྱས་ཤིང་། བསགས་པ་དག་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུར་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། ལྔ་པ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་སྐྱེས་ཤིང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ འམ་།མ་སྐྱེས་ཤིང་འཕེལ་བར་མ་གྱུར་པ་ཡང་རུང་སྟེ། རྟག་པར་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་བསྟན་ པ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་མཚན་ ཉིད་བཞི་བཞི་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དང་པོ་ནི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་སྟེ། སེར་སྣ་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་རེ་བ་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ།སྦྱིན་པས་སློང་བ་དག་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཅན་དག་གིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྱིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སྔར་སྦྱིན་པས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་ ནས་དེའི་འོག་ཏུ་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་ཅི་རིགས་པར་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ནས།དེ་བཞིན་དུ་སྔར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་ཅི་རིགས་པར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་བར་དུའོ། །ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ བཞིས་སྟོན་ཏོ་།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། རྩོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། བག་ཆགས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་རུ་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་མཚན་ ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།མོད་དེ་ཉིད་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་ བསྒྱུར་བ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ལྔས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕྱིར་དང་། བསམ་པའི་ ཕྱིར་དང་།དངོས་པོའི་ཕྱིར་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཉིད་བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། དྲུག་པོ་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་བལྟ་ ཞེ་ན།དམ་པ་དྲུག་གིས་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ།

从《解脱分际经》中说道：'回向是这样的，即完成诸波罗蜜多后而得增长，是为求取大菩提果者。'
从《解深密经》中也说：'回向是这样的，即完成诸波罗蜜多并积累后，愿求大菩提果者。'
从《大乘集论》朗吉时所译的注释中也说：'第五清净回向是这样的，即六波罗蜜多已生起并增长，或未生起未增长皆可，常愿证得菩提者。'
五种特相的广说，应当如阿阇黎真谛在《大乘集论》朗吉时所译的记录中所说那样来阐述。
波罗蜜多的特相在诸论典中各自解说不同，有些论中以四种特相说明波罗蜜多的意义，如《庄严经论》中说每一波罗蜜多都具有四种特相：第一是对治障碍，因为是对治悭吝等；第二是了知，因为与无分别智相应；第三是圆满所愿，从布施满足乞者所愿乃至智慧如其所愿断除怀疑者的疑惑；第四是成熟有情，从先以布施摄受，而后以三乘随机成熟，乃至先以智慧摄受，而后以三乘随机成熟。
《阿毗达磨杂集论》中也以四相说明。因此在该论中说：'何为波罗蜜多相？即因为精进、因为习气、因为自身、因为随顺因。'详细思维即可了知。
有些论中也以五种特相来说明，如《胜义谛经》、《解脱分际经》、《解深密经》、《瑜伽师地论》、《广释》和《大乘集论》朗吉时所译的注释中所说。
另外，《阿毗达磨杂集论》中也以五相说明，因此在该论中说：'何为波罗蜜多相？即因为种性、因为愿力、因为意乐、因为事物、因为自性。'详细思维即可了知。
有些论中也以六种特相来说明，如《大乘集论》中说：'如何观察此六者之相？应以六种殊胜来观察。'
六种特相与《唯识成就论》中所说相同，故此处未说。

།ཁ་ཅིག་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་བསྟན་ པ་ཡང་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མཚན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་དམ་པ་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་སྡུད་པས་གདོད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།རྟེན་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སེམས་ལ་བརྟེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསམ་པ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆེད་དུ་བྱ་བ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པར་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཐབས་ལ་མཁས་པ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་དག་པ་དམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་དང་ འདྲེས་པར་མ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བདུན་པོ་དེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་བསྡུས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་གཞན་དག་གིས་རྒོལ་བའི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བའམ།ཡང་ན་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་དང་།ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འདྲེས་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། གང་དུ་བསྟན་པའི་ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་མེད་པ་དང་།ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ནི་མ་བསྟན་ཏེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་ པའི་དངོས་པོ་ཞུས་པའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དངོས་པོ་དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་དྲུག་མདོར་བསྟན་པའོ། །འདོད་པའི་དགའ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་ཕྱུག་དང་། འདོད་པའི་བསོད་ནམས་ལས་ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་དྲུག་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བར་བྱའོ། །མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་མི་མཐུན་པའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་ མཛད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།མི་མཐུན་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེར་སྣ་དང་། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། འཆལ་པའི་ཤེས་རབ་པོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་བསྡུས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་སྒྲིབ་པའོ། །རེ་རེ་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྤྱིའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ།

有些论典中以七种性相来说明，如在《唯识成就论》中所说：'这七种性相是以七种殊胜来总摄，才称为波罗蜜多。其中，殊胜住处即是安住于菩萨种姓。殊胜所依即是依止于大菩提心。殊胜意乐即是对一切众生生起慈悲心。殊胜所为即是圆满一切事业。殊胜善巧方便即是以无分别智所摄。殊胜回向即是回向无上菩提。殊胜清净即是不与二障相杂。若布施等不为这七种所摄，则不是波罗蜜多。'
有些论典中以八种性相来说明，如在《广释论》中所说。也有以十二种性相来说明的，如在《摄大乘论》和《辨中边论》中所说。
'世尊，什么是与波罗蜜多不相应的事？'以下是第四部分，随他人问难而作解释，或者说是以问答广说。这又分为四部分：以问答分别与波罗蜜多不相应的事；以问答分别异熟果；以问答分别与波罗蜜多相杂的法；说明非方便的行为。为了简略起见，未说无分别和正确回向，因为容易理解。
这是首先说明与波罗蜜多不相应的事。这也是以问答方式来说明。这是首先询问与波罗蜜多不相应的事。'善男子，应当知道这些事略说有六种'等，是第二部分，如来如实回答。这又分为两部分：略说数目和依次分别解说。这是首先略说六种不相应的事。
'视欲乐、受用、权势、欲界福德为殊胜功德利益'等，是第二部分依次分别解说。这也因为相应的事有六种而分为六种。不相应的事又分为两种：第一是差别障碍，如在《大乘集论释》中无性菩萨所说：'不相应的烦恼即是：悭吝、破戒、嗔恨、懈怠、散乱、恶慧。'
第二是总别摄障，即：对受用等的执著是别障，对每一种都视为功德利益是总障。

།མདོ་འདི་ལས་ཀྱང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒྲིབ་པ་སྟོན་པ་དང་། མཛད་པས་འདི་ནི་དང་པོ་སྦྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས པོ་བསྟན་པའོ།།དེ་འདོད་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདོད་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་དགའ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། །འདོད་ པའི་བསོད་ནམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་མའི་ཡུལ་གསུམ་པོ་དག་གི་དགའ་བ་ལའོ་ཞེས་བྱའོ་།།ཁ་ཅིག་ན་རེ། འདོད་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལ་དགའ་བའི་དོན་ཏེ། འདོད་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ལ་ལྔ་སྟེ། ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ སོགས་པ་མང་དུ་བདོག་པའོ།།དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོང་མའི་དངོས་པོ་གཉིས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དབང་ཐོབ་པའོ། །འདོད་པའི་བསོད་ནམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་པ་ལ་དགའ་བའི་ཡུལ་བསྟན་པའོ། །འདོད་པའི་དགའ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཡིད་བདེ་བ་ལ་དབང་བ་འདོད་པའི་ དགའ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདོད་པའི་བསོད་ནམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདོད་པའི་དགའ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདོད་པའི་དགའ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་དགའ་ཞིང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདོད་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་དགའ་བའི་ཚོར་བའོ། །གཞན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། འདོད་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་ ཕྱུག་ཅེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། འདོད་པ་ལྔའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ། དང་པོའི་སྒྲིབ་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡུལ་ ལ་དགའ་བ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་དང་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ལ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་ལྟ་བ་སྟེ། སྦྱིན་པས་ནི་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་འདོད་དགུར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའོ།།ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ལུག་བསད་ན་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།གཉིས་པ་སྒྲིབ་པའི་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལས་སློང་བ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་འདི་རབ་ཏུ་སེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་། གཞན་གྱིས་བརྙས་པ་མི་བཟོད་པ་དག་ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་ཏེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། གསུམ་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་བརྙས་པ་དང་། སྨོད་པ་དང་། གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་ བསྔལ་ལ་ཇི་མི་ནུས་པ་སྟེ།བཟོད་པས་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །ནན་ཏན་གྱིས་མི་བརྩོན་པས་འདོད་པ་ལ་དགའ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་བརྩོན་འགྲུས་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ། ལེ་ལོ་དང་། བག་མེད་པ་ལ་སོགས་ པ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། བཞི་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ནན་ཏན་དུ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་ལས་བདེ་བ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཅིང་། མ་ཐོབ་པར་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་འདི་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ ཞེས་བཤད་དོ།

此经中也显示总别二障，《大乘集论》中说此为第一布施违品之法。对于'贪欲喜'等有三种解释：有人说'贪欲喜'是贪欲喜的异名，'受用自在'是喜乐之境，'欲福'是指上界三处之喜。
有人说'贪欲喜'是贪著欲的意思，即欲的本性。其中欲有五种，即五境。'受用'是指拥有众多珍宝等，'自在'是指获得前二种事物的受用权，'欲福'是指示现贪欲喜的境界。贪欲喜、受用、心乐自在这三种欲喜称为'欲福'，即对这三种欲喜极为执著其功德利益。
这是说，对三种欲喜贪著并视为功德利益者，即是对布施波罗蜜多的遮障。有人说'贪欲喜'是贪欲的喜受，其余如前所述。《解脱际经》中说为'贪欲、受用、自在'。《解深密经》中说为'五欲受用自在'。
《大乘集论释》中说：'对波罗蜜多有六种障碍，第一障是对欲境贪著、受用和自身福德执著殊胜功德，以布施能净除此障。'
对身语意随欲而行极为执著功德利益，此为第二显示与持戒波罗蜜多相违之法。如随欲杀生等业执著为功德利益，如说杀羊能生天等。《大乘集论释》中说：'第二障是怀疑心驱使身语意业，以持戒能净除此障。'
对不能忍他人轻蔑极为执著功德利益，此为第三显示与忍辱波罗蜜多相违之法，此经仅作标示。《大乘集论释》中说：'第三障是对轻蔑、诽谤、寒热等苦难不能忍受，以忍辱能净除此障。'
对不精进而贪著欲乐执著功德利益，此为第四显示与精进波罗蜜多相违之法，即执著懈怠、放逸等为功德。《大乘集论释》中说：'第四障是对精进障碍执为安乐，未得谓得而执著功德，以精进能净除此障。'

།འདུ་འཛི་ལ་གནས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྣ་ཚོགས་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་ལའམ། རྣམ་ པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་ལྟ་བ་ལའོ།།མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདུ་འཛི་མང་པོ་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།ལྔ་པ་སྒྲིབ་པ་ནི་འདྲེ་བར་གནས་པར་མོས་པ་ལས་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡ་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་དག་ལ་ཡོན་ཏན་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱིས་འདི་རབ་ཏུ་ སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཐོང་བ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དག་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ལྔ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་འདུ་འཛི་མང་པོའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་དང་།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྲོས་པ་དག་ལ་བསོད་ནམས་བྱས་པ་བཞིན་དུ་ མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་ཏེ།མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པས་དངོས་པོ་ནི་དྲུག་པས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་ལྟ་བར་སོང་བ་དང་། འཆལ་བའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་སེལ་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།དྲུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྲོས་པ་དག་ལ་སེམས་ཀྱིས་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་དང་། དོན་མ་ངེས་པའི་དོན་གྱིས་མདོ་དག་ལས། སྒྲ་ཇི་ བཞིན་དུ་དོན་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་འདི་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་གང་ ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་སོ་སོའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་ ཞིག་ལགས་ཞེས་ཞུས་པའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟེ་ འདི་ནི་དང་པོའོ།།སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

住于喧闹并执著世间种种散乱，认为其有殊胜功德利益，这是第五，即显示与禅定波罗蜜多相违之事，也就是对五种散乱或六种散乱，认为其具有殊胜功德。
在《解脱边际经》中说到'依于世间众多喧闹之事'，在《深密解脱经》中也如是说。
在朗吉时期翻译的《大乘集论释》中说：'第五障碍是由于喜好混杂而住，对世间稀有事物和散乱之因缘视为功德，以禅定断除此障。'
所谓对见闻分别及识之言说行为视为功德利益，这是第六，即显示与般若波罗蜜多相违之事，此经仅作简略标示。
《深密解脱经》中说第五是显示世间众多喧闹之事以及见闻分别识之了知。第六是将世间戏论视为如同造作福德，所谓'见'是译师之误，因为见闻等事物是由第六识了知的缘故。
在《大乘集论》中说'断除一切邪见及邪慧'。
在朗吉时期翻译的《大乘集论释》中说：'第六障碍是执著见闻分别识为真实，精进于世间戏论，对未了义经典作字面解释，以般若智慧断除此障。'详细内容应当如同上师真谛在《大乘集论释》中所说般了知。
'世尊，这些波罗蜜多的异熟果是什么？'此下是第二部分，以问答方式分别六波罗蜜多的异熟果。这也显示了请问和回答，首先是请问六波罗蜜多各自的异熟果究竟如何。
'善男子，这也应当略说为三种'等，是显示第二部分如来的如实回答。这又分为两部分：略说数目和依次广说，这是第一部分。
意思是由六种修行因的差别，其现前成就的异熟果也有六种。

།ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཉིད་དང་། བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་དང་། ཁོན་མེད་ཅིང་དབྱེན་མེད་ལ་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་མང་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ བདག་པོ་བྱེད་པ་དང་།ལུས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དེ་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ པ་དང་།བཟོད་པ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་ཁོན་མེད་ཅིང་དབྱེན་མེད་ལ། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་མང་བར་འགྱུར་བ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་མང་པོ་ཀུན་གྱིས་བསྐོར་བས་སེམས་ཅན་གྱི་བདག་པོ་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ལུས་ ལ་གནོད་པ་མེད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱིས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པས་དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་དང་། ཁོན་མེད་པ་གསུམ་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་ མཐུན་ནོ།།བཞི་པ་ནི་འཕེལ་བ་མེད་པའོ། །ལྔ་པ་ནི་བདེ་བ་མང་ཞིང་སེམས་ཅན་གྱི་བདག་པོ་བྱེད་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་མེད་ཅིང་ལས་སུ་རུང་བ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བསོད་ནམས་ཅན་ གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་།བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཁོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དབྱེན་མེད་ཅིང་བདེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་པར་སེམས་ཅན་གྱི་བདག་པོ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ལ་གནོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐུ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་གོ་རིམས་ནོར་བ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་འབྲས་བུ་བདུན་བསྟན་པ་དང་། མི་གསལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་འབྲས་བུ་ལྔ་ལྔ་ཐོབ་པར་སྟོན་ཏོ།།མདོ་འདི་ལས་ནི་འབྲས་བུ་རེ་རེ་ཐོབ་པར་བསྟན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལ་ཕན་ཡོན་ནི་རྣམ་པ་ལྔའི་སྐབས་སུ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕན་ཡོན་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་མི་ མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤངས་པ་ནི་བྲལ་བའི་འབྲས་བུའོ།།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུའོ། །ཕྱི་མ་ལ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མཆོག་དམ་པ་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའོ། །བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ བ་ནི་དབང་གི་འབྲས་བུའོ།།ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་། བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་དང་། ཁོན་མེད་པ་དང་། དབྱེན་མེད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་མང་བ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་དབང་བ་དང་། ལུས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་ པས་སོ།།གང་འབྲས་བུ་ལྔ་ཚང་བར་བསྟན་པ་དེ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་འམ། གཉི་ག་བསྡུས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་དེ་དག་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཡིན་ནོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་གཅིག་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འདྲེས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འདྲེས་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།

具有大受用、投生善趣、无怨无争而多安乐与喜悦、成为众生之主、身无损害、威力广大闻名等，这是第二个按次第分别宣说的。按次第而言，以布施力获得大受用，以守护戒律而投生善趣，以修习忍辱而无怨无争，获得安乐与喜悦，以精进努力而为众多眷属围绕成为众生之主，以禅定断除烦恼而获得身无损害，以智慧精通五明而威力广大闻名。
在《解脱边际经》中，大受用、往生善趣、无怨这三者与此经所说相符。第四是无增长。第五是多安乐并成为众生之主。第六是自身无损害并具大堪能性。
在《解深密经》中说：为获得福德受用、为往生善趣、为无怨、为无争而无乐、为恒常作众生之主、为自身无损害、为大威力。《解脱边际经》中次第错乱，《解深密经》中说七种果报且不明确，是因为译师们的理解不同。
在《阿毗达磨杂集论》中说明六波罗蜜各自获得五种果报。此经中说明各获一种果报。因此论典中利益有五种情况下说无量赞叹，这就是所谓的利益。即是说，断除这些波罗蜜的违品是离系果。现世中以布施等摄受自他是士用果。后世中逐渐殊胜最上生起是等流果。获得大菩提是增上果。
大受用、往生善趣、无怨、无争、安乐、多喜悦、主宰众生、身无损害、威力广大闻名，应当知道这些按次第是布施等波罗蜜的异熟果。
另外在《唯识成就论》中说：有漏的有四种，除去离系果。无漏也有四种，除去异熟果。凡是说具足五果的，是互相资助或者二者摄持的教法。这是《阿毗达磨杂集论》中的标示。
第六十一卷。从'世尊，什么是与波罗蜜相杂的烦恼法'这里以下，是第三个请问与回答，宣说分别与波罗蜜相杂的法。

།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི དང་པོ་གོང་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཞུ་བའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གསུམ་སྟེ།གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་དང་། གཞན་དག་གིས་རྒོལ་བའི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ། །སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ ཏུ་མི་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་།མ་གུས་པའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བསྒོམ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ལུས་པ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་ལུས་པ་མེད་པར་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཡུན་རིང་པོར་བསྒོམ་པ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་ཀྱང་ངལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་རྒྱུན ཆད་པ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ནི་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་བསྒོམ་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཞི་པ་གུས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་བསླབ་པར་བྱ་བ་དག་ལ་གུས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི། བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བཤད་དེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡུན་རིང་པོ་དང་། རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པ་དང་། གུས་པ་མེད་པ་དང་། ལུས་པ་མེད་པར་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། ། འདིར་ནི་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཀོལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་ནི་ཡུན་རིང་པོར་བསྒོམ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡིན་གྱི། སྙིང་རྗེའི་སྟོབས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུན་རིང་པོ་བས་ནི་མ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྦྱོར་བས་ནི་ལུས་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ་། །སྤྱོད་པ་གཅིག་བསྒྲུབ་པའི་ཚེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཁྱད་པར་བསྒོམ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་ཏུ་མི་བྱེད་པའི་སྦྱོར བས་ནི་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ་དེ་ལ་རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་བྱ་བ་ལ་བྱའོ།།འདི་ལྟར་ལེ་ལོའི་དབང་གིས་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པས་སོ། །མ་གུས་པས་ནི་གུས་པར་བསྒོམ་པ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རེ་རེ་ལ་གུས་པ་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པས་སོ།།རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་འདྲེན་མར་འབྱུང་བས་འདྲེས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་བསྒོམ་པའི་ཚེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་ཉམས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྒོལ་བའི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།

这也是说明请问和回答。这是首先对前面所说的无过失的情况下，提到'不与烦恼混杂'的请问。
'善男子，总的来说应当了知有四种'等，是第二如来如实回答的开示。这也分三部分：说明数量后简略回答，分别详细阐述，以及随顺他人诘问而说明。这是第一说明数量后简略回答。
'因为无悲心的修行，因为非如理的修行，因为不恒常修行，因为不恭敬的修行'，这是第二按顺序分别详细阐述。
这是因为对四种修行有障碍而说四种。其中四种修行，如《俱舍论》中所说：'修行有四种：第一无余修行是为了圆满福德、智慧二种资粮而无余修行。第二长时修行是虽然修行三大阿僧祇劫也无疲倦。第三不间断修行是以精进努力一刹那修行而无厌倦。第四恭敬修行是对所学处恭敬而无傲慢。'如论典解释中也如是说明。
在《唯识论》中说有五种修行，因此在该论中说：'第一发心、长时、不间断、无恭敬、无余修行'，但没有详细解释。此处省略第一发心而说四种。
其中无悲心的修行障碍长时修行，因为菩萨能在三大阿僧祇劫中修行是依靠大悲心的力量，而不是没有悲心的力量。非如理的修行障碍无余修行，因为在修一种行为时，不能修习波罗蜜多的殊胜行为。不恒常修行障碍不间断修行，这里'恒常'是指持续不断，因为由懈怠的缘故不能持续不断地修行诸行。不恭敬障碍恭敬修行，因为诸菩萨行持六波罗蜜多法时，对每一种行为都生起恭敬而行持布施等。
这四种在修行波罗蜜多时交替出现，故称为混杂烦恼。其中非如理修行是指：在修习某一波罗蜜多时，完全舍弃其他波罗蜜多而退失。这是第三随顺诘问而说明的开示。

།འདི་ཡང་གང་གི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་པས་ཀྱང་ཉེས་པ་བསྡུས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཡང་དག་པའི རིགས་པ་དང་ཡང་འགལ་བས་འདིར་མདོ་འདི་ལས་རྣལ་འབྱོར་པས་འགལ་ཏེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་སྤྱོད་པར་འགྱུར་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་བས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ ལས།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་ན་གལ་ཏེ་སྤྱོད་པ་གཞན་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ན་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་མ་ལགས་པའི་སྤྱོད་པ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་གསུངས་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དཔེས་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་ཞུས་པའོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་གིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ན་ཟང་ཟིང་གི་བསྡུ་བས་ཕན་འདོགས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་ཅིང་མི་དགེ་བའི་གནས་ནས་བསླངས་ཏེ། དགེ་བའི་གནས་སུ་འཇོག་པར་མི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐབས་ཡིན པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལས། ཟང་ཟིང་གི་བསྡུ་བ་ཁོ་ནས་ཕན་འདོགས་པས་ཆོག་པར་འཛིན་ཅིང་། གཞན་དག་མི་དགེ་བའི་གནས་ནས་སློང་བར་མི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཐབས་ མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པར་གྱུར་པའི་གཏན་ཚིགས་བརྟག་པ་སྟེ། ཟང་ཟིང་བཏང་བས་ཀྱང་ཕ་རོལ་དགའ་བར་འགྱུར་བས་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་ན། དོན་གང་གི་ཕྱིར་ཐབས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཅན་ལ་དངོས་པོ་དེ་ཙམ་ཞིག་བྱས་པས་ཡང་དག་པར་ཕན་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་ལ་ཟང་ཟིང་གིས་བསྡུས་ནས་འཇིག རྟེན་པ་འདི་དགའ་བ་ཙམ་བྱས་པ་ཡང་ཕན་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བཏང་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་མི་དགེ་བའི་གནས་ནས་བསླང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོད་ཕན་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་སོ། །དཔེར་ན་མི་གཙང་བ་ནི་ཆེ་ཡང་རུང་ཆུང་ཡང་རུང་རྣམ་གྲངས་གང་ གིས་ཀྱང་དྲི་ཞིམ་པོར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ།དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ན་མི་གཙང་བ་ནི་ཆེ་ཡང་རུང་ཆུང་ཡང་རུང་ནམས་ཀྱང་དྲི་ཞིམ་པོའི་དངོས་པོར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་མི་གཙང་བ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །དྲི་ཞིམ་པོ་ནི་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པའི་དཔེར་བསྟན་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པས་ཐབས་མེད་པ་གང་གིས་ཟང་ཟིང་ཁོ་ནས་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཕན་བཏགས་ཀྱང་བདེ་བ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་ཀྱི། དགེ་བ་འབའ་ཞིག་ལ་འཇོག་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོད་ཕན་འདོགས་པའི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་དཔེ་དང་དོན་སྦྱོར་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པས། ནོར་དང་། ཟས་དང་། སྐོམ་ཙམ་གྱིས་ཕན་བཏགས་པས་ བདེ་བ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་གྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དགེ་བའི་ཆོས་གྱ་ནོམ་པ་ལ་འཇོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འབའ་ཞིག་ནི་ཕན་འདོགས་པའི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

虽然说'不如法'也包含过失，但由于与正理相违，此处经中瑜伽师相违，若仅从一波罗蜜多而行持，则会舍弃其他波罗蜜多的行持，故称为'不如法'。因此，在《深密解脱经》中说：'行持诸波罗蜜多时，若离其他行持，即称为不如法'。
从'世尊，何为非一切行'这句以下，是第四请问与回答，显示上述非方便行的分别。此亦有六种：请问、回答、观察、解说、譬喻、合说譬喻与义理。此为首先请问上述非方便行。
善男子，若诸菩萨以波罗蜜多利益众生时，仅以财物摄受而满足，不从不善处提升安置于善处者，即是非方便行。此为第二正确回答。即诸菩萨于四摄事中，仅以财物摄受而满足，不从不善处提升他人者，此即是非方便行之义。
'何以故'是观察成为非方便行之理由，虽以布施财物令他欢喜而利益，为何称为非方便之意。
'善男子，于众生仅作此事不名为真实利益'是第四如来正确解说。即诸菩萨以财物摄受令世间人仅生欢喜，不名为利益，而是布施法，从不善处提升众生者，方称为利益。
'譬如不净，无论大小，以任何方式皆不能成为妙香'是第五以譬喻显示。如世间不净，无论大小永不能成为妙香之物一样。其中不净是譬喻有为之苦，妙香是譬喻涅槃。
如是众生亦因有为之苦，其本性即是苦，以无方便仅以财物暂时利益亦不能成办安乐，唯安置于善法者，方得称为最胜利益之名。此为第六合说譬喻与义理。即众生因有为之苦，其本性即是苦，以财物、饮食仅作利益不能成为安乐，唯安置于菩提涅槃殊胜善法者，方称为最胜利益之意。
菩萨观世自在复如是白世尊言。

། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་པ་དུ་མཆིས་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་མན་ཆད་ནི་དགུ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་གྲངས་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ང་ནི་ནམས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་མ་གཏོགས་པར་རྣམ་པར་དག་པ་གཞན་ཡོད་པར་མི་སྨྲ་མོད་ཀྱི་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔ་མ་ལྔ་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་གུད་ན་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ལྔ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བསྡུས་པ་དང་། སོ་སོ་བ་བདུན་གྱི་མཚན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། ། འདི་ལྟར་ང་ནི་གོང་དུ་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་དག་མ་གཏོགས་པར་གུད་ན་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་མི་གསུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འོན་ཀྱང་ཡང་དངོས་པོ་དེ་དག་གིས་བསྡུས པ་དང་།སོ་སོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྡུས་པ་དང་། སོ་སོ་བ་བདུན་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔ་མའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྡུས་པ་དང་།སོ་སོ་བ་བདུན་གྱི་ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྡུས་པ་སོ་སོ་བ་བདུན་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་དངོས་པོ་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་རེ་རེ་དག་ལ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བསྡུས་པ་དང་།སོ་སོ་བ་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་པས་སོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྡུས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་ པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། བསྡུས་པའི་མཚན་ཉིད་བདུན་བསྟན་པ་དང་། སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་བདུན་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ བདུན་སྨོས་པའོ།།བདུན་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་དེ་དག་གིས་གཞན་ལས་ཤེས་ཀྱི་ཁེ་ཡོངས་སུ་མི་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གསང་སྟེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱོད་པས་གཞན་ཤེས་པར་བྱས་ནས་གྲགས་པ་དང་རྙེད་པ་མི་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དེ་དག་ལ་ལྟ་བས་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་རེ་རེ་དག་ལ་ཡང་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་འདི་དག་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་སྙམ་དུ་ཡིད་གཉིས་དང་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཐེ་ཚོམ་མི་སྐྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།མོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་ལ་མི་བསྟོད་གཞན་ལ་མི་སྨོད་ཅིང་གཞན་དག་ལ་ཕྲག་དོག་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ལ་བསྟོད་ཅིང་གཞན་ལ་མི་སྨོད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། ལྕི་བའི་ཉེས་པར་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།

'世尊，到彼岸的法有多少种'这句话以下是第九'宣说到彼岸清净数目之门'。这也是通过两个方面来宣说的：请问和回答。这是关于六波罗蜜多清净而请问的。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，我从不说除了前面所说的四种和五种性相之外，到彼岸还有其他清净'等等，这是第二如来如实回答的宣说。这也分为两个方面：宣说除了前五种之外没有其他清净，以及依靠五种而摄集和分别七种性相的宣说，这是第一种。
如此，从'我不贪著'到'正回向'之间的五种性相之外，不说有其他清净性相的意思。然而，依靠这些事物的摄集和分别来解说诸波罗蜜多的清净性相等等，这是第二依靠前五种性相而摄集和分别七种的宣说。
这也分为两种：依靠前五种性相而摄集，以及简略宣说七种分别的回答，依次宣说摄集和分别七种性相，这是第一种。其中'这些事物'是指诸波罗蜜多，因为每一波罗蜜多都有摄集和分别七种。
其中'应当知道一切波罗蜜多的清净性相摄集也有七种'等等，这是第二依次分别解说的宣说。这也分为两种：宣说摄集的七种性相和宣说分别的七种性相。第一种又分为两种：略说数目和通过请问、回答分别宣说，这是第一种说明七种性相。
七种是什么呢？'菩萨以这些法从他处了知而不求名闻'等等，这是第二通过请问和回答分别解说七种性相的宣说，这是宣说第一种性相。如此，菩萨秘密地行持六波罗蜜多，因为不求从他人获得名声和利养。
'于这些法不以见而执著'是宣说第二种不执著的性相，因为三轮清净的缘故。关于六波罗蜜多每一个都有三种大清净，在《大乘集论释》朗吉时期的译本中有广泛宣说。
'于这些法不生二心和怀疑是否能证得大菩提'是宣说第三种不生疑惑的性相，因为宣说胜解的缘故。'不自赞毁他且不嫉妒他人'是宣说不自赞毁他的性相，因为会成为重大过失的缘故。

།དྲེགས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་བག་མེད་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། ལྔ་པ་བག་མེད་པར་མི་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། ལེ་ལོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅུང་ཟད་ཙམ་དང་ངན་ངོན་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པའི་ མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམས་སྤྱོད་ཅིང་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དེ་དག་གིས་སེར་སྣ་མི་བྱེད་པ་གཞན་དག་ལ་ཕྲག་དོག་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་མི་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བདག་ཉིད་ཆོས་སྤྱོད་ པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ཀྱང་སྤྱོད་པ་མཐོང་ན་སེར་སྣ་དང་ཕྲག་དོག་གིས་ཟང་ཟིང་དང་ཆོས་ལ་སེར་སྣ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་སོ་སོ་ཐ་དད་པར་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་བདུན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་མདོར་སྨོས་པའོ། །བདུན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་པས་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཇི་ལྟར་བསྟན་ པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་ཅིང་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྦྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྐྱེད་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་བདུན་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྦྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ བདུན་བསྐྱེད་པ་མདོར་བསྟན་པའོ།།སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་ དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་།ངག་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། དྲི་མ་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྦྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་རྣམ་ པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་དངོས་པོ་མ་བརྟགས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེས་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་བསལ་ཏེ། སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ ནི་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ།།སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ནི་བདག་གིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་མི་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྙིང་བརྩེ་བའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོག་མདངས་བཟང་ཞིང་སྔར་གསོང་པོར་སྨྲ་བ་ལ་ སོགས་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངག་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྦྱིན་པའི་མིང་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ལ་སོགས་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལེ་ལོ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལ་སོགས་ པའི་དྲི་མ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲི་མ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ་།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་ན། གདོད་སྦྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

所谓'不骄傲且不放逸'，是第五讲述不放逸的特征，因为远离懈怠。
'不以少许和粗劣为满足'是第六讲述不知足的特征，因为行持广大的行为且无有厌倦。
'对这些法不吝啬且不嫉妒他人'是第七讲述不嫉妒和吝啬的特征，因为菩萨自己修行法时，见到他人也在修行，不会因吝啬和嫉妒而对财物和法生起吝啬。
'波罗蜜多清净相各别宣说有七种'，此下是第二讲述各别特征。这又分两种：略说数目和以问答宣说六波罗蜜多的七种特征，这是第一略说数目。
七种是什么？即'如诸菩萨所宣说的七种清净相，如是真实随行'等，是第二以问答宣说六波罗蜜多的七种特征。
这又以宣说六波罗蜜多而分为六种，这是第一宣说布施的特征。这又分三种：略说菩萨七种清净相的生起、分别宣说七种特征、总结七种特征的解释，这是第一略说布施七种特征的生起。
'以布施物清净而行清净布施，以戒清净而行清净布施，以见清净而行清净布施，以心清净而行清净布施，以语清净而行清净布施，以智清净而行清净布施，以垢清净而行清净布施'，这是第二分别宣说布施清净相的七种特征。
其中，以不观察等方式布施的即是布施物清净。断除诸过失而行布施的即是戒清净。不执著'我是布施者'、'这是我的布施物'等的即是见清净。以慈悲心等而行布施的即是心清净。以色相庄严且先说诚实语等而行布施的即是语清净。以如实了知布施的名称和本质等而行布施的即是智清净。断除懈怠、贪欲、嗔恚、愚痴等垢染而行布施的即是垢清净。
菩萨的布施若具足这七种清净相，方能圆满成就清净布施，详细内容应如《瑜伽师地论》中所说而了知。

།གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཅས་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་བཅུར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ།གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་སྦྱིན་པ་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་ སུ་དག་པ་དང་།ངག་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། དྲི་མ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པ་བཅུར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། དེ་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མང་པོ་སྣ་ཚོགས་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་པར་སྦྱིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་མང་མི་ཉུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དུས་སུ་སྦྱིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་འདོད་པའི་དུས་དང་འཚམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྱ་ནོམ་པར་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་ སུ་གཙང་བ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་དག་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་འདོད་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློང་བ་དག་གི་འདོད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་དང་རིམ་གྱིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སློང་མོ་པ་དེ་ལ་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྟ་བ་དང་། སེམས་དང་། ངག་ དང་།ཤེས་པ་དང་། དྲི་མ་དྲུག་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་བཅུར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡང་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཅས་པ་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་དང་། ལྟུང་བ་ལས་བསླང་བ་ལ་ མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་སྟོན་ཏེ།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་བསྟན་པ་ཡང་དང་པོ་མཚན་ཉིད་བདུན་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་མཁས་པར་བསྟན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ ཀྱི་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་ཡང་དག་པར་སློབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ནི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྡོམ་པ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་བཅས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། གཉིས་པ་ནི་ལྟུང་བ་ལས་བསླང་བ་ལ་མཁས་པ་དེ་ནི་ཉེས་པ་ལས་འབྱིན་ཅིང་བཤགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ལྟུང་བ་ལས་བསླང་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་སྐྱོན་གྱི ཆོས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། རྟག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་དང་། རྟག་ཏུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་རྣམ་ པ་ལྔ་ལ་ཡང་དག་པར་སློབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ལྔ་ནི་རྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་དང་། བརྟན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་དང་། རྟག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་དང་། རྟག་ཏུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པར་བྱེད་ པ་དག་ཡིན་ནོ།།མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྟོན་ཏོ།

另外，'菩萨们的律仪制定'这句话应当了知是第三个结尾部分。这七种特征每一种又各自可分为十种特征，如《瑜伽师地论》中所说：'另外，菩萨如何行布施，依此应当了知布施有七种清净。即：布施物的清净、戒律清净、见解清净、众生清净、语言清净、智慧清净和垢染清净。这所有的清净又都应当了知有十种形式。其中，布施物清净的十种是什么呢？即：广大布施，是指种类繁多差别的缘故；平等布施，是指不多不少的缘故；适时布施，是指符合所需时机的缘故；殊胜布施，是指色相等圆满的缘故；清净布施，是指不混杂不净之物的缘故；如法布施，是指无有过失的缘故；随意布施，是指随乞求者所愿的缘故；利益布施，是指能与所需相应的缘故；个别与次第布施，是指对乞求者有所观察的缘故；相续不断布施，是指布施不间断的缘故。'
同样，对于戒律、见解、心意、语言、智慧和垢染这六种，每一种也都各自分为十种特征，详细内容应当如彼论所说般了知。
另外，'菩萨们的律仪制定中，善巧一切学处及善巧从堕落中恢复'这段以下是第二部分，阐述戒律的七种特征。这也可以通过详细解释和总结来说明。首先解释七种特征又分为两类：宣说善巧两种特征和宣说五种特征的正确修学。这是第一部分。第一是善巧一切律仪戒的学处，因此《解脱经》中说：'善巧制定一切律仪戒。'第二是善巧从堕落中恢复，这是忏悔罪过的法，因此《解脱经》中说：'善巧从堕落中恢复。'在《甚深密意解脱经》中则说：'远离过失之法。'
'具足恒常戒律、坚固戒律、常时开显戒律、常时趣入戒律，正确受持一切学处并修学'这是第二部分，宣说正确修学五种特征。其中五种特征是：具足恒常戒律、具足坚固戒律、具足常时开显戒律、具足常时趣入戒律，以及正确受持学处并修学。这五种特征在《瑜伽师地论》中按次第阐述。

།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྡུས་པ་ལས། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ངེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་མི་དབུལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་ལས།ངེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར་དུ་བསླབ་པ་འབུལ་བར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་ན་བརྟན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། བསླབ་པའི་གཞི་ཉམས་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་བསྟན་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ནི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕྲོག་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྡུས་ པ་ལས་ནི་ཇི་ལྟར་ན་རྟག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན།བསླབ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འདྲལ་བར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་དུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། རལ་ན་ཡང་ཕྱིར་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པ་ ཡིན་ཞེ་ན།བསླབ་པ་མཐའ་དག་རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མཚན་ཉིད་འདི་དག་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་རྟག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ ལྡན་པ་དང་།བརྟན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བསླབ་པ་མི་དབུལ་ཞིང་། རལ་བར་མི་བྱེད་པས་གཉིས་སུ་སྟོན་ཏོ་། །རྟག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི། ནན་ཏན་གྱིས་འདྲལ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་། རལ་ན་ཡང་བཤགས་པར་བྱེད་པས་གཉིས་སུ་ བསྟན་ཏོ།།བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་སློབ་པ་ནི། བསླབ་པ་མཐའ་དག་རྗེས་སུ་སྲུང་བར་བྱེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པ་བདུན་ལས་དང་པོ་གཉིས་ནི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཉིས་ནི་དགེ་བ་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །དེའི་འོག་མ་གཉིས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ འདོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ།།ཐ་མ་གཅིག་ནི་སྔ་མ་གསུམ་སྤྱིར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་ པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ལ་བརྟེན་པས་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་གནས་པ་ནང་འཁྲུག་པ་མི་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་བཟོད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་ པར་བཤད་པ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་བདུན་དུ་ཕྱེ་སྟེ།འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཡུལ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན་འཁྲུག་པ་ སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ་དེ་ལ་ལས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཟོད་པའི་རྒྱུའོ།གནོད་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཟོད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། །འཁྲུག་པ་མི་སྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཟོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འདི་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་བསྟན་ཏོ།

因此，在《略释》中说：'如何是具足决定戒律者？即是不舍弃诸学处故。'
又于《戒律品》中说：'决定持戒者，乃至命终不舍学处故。'
在《广释》中说：'如何是世间坚固持戒者？即是不毁坏学处故。'
《戒律品》中说：'持戒者不为利养、恭敬、他人诽谤、烦恼及随烦恼所胜，亦不能被夺故。'
在《略释》中说：'如何是常作持戒者？即是不毁坏学处故。如何是常行持戒者？即是破损时能修补故。如何是受持六种学处而修学者？即是护持一切学处故。'
这些特征的广说，应当如《论释》和《瑜伽师地论》中所说而了知。
如是，具足恒常持戒和坚固持戒二者，由不舍学处且不毁坏而说为二。常作和常行持戒二种，由精进不毁且破损时忏悔而说为二。
受持诸学处而修学者，即是护持一切学处故。
有些人说：'七种中，前二是律仪戒，其后二是摄善法戒，再后二是饶益有情戒，最后一是总摄前三。'
所谓'此七种为清净戒相'是第二结语，应当了知。
'菩萨由深信自业异熟果报为依止，于一切现前损害不生内心忿怒'以下，是第三宣说七种安忍特征。
此亦分二：广说与结语。广说亦由宣说七种特征而分为七，此是宣说第一特征。
如是，诸菩萨由深信因果，当不顺境现前时不生忿怒。其中，深信业果即是安忍之因，损害事即是所忍境，不生忿怒即是安忍体性。以此三种因缘宣说第一特征。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གཞན་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྣ་ཚོགས་ཡུན་རིང་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་སློབ་སྟེ། འདི་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་ལེ་ལན་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་བདག་རང་གིས་ བྱས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ལ།བདག་ནི་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་དེ། མི་བཟོད་པ་དེ་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུའི་གནས་སུ་འགྱུར་ལ། བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། འདུག་ན་ནི་བདག་ཉིད་མི་ སྡུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་སྦྱོར་བར་བྱེད་པར་ངེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།ལན་བྱ་བའི་ཕྱིར་སླར་ཡང་སྤྱོ་བ་དང་། གཤེ་བ་དང་། རྡེག་པ་དང་། བསྡིགས་པ་དང་། མཚང་འབྲུ་བའི་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་སྦྱོར་བར་མི་བྱེད་པ་ ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་སྤྱོ་བ་མི་དམིགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བཟོད་པ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་། ལན་མི་བཟོད་པར་བྱེད་དེ། གལ་ཏེ་ལན་བྱ་བར་གྱུར་ན། ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་ལས་ རབ་ཏུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདི་ལ་གཤེ་བར་བྱེད་པ་དང་། གཤེ་བར་བྱ་བ་དང་། ཁྲོ་བར་བྱ་བ་དང་། མཚང་འབྲུ་བར་བྱེད་པ་དང་། མཚང་འབྲུ་བར་བྱ་བ་དང་། རྡེག་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྡེག་པར་བྱ་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ་། ། འདི་དག་ནི་ཡི་གེ་དག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་པས། དེ་དག་གི་སྒྲ་ཙམ་དང་སྐད་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་བདག་གང་ལ་གནས་པའི་ལུས་འདི་ལ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲའི་རེག་པ་དང་། ལག་པ་དང་བོང་བ་དང་། དབྱུག་པ་དང་། མཚོན་ཆའི་རེག་པའི་རེག་པ་དེ་ལྟ་བུ་དག་འོང་བར་འགྱུར་བའི ལུས་འདི་ནི་གཟུགས་ཅན་རགས་པ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། བདག་གི་ལུས་འདི་ཡང་མི་རྟག་པ་ཡིན་པ་ལ་རེག་པ་དེ་དང་དེ་དག་དང་། གནོད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡུན་རིང་པོ་འདས་པ་ནས། གང་དག་ཁྱེད་ཀྱི་ཕ་མ་དང་། ཕུ་ནུ་དང་། བུ་སྲིང་དང་། མཁན་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་། བླ་མ་དང་། བླ་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སེམས ཅན་དེ་ལྟ་བུ་ནི་འགའ་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་དེས་ཀྱང་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཉིད་ཀྱང་དགྲ་བོའི་ཕྱོགས་ཡིན་ལ་དགྲ་བོའི་ཕྱོགས་ཉིད་ཀྱང་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་འདི་ལ་མཛའ་བཤེས་དང་། དགྲ་བོའི་དངོས་པོ་ འགའ་ཡང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དེ།མཛའ་བཤེས་ལ་ལ་དགྲ་བོར་འགྱུར་ལ། དགྲ་བོ་ཡང་མཛའ་བཤེས་སུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ལྟ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཕན་པའི་བསམ་པ་དང་། བདེ་བའི་བསམ་པ་ དང་།བདེ་བ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་སྨོས་པ་ཉིད་དུ་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་གཏན་གྱི་བཟོད་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །ཁོན་གྱི་བསམ་པ་མི་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་བསྟན་པ་སྟེ། བཟོད་པའི་ཕན་ཡོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ པར་གྱུར་ན་འདོད་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཞན་དག་གིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ན་ཕྱིར་གནོད་པ་ཡང་མི་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་འཁྲུགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་དང་། དགྲར་བསམ་པར་ཡང་མི་འཛིན་ལ། སྔར་ཇི་ ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིས་ཀྱང་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱེད་ཅེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

又如在论典《瑜伽师地论》中说道：在此，菩萨对于他人加害所生的难忍、相续不断、种种长久的痛苦现前时，如是修学：'这是自己业力的报应，因此我正在感受自己所造不善业的痛苦果报。我不愿意痛苦，不能忍受，这将来也会成为痛苦的因。如果我接受了这成为我痛苦因的法，那么我确实是在让自己投入到不善之中。'等等，如彼论中广说。
'不以报复为目的而再行辱骂、打击、威胁、揭短等种种伤害'，这是说明第二个特征。
如是菩萨们通达二种空性，不见有辱骂可得，又为速得忍辱，故不作报复。若行报复，则将失去广大利益。
又如《瑜伽师地论》中说：'此中无有能骂者、所骂者、能嗔者、能揭短者、所揭短者、能打者、所打者。这些仅是文字所说，唯是声音言语而已。再者，我所依止的这个身体，当遭受声音触碰、手、石块、棍棒、兵器等触碰时，这个身体是粗重色法，由四大种所成。我的这个身体是无常的，那些触碰和加害者也都是无常的。'
又，一切众生都是具有生、老、病、死之法，他们本性即是苦的。世尊说：'从长远时间以来，未曾见有任何众生不曾做过你们的父母、兄弟、姐妹、和尚、阿阇黎、上师及如上师般的众生。'因此，由此理趣，亲友方即是敌人方，敌人方即是亲友方，于此无有任何成立的亲友与敌人之实体。有些亲友会变成敌人，敌人也会变成亲友。
因此，我应当对一切众生修习平等心、平等见、利益心、安乐心、成办安乐、愿求成办安乐。如是修习禅定的忍辱。
'不持怨恨之心'，这是说明第三个特征。若了知忍辱的功德，必定不会怀恨。因此《瑜伽师地论》中说：'当他人加害时，不行报复，心不生乱，不起敌意，如前般仍为利益他们而精进。'

།ཤད་ཀྱིས་ཆགས་པ་ན་ཡོངས་སུ་ཉོན་མོངས་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དགྲ་བོ་དག་གིས་ཤད་ཀྱིས་འཆགས་སུ་འོང་བའི་ཚེ་བཤགས་པ་དང་དུ་ལེན་ཅིང་ཉོན་ མོངས་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཕ་རོལ་ཡོངས་སུ་ངལ་བར་བྱས་པའི་འོག་ཏུ་ཆགས་པ་མི་ལེན་གྱི། དེ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ཞིང་ངལ་བར་འགྱུར་བར་དོགས་ནས་འོངས་མ་ཐག་ཏུ་འཆགས་པ་ལེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི།གལ་ཏེ་བཤགས་པར་གསོལ་བ་འདེབས་ན་དུས་བཞིན་དུ་ལེན་པར་བྱེད་པས་གཞན་ལ་གནོད་པ་མི་སྐྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཤད་ཀྱིས་འཆགས་པ་སྡོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་བསྟན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དགྲ་བོས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཉིད་ལ་གནོད་པ་བྱེད་དུ་དོགས་པས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉིད་མྱུར་དུ་དགྲ་བོ་དེ་ཉིད་དུ་འགྲོ་ཞིང་བཤགས་པར་བྱེད་གྱི། ཕ་རོལ་འོངས་པ་ལ་བསྡད་ནས་བཤགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ཁོན་ཡོད་པ་དག་ལ་བདག་ ཉིད་འགྲོ་ཞིང་བཤགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱས་ན་ཡང་མི་བརྗེད་པར་འཆགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཇིགས་པ་དང་ཟང་ཟིང་གི་སེམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ ཉིད་དྲུག་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇིགས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །ཟང་ཟིང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཟས་དང་སྐོམ་ལ་སོགས་པ་ ཚོལ་བའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་གྱི།གཞན་དོགས་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་བསྒོམ་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་མེད་པ་དང་། ཚོལ་བ་མེད་པས་བཟོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟས་དང་ སྐོམ་གྱི་ཕྱིར་དང་བཟོད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཕན་གདགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཡལ་བར་མི་དོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བདུན་བསྟན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རྟག་པར་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། ལན་ཅིག་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་བཏགས་པས་ཆོག་གོ་ཞེས་ཡལ་ བར་དོར་ནས་བྱ་བ་གཞན་མི་བྱེད་པས་ཕན་འདོགས་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ལན་ཅིག་ཙམ་ཕན་བཏགས་ནས་ཡལ་བར་བོར་ཏེ། ཕན་འདོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། རྟག་པར་ཕན་བཏགས་པའི་སེམས་ ཀྱིས་ཡལ་བར་མི་དོར་བར་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ནི་བཟོད་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བདུན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་བཟོད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་བརྩོན་འགྲུས་མཉམ་པ་ཉིད་རབ་ ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། ། རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་ པོ་བརྩོན་འགྲུས་མཉམ་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་དམ་ལྷོད་རན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཧ་ཅང་མི་ཞུམ་པ། ཧ་ཅང་བརྟུན་མི་ངས་པས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ། སྦྱོར་བ་སྙོམས་པར་ བྱེད་ཅིང་།བརྩོན་འགྲུས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྙོམས་པར་གུས་པར་བྱེད་པ་ནི་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙོམས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

所谓'不因他人道歉而生烦恼'是说明第四种特征，当敌人前来道歉时，接受其道歉而不生烦恼。因此《瑜伽师地论》中说：'不是在对方疲惫后才接受道歉，而是担心对方疲惫劳累，一来就接受道歉。'《解深密经》中说：'如果请求道歉，应当适时接受，不对他人生起伤害。'
'主动道歉'是说明第五种特征，菩萨担心敌人会伤害到菩萨自身，菩萨就迅速前往敌人处道歉，而不是等待对方来道歉。《瑜伽师地论》中也说：'对有怨恨者自己前往道歉。'《解界经》中说：'即使被他人伤害也不忘记道歉。'
'不因恐惧和利养而行忍辱'是说明第六种特征，菩萨不是因为恐惧而行忍辱，例如不是因为害怕国王等而忍辱。也不是因为利养之心而追求，不是为了寻求饮食等，而是为了消除他人的疑虑而修习忍辱。《解界经》中说：'以无世间和无追求而行忍辱。'《解深密经》中说：'不因恐惧和饮食而行忍辱。'
'不舍弃应当利益之事'是说明第七种特征，菩萨恒常利益众生，不会因为一次利益众生就满足而舍弃，不做其他利益之事。《瑜伽师地论》中也说：'不是仅仅利益一次就舍弃而不再利益。'《解界经》中说：'以恒常利益之心而不舍弃。'
所谓'这是清净忍辱的第七种特征'是第二部分忍辱七种特征说明的总结。
'菩萨善知精进平等性'以下是第四部分说明精进的七种特征。这也分为两部分：详细解释和总结。详细解释又以七种特征分为七部分，这是第一部分说明精进平等性。
其中因为松紧适度而称为平等性。因此《瑜伽师地论》中说：'复次，菩萨不过分怯弱，不过分刚强而发起精进，平等修行，对一切精进事业平等恭敬修行，这就是所说的菩萨平等精进。'

།འདུལ་བ་དུམ་བུ་ལྔ་པ་ལས་ཀྱང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཕྱིར་འདུལ་བ་འདི་ལས། དེའི་ཚེ་ཉན་ཐོས་རྣ་བ་བྱེ་བ་ཉི་ཤུ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བདག་རབ་ཏུ་དབྱུང་ཞིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་ཅི་གནང་ཞེས་གསོལ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ཞིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་གནང་ངོ་། །དེས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་སྒོ་ཁང་དང་ཚལ་དང་། འཆག ས་དག་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱད་པས་རྐང་པ་ལས་ཁྲག་འཛག་པས་ཉན་ཐོས་རྣ་བ་བྱེ་བ་ཉི་ཤུ་པ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ནང་ན་བརྩོན་འགྲུས་ནི་བདག་ལས་ལྷག་པ་མེད་ན་ཡང་། ད་དུང་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་ཟད་པར་མ་གྱུར་ཏོ། །བདག་གི་ཁྱིམ་ན་ནོར་དང་ རིན་པོ་ཆེ་མང་དུ་ཡོད་པས་སླར་ཁྱིམ་པར་བབས་ཏེ།བསོད་ནམས་ཡིད་ལ་མ་གཅགས་པར་བྱས་ཀྱང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་དུ་སེམས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་གྱུར་ནས་དེའི་ཐད་དུ་གཤེགས་ཏེ། ཉན་ཐོས་རྣ་བ་བྱེ་བ་ཉི་ཤུ་པ་ལ་ཁྱོད་འདི་ལྟ་བུའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བདེན་ནམ་ཞེས་བཀས་ སྨྲས་པ་དང་།དེས་མེད་དོ་ཞེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བ། ངས་ཁྱོད་ལ་དྲི་བ་དྲིས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་ངས་དྲི་བ་དྲིས་པའི་རྗེས་སུ་ལན་ཐོབ་ཅིག། ཁྱོད་སྔོན་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཚེ་པི་ཝང་ལ་མཁས་སམ། གསོལ་བ། མཁས་ལགས་སོ། །ཡང་བཀའ་སྩལ་པ། པི་ཝང་གི་རྒྱུད་ཐང་ཆད་པའི་ཚེ་སྒྲ་རན་ཅིང་སྙན་པར་འགྱུར་རམ། གསོལ་བ། སྙན་པར་མི་འགྱུར་ལགས་སོ། །ཡང་བཀའ་སྩལ་པ། པི་ཝང་གི་རྒྱུད་ལྷོད་པའི་ཚེ་སྒྲ་སྙན་ཅིང་རན་པར་འགྱུར་རམ། གསོལ་པ། སྙན་པར་མི་འགྱུར་ལགས་སོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་བྱས་ན་སྙན་པར་འགྱུར། གསོལ་པ། ཧ་ཅང་དམ་པ་ཡང་མ་ལགས། ཧ་ཅང་ལྷོད་པར་ཡང་མ་གྱུར་ན། གདོད་སྙན་པར་འགྱུར་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ངའི་ཆོས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཧ་ཅང་ལྷོད་པ་དང་། ཧ་ཅང་བརྟུན་པས་ལམ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་གྱི། བརྩོན་འགྲུས་རན་པ་ལ་གནས་ན་གདོད སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ།།ཉན་ཐོས་རྣ་བ་བྱེ་བ་ཉི་ཤུ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཐོས་ནས་འཆག་ས་དེ་ཉིད་དུ་ཟག་པ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འབྱང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ལུང་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། ལུང་སྣ་ཚོགས་དང་། འདུལ་བ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་མི་བསྟོད་ཅིང་གཞན་ལ་མི་སྨོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་བསྟན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་གཞན ལ་ཕན་འདོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་གཞན་དག་ལ་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་སྐྱེད་པར་ལྟ་ག་ལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟུལ་བ་བརྟན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཕྱི་མ་ལྔ་པོ་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྲོ་ བ་དང་ལྡན་པ་དང་།བརྟུལ་བ་བརྟན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ཚིག་ལྔ་པོ་འདི་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། མདོའི་ཚིག་ལྔ་པོ་འདི་མིང་སྨོས་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི། དོན་གྱིས་རྣམ་པ་ལྔའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། དོན་གྱིས་རྣམ་པ་ལྔའི་མིང་བཞག་ནས་མདོའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བར་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ནི་མེད་དོ།

在《律五分》中也与《瑜伽师地论》所说相符合。因此在这部律中说：当时二十亿耳比丘向世尊请求说：'请允许我出家受具足戒。'世尊也允许他出家受具足戒。
他不久在门廊、园林和经行处精进修行，以致于脚流血。二十亿耳比丘心想：'在世尊的声闻弟子中，精进修行没有人超过我，但是仍然没有断尽诸苦的根本。我家中有许多财宝，不如还俗，即使不执著福德也无妨。'世尊知道了他的心意，就来到他面前，问二十亿耳比丘说：'你是否真的生起这样的念头？'他回答说：'没有。'
世尊说：'我问你，你要如实回答。你以前在家时，善于弹琵琶吗？'回答说：'善于。'又问：'琵琶弦太紧时，声音是否悦耳适中？'回答说：'不悦耳。'又问：'琵琶弦太松时，声音是否悦耳适中？'回答说：'不悦耳。''那么怎样才会悦耳？'回答说：'既不太紧也不太松，才会悦耳。'
世尊说：'我的法也是如此，太松懈或太用功都不能得道，只有保持适度的精进，才能断尽诸苦。'二十亿耳比丘听了世尊的开示后，就在经行处断尽了一切烦恼。这是详细记载在经中的。
《别经》、《杂经》和《律四分》中大多也是这样说的。'以精进修行而不自赞毁他'这句话，是说明第二种离慢心的精进。菩萨的精进是以利益他人为先导，怎么会因此而对他人生起慢心呢？这是其中的含义。
在《瑜伽师地论》中也说：'为了远离精进修行的我慢，所以称为离慢的精进。'
'具有威力、具有大精进、具有欢喜、坚固勇猛、不舍善法精进'这是说明后面五种精进：具有威力、具有大精进、具有欢喜、坚固勇猛、不舍善法精进。这五个词在诸论中解释不一致。在《论释》和《瑜伽师地论》中只是提到这五个经文词语，并没有详细解释。
在《阿毗达磨杂集论》中也只是依义立这五种名称，没有详细解释。在《唯识成就论》、《阿毗达磨杂集论》和《瑜伽师地论》中也只是依义立这五种名称并与经文相对应，而没有详细分析解释。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་མདོ་སྡེའི་གཞི་བསྡུ་བའི་སྐབས་ནི་དོན་གྱིས་རྣམ་པ ལྔའི་མིང་བཞག་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་ཡོད་ཀྱི།མདོའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བ་ནི་མེད་དོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ལས་ནི། དོན་གྱིས་རྣམ་པ་ལྔའི་མིང་ཡང་བཞག་ནས་མདོའི་ཚིག་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པ་ཡང་ཡོད་ དེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་རེ་ཞིག་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་མདོ་སྡེའི་གཞི་བསྡུ་བ་ལས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ནས་མདོ་འདི་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། གོ་ཆ་དང་། སྦྱོར་ བ་དང་།ཞུམ་པ་མེད་པ་དང་། མི་འཁྲུགས་པ་དང་། ཆོག་པར་མི་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྟུལ་བ་བརྟན་པ་དང་། དགེ་བ་ལ་བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བདག་གིས་འདི་འང་བྱའོ་ཞེས་བརྩོན་པ་སྟེ། འདི་ནི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བསྟན་ཏོ། །སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ནི་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ནན་ ཏན་གྱིས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་མདོ་ལས་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་བསྟན་ཏོ། །བདག་ཉིད་ངལ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལས་སེམས་ལྡོག་ཅིང་མ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཞུམ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་གནོད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་མི་གཡོས་པ་ནི་མི་ འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་ཞིང་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་ནི་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གོ་ཆའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སྦྱོར་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཞུམ་པ་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། མི་བསྐྱོད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཆོག་མི་ཤེས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དེ་ལ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ནི་འདུན་པ་དྲག་པོ་བསྐྱེད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཇི་ལྟར་མོས་པ་བཞིན་དུ། མངོན་པར་སྤྲོ་བ བརྟན་པོའི་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ནི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་། །བདག་ཉིད་ལ་ཡང་ཁྱད་དུ་མི་གསོད་དེ་། ཞུམ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ནི་གྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་རྣམས་ཀྱང་བཟོད་དོ། །ངན་ངོན་གྱིས་ཆོག་པར་མི་འཛིན་པས་ཡོན་ ཏན་གོང་མ་བས་ཀྱང་ཆེས་གོང་མ་གྱ་ནོམ་པ་འདོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་གཉིས་པ་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་མཚན་མ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་དང་། གཉི་གའི་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ བསམ་གཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་བསྟན་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་ལེགས་པར་ རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ལས་ཡུལ་མི་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཡུལ་གཉི་ག་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་གཉི་གའི་ཆ་ཞེས་བྱའོ།

论典《瑜伽师地论》摄事分中以五种意义安立名称而作解释，但未与经文相配。在《大乘集论》中世亲论师和无性论师的注释中，不仅安立了五种意义的名称，而且也与经文相配作了解释。因此，此处暂且将《唯识成就论》、无性注释和《瑜伽师地论》摄事分中的解释相配，来解释此经。
因此，《唯识成就论》中的铠甲、加行、无退缩、不动摇、不满足等，应当知道在经中分别与具有力量、具有精进、具有欢喜、坚固调伏、不舍弃善法等相配。
在无性论师的注释中说：铠甲精进即是最初即发心说'我也要做这个'的精进，这是以'具有力量'之词来表示。加行精进即是如所思维那样以勤勉来实践，这是经中以'具有精进'之词来表示。虽身心疲惫痛苦而心不退转且不衰退，称为无退缩。不被他人加害所动摇心念，称为不动摇。直至菩提之间精进于善法且中途不舍弃，称为不满足。
在《瑜伽师地论》中说：所发起的精进应当知道有五种：即铠甲精进、加行精进、无退缩精进、不动摇精进、无满足精进。其中，首先生起强烈的意乐。其后，随所欲求而作坚固的实践。其后，为获得广大法而不轻视自己且不退缩。其后，也能忍受寒冷等损害。以不以微小为满足而希求更殊胜功德的方式而住。
这就是清净精进的七种特征的说明，这是第二个七种特征解释的总结。
第六十二品：菩萨于具有善巧了知相的三摩地而修禅定，于具有圆满的三摩地而修禅定，于具有二者部分的三摩地而修禅定，以下是说明禅定的七种特征。这也分为两部分来解释和总结，这是说明前三种禅定。善巧了知世俗谛相的三摩地即是善巧了知相。缘于圆满真如境界的三摩地，因为是从境界中不得境界，所以称为圆满。缘于世俗谛和胜义谛二者的三摩地，称为二者部分。

།ཤུགས་ཀྱིས་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་པ་དང་། མི་གནས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བྱས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་དང་། ལྔ་པ་དང་། དྲུག་ པ་བསྟན་ཏེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཤུགས་ཀྱིས་འཇུག་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ཤུགས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྩ་བའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་ཐ་དད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གནས་སུ་མེད་པར་བརྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་པས་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འགྲུབ་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་པས་ཤིན་ ཏུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཐོས་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྒོམ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་བདུན་བསྟན་པ་སྟེ། འདིས་ནི་སྦྱོར་བའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རབ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་རབ་ཡིན་པས་གསུང་རབ་འདི་ཐོས་པར་ནུས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དོན་གྱིས་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བསྟན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་གསུང་རབ་ཐོས་པར་འགྱུར་བས་སོ། །དམིགས་པའི ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ལ་དོན་གྱིས་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བསྟན་ཏོ།།ཡོངས་སུ་བསྒོམ་པའི་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྒོམ་པར་ནུས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།བཤད་པའི་རྣམ་པ་བཞིན་དུ་ནི་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནང་གི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤུགས་ཀྱིས་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་ལ་ཐོབ་ པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལ་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དམིགས་པ་བྱས་ ནས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།།བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་དག་ལས་དང་པོ་གཅིག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆ་ལྷན་ཅིག་མ་སྙོམས་པའི་བསམ་གཏན་པ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་ལ་རྟོག་པ་ཡིན་པས་མཚན་མ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ ལྷག་ཅིང་མ་སྙོམས་པའི་བསམ་གཏན་པ་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལ་རྟོག་ཅིང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཆ་མཉམ་པའི་བསམ་གཏན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་ པའི་ཤེས་པ་དང་།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་བསམ་གཏན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་བསམ་གཏན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བསྟན་པའི་སྦྱོར་བའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་པོ།།དམིགས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་བོ།

'具有任运而入的禅定者、无住的禅定者、具有善修习的禅定者'这些词句表明了第四、第五、第六种特征，按照次第应当与加行、真实智慧、后得智慧三者相应的禅定相配合。
其中加行智是唯一任运趣入有漏作意之处的禅定，故称为任运而入。根本智慧是不住于差别行境之处的禅定，故称为无住。后得智慧是成就种种行为之所依的禅定，故称为善修习。
'具有菩萨藏听闻、所缘及无量修习的禅定者'这句话表明了第七种特征，这是显示加行时的智慧。
其中'菩萨藏'即是大乘经典，由于能在禅定中听闻此经典，故以义理显示闻慧，因为在禅定阶段也能听闻经典。'所缘'是以义理显示在禅定中的思慧。'无量修习禅定'是修慧，因为在禅定阶段也能修习种种无量禅定。
如所说的方式，与智慧相应的禅定，由于智慧自在而善巧通达法相，这称为善通达法相。
与内正确了知圆满相应的禅定，即是具有任运而入。
与无分别智相应的禅定，即是无住。
与后得智相应的禅定，即是善修习。
菩萨藏禅定的教授是这样的：以听闻大乘菩萨藏教法的闻慧作为所缘，为修习无量禅定。
从次第解释来看，第一种是禅定分不均衡的禅修者，思维因相的行相，故称为善通达相。
第二种是智慧分过胜而不均衡的禅修者，思维见解的行相并圆满自性，故称为圆满。
禅定与智慧平等的禅修者，即是二分。
与如理作意智相应的见道禅修者，即是无住。
与如理作意智相应的修道禅修者，即是善修习。
从菩萨藏所说获得加行禅定者，即是闻慧。所缘者，即是思慧。

།བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ ཏིང་ངེ་འཛིན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་བསམ་གཏན་དང་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ། བསམ་གཏན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྩལ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་བ་འདེབས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ དྲུག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་སྟོན་ཏོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་བ་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། མེད་པ་དང་རྒྱུ་མེད་པ་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་འདོགས པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རྒྱུ་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པའི་ཕྱིར་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དེ་དག་ནི་གཉི་ག་ཡང་མཐའ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མཐའ་ནི་ལྟུང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འདི་གཉིས་འབྱུང་བར་གྱུར་པ་དབུ་མའི་ ལམ་ལས་ཉམས་པར་གྱུར་པས་སོ།།ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི། སྐུར་པ་ནི་མེད་དེ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡོད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གདོད་སྐུར་པ་འབྱུང་བས་སོ། །གཞན་གྱི་དབང་ལ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་མི་བྱེད་དེ། བདག་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས།གདོད་སྒྲོ་འདོགས་པ་འབྱུང་བས་སོ། །སྐུར་པར་མི་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་མི་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐུར་པ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བདག་དང་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་དང་མཐུན་པའོ། །འདི་ལ་བཅོམ ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ཡོད། །དེ་ལ་གཉིས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་ཡོད། །འདི་ལ་ཡང་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་མི་སྟོང་མིན། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཐམས་ཅད་བཤད། །ཡོད་ པས་མེད་པས་ཡོད་པས་ན།།འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དབུ་མའི་ལམ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ནི། དབུ་མའི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་དེས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པའི་སྒོ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་པོ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཤེས་རབ་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་དོན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན པ་བཞིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པ་གསུམ་པའོ་། །སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་བྱ་ དང་ཤེས་པའོ།

所谓修习，即是修习的智慧。依靠这三种智慧，为了广泛修习无量三摩地。其中所说的三摩地和禅定，三摩地是三摩地的本体，禅定是三摩地的力用。这是第二部分总结的七种清净禅定的特征，应当了知。
菩萨远离增益和损减二边，以中道而出离，称为智慧。此下是第六部分宣说七种智慧的特征。这也是以详细解释和总结来宣说。详细解释中以七种特征来分别，这是宣说第一个特征。
其中，远离增益和损减二边，以中道而出离，如《大乘集论》中无性论师所作的注释中说：'对于无和无因强加为有，故称增益。对于有和有因强加为无，故称损减。如是增益和损减二者皆称为边。边即是堕落之义，因为这二者出现则从中道退失。'
遍计所执唯有增益而无损减，因为本无所有。如是依于有而后生损减。依他起则无增益，因为自性存在。如是从非有而后生增益。亦无损减，因为虽非真实但有分别。圆成实则无增益，因为真实存在。唯有损减，如彼论中详细所说。
又如《唯识论》中说：'我法虽非有，空性识非无，离有离无故，契合于中道。'世尊于此说二偈：'虚妄分别有，于此二都无，此中唯有空，于彼亦有此。非空非不空，是故说一切，以有以非有，故是中道义。'
广说中道如中道特征中所说当知。以此智慧如实了知三解脱门，即空性、无相、无愿三解脱门，此说第二特征即三解脱门的智慧。三解脱门的含义如论典中所说：'解脱门有三种：空性解脱门、无相解脱门和无愿解脱门。其中空性有二种：所知和能知。'

།ཤེས་བྱ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་ཆོས་དག་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པོ་དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་པ་གཉིས་ཀ་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་རྣམས་ ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ལ།ཆོས་རྣམས་ལ་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡོད་པ་དང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ལྟ་སྟེ།ཡུལ་དེ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་བྱ་དང་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཤེས་བྱ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། དེས་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ལ་ མི་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་བྱ་དང་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཤེས་བྱ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་བསྐྱེད་པ་གང་ ཡིན་པའོ།ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བདག་མི་དམིགས་པ་དང་། མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་མི་དམིགས་པ་ གང་ཡིན་པའོ།།མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སེམས་ཅན་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དམིགས་པ་དང་། མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་དམིགས་ཤིང་འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་ གྱ་ནོམ་པ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་བསྒོམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་དང་། ནད་ལྟ་བུ་དང་། འབྲས་ལྟ་བུ་དང་། ཟུག་རྔུ་ལྟ་བུར་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། རབ་ཏུ་ སྐྱེ་བ་དང་།རྐྱེན་དུ་བསྒོམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་གང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་འདི་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པའོ། །དམིགས་པའི་ཤེས་པ་གང་གིས་མཚན་མ་མེད་པའི་ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་འདི་ཡང་མཚན་མ་མེད་པར་བསྒོམ་པའོ། །དམིགས་པའི་ཤེས་པ་གང་གིས་སྨོན་པ་མེད་པའི་ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་འདི་ཡང་སྨོན་པ མེད་པར་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཀུན་ལ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི། ཐོས་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་ བྱའོ།།གལ་ཏེ་སྟོང་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཅེས་བརྗོད་ན་ནི་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ནའི་ཤེས་རབ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་གཏོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་སྟོང་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་ མེད་པ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ཞེས་བརྗོད་ན།དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ལས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་བསམ་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ བརྟགས་པ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གསུམ་པོ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་ཤེས་སོ།

所知是这样的：对于有情众生以遍计所执自性所执著的诸法，那两种遍计所执自性无自性以及除此之外的无我性存在，远离这两者的是什么。其中对诸法遍计所执自性无自性是什么，那就是无我性存在，对诸法无我性存在是什么，那就是遍计所执自性。其存在与不存在二者无二的自性是什么，那就是无分别的行境，也就是缘于彼境而如实了知的是什么。
无相有二种：所知和能知。其中所知是这样的：应当遍知的空性境界，由此不入境相是什么。能知是这样的：如前所说的无是什么。无愿也有二种：所知和能知。其中所知是这样的：由于无知而生起颠倒诸行相是什么。能知是这样的：缘于境界而通达厌离是什么。
其中修空性是这样的：于诸行不缘我，于诸相不缘世俗分别法是什么。修无相是这样的：于诸行缘众生和无我性，于诸相缘世俗分别法和无我性，并修灭为灭、寂静、殊胜和出离性是什么。修无愿是这样的：修无常、苦、不净、如病、如疮、如箭是什么。
修因、集、生起、缘所缘的智慧，以此于空性道修为道、理、修行、出离性，这也是修空性。以所缘智慧于无相道修为道、理、修行、出离性，这也是修无相。以所缘智慧于无愿道修为道、理、修行、出离性，这也是修无愿。
若无差别而对一切说为空性、无相、无愿，则应知是闻所生、思所生、修所生的世间和出世间智慧。若说空、无相、无愿三摩地，则应知唯是修所生的世间和出世间所摄智慧。若说空、无相、无愿解脱门，则应知唯是出世间的，如是广说分别，应如相说中所说而了知。
自性与意趣义是这样的：遍计所执、依他起、圆成实三自性如实了知，以此说明三相，如是远离二边见的智慧，故如实了知三自性的义。

།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་ནི་སྔར་གོང་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པོ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་བསྟན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིག་པའི་གནས་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ རིག་པའི་གནས་ལྔ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]བདེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། བཏགས་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་སྒྱུ་མ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་ བྱུང་བ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་མཚན་མ་ལས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་དུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་། དེ་དག་གི་དོན་ལ་ བརྟེན་པའི་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་།བརྗོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་དང་། གཞན་ཡང་སྔར་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདི་ལྟར་ཇི་ཙམ་དུ་ཚིག་ གི་ལམ་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ཡང་ནང་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞན་ཡང་འགོད་པར་བྱེད་པ་ ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།སྒྲ་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངག་ལ་མཁས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གསོ་བ་རིག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བཟོ་དང་ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་རིག་པ་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ལས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ བཞིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཅིའི་ཕྱིར་ཐོས་པ་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནང་གི་རིག་པ་ཚོལ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནན་ཏན་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་གཞན་དག་ལ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ།།གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིག་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཉེས་པར་བཤད་པ་དང་། ཉེས་པར་བརྗོད་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཚར་གཅད་པའི་ ཕྱིར་དང་།བསྟན་པ་འདི་ལ་མ་དད་པ་རྣམས་དད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དད་པ་རྣམས་ཕྱིར་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། སྒྲའི་རིག་པ་ཚོལ་བ་ནི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ངེས་པའི་ཚིག་བཟང་པོ་སྤྱོད་པས་ལེགས་པར་སྦྱར་ཏེ། བརྗོད་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་བདག་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་གཅིག་པ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་གདགས་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསོ་བ་རིག་པ་ཚོལ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནད་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

三种自性的含义如前文所说三种自性时所解释的那样。无自性的含义是这样的：即特征、生起和胜义三种无自性如实了知，这是说明第四特征。三种无自性的含义也如前所说。
世俗谛的含义是这样的：如实了知五明处，这是说明第五特征。如是通达五明处的智慧称为世俗智。
在《广百论》中说：'其中世俗谛是这样的：从缘而生，仅是假立，如幻事物般从分别而生，如梦境般可以用言语表达的，这就是世俗谛。'
又在《论释》中说世俗谛是这样的：名、句、文字的聚合，以及依于它们的意义的一切言说，依言说而通达的意义，以及如前所说世间的心和心所法，以及依此所获得的意义。
又在《瑜伽师地论》中说：'凡是一切可以用语言表达的都是世俗谛。'
其中五明处：内明是这样的：宣说真实的因果等。因明是这样的：宣说立论等。声明是这样的：宣说善巧语言的特征等。医明是这样的：宣说疾病的自性、疾病的原因等。工巧明是这样的：宣说作业等。详细内容如《瑜伽师地论》中所说。
菩萨求学五明处的意趣如《瑜伽师地论》中所说：'其中菩萨为何求学？这样，菩萨求学内明是为了以契合正法的精进如实修行，以及为了广泛教导他人而求学佛陀教法。'
求学因明是为了如实了知论典中所说的过失和错误言论，为了折服他方论敌，为了使不信此教法者生起信心，为了使已信者的信心增长。
求学声明是为了用优美的确定词句善加组织，使喜好言说者对自己生起信任，以及为了使人通达在同一义理上可用不同词句表达。
求学医明是为了平息众生的各种疾病，为了利益广大群众。

།འཇིག་རྟེན་པའི བཟོ་དང་ལས་ཀྱི་གནས་ཤེས་པ་རྣམས་ཚོལ་བ་ནི།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཚེགས་ཆུང་ངུས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་གཅེས་པར་བྱ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བཟོ་དང་ལས་ཀྱི་གནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྦྱིན་པའི་ཕན་འདོགས་པས་བསྡུས་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཚོལ་བ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟར་མ་བསླབས་ན། རིམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ པའི་ཡེ་ཤེས་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དོན་ དམ་པའི་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཚན་ཉིད་དྲུག་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡུལ་མོས་ནས་ཤེས་པ་བསྟན་པ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། ། དེ་ལ་དམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའོ། །དོན་ནི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ནི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ ལས་ཀྱང་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཇི་ཙམ་དུ་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཚིག་ལས་དབེན་པ་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་ པ་ལས་ཀྱང་།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པ་དག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱ་བའི་མིང་དང་ཚིག་གིས་ཐོག་ཏུ་མི་ཕེབས་པ་རང་གི་ནང་གི་རིག་པ་གཞན་དག་གི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པ་མཚན་མ་མེད་པ། ཐ་སྙད་ཆད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་སྤྲོས་པ་མེད་ལ་ཚུལ་གཅིག་ཏུ་དེ་ལ་མང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདྲེས་པའི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྒྲུབས་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ།།གཞན་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། སྤྲོས་པ་མེད་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གཅིག་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ་མང་དུ་གནས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ ནི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདྲེས་པའི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་པའི་ཆོས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་འདིའི་དམིགས་པ་ བྱེད་པས་སོ།།གཞན་ཡང་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་འདྲེས་པའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ཏེ། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ་སོ་ཐ་དད་པ་ལ་དམིགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་འདྲེས་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཏེ། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྡུས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་འདྲེས་པ་ཚད་མེད་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཚད་མེད་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡེ་ཤེས་འདི་ནི་གསུམ་གསུམ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་འདི་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།

寻求世间工艺和事业之学问，是为了以小功夫成办众生之利益，为了生起众生所珍视之事物，为了通过布施工艺和事业之学问而摄受众生。菩萨寻求这一切五明处，是为了圆满无上正等正觉的广大智慧资粮，如果不如是学习一切，则次第不能获得无碍的一切智智，如是详细应当如彼处所说而了知。善巧持守戒律所说的经典和论典，以及从《庄严经论》中也以义理如是宣说。
胜义谛即是如实通达七种真如等，以此等说明第六相。此复有二种：宣说领悟境界之智，以及宣说以三种因成就，此是第一。其中'胜'是殊胜智慧，'义'是境界之义。七种真如是殊胜智慧之境界义故，称为胜义谛，此是就主尊而作的解释。
在《圣般若波罗蜜多经》中也说：'天王，凡是有言说的，即是世俗谛；远离言说、圣智行境，即是胜义谛。'在《广百论》中也说：'胜义谛是圣者所证知，不可思议名言所不及，是自内证不待他缘，无相、言说断绝者，即是胜义谛。'
又无分别、无戏论而一味安住其中故，缘无量杂染法故，及为胜观故，此说明第二种以三因成就，此是缘如来性的智慧。又以'无分别'等说明真实智慧的自性，即无种种分别和戏论，唯一真如之理而多时安住。
智慧广说应如《阿毗达磨集论》和《大乘集论释》中所说而了知。'缘无量杂染法'是说杂染法是此真实智慧的所缘。又'缘无量杂染法'说明后得智慧。如是杂染法有三种：第一是小杂染法，缘十二分教各别故；第二是大杂染法，缘摄集十二分教故；第三是无量杂染法，缘无量如来十二分教集合故。此智缘三三故。其中'为胜观故'是为显示此智慧是修习般若故。

།ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བདུན་པ་ཆོས་ ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བསྟན་ཏོ་།།ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། དེ་ལ་ཆོས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་ ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའོ།།འདིར་དོན་གྱི་སྒོར་ཞུགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོངས་སུ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་ལ་གནས་པར་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།དེ་མངོན་སུམ་དུ་དབང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་རང་གི་སེམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བས་ནི། དེ་ལ་སྤྱོད་པའི་དོན་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་འཇོག་པ་འདེབས་པའི་དོན་ཏོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་དེར་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དེ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་མངོན་སུམ་དུ་དབང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ བས་ནི་[(]འཕལ་[,]འཕེལ་[)]བར་བྱེད་པའི་དོན་བསྣན་ནས་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་ གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་ པར་ཟད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་སོ་སོའི་ལས་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་པ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་དག་གི་ལས་ རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཆགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་དག་གི་ལས་ཀྱི་ནུས་པ་ཞུ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་ ལས་རྣམ་པ་དུ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་མཚན་ཉིད་དེ་དག་གི་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་ཏེ་། རེ་རེ་ལ་ཡང་ལས་རེ་རེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་ལས་རེ་རེ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

以'善修行随顺正法'说明第七随法行。关于随顺正法，在诸论典中有不同解释。《大毗婆沙论》中说：'此中法即涅槃，随顺法即八正道。此处入义门者，为趋近涅槃故。八正道即是随顺正法。能住于此者即名随法行者。'详细内容如彼论所说。
在《大乘集论》中无性菩萨造的注释中说：'所谓随顺正法，所应证得者名为法，能趋入之道名为随顺法，因为随顺彼故。又出世间道名为法，世间道名为随顺法。为使自心相续不断故，为获得彼现前自在故。'此说明修所成慧。
其中'自心相续不断'是指修所成慧在等持心相续中运行故。'增长'是说明其运行的意义，即建立修习。由于在等持心中修所成慧增长而运行，故称为运行。'获得现前自在'是进一步解释增长的意义，即通过修慧的力量获得对心行的自在，通达实相义，断除烦恼而获得果位。
世亲论师所造的注释中说：'随顺正法者，是依教奉行故。'这是七种清净慧的特征，此为第二结语，仅是经文的连接而已。
菩萨观世音也如是请问世尊：'世尊，彼五种特征各有何业？'以下开示第十'五种特征业的广分别门'。这也包含请问和回答的开示。这是请问上述无著等五种特征的业用力，即问每一特征各有几种业用。
世尊对观世音菩萨说：'善男子，应知彼等特征之业有五种。'以下是第二如来正答所说。这分为两部分：略说和广说。这是第一略说，因为每一特征各有一业，如《解深密经》中世尊对观世音菩萨说：'应知彼五种相各有一业。'

།འདི་ལྟ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཚེ་འདི་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ རྟག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་།གུས་པར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བས་བག་ཡོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ལས་རྣམ་པ་ལྔ་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཆགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་བསྟན་པ་ སྟེ།འདི་ནི་ནན་ཏན་གྱི་སྦྱོར་བ་བག་མེད་པའི་ལས་སོ། །ཆགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གོང་དུ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི། ཚེ་འདི་ལ་ལས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གུས་པར་བྱེད་པའི་ནན་ཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་བསྒོམ་ པས་བག་ཡོད་པ་དང་བཅས་པར་གྱུར་པའོ།།མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཕྱི་མ་ལ་བག་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་ལས་བསྟན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་མ་ལ་བག་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དེ། མ་འོངས་པ་ན་བག་ཡོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ཁད་ཀྱིས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ལས་ཀྱི་ཚིག་བཞི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ རྫོགས་པ་དང་།ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བར་བྱེད་པའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་འདྲེས་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། རྟག་ཏུ་མི་འབྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། མ་གུས་པའི་སྦྱོར་བ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་ བཞི་པོ་འདི་དག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །ཚིག་འོག་མ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྤངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ། །ཡོངས་ སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ།།ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལན་དུ་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ་ཞེའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཇི་བཞིན་དུ་མཚན་མ་རྣམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཐབས་ལ་མཁས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཐབས་ལ་བྱ་བ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཚེ་རབས་ཐམས་ཅད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། དེ་དག་གི་འདོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་མི་ཟད་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ལྔ་པ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་མཚན་ཉིད་ ཀྱི་ལས་བསྟན་ཏེ།མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་གསུངས་པ་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་གང་ལགས། ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་མཆིས་པ་ཉིད་ནི་གང་ལགས།རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཉིད་ནི་གང་ལགས། མི་གཡོ་བ་ཉིད་ནི་གང་ལགས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ།

也就是说，菩萨们由于无执著的缘故，于现世中恒常精进并以恭敬的修持方式来行持诸波罗蜜多，这就是第二分类的解说。这也是通过显示五种业而分为五种。这是第一种显示无执著相的业，这是精进修持不放逸的业。无执著相如前广说应当了知，即由于无执著的缘故，于现世中不间断地以恭敬精进修持六波罗蜜多而具足不放逸。
'由于不期待的缘故，于后世摄持不放逸因'，这是显示第二种不期待的业。如同不期待六波罗蜜多的异熟果报、回报和联系，故摄持后世不放逸因，为了未来具足不放逸而使六波罗蜜多渐次增长。
'由于无过失的缘故，正确修持、圆满、清净、成就诸波罗蜜多'，这是显示第三种无过失相的业。由于无过失的缘故，有四种业的词语，即：正确修持、圆满、清净、成就。前面所说的四种杂染法，即：由于无悲悯、非如理作意、不恒常修持、不恭敬修持而远离，故说这四种词语。
有些人说：'正确修持'是总说的词语。后面三个词语是分别显示三种功德的因，其中'圆满'显示断德之因，'清净'显示智德之因，'成就'显示报恩功德之因。
'由于无分别的缘故，以善巧方便迅速圆满波罗蜜多'，这是显示第四种无分别相的业。即由于如实不执取诸相的缘故，以善巧方便迅速圆满诸波罗蜜多，而非指十波罗蜜多的方便。
'由于正确回向的缘故，于一切生世中获得波罗蜜多及其所欲异熟果报乃至无上正等正觉之间的无尽性'，这是显示第五种回向相的业，经文本身已经明了。
观世音菩萨也如是启问世尊：'世尊，所说的这些波罗蜜多，什么是极广大性？什么是具烦恼性？什么是极清净性？什么是不动性？什么是极清净性？'此下是显示第十一广大性等五种相门。这也显示了请问和回答，这是首先显示请问。

།འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྔོན་དོན་གཞན་དག་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐོས་པའི་ཕྱིར། ཞུ་བ་འདི་གསོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར།ཞུ་བ་འདི་གསོལ་བ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། མི་ལྟ་བ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ རྒྱ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། སའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ མཚན་ཉིད་ཕྱི་མ་གསུམ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། མི་ལྟ་བ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དག་ལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་སྐབས་རྣམས་སུ་མི་མཐུན་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་བསྟན་ཏེ་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ མེད་པ་ཉིད་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྤྱོད་པ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་འདི་ཡང་ གནས་སྐབས་རྣམས་དང་སྦྱར་རོ།།སོ་སོར་བརྟག་ཅིང་བྱ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་མཚན་ཉིད་ཕྱི་མ་གསུམ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་སར་ཞུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཞི་པ་མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ།།འདི་ནི་ས་བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པ་ནས་ཏེ་མི་གཡོ་བའི་དོན་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། །ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ལ་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་འབྱུང་ བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ས་བཅུ་པར་གཏོགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་གཏོགས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ས་བཅུ་པའི་ཚེ་ནི་ རྒྱུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སར་ནི་འབྲས་བུས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་མཐར་ཐུག་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བཅུ་པ་ དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་མངའ་བའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མིང་འདི་གསུམ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ ལ་རང་བཞིན་གྱིས་བརླིང་བའི་ཕྱིར་དང་།རབ་ཏུ་གསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དང་། རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ།

这是菩萨从前为了听闻其他事中这五种相而作此请问。或者是因为得到如来加持而作此请问。世尊对菩萨观世自在说道：'善男子，所谓无著性、无见性、正回向性，这就是称为极广大'等等，这是显示第二如来正确回答。
这又分为两种：从五种相开始分为两种，从地位阶段开始宣说后三种相。这是第一种，从五种相中的无著性、无见性、正回向性三种称为极广大行，因为在诸阶段中无有违逆。
'所谓无过失性和无分别性，这称为无烦恼'，这是显示第二种相，从五种相中的无过失性和无分别性称为无烦恼，如是行持波罗蜜多时自性无烦恼，以分别智慧极为清净烦恼故，此无烦恼也与诸阶段相应。
'所谓各别观察作为，这称为极清净'等等，这是显示第二从地位阶段开始宣说后三种相。这是显示极清净相，如是以八种殊胜各别观察六波罗蜜多而作为，故称为极清净，这是属于第七地以下的阶段。
'所谓入不退转法位，这称为不动'，这是显示第四不动相。这是从第八地和第九地开始，不动的含义如前所说。在《深密解脱经》中说'从初地以上称为不动'，这是因为译师们的理解不同。
'所谓属于第十地和佛地，这称为极分别'，这是显示第五清净相。如是在第十地时是因殊胜，在如来地时是果殊胜且究竟清净，故在《阿毗达磨集论》中说：'圆满殊胜即是第十地和如来地所摄的布施等波罗蜜多，依次为菩萨圆满故'。
这三种名称的差别，如《瑜伽师地论》中说：'其中因为自性稳重故、极明显故、具有五种大果故、大利益故，称为极清净。因为不退转故、殊胜进趣故，称为不动。'

།བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་གསུམ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མཆི་བས་མ་འཚལ་བ་འཐོབ་ཅིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་མ་འཚལ་བ་དང་ལྡན་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་གཉིས་པ་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཟད་མི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པར་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །འབྲས་བུ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲས་ བུ་རྣམ་པ་ལྔ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཁུངས་སུ་བཞག་ནས་བསྟན་པ་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་ བུ་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་བསྐྱེད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་རྣམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུ་ལ་མ་བརྟེན་ པའི་ཕྱིར་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒོམ་ནུས་པར་འགྱུར་བས།གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་བསྐྱེད་པ་རྒྱུན་འཆད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཟད་མི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མ་འོངས་པ་ན་ གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕེལ་ཞིང་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཅིའི་སླད་དུ་རྟག་པར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མཆི་ བས་མ་འཚལ་བ་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་འཚལ་བ་ཐོབ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་ཏོ། །དགོངས་པ་ ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་པའི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་གྱ་ནོམ་པ་བསྐྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་དད་པ་དེ་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འཐོབ་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ནི་མ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ ནི་བཅུ་གསུམ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མོས་ཤིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་མི་སྲིད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྲེད་ཅིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་འཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སྲིད་པར་བགྱིད་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཞུ་བའི་ཚིག་འདི་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་མི་མཐུན་པས། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཅིའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐ་དད་པར་བགྱིད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་གཞུང་ཚིག་དང་སྦྱར་ནས། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་ བའི་མདོའི་ཚིག་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་བསྒྱུར་ཏེ་ནོར་བར་བསྒྱུར་ཏོ།

应当了知，在菩萨地中，因为是最上无上的缘故，称为极其清净。第六十三品。菩萨观世音自在也如是向世尊禀白：'世尊，为何菩萨获得不求的波罗蜜多果和异熟果，而且具足不求的波罗蜜多？'此下是第十二门，名为宣说六波罗蜜多因果无尽性之门。
这也显示请问和回答，这是请问。五种果和异熟果略说为果，五种果的广说如前上文引用阿毗达磨杂集论所说。
世尊对菩萨观世音自在说道：'善男子，因为互相依止修习生起相续不断的缘故。'这是第二如来正确回答。
如是依止六波罗蜜多而获得诸果，又因为依止果故能修习六波罗蜜多，由于互相依止修习生起相续不断的缘故，成为无尽性，此是其义。
阿毗达磨杂集论中说：'未来时中渐次增胜，互相生起，此即是波罗蜜多等流果。'
解脱际经中说：'为何常得不求的波罗蜜多异熟果，以及以波罗蜜多获得所求？世尊对圣观世音自在说：为了断除互相依止修习的缘故。'译师们错误了。
甚深意解脱经中，世尊说道：'譬如，应当了知由互相依止因缘生起殊胜果。'此是因为译师们的理解不同的缘故。
菩萨观世音自在又向世尊如是禀白：'世尊，为何诸菩萨对诸波罗蜜多极其信受，而对如是获得波罗蜜多的异熟果则不然？'此下是第十三门，名为宣说信解波罗蜜多而不贪著波罗蜜多果之门。
这也显示请问和回答，这就是请问。即所谓'诸菩萨贪著波罗蜜多而贪著以波罗蜜多所获之果'的意思。
此请问文由于此经的版本不同，解脱际经中说：'为何菩萨使波罗蜜多果异熟差别？'
甚深意解脱经中则与此经所说相符，对照此经所说的原文，解脱际经的文句是译师们翻译错误了。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་གྲངས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཆེས་ལྷག་པར་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་ ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཕྱི་མ་ལ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་འདོད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མཐར་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཆོས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྟ་བུར་མྱོང་ནས་ཟད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་སོ་ སོའི་མཐུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དུ་ཞིག་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་བཞི་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐུའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ མདོ་ལས།ཡོན་ཏན་གྱི་སྟོབས་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གྱ་ནོམ་པའི་སྟོབས་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་ལ་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་སོ་སོའི་མཐུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་གྲངས་མདོར་ སྨོས་པ་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེར་སྣ་དང་། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལེ་ལོ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ལྟ་བར་སོང་བ་ལ་རབ་ཏུ་སྤོང་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཐུ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ་། །འདི་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་སེལ་བར་བྱེད་ པས་སོ།

世尊对菩萨观世音自在说道：'善男子，因为五种因缘'等，这是显示第二如来正确回答。这也是以数目略说和依次分别解说来显示，这是第一。
波罗蜜多是最胜安乐和悦意的因，波罗蜜多是利益自他一切的因，波罗蜜多是后世希求其异熟果的因，波罗蜜多是烦恼所依的基础，波罗蜜多是不会最终变异坏灭的法性，这是第二依次分别解说的显示。
五种因相依次是：受用他人、受用佛地法乐和悦意的因，如同异熟感受后不会穷尽。从譬喻本身也多与此相应，此处未说。
菩萨观世音自在又问世尊：'彼等波罗蜜多各自殊胜威力有几种？'以下是显示第十四波罗蜜多威力差别门。这也以请问和回答来显示，这是请问。
在《解脱分别经》中出现'功德力'，在《甚深意趣解脱经》中出现'殊胜妙力'，是因译师意解不同，实义无违。
世尊对菩萨观世音自在说道：'善男子，彼等波罗蜜多各自殊胜威力应知有四种'等，这是显示第二如来正确回答。这也是以数目略说和依次分别解说来显示，这是第一。
修习彼等波罗蜜多是对治违品悭吝、破戒、懈怠、散乱、恶见等，这是显示第二依次分别解说。这也从显示四种威力本身分为四种，这是第一。如是六波罗蜜多依次能除六种障碍。

།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཚེ་སྒྲིབ་པ་དག་གཏན་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་བྲལ་བའི་འབྲས་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ཡང་དག་པར་ བསྒོམ་པ་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐུ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ནི་རྟོག་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐུ་གཉིས་པོ་དག་ ནི་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གི་འབྲས་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་རྣམ་པར་བསྒོམ་པ་ན། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུད་ཅིང་ཕན་འདོགས་ པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཐུ་གསུམ་པ་བསྟན་ཏེ།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་གཞན་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་ བུའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་དག་ཡང་དག་པར་བསྒོམ་པ་ན། ཕྱི་མ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་འདོད་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཐུ་བཞི་པ་བསྟན་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་གིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དག་གོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་ལས།ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་དང་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་དང་། ཁོན་མེད་ཅིང་དབྱེ་བ་མེད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་མང་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ནང་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་དང་། ལུས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ནི་གང་ལགས། འབྲས་བུ་ནི་གང་དང་ལྡན་ ལགས།ཕན་ཡོན་གྱི་དོན་ནི་གང་དང་ལྡན་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། ཕན་ཡོན་གྱི་དོན་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏོ་། འདི་ནི་དང་པོ་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། ཕན་ཡོན་གྱི་དོན་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས བུ་དང་།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པས་ནི་འབྲས་བུ་བྱེད་དོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་རྒྱ་ཆེན་པོས་ནི་ཕན་ཡོན་དོན་ཆེན་པོ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱོད་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་ཅིང་།སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་དེ་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ ཆུབ་པར་འགྱུར་བས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་པས་མ་འཚལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལགས་ ན།ཅིའི་སླད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་དབུལ་པོ་དག་གདའ་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་དྲུག་པ་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།

从《论典阿毗达磨种种集论》中说：即是说，当自己应当断除时，永远断除障碍的，那就是诸波罗蜜的离系果。
当修习那些时，成为无上正等正觉资粮的真实性，这是说明第二种力量，所谓成为菩提资粮的真实性，是因为作为法身的分别因，以及作为二身的生起因。
从《论典阿毗达磨种种集论》中说：大菩提是诸波罗蜜的增上果。
当修习那些时，于此生中自己能摄受众生并作利益，这是说明第三种力量，因为是现法利益。
从《论典阿毗达磨种种集论》中说：以布施等于现法中摄受自他，那就是士用果。
当修习那些时，于后世将获得广大所欲的异熟果，这是说明第四种力量，即是以六波罗蜜所获得的诸异熟果。
从《论典阿毗达磨种种集论》中说：获得大受用、往生善趣、无怨无分别、多乐多喜、于众生中为上首、身无损害、威力广大，应当知道这些依次是布施等的异熟果。
菩萨观世自在又如是启问世尊：世尊，那些波罗蜜的因是什么？具有什么果？具有什么功德义？从这以下是第十五波罗蜜的因、果及功德义分别门。这也是以问答方式宣说。这是首先问因、果及功德义。
世尊对菩萨观世自在说道：善男子，那些一切波罗蜜以大悲为因。以殊胜可意的异熟果及利益一切众生为果。以圆满无上的广大菩提为大功德义。这是第二如来如实回答。
如是诸菩萨以大悲力而行六波罗蜜，因为行波罗蜜故，成就殊胜异熟果并利益众生，以此因缘而成就无上正等正觉。
菩萨观世自在又如是启问世尊：世尊，若诸菩萨具足受用无缺及以大悲圆满，为何世间有贫穷众生？从这以下是第十六说明众生种类业过失门。

།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་ གསོལ་བ་ཉིད་དོ།།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རྐྱེན་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལགས་ན། ཅིའི་སླད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་དབུལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གདའ་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།དོན་འདི་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། དཔེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་དོན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དང་། བཟློག་སྟེ་བཤད་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལོངས་སྤྱོད་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་མོད་ཀྱི། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཉེས་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སྤྱོད་པར་མི་ནུས་པར་གྱུར་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ ཚིག་གོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རྟག་པར་གཞན་ལ་ཕན་པར་བྱ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྟག་པར་ལོངས་སྤྱོད་ཟད་མི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ཉེས་པའི་ལས་གནས་སུ་གྱུར་པ་མེད་དུ་ཟིན་ན། འཇིག་ རྟེན་ན་དབུལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལྟར་སྣང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཟློག་སྟེ་བཤད་པའོ།།གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་ན་འཇིག་རྟེན་ན་དབུལ་པོ་དག་སྣང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདི་ལྟར་རྟག་ཏུ་ གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་དབུལ་པོ་དག་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ལས་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་ན་བཞུགས་པའི་ཚེ་ཡང་སེམས་ཅན་བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་བསྐྱབ་པར་མི་སྤྱོད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་སྐྱོབ་པར་ནུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་ཀྱང་ཚད་མེད་ལ། བསོད་ནམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཚད་མེད་མོད་ཀྱི། སེམས་ཅན་སྐལ་བ་ ཚད་མེད་པ་ནས་བྱས་པའི་ཉེས་པ་ཤིན་ཏུ་སྟུག་པོ་དག་གིས་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་འཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ།དཔེར་ན་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུའི་སློབ་མ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ཞིག་བསོད་སྙོམས་བླངས་པ་ལས། ཞག་དྲུག་གི་བར་དུ་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་པས་། ཞག་བདུན་ ལ་སྲོག་ཆད་ལ་ཐུག་པ་དང་།ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞིག་གིས་བསོད་སྙོམས་བླངས་ནས་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ལས། བྱས་ཕྲོགས་ཏེ་ཁྱེར་རོ། །འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་ལ་སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་ཟས་འདི་བསྲུངས་ལ་འདིས་ཐོབ་པར་གྱིས་ ཤིག།དེ་ནས་འཕགས་པ་མཽད་གལ་གྱི་བུས་དེ་ལ་ཟས་སྦྱིན་པ་དང་དེས་ཁར་ཟོས་པ་ལས་འཇིམ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཡང་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསོད་སྙོམས་བླངས་ནས་བྱིན་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་ཁ་འཐམས་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རེ་བ་བསྐང་བར་འདོད་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པའི་ཕྱིར་ཐོབ་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ།

这也是通过请问和回答来阐述的。这是首先请问的部分。如是，菩萨们具足受用和大悲心两种圆满因缘，为何世间还有众生为贫穷痛苦所困扰？这是其语义。
世尊对观世音菩萨说道：'善男子，这完全是众生们自己业力过失'等等，这是第二部分如来如实回答的阐述。这又分为三个部分：如实阐述义理、举例说明、合举义理与譬喻。这是第一部分如实阐述义理。
第一部分又分为两种：顺说和反说。这是第一种，即：虽然菩萨具有受用和大悲心，但因为众生们自己业力过失的缘故，不能享用菩萨的受用，这并非是菩萨的过失，这是其语义。
如果不是这样的话，菩萨恒常具有利益他人之心，而且也恒常具有无尽受用，如果众生们没有自己过失业力的存在，世间怎么会出现贫穷痛苦的现象呢？这是第二种反说。
如果众生们不是由自己业力所致，世间怎么会出现贫穷者呢？因为菩萨是这样恒常利益他人的。
如此可见贫穷者的存在，显然是自业所致。因此在《般若波罗蜜多释》中说：即使在佛陀住世时，众生也有饥渴等痛苦，连佛陀也不能救护，那么菩萨们又怎能救护呢？
答曰：虽然菩萨的心量无限，福德果报也无限，但是众生从无量劫以来所造的极重过失所遮蔽的缘故，不能获得。
譬如舍利子尊者的一位持戒精进的比丘弟子去乞食，六天之内什么也没得到，到第七天命在垂危时，一位梵行者得到布施食物后，被抢夺带走了。
尊者舍利子对大目犍连说：'你具有大神通，请守护这食物使他能得到。'于是尊者目犍连给他食物，他放入口中却变成了泥土。
然后又是尊者舍利子自己乞食布施，他却像口被封住一样。因此，虽然菩萨想要满足一切众生的愿望，但因为他们自身的过失而不能获得，这并非菩萨的过失。

།གཞན་ཡང་དཔེར་ན་ཀླུའི་རྒྱལ་པོས་ཆར་ཕབ་པ་མི་རྣམས་ལ་ནི་ཆུར་སྣང་ལ། ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མེར་མཐོང་ལ། གཞན་ཡང་ འོན་པས་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་པར་མི་ནུས་པས་འབྲུག་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པའི་མདོ་ལས། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་གསལ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ལོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་མཐོང་བ་དེ་ལོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པ་ཡིན་གྱི། ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་ཉེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟར། སེམས་ཅན་ཉེས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞིང་བཀོད་པ་ཅན་ཡོངས་སུ་དག་པ་མི་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐྱོན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་འདིར་ཁུངས་སུ་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་བརྙེས་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དང་། རིགས་མེད་པའི་གང་ཟག་ཏུ་ངེས་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལ་སངས་རྒྱས་མངའ་མཛད་པར་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་འདིར་བརྗོད་ པར་བྱའོ།།དཔེར་ན་ཡི་དགས་ལུས་སྐོམ་པས་གདུངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་སྐམས་པར་མཐོང་བ་དེ་ནི། རྒྱ་མཚོས་ཉེས་པ་མ་ཡིན་གྱི་། ཡི་དགས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ལས་ཀྱིས་ཉེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། དཔེར་ ན་ཡི་དགས་རང་གི་ཉེས་པའི་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོ་སྐམས་པར་མཐོང་བ་རྒྱ་མཚོས་ཉེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔས་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པ་ཐོབ་པར་ མི་ནུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་འཆད་དོ། །མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་ལྟར་ལྷག་པའི་ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་།ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། ནོར་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་བྲེལ་ཕོངས་པ་དག་སྣང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལོངས་སྤྱོད་ལ་གེགས་སུ་གྱུར་ པའི་ལས་ལྕི་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་རྒྱུ་དང་པོའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལོངས་སྤྱོད་ལ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལྕི་བ་ཡོད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ཟང་ཟིང་དག་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད། སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བ་དང་། གལ་ཏེ་བྱིན་པར་གྱུར་ན་ཡང་དེ་ལོངས་སྤྱོད་པར་མི་ནུས་པས་སྦྱིན་པ་བཏང་བས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། །དཔེར་ན་མ་མས་བུ་ཆུང་ནུ་མ་བསྣུན་། །ཟླ་གཅིག་ལོན་ཡང་ངལ་བ་མེད་མོད་ཀྱི། ། བུ་ཆུང་གལ་ཏེ་ལྐོག་མ་འགགས་གྱུར་ན། །མ་མས་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་བར་ནུས་། །ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་ངན་པ་ཡོད པས།ལས་ངན་པ་དེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ནུས་པ་དང་། དབུལ་པོ་དག་ཡོད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །འདིར་ཡི་དགས་དང་ཀླུའི་དཔེ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཀླུང་གི་ཆུ་སྒྲིབ་པ་མེད་ཅིང་བཏུང་བར་ བྱ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་པས་བཏུང་བར་མི་ནུས་སོ། །འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལ་ཀླུང་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དཔེའོ། །ཆུ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་དཔེའོ།

又如龙王降雨，对人们显现为水，对饿鬼则见为火，又如聋者不能听闻雷声，但雷并无过失。又如《圣无垢称经》中说：'虽然日月明亮，盲人却看不见，这是盲人自身的过失，而非日月的过错。同样，由于众生有过失，所以见不到世尊清净庄严的佛土，这并非如来的过失。'《圣佛地经释》中说：'三种众生因自身业力过失而不能见如来镜像般智慧的影像'，这也应当理解为此处的依据。
又如世亲论师和无性论师所造的《大乘集论释》中说：'虽然一切佛陀都已获得自在，但对于具有障碍的补特伽罗和无种性的补特伽罗这两种人，佛陀的自在力是不起作用的。'这也应当在此处提及。
譬如饿鬼身体因干渴而受煎熬，见到大海之水已干涸，这并非大海的过失，而是那些饿鬼自身业力的过失。这是第二个比喻的说明，如同饿鬼因自身恶业力而见到大海干涸，这并非大海的过失。
无著菩萨所造的《大乘集论》中说：'因五种因缘，众生不能获得菩萨的布施。'这五种因缘在世亲论师和无性论师所造的释论中解释。经中所说是第一种，因此在该论中说：'如果菩萨们如此具足增上戒、增上心、增上慧等功德，并获得一切财富的大自在，为何还会有贫穷的众生显现呢？因为见到这些众生有障碍受用的重业。'这是第一个因缘。
世亲论师的释论中说：'如是菩萨们见到这些众生对受用有重大业障，故不布施财物，为了使布施不失果报，即使布施了他们也无法受用，布施又有何用？如偈颂所说：譬如慈母哺育婴儿，虽经一月不觉疲倦，若是婴儿咽喉堵塞，慈母于此又能如何？'
在世亲论师所造的释论中说：'如是众生有障碍菩萨神通的恶业，由于那恶业能障碍菩萨无碍智慧，因此虽有能力和贫穷者，也全然舍弃。此处应当引用饿鬼和龙的比喻为依据：譬如河水无碍且可饮用，然而饿鬼们因过失而不能饮用。这也是如此，其中河水是菩萨的比喻，水是受用的比喻。'

།ཡི་དགས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དཔེར་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཡི་དགས་དེ་དག་ཀླུང་གི་ཆུ་ ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་བཏུང་ཞིང་སྤྱོད་པར་མི་དབང་བ་དེ་བཞིན་དུ།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སྤྱོད་པར་མི་དབང་ངོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་ན། དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བའི་བར་དུ་ གཅོད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་རྒྱུ་གཉིས་པའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉེས་པ་ལྕི་བ་མེད་པར་མཐོང་ཡང་། དེ་གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་དག་འཐོབ་པར་ འགྱུར་ན།དེས་བག་མེད་པ་མང་ཞིང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མཐོང་ན། དེ་འདི་སྙམ་དུ་དེ་དག་ཚེ་འདི་ལ་ཅུང་ཟད་ཅིག་དབུལ་པོར་གྱུར་པ་ནི་བླའི། དེ་དག་མ་འོངས་པ་ན་ཚེ་རབས་མང་པོ་དབུལ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་ འབྱུང་ངོ་།།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མེད་མོད་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་རྒྱུན་དུ་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མཐོང་ལ། གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྦྱིན་པར་གྱུར་ན། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་ བའི་ཕྱིར་དེའི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།འདི་དག་དབུལ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ཆོས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བླའི། འདི་དག་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས་དགེ་བ་སྐྱེ་བའི་བར་དུ་ཆོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་སྙམ་ནས། རིགས་པ་དེས་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་སེམས་ཅན་དེ་དག་དབུལ་པོར་གྱུར་ན་ཀུན་ཏུ་སྐྱོ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ པ་ལས།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནོར་དག་གི་ཕུང་པོར་གྱུར་ན། འཁོར་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བའི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་ནས། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཚོལ་བར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་དག་ཐོབ་པར་གྱུར་ན་ནི་དྲེགས་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཟང་ཟིང་དག་ གཏོང་བར་མི་བྱེད་དེ།དེ་འདི་སྙམ་དུ་དེ་དག་དབུལ་ཞིང་འཁོར་བ་ལས་སྐྱོ་བའི་སེམས་རྟག་པར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་བླའི། དེ་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ་ནས་བདེ་བ་མྱོང་ཞིང་བག་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། འཁོར་བ་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པས། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་བསྐྱེད་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་སྙམ་མོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྦྱིན་ན་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུ་བཞི་པའོ། །སློབ་དཔོན་ངོ བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དག་བྱིན་ན་བག་མེད་པར་གྱུར་ཅིང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་། །དེ་དག་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྦྱིན་པར་མི་ བྱེད་དེ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ལོངས་སྤྱོད་དག་གིས་ཕོངས་པར་གྱུར་ནས་ནི། །ངན་འགྲོའི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤང་བླ་ཡི། །དེ་དག་ཕྱུག་པས་དབང་པོ་ཡེངས་གྱུར་ཏེ། །མ་འོངས་སྡུག་བསྔལ་སྣོད་གྱུར་མི་རུང་ངོ་། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་གལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྦྱིན་པར་གྱུར་ན། དེ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་ཆེས་མང་བ་དག་ལ་གནོད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་ རྒྱུ་ལྔ་པའོ།

以饿鬼为众生的比喻，就像那些饿鬼不能饮用清净的河水一样，众生也不能享用菩萨的受用，如是所说。
又从论中说道，若对这些众生布施财物，会看到它会障碍善法的生起，这是第二个原因。
从无性论师的注释中说：如是诸菩萨虽见这些众生受用无大过患，但若得到受用，会因此放逸增多，生起罪恶不善法，于是菩萨想到：宁愿他们今生稍微贫穷，也不要让他们未来世多生贫穷，因此不对他们作财物布施。
从世亲论师所作的注释中说：有些众生虽无业障，菩萨见他们经常生起善法，若布施受用，因享受受用之乐而障碍其善法生起时，便这样想：宁可他们贫穷而增长善法，不应让他们得到受用后障碍善法生起，因此基于这个道理而不布施受用。
又从论中说：见到这些众生若成为贫穷者会生起厌离心，这是第三个原因。
从无性论师的注释中说：如是诸菩萨见这些众生若得财富，会因受用快乐而生傲慢，若获得受用则会放逸，因见此故不布施财物。他想到：宁愿他们贫穷而常生起厌离轮回之心，不应让他们得到受用后享受快乐而放逸，因不厌离轮回而生起罪恶不善法。世亲论师所作的注释中也如是说。
又从此论中说：若对这些众生布施受用，见其会成为不善法等的因，这是第四个原因。
从无性论师的注释中说：如是诸菩萨若对这些众生布施圆满受用，见其会放逸并造作各种罪恶不善业。因此不对他们布施受用。如偈颂中所说：'宁可因缺乏受用而远离恶趣的恶行，不应让他们富裕后感官放逸，而成为未来痛苦的器皿。'世亲论师所作的注释中也如是说。
又从此论中说：若对这些众生布施受用，见其会成为损害更多其他众生的因，这是第五个原因。

།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དེས་སེམས་ཅན་མང་པོ་དག་ལ་གནོད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་ལོངས་སྤྱོད་བདོག་པ་དག་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་དེ། དེ་ འདི་སྙམ་དུ་འདི་གཅིག་པུ་དབུལ་ཕོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་བླའི།དེ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་ཆེས་མང་པོ་དག་ལ་གནོད་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་ བཅོས་དེ་ལས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་བྲེལ་ཕོངས་པ་ཅན་དག་སྣང་ངོ་།།འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡོད་དེ། མཐོང་དང་ལས་སྒྲིབ་མངོན་གྱུར་དང་། །སོགས་གནོད་བྱེད་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་ནི། །སེམས་ཅན་ལོངས་སྤྱོད་མི་ཐོབ་བརྗོད། །ཅེས་ འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྤྱི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དོན་དེ་དག་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པར་མཐོང་བའི་ ཕྱིར་དང་།དགེ་བ་སྐྱེ་བ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་དུ་སྐྱོ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དག་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལོངས་སྤྱོད་གཏོང་བ་དག་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་བྲེལ་ཕོངས་དག་སྣང་ངོ་ ཞེས་བཤད་དོ།།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་པ་ལས་རྒྱུ་རྣམ་པ་བསྟན་པ་ཡང་དོན་ཕལ་ཆེར་མཐུན་པའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནོར་རིན་པོ་ཆེ་གཏོང་བ་ཡང་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ནི་སེམས་ཅན་ རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པས་ན།ཡི་དྭགས་བཞིན་དུ་རང་གི་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། མདོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཡི་དྭགས་ནི་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཡི་དྭགས་དང་། ཡི་དྭགས་ལྟོགས་པའོ། །ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཡི་དགས་ནི། ལྷ་དག་དང་དབང་འདྲ་བ་བདེ་བ་མྱོང་བ་སྟེ། ཡི་དགས་ལྟོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ཏེ། དེ་དག་གི་བདག་པོ་བྱེད་དོ། །ཡི་དྭགས་ལྟོགས་ པའི་ལྟོ་ནི་རི་རབ་ཙམ་མོ།།མིད་པ་ནི་ཁབ་མིག་ཙམ་མོ། །ལུས་ཀྱི་པགས་པ་དང་། རྩ་རྒྱུས་དང་། རུས་པ་ནི་རྣག་གོ། །ལོ་བརྒྱད་སྟོང་གྲངས་མེད་པ་དག་ཏུ་ཟས་དང་། སྐོམ་གྱི་མིང་ཡང་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་ན། མཐོང་བ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། ཡི་དགས་ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་ནས་མེ་འབར་ཞིང་ཕྱེ་མ་ལེབ་མེར་ མཆོངས་པ་དག་ཟ་བ་ཡང་ཡོད་དོ།།ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱི་ས་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་། རྣག་ཁྲག་དག་ཟ་ཞིང་འཐུང་བ་ཡང་ཡོད་དོ།

从阿阇黎无性的注释中说道：'如是，诸菩萨见到众生若得受用，将会对众多众生造成损害，因此不予给予他们受用。他这样想：宁可这一个人承受贫穷之苦，也不应让其他更多的众生受到损害。'阿阇黎世亲所作的注释中也如是说。
又从那论典中说：'因此可见贫穷困苦的众生。'此处有偈颂：'见及业障现前等，见到造作诸损害，是故菩萨诸行中，说众生不得受用。'此乃阿阇黎无著所作的总结。
从阿阇黎世亲所作的注释中，为再次阐明这些义理，又说偈颂：'因见彼等众生有业障，因障碍善法生起，因厌离现前，因有罪业等，因损害他人，菩萨布施受用不能获得，因此可见贫穷困苦的众生。'
朗吉时所译注释中对因相的阐述，因大部分义理相同，此处未作阐述。如是，诸菩萨布施珍宝如同大海，故无过失，而是因众生自身业力过失，如同饿鬼般因自身业力而无果。此为第三个譬喻与义理的结合，仅是以该经作为表示而已。
从《圣般若波罗蜜多注释》中说：'饿鬼有两种：威势饿鬼与饥饿饿鬼。威势饿鬼与天人同等享受快乐，与饥饿饿鬼同处，作为他们的主人。饥饿饿鬼的腹部如须弥山般大，咽喉如针眼般细。身体的皮肤、筋脉和骨头都是脓。在无数八千年中连饮食的名字都听不到，更何况见到。有些饿鬼口中喷火，吃着飞蛾扑火。有些饿鬼则吃喝粪便、唾液、鼻涕、脓血等。'

།ཁ་ཅིག་ནི་གཏོར་མ་དང་བཅས་པའི་མི་གཙང་བ་སྣ་ཚོགས་ཟ་བ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཡི་དགས་མདོར་བསྡུ་ ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་དང་། ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ནང་གི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་དང་། ཟས་དང་སྐོམ་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ་། །དེ་ལ་ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་སེམས་ཅན་གང་དག་སེར་སྣ་ཤས་ཆེར་བསྟེན་པའི་ཕྱིར། ཡི་དགས་ཀྱི་གནས་ སུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པ་དང་ལྡན་པས་པགས་པ་དང་།ཤ་དང་ཁྲག་ཀུན་སྐམས་ནས་སྡོང་དུམ་ཚིག་པ་ལྟ་བུར་འདུག་ལ། གདོང་སྐྲས་ཁེབས་པ་དང་། བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པ་དང་ལྡན་པའི་བཞིན་དང་། ཁ་ཤིན་ཏུ་སྐམས་ལྕེས་བླངས་པ་དང་། བཞིན་གྱུར་པས་ཆུ་མིག་དང་། མཚོ་དང་། མཚེའུ་རྣམས་སུ་དེ་དང་། དེར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ཏུ་ཡང་སེམས་ཅན་ལག་ན་རལ་གྲི་ཐོགས་པ་དང་། ལག་ན་མདུང་ཐོགས་པ་དང་། གཞན་དག་གིས་ཆུ་མིག་དང་། མཚེའུ་དང་། མཚོ་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་འགོག་པར་བྱེད་ལ། ཆུ་དེ་ཡང་རྣག་དང་ཁྲག་ཏུ་མཐོང་སྟེ། དེ་ན་དེ་དག་བདག་ཉིད ཀྱང་འཐུང་མི་འདོད་པར་འདུག་སྟེ།དེ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ནི་ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པའི་ཡི་དགས་ཞེས་བྱའོ། །ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ནི་ནང་གི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་ཁབ་ལ་ཁ་འབར་བ་དང་། ཝ་བ་ཅན་དང་། གསུས་པོ་ཆེ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གཞན་གྱིས་གེགས་མ་བྱས་པར་བདག་ ཉིད་ཀྱིས་ཟས་དང་སྐོམ་རྙེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་།བཟའ་བར་མི་ནུས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ནི། ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ནང་གི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པའི་ཡི་དགས་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །ཟས་དང་སྐོམ་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡི་དགས་མེ་ལྕེའི་ཕྲེང་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་ཟོས་སོ་ཅོག་དང་། འཐུངས་ སོ་ཅོག་ཐམས་ཅད་ཚིག་པར་འགྱུར་ཏེ།དེས་ན་དེ་དག་གི་བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནམ་ཡང་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡི་དགས་ལྗན་ལྗིན་ཟ་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་དག་ཁ་ཅིག་གིས་ཕྱི་ས་ཟ་ཞིང་གཅིན་འཐུངས་ཏེ་གང་མི་གཙང་ཞིང་མནམ་ལ་དྲི་ང་བ་དང་། གནོད་པ་དང་སྨད་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་ཟ་ བའམ་འཐུང་བར་ནུས་སོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་ཤ་རྣམས་ཀྱང་བཅད་དེ་ཟ་ལ། གཙང་བའམ་བསོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ནི་ཟས་དང་སྐོམ་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་འཛིན་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅུ་བདུན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་གསུངས་པ་དང་། གལ་དུ་གསོལ་བ་དང་། རུང་བ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་འཛིན་པར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་ བྱེད་དེ།འདིར་གསུངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི། དེ་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།

有些饿鬼也食用带有食子等各种不净物。在《瑜伽师地论》中说：饿鬼略说有两种：一是饮食有外障碍的，二是饮食有内障碍的，三是饮食无障碍的。
其中饮食有外障碍的是什么呢？就是那些因为过度贪执吝啬而投生到饿鬼道的众生，他们饥渴交加，皮肉血液都干枯，如同烧焦的木桩，头发遮面，面带饥渴之相，口极干燥舌头外伸，面容改变，在泉水、湖泊、池塘等处游荡。在那些地方有手持刀剑和手持长矛的众生，阻止他们接近泉水、池塘和湖泊，而且那些水在他们眼中显现为脓血，他们自己也不愿意饮用。这些就称为饮食有外障碍的饿鬼。
饮食有内障碍的是什么呢？就是针咽、火咽和大腹鬼，他们虽然没有他人阻碍而能获得饮食，但是自己却无法食用，这些就称为饮食有内障碍的饿鬼。
饮食无障碍的是什么呢？就是有称为火焰鬼的饿鬼，他们所食用和饮用的一切都会燃烧，因此他们的饥渴痛苦永远不会停止。还有食污秽的饿鬼，他们有些食粪饮尿，能够食用和饮用一切不净、臭秽、有害和低劣之物。有些则割食自己的肉，而清净和美味的东西却无法食用，这些就称为饮食无障碍的饿鬼。
菩萨观世音向世尊如是禀白：'世尊，菩萨以诸波罗蜜多执持一切法无自性性'。此下为第十七般若波罗蜜多宣说诸法无自性遍执门。
这也以五种方式宣说：一是请问，二是回答，三是再次请问，四是成立合理性，五是总结。这是首先菩萨的请问，意思是在六波罗蜜多中，以何波罗蜜多执持诸法无自性性。
世尊对菩萨观世音说道：'善男子，如是以般若波罗蜜多执持诸法无自性'，这是第二如来如实回答。在六波罗蜜多中，般若波罗蜜多是般若波罗蜜多的自性故。执持诸法无自性性，这里所说的无自性性是真如无自性性。或者说无自性有三种。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་འཛིན་པ་ལགས་ན། ཅིའི་སླད་དུ་ ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་མི་བགྱིད་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གལ་གསོལ་བ་ཉིད་དེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་ཉིད་ཀྱང་འཛིན་པར་བྱེད་ན། འོ་ན་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས། མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་འཛིན་པར་རིགས་ན་ཅིའི་ སླད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་འཛིན་པར་མི་བགྱིད་ཅེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན། གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་འཛིན་པར་བྱེད་ན་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱང་འཛིན་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ། འདི་ ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ཚང་བར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པའི་དོན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པའི་དོན་ འཛིན་པར་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ང་ནི་ནམ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འཛིན་པར་མི་སྨྲ་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རུང་བ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བཟློག་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རྒོལ་བའི་ལན་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་བཟློག་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་ཕ་རོལ་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་བཏབ་པའོ། །འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ང་ནི་ནམ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད འཛིན་པར་མི་སྨྲ་བའི་ཕྱིར།ངས་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་འཛིན་པ་མི་གསུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ང་ནི་ནམ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འཛིན་པར་ང་མི་སྨྲ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི་མིང་ཚིག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།འོན་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡི་གེ་རྣམས་དང་བྲལ་ན་ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་ཚིག་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཉིད་འཛིན་ན་ནང་གི་སོ་སོ་ རང་གིས་རིག་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་གོང་དུ་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ངས་དོན་དམ་པ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དོན་དམ་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཡིན་པར་བཤད་ ལ།རྟོག་པ་དཔྱོད་པའི་སྤྱོད་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་ཚུན་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་རིང་དུ་ཞུགས་པ་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྗོད་ དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པས་དངོས་པོ་ཙམ་མམ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་དུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་པར་ཆོས་གང་ལ་ཡང་རུང་སྟེ།ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེ་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ནི་དངོས་པོ་ཙམ་མོ། །འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་མོ་སྙམ་དུ་ ཡང་མི་སེམས་པར་དོན་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བརྗོད་པ་དང་ཡི་གེ་སྤངས་པས་ཀྱང་བསྟན་པར་མི་ནུས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྒོལ་བའི་ལན་བསྟན་པའོ།

世尊，如果般若波罗蜜多执取诸法无自性，为何不执取有自性？这是第三个菩萨所问的问题。
这是说，如果执取无自性，那么就成为执著，既然执著也是可以执取的，为何不执取有自性呢？
另一种解释方式是，如果般若波罗蜜多也执取诸法无自性，那么也应该执取有自性，因为在真如的一个形态中，有自性和无自性的意义都完整存在。
或者说，在三种无自性中，无自性和有自性的意义都具有两个方面，为什么不执取有自性的意义呢？
善男子，我从不说以无自性执取无自性等等，这是第四个如来成立合理性的教说。这又分为三种：遮遣的解释、随顺的解释和对诘难的回答。
这是以遮遣的解释来回答对方的质疑。这又有两种解释：有人说，我从不说对无自性的执著来执取无自性，所以我也不说执取有自性。
有人说，我从不说执取无自性，因为无自性离开名言文字，所以不应说执取有自性。
然而，虽然无自性离开文字，但通过内自证智，这是第二种随顺的解释，说明无自性离开言语，因此执取有自性是通过内自证智来显示的。
这就如同经中所说：'我说胜义谛是不可言说的，寻思分别是在言说的境界中运行'，又说：'胜义谛是圣者们的内自证智所证，而寻思分别的运行是凡夫们相互了知的对象'。
又如《瑜伽师地论》中说：'再者，那个长时安住于法无我智的菩萨，如实了知一切法不可言说的自性，除了执取事物的本质或真如的本质外，对任何法都不作任何分别。然而，他也不会想着这只是事物，这只是真如，而是直接体证实义。'
即使离开言说和文字也无法显示，这是第三种对诘难的回答。

།ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་གོང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་འཛིན་པར་ བྱེད་ཅེས་བསྟན་སྙམ་པ་ལ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་བརྗོད་པ་སྤངས་པས་ཀྱང་བསྟན་པར་མི་ནུས་པས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིས་དྲིས་པ་དང་ལན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་བརྗོད་པ་མེད་ན་ཡང་། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་གཞན་དག་ལ་བསྙད་པ་དང་། ཐོས་པར་བྱེད་ཀྱང་མི་ནུས་ལ། ཚིག་དང་ཐོས་པ་མེད་ན་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་བས་ན་ཐོས་པ་ དང་།ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཡང་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དང་། སྤྲོས་པ་ཆད་པ་དང་། ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་བརྗོད་པ་ལ་ བརྟེན་ནས་གཟུང་བར་བྱ་བ་དང་།བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་། རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཟབ་མོ་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་ བསྡུ་བ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་གང་གསུངས་ པ་དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གང་ལགས།ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གང་ལགས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཅོ་བརྒྱད་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་ བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ།།མདོའི་ཞུ་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྔར་གསུངས་པ་ཉིད་གསུངས་པ་དང་། སྨོས་པ་དང་། གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་སྨོས་པའོ། །དཔེ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་སྨོས་པ་ལས་ནི་གསུམ་འབྱུང་ལ། གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་སྨོས་པའི་སྐབས་ ནས་ནི་གཉིས་འབྱུང་བས།ཞུ་ཚིག་དང་པོ་མ་ཚང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཞུ་ཚིག་གསུམ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མ་ཚང་བར་མངོན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དུས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པས་དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཡང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་ཞིང་ས་དེ་ཟིལ་གྱིས་ གནོན་པར་མི་ནུས་ཀྱི་དེ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་བ་འདི་ལྟ་སྟེ།མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་མོས་པ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་ཞུས་པ་དང་པོའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་དག་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པའི་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་མངོན་ པར་བསྒྲུབས་ན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དྲུག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དྲུག་པོ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་བའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པའི་ས་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སའི་གནས་སྐབས་བསྟན་ཏོ།

有些人这样说道：'如果是这样的话，为什么前面说般若波罗蜜多执持无自性性呢？'对此，这里说'即使舍弃言说也不能表达'。这个问答应当如《瑜伽师地论》中所说那样理解。因此，在该论中说：'如果一切法都是不可言说的自性，为什么还要修行呢？'答：'虽然是不可言说，但若无言说，则不能向他人解说和听闻不可言说的法性，若无言语和听闻，也不能了知不可言说的自性。因此，为了听闻和了知，才运用言说。'
又在该论中说：'一切法都是不可言说的本性，离戏论，超越言语境界的自性，因此这些都是依靠言说而应当领受、应当观察、应当证悟的，所以应当知道甚深难见。'因此说般若波罗蜜多执持诸法无自性性，这是第五结语，仅是约定俗成的表达而已。
菩萨观世自在又如是启问世尊：'世尊，如世尊所说的波罗蜜多、近波罗蜜多、大波罗蜜多，其中什么是波罗蜜多？什么是近波罗蜜多？什么是大波罗蜜多？'从这里开始是第十八'显示波罗蜜多种类之门'。这也是通过请问和回答来阐述的，这是请问部分。
这个经文的请问可分为两部分：重述先前所说的内容，以及陈述所要请问的事项。在某些版本中，从所请问的事项来看有三种，而从所请问的事项的语境来看有两种，因此第一个请问词不完整。因为在《瑜伽师地论》、《解深密经》和《解深密意经》中都出现三种请问词，所以显然是不完整的。
世尊对菩萨观世自在说道：'善男子，如果诸菩萨从无量时以来以布施等修习具足善法，但烦恼仍会生起，不能降伏该地，而能降伏它的是：在胜解行地中，入于小、中胜解，这称为波罗蜜多。'等等，这是第二部分，显示如来如实回答。这也分为三个部分来说明，这是对第一个请问的回答。
这些是在三个无数劫中修习布施等的三种差别名称。也就是说，在第一个无数劫中成就布施等时，由于六种违品生起，不能降伏它们，反而被六种违品所降伏。'在胜解行地中'这句话是表明地位的阶段。

།མོས་པ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་ལ་ཞུགས་ པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བསྒོམས་པའི་དུས་བསྟན་ཏེ།ས་མདུན་རོལ་པའི་བསྒོམས་པ་དག་ནི་ད་དུང་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་གྱི། མོས་པ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པའི་དུས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །ཡང་དུས་དཔག་ཏུ་ མེད་པ་ནས་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཁད་ཀྱིས་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་ཡང་།དེ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དེས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་འགྱུར་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ནས་བཟུང་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པ་གཉིས་པའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། སའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་སྦྱིན་ པ་ལ་སོགས་པ་ཁད་ཀྱིས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་། དེ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་དཔག་ ཏུ་མེད་པ་ནས་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆེས་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང་།དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་ནས་བཟུང་བ་དེ་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པ་གསུམ་པའི་ལན་ གསུངས་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་པ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཆེས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ ཐམས་ཅད་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བའོ་།།ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་རྩོལ་བ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་རེ་རེ་བསྒོམས་པ་ལ་སོགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་དོན་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ རྒྱུའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ལ་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།དང་པོ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ལ་དེའི་ཚེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་མཐུ་ཆུང་བས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པ་དེས་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་མི་གཏོགས་སོ།།གཉིས་པ་ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པ་ལ་དེའི་ཚེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཁད་ཀྱིས་འཕེལ་བར་གྱུར་པས་ཉོན་མོངས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་ གནོན་པར་གྱུར་པ་དེས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཆེད་དུ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་དོ།།གསུམ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ལ་དེའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཆེས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་ནུས་པ་དེས་ན་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་སྟེ།འོན་ཀྱང་ཤེས་བྱ་ཕྲ་མོ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ས་བོན་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ཞེས་ བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དེ་ཡང་། བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ལ་ནི་ཆུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པ་ལ་ནི་འབྲིང་ཞེས་བྱའོ།

以'小信解和中等信解'这句话是表明修行的时间，在前行修行时尚未成为大信解，只是处于小信解和中等信解的阶段。'这就是所谓的波罗蜜多'是对名称解释的总结。
又从无量时间以来，所修习的布施等逐渐得到自在，具足善法，虽然烦恼生起，但能够降伏烦恼而不被烦恼所降伏，这就是从初地开始的近波罗蜜多。
这经文可分为三个部分：详细解释、地位阶段的说明和总结。如此，初地以上经过第二无数劫修习布施等逐渐得到自在，虽然贪欲等烦恼会生起，但能够降伏它们而不被它们所降伏，这就是所谓的近波罗蜜多。
又从无量时间以来，所修习的布施等更加自在，具足善法，一切烦恼都不生起，这就是从第八地开始的大波罗蜜多。
这经文也分为三个部分，如前所述。如此，第八地以上经过第三无数劫修习等更加自在，由于常入瑜伽，一切烦恼都不生起。第八地以上无需刻意修行，每一修行等无量生起，故称为'大'。如《唯识论》中也与此经文义理相符。
因此，在彼论中说这十种因位有三种名称：第一种称为波罗蜜多，即在第一无数劫时，由于布施等力量微弱，被烦恼所降伏而不能降伏烦恼，这时只能任烦恼生起。
第二种称为近波罗蜜多，即在第二无数劫时，由于布施等力量逐渐增长，不被烦恼所降伏，能够降伏烦恼，这时能够主动对治烦恼。
第三种称为波罗蜜多，即在第三无数劫时，由于布施等力量更加增长，能够永远降伏一切烦恼，因此一切烦恼都不生起，但仍具有微细所知障的种子和随烦恼的种子，尚未究竟。
在《瑜伽师地论》中则说为小、中、大。因此在彼论中说，菩萨的福德智慧资粮，在第一大无数劫应知为小，在第二大无数劫称为中等。

།བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ལ་ནི་ཆེ་བར་ རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ ནི་མདོ་འདི་དང་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ།འདི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ལས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་སྦྱར་ཞིང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་ནི་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ས་བཅུ་པ་མན་ཆད་དང་སྦྱར་བར་སྟོན་པས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་ལས་སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་ཀྱི།ཉོན་མོངས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་ཏོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་བཞི་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་དུ་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེ་བ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བག་ལ་ཉལ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། བག་ལ་ཉལ་བའི་གྲངས་ མང་ཉུང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་རྣམ་པའི་གྲངས་མང་ཉུང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་།ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ་། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ་། །རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བག་ལ་ཉལ་རྣལ་འབྱོར་པའི་རྗེས་སུ་ཉལ་ཞིང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡུལ་གྱི་རྗེས་སུ་ འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དག་ནི་མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ནི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བསྟན་བཅོས་ ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་སྐད་ཅེས་སྟོན་པ་དེ་དག་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བག་ལ་ཉལ་གྱི་མིང་གི་དོན་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་ས་བོན་ལ་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་ དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ནི་རྣམ་པ་མང་མོད་ཀྱི། མདོར་བསྟན་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མའི་ས་ལྔ་པོ་དག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་ཀྱི་བུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་གྲོགས་ཡིན་ཏེ། དེ་དེའི་ཚེ་བསྟན་དུ་མེད་ཅིང་ཡང་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།

如经中所说，应当了知三大阿僧祇劫是广大的。在《善戒经》和《地持论》中也如是说。在《解脱际经》中也与此经所说相符。在《解深密经》中与此经稍有不同，如是在经中，将波罗蜜多和近波罗蜜多配合地前，将大波罗蜜多配合初地以上乃至十地以下来说明。
又在彼经中说地前菩萨也能降伏烦恼，而不为烦恼所降伏，这是译师们的错误。
第六十四卷。菩萨观世音也如是白世尊言：'世尊，彼等有烦恼随眠否？'此下是依第三部分，说明波罗蜜多的生起和违品分障随眠等的广分。
此又分为四种：随眠数量多少的广分、习气断除的广分、习气断除时间的广分、菩萨烦恼与过失功德的广分。此是第一随眠种类数量多少的广分。
此又以请问和回答来说明。此是请问。随行随眠是随瑜伽师而眠，因不具足故称为随眠。说一切有部的论典则解释说，贪等烦恼随境增长，故称随眠。
大众部诸师则说：现行称为缠，不相应行称为随眠，应如《宗轮论》中所说而了知。如是诸说不合正理，因为不符合随眠名义，因此经部和大乘论典说种子称为随眠。
世尊告菩萨观世音言：'善男子，略说有三种'等，是第二如来正确回答的开示。此又分二：略说数量的回答和依次广分解说。
此是第一，如是烦恼种子虽多，略说则有三种，是其义趣。已断伴随眠，即前五地。何以故？善男子，非俱生烦恼现行是俱生烦恼现行的伴侣，彼时不可见且不复存在，故称已断伴随眠等，是第二依次广分解说。此又以三种随眠的广分解说分为三种，此是第一解说已断伴随眠。

།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ དབྱེ་སྟེ།མིང་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། བརྟགས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་མདོར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མའི་ས་ལྔ་པོ་དག་གོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་བསྟན་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟགས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མིང་གི་དོན་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ལྷན་ཅིག་ སྐྱེས་པ་དང་ཀུན་བརྟགས་པ་ལས་འབྱུང་བའོ།།དེ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམས་ ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར། རྒྱུན་དུ་ལུས་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ལོག་པའི་བསྟན་པ་དང་། ལོག་ པར་རྟོག་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ལུས་དང་ལྷན་ཅིག་མ་ཡིན་པ་ལོག་ པའི་བསྟན་པ་དང་།ལོག་པར་རྟོག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གདོད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཀུན་དུ་ བརྟགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བྱའོ།།ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་མདུན་རོལ་དུ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་ཚུན་གྲོགས་བྱས་ནས་ཀུན་དུ་འབྱུང་ལ་ འདིར་ལམ་མཐོང་བའི་འོག་ཏུ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པའི་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ནི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ན་བག་ལ་ཉལ་ ལ་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ནི་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེའི་ ཕྱིར་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བའི་བག་ལ་ཉལ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དྲུག་པ་དང་། བདུན་པ་ཆ་ཕྲ་མོའི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཉིད་དང་། གལ་ཏེ་བསྒོམ་པས་མནན་པས་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མིང་སྨོས་པ་དང་། གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། མིང་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་སྨོས་པ་སྟེ། འདི་ ཡང་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པས།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་ལ་ཆ་ཕྲ་མོའི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་སྟེ། སྔ་མའི་རིགས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་མོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་བསྒོམ་པས་མནན་པས་ཀུན་དུ་མི་ འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམ་ཆུང་བའི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པའོ།

经文这句话分为五个方面：略说名称、说明阶段、观察、详细解释、总结。
其中'伴已断随眠'是略说名称。'即前五地'是说明阶段。'为什么'是观察。'善男子'等是详细解释名义。
若与大乘教义相配合，一切烦恼总括而言有两种：俱生和分别。其中分别烦恼是见道所断烦恼，俱生烦恼是修道所断烦恼，如此解释。
因此在《唯识成就论》中说：我执总括而言有两种：俱生和分别。其中俱生我执是从无始以来，由非真实熏习习气的因力，恒常与身俱在，不依赖邪说和邪分别，自然而然生起，故称为俱生。详细内容如该论所说。
又在该论中说：分别我执是由现在外在因缘力量，不与身俱在，依赖邪说和邪分别而初次生起，故称为分别。详细内容如该论所说。
此处所说'非俱生的生起烦恼'是指见道所断的分别烦恼。'俱生'是指与六识相应的修道所断烦恼。在见道位之前，它们互为助伴而生起；此处在见道之后，由于见道所断烦恼非俱生的伴已断，故称为'伴已断'。
实际上，伴已断是生起烦恼，而说'伴已断随眠'是因为是伴已断的随眠，故称为伴已断。这是六种解释中的依主释。
因此称为'伴已断随眠'是总结，仅是约定俗成的说法。
'微细力弱随眠'即是：如第六地和第七地微细生起性，以及若由修道压制而不生起的缘故。这是第二种微细力弱随眠的解释。
经文这句话也分为三个方面：说明名称、说明阶段、解释名义。
其中'微细力弱随眠'是说明名称，这也是依主释，应如前理解。'第六地和第七地微细生起'是说明阶段，相对前面的道理而言称为微细。'若由修道压制而不生起'是解释力弱的名义。

།དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ངེས་པའི་ཚིག་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། འདིར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ ཅིག་ནི་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་མི་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།མ་ངེས་པ་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་དེ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ན་ཡང་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་བསྒོམ་པས་མནན་པས་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བའི་མིང་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་དང་། དེའི་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ ཙམ་གྱིས་གནས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གསུམ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མིང་སྨོས་པ་དང་། གནས་སྐབས་བསྟན་པ་དང་། མིང་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ སྨོས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་ས་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་བསྟན་པའོ། །དེའི་གོང་མ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་སྟེ། དུས་ཐམས་ཅད་ དུ་རྟག་པར་རྣལ་འབྱོར་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞུགས་ན་ཡང་དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། རིགས་པ་དེས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དུས་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་ངོ་། །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཙམ་གྱིས་གནས་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་འབའ་ཞིག་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གནས་བྱེད་པས་སོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་ པ་མེད་ཀྱང་གནས་པར་བྱ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་།རྒྱུ་རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ས་བོན་ཡོད་ཀྱང་དེའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་ཕྱི་མ་འདི་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་ ཕྲ་མོའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་མདོ་སྡེ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་ནི་གནས་པར་བྱ་བ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ ལ་འདི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་ལ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་སྒྲིབ་པ་གང་དག་གིས་བསྡུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལ་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ འདི་གསུམ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་གཉིས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །བག་ལ་ཉལ་གསུམ་ནི་ཤེས་བྱའི་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ་། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ཕྱི་མ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ།།མདོའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སོ་སོ་ནས་མི་མཚུངས་ཏེ། རགས་པ་ དང་ཕྲ་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་སྔ་མ་སྔ་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཡངས་དོག་ཐ་དད་དོ་ཞེའོ།

其中'如果'这个词是不确定的词语，如此，有些菩萨在第七地以下不能降伏烦恼，因此在此处会生起。有些菩萨则能降伏而不生起，因为有这样的不确定性，所以说'如果'。这是说，即使生起也是力量微弱的。为什么呢？因为通过修行压制而不生起的缘故，这样来说明。力量微弱的名义解释应如前理解。
极细随眠是这样的：第八地及其以上诸地中一切烦恼都不生起，仅以所知障而住的缘故，这是第三种极细随眠的解释。
此经文也分为三种：说明名称、显示阶段和解释名义。其中'极细随眠'是说明名称。'如是第八地'是显示阶段。'其以上诸地'等是显示极细名义。
这也有两种原因：第一，第八地以上一切烦恼都不生起，因为恒时安住于瑜伽中。即使入于瑜伽，也因其同类灭尽定生起的缘故，依此理由，一切烦恼在一切时中都不生起。
第二，仅以所知障而住的缘故，如此在第八地以上无有烦恼，因为仅与染污意俱生的所知障等有漏法而住。另一种解释方式是，虽无生起烦恼的住处，但有生起所知障的住处，因为有这两种原因，虽有种子但其相难知，故说极细。
后一原因在《深密解脱经》中说为'有一切境界极细微障'。在《解脱分别经》中说为'因住于少许所知障'。在《唯识成就论》中引经说为'因有所知障住'。
此处说'极细'是针对随眠而言。这是六种解释中的业圆满解释。
这三种随眠是由哪些障所摄？答：对此有三种解释：有人说这三种唯是所知障。有人说前二是烦恼障，第三随眠唯是所知障。有人说这三种唯是烦恼障。虽有这三种解释，但后一种解释是正确的，因为与经文相顺。
这三种随眠是否本质相同？对此有三种解释：有人说这三种的本质各不相同，因为粗细不同。有人说后后摄前前，因此广狭不同。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ཐ་དད་པར་བསྟན་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་དེ། འདི་ལྟར་ས་ལྔ་པོ་དག་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲོགས་ ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་ལ་ནི་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ནི་བཤད་པ་ནི་གསུམ་པ་བཟང་པོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བག་ལ་ཉལ་དེ་དག་གནས་ངན་ལེན་དེ་དག་སྤངས་པ་རྣམ་པ་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་ དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་སྒོ་འདི་གཅིག་གིས་དགོངས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་སྔར་བག་ལ་ཉལ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་གདོད་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་མིང་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་བག་ལ་ཉལ་མི་ལྡང་བའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དང་པོར་ཞུགས་པ་ན་སྤོང་བའོ། །གཞན་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་རེ་རེ་ཞིང་སོ་སོ་ནས སྤང་བ་ཡང་བར་ཆད་མེད་པ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་བྱེད་པས་ གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ།།བག་ཆགས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྤངས་པ་དང་མ་སྤངས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་ལ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གུད་ན་བདག་ཉིད་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་ དད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་སྟེ།དོན་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ལོགས་ཤིག་ན་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྤོང་བའི་ལམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་ལ། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་གུད་ན་མི་དམིགས་ཏེ། འོན་ཀྱང་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གོང་ནས་གོང་དུ་ས་བོན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པར་སེལ་ཏོ།།གནས་ངན་ལེན་དེ་དག་དང་། བག་ལ་ཉལ་དེ་དག་ལ་ཡངས་དོག་ཡོད་པ་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ལུས་དེ་དག་གི་ས་བོན་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། ལས་གཞན་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱོགས་དེ་དག་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ། བག་ལ་ཉལ་ཞེས་མི་བྱའོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་ལ། གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བ་ཡང མེད་དོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་སྐྱེས་པ་ན་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། ལུས་མི་རུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལས་ས་བོན་གང་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ། གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བསྟན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ ཉིད་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱའི།འདིར་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་བོན་དེ་དག་ལ་བདག་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ངན་ལེན་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པའི་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་ པ་དང་།སྤོང་བའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ངེས་ཚིག་བསྟན་པ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གིས་བསྟན་ཏོ།

有人说，虽然依据这三者的阶段而显示差别，但在本质上并无差异。如是，住于五地者，称为'已彻底断除'。于第六地和第七地，称为'力量微弱'。于第八地以上，称为'极其微细'。在三种解释中，第三种解释最好。
菩萨观世自在又向世尊如是禀白：'世尊，这些随眠、这些习气断除的差别分类是如何？'此下是第二部分，即'依习气断除而分类'。这又分为两部分：请问和回答。
由于仅凭经文一句难以理解其密意，因此先详细分析随眠和习气的差别特征，然后再解释经文的含义。其中，'随眠'是种子数量的名称，由于二障的种子随行瑜伽者且随眠不起，故称'随眠'。应断除的烦恼随眠，在入初地时断除。其他应由修道断除者，则于每一地中各别断除，以无间道和解脱道断除，因为以解脱道获得择灭。
其中，'习气'是指由二障种子力量差别，使有漏身不堪能，故称'习气'。亦称'熏习'。与有漏法既非一体亦非异体，因为依断除与未断除的阶段差别，故不应说是一体；因为离五蕴外无有独立自性，故不应说是异体。
因此，也不会有单独的无间道和解脱道二种断道，也不会有离开的择灭无为。然而，以智慧力从上至上清除由种子所生的习气。
关于这些习气和随眠的广狭，如《瑜伽师地论》中所说：'彼等身体的种子中，属于烦恼分的即是习气和随眠。异熟分和其他无记业分，仅是习气而非随眠。信等善分的种子，既非随眠亦非习气。为何如此？因为当这些法生起时，只会使身体堪能，而不会使身体不堪能。'
由此，对于属于烦恼分的种子称为习气，是指烦恼种子本身为习气，而非此处所说的不堪能性，因为这些种子有其自性。习气略说可分为四门：显示语义、显示体性、显示多少差别、显示断除阶段。其中显示语义又分总说和别说。

།དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་སྨོས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་དག་རྣམས་ལ་ལས་སུ་རུང་བ་མེད་པའི་ ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་གྲངས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་གི་མིང་བསྟན་པ་ནི་ལྤགས་ཤུན་དང་། སྤྲི་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ བསྟན་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། ལྤགས་ཤུན་དང་སྤྲི་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ལྤགས་ཤུན་དང་། སྤྲི་དང་། རུས་པ་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ལེགས་ པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། མདོ་འདི་ཉིད་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས། རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བསྟན་པ་དག་ནི་དཔེ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྤགས་ཤུན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྤྲི་དང་སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེས་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་ནི་ སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྐད་དུ་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཞེས་བྱའོ།།དེས་སྐྱེས་པའི་ལས་སུ་མི་རུང་བའི་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་། གཞན་ཡང་མ་རིག་པ་བཅུ་པོ་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ས་བཅུ་པོ་དག་གིས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།གནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཞིང་། གནས་ངན་ལེན་དག་སྤོང་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི། ཡིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བག་ལ་ཉལ་མི་སྤོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ས་བཅུ་པོ་དག་གི་གནས་སྐབས་སུ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་སྤོང་བར་མི་བྱེད་ཀྱི། གནས་ངན་ལེན་དེ་དག་ནི་རིམ་གྱིས་སྤོང་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་དེའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་རེ་རེ་ལ་ཡང་གནས་ སྐབས་གསུམ་དུ་སྤང་བའི་དོན་ཡོད་པར་བཤད་དོ།།གནས་སྐབས་རྣམས་སུ་ཡང་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་བྱེད་མོད་ཀྱི། གནས་སྐབས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་བསལ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དེ་སྐད་བསྟན་ཏེ། རིགས་པ་དེས་ན་འདིར་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བྱ་བའི་ས་བོན་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ལྤགས་ཤུན་དང་། སྤྲི་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྲི་ལ་ཡོད པ་ལྟ་བུའོ།།མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡོང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བྱེ་བྲག་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ལྤགས་ཤུན་དང་སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།

关于所谓的三种随眠，'三'是数量的表述。由于这三种使善法不堪能，故称为随眠。这是从六种解释中的带数量的解释。
其中，对于别名的说明是：皮、膜、心三种，如在《佛性论》、《三无性论》、《大乘集论》翻译时以及《瑜伽师地论》中都说明为皮、膜、心三种。另外在《瑜伽师地论》中也说明为皮、膜、骨三种。
在《圣善戒经》、《深密解脱经》、《解脱边际经》、此经以及《地持论》中所说的三种，是从譬喻而立名，这是从业的执持来解释。或者是从主权的角度来解释，详细思维即可了知。
关于本性的说明，依据师长真谛所著的《三无性论》，贪等修所断烦恼即如皮等，见所断者即如膜和心，是烦恼习气，大多数论师都如此解释。
玄奘法师依据法护论师的论著这样说：二障种子称为随眠，由此所生不堪能性称为随眠。因此在《唯识成就论》中说十种无明非烦恼，是就十地修所断而说，在这些阶段中虽然降伏烦恼、断除随眠，但并非断除意随眠，所以此处未说。
又在该论中说，修道位中十地阶段不断烦恼障种子，而是渐次断除这些随眠，因此说二障的每一随眠都有三个阶段的断除意义。虽然在诸阶段都断除随眠，但由于在三个阶段中清除，所以一方面如此说明。依此理趣，此处所说随眠非指种子。
《瑜伽师地论》中说如皮、膜、心三种，其中见所断烦恼随眠如皮，修所断烦恼随眠如膜，见修所断所知障分随眠如心，这是由于二障皆为见修所断而作的差别安立，如《瑜伽师地论》中说三种皮、膜、心是所知障的本性。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་སའི་མདུན་རོལ་དང་ས་བཅུ་པོ་དག་ཏུ་ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱུང་བ་དག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྤགས་ཤུན དང་།སྤྲི་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བའི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས་ནི་སྟོན་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་རབ་ཏུ་འབྱེད་དེ་། འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་པོ་ལྤགས་ཤུན་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱའོ། ། ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་ནི་སྤྲི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱའོ། །སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་ནི། འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གོ རིམས་བཞིན་དུ་ལྤགས་ཤུན་དང་།སྤྲི་དང་སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་སྦྱར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་དགོངས་པ་ཐ་དད་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྣམ་པའི་གྲངས་མང་ཉུང་བསྟན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ནས། གནས་ ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཡང་ཡོད་དེ།འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མདོ་ལས་བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་བསྐལ་ པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་དང་།མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་གནས་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་དང་ མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་རིག་པར་བྱའོ་།།རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་ནི་ངན་སོང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་སྤོང་ངོ་། །ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་ཐམས་ཅད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པ་ལྷུན་ གྱིས་གྲུབ་པ་ལ་གནས་པ་ལ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །གནས་པའི་མཆོག་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བག་ ཆགས་དང་།བག་ལ་ཉལ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་གནས་ངན་ལེན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་དང་། སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ལ་གནས་པ་ལ་སྤོང་ངོ་། །སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ལ་སྤོང་ངོ་། །སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་པ་ལ་སྤོང་བ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གནས པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ་དེའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དེ་མ་ཡིན་པའི་གནས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།

从《大乘集论释》中朗吉泽的译本中说，在加行道和十地中，每一地都有入、住、出三个阶段，依此可分为如同树皮、树膜、树心一样的粗细三种意义。
在《三无自性论》中以八种教法阐明三种烦恼的生起：欲等烦恼事如树皮，慢等事相如树膜，戏论诸事如树心。
在《佛性论》中说：有想及心颠倒者，依次配如树皮、树膜、树心。或者因论著作者意趣不同，不应如此解释。
关于种类的多少，有些论中仅就所知障而言，将习气分为三种，如《圣善戒经》和《瑜伽师地论》中所说。因此《瑜伽师地论》中又说：'菩萨十二住处于三大阿僧祇劫中，断除一切烦恼障随眠及所知障随眠。'
其中在三住中断除烦恼障随眠。在极喜地中永断一切恶趣烦恼障随眠。在遍行位中断除一切大中品烦恼障随眠。在无相任运住中，应知断除一切障碍无生法忍清净的烦恼障随眠。
在遍行位中断除一切烦恼。在最胜住中应知断除一切烦恼、习气、随眠障，即入如来住。
所知障随眠应知有三种：如树皮所依、如树膜所依、如树心所依。其中如树皮所依者在极喜地住中断除，如树膜所依者在无相任运住中断除，如树心所依者在如来住中断除，即获得断除一切障碍的清净智慧。
在三住中断除烦恼障和所知障的资粮次第即是其余诸住。

།ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམ་པ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་ལྤགས་ཤུན་དང་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཅེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པ་ ལ་ཐེག་པ་དུས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་ཅིང་དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། དབང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཐེག་པའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་དུས་ངེས་པ་མེད་པར་འཐོབ་སྟེ། རྐྱེན་ཇི་ལྟ་བ་དང་། ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་སོ། །ཐ་མས་ནི་གནས་ངན་ལེན་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་དུས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །གནས་ངན་ལེན་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ངན་སོང་ལ་མི་དགའ་བའི ཕྱོགས་དང་།མཐུན་པའི་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་གང་སྤངས་པས་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། སྦྱར་བར་བྱེད་པ་ན་ཡང་མི་དགའ་བ་དང་། འདྲེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་གང་སྤངས་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་ པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་ཞིང་བག་ལ་ཉལ་ཡང་དག་པ་ནི་འཇོམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ཕྱོགས་མཐུན་པ་རྐང་པ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་གང་སྤངས་པས་བག་ལ་ཉལ་ཡང་དག་པར་འཇོམས་ཤིང་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ པའོ།།དེ་ལ་སྤོང་བའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་སྒོ་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་གནས་པ་གསུམ་ལ་གནས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ་སྔར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བཤད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ ལ་སོགས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བཤད་དེ།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་སའི་མདུན་རོལ་དང་། ས་བཅུ་པོ་དག་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་ས་རེ་རེ་ཞིང་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་ བུ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།།བཞི་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་གནས་པ་བཅུའི་གཉིས་པོ་དག་གིས་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་གནས་པ་དག་གིས་གསུམ་པོ་དག་སྤོང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལྟར་བསྟན་པ་རྣམས་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཅིང་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཡང་དོན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བའི་དོན་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྒོ་རྣམ་པ་བཞི་ལ བརྟེན་ནས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་དོན་བསྟན་པས་འགལ་བ་མེད་དེ།བརྟགས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་བག་ལ་ཉལ་དང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ནི་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདིར་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གནས་ ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་སྤངས་པས་བག་ལ་ཉལ་དེ་དག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

有些人将烦恼障和所知障分为三种。如在论典《瑜伽师地论》中，将烦恼障分为见所断和修所断两种，称为如皮和如肉的烦恼，而所知障则称为如心的随眠，就像这样。在该论中成就时对于乘的了知及需要多长时间获得的问题，回答说：由于根器有三种差别，故安立三乘，二乘也是以无上正等正觉乘为根本。
此外，二乘无确定时间可得，随缘及根据成熟程度而得。最后乘则依三种随眠力，经三大阿僧祇劫时间而得。三种随眠是什么呢？如皮的恶趣不乐随顺分，断除此者不堕恶趣，即使遇缘也不会生起不乐及混杂；如肉的烦恼障随顺分，断除此者一切微细烦恼都不生起，且不被真实随眠所害；如心的所知障随顺分，断除此者摧毁真实随眠，于一切所知无碍智得以生起。
其中所说断除的阶段，略说有四门：第一，为断除三住处而说如皮等，如前《瑜伽师地论》等中所说。第二，从三种随眠的详细分别门中说断除如皮等，如此经中所说。第三，依入住出而说断除如皮等，如《大乘集论》藏译中所说：于地前及十地中，依入住出，于三大阿僧祇劫中，于每一地断除如皮等三种。
第四，从真实性开始，以二种住处分别断除随眠，为随相详细分别故说以诸住处断三种，如《唯识成就论》中所说。如是诸说虽有差别，所说如皮等三种，实际上是为显示所断有粗细之义，故依四门说明随眠义无相违，详察即可了知。至此已说随眠和随烦恼的差别特征，现在当解释经文的含义。此处请问的意趣是：于三种随眠中断除几种而详细分别彼等随眠。

།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྐྱོན་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་སྤངས་པ་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ལ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་བར་དུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྐྱོན་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་སྤངས་པས་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་དོན་མཐུན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལེན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྤགས་ཤུན་དང་སྤྲི་དང་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་དོན་ནི་གཞན་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དེ་དག་གིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ ཡིན་ནོ།།སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་དེས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་བསྟན་པ་དང་། རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤངས་པ་ཉིད་བསྟན་ཅིང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་མ་བསྟན་པའོ། །འདི་ ནི་དང་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་སྤྱིར་བསྟན་པའི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནས་ས་བདུན་པའི་བར་གྱིས་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བར་ བྱེད་དེ།གནས་ངན་ལེན་འདི་གཅིག་སྤངས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ནི་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་དང་། ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་ས་བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པ་དང་བཅུ་པའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བག་ལ་ ཉལ་གྱི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པའི་དོན་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གནས་པ་གསུམ་གྱིས་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། མདོ་འདི་དང་ བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་མི་འདྲ་ཡང་དོན་མི་མཚུངས་པས་བརྡ་ཕྲད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་མི་དགོས་སོ།།ཡང་ན་མདོ་འདི་དང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དེ་དོན་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དེ། འདི་ལྟར་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་ནི་ས་དང་པོ་པས་སྤོང་ངོ་། །ས་བརྒྱད་པས་ནི་སྤྲི་ ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤོང་ངོ་།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ནི་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤོང་བས་སོ། །གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་མ་ཕྱེ་བས་ས་དང་པོ་པས་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་ན་གྲོགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་དང་། ཉམས་སྟོབས་ ཆུང་བ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གདོད་རབ་ཏུ་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དེ་དག་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལ་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་དོན་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་ ཕྱིར་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་གསུམ་པ་དེ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། ལེན་གསུངས་པ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡང་དགོས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་ལན་དུ་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

从《解除界限经》中说道：'断除几种过失才称为断除那些烦恼？'经中所说的'烦恼'，仅仅是就随眠而言说断除烦恼，而不是就真实义而言，因为菩萨直至金刚喻定为止。从《解深密经》中所说'断除几种过失才能断除诸烦恼'，与《解除界限经》所说义理相符。
世尊对菩萨观世自在说：'善男子，有两种'等，是说明第二如来所说的真实领受。这也分两种：一是说明数量后简略回答，二是分别详细宣说。这是第一种说明数量后简略回答，意思是说为断除如皮、如肉、如骨三种随眠，是烦恼习气的详细分类。
随眠断除的含义如其他处所说。如皮的随眠，为断除此随眠故，是第一和第二的详细分类。为断除如肉的随眠故，是其详细分类等，这是第二种分别详细宣说。
这也只有两种说明：一是说明如骨的随眠断除，一是不另外分别详细说明。这是第一种仅说明两种，即从总说的三种习气中，只详细分别了两种所知障的随眠，也就是说：第一是从初地欢喜地到第七地，断除如皮的随眠。为断除此一随眠的义故，是断除伴随完全降伏和力量微弱的习气的详细分类。
为断除随眠故，是第八地、第九地和第十地断除极细微习气的随眠的详细分类。如果这样，《瑜伽师地论》中说以三住断除三种随眠，如何理解和解释呢？
此经与彼论虽不相同，但义理无违，不需要会通解释。或者此经与《瑜伽师地论》所说实际上没有差别：如皮的随眠是初地所断，第八地断除如肉的随眠，佛地则断除如骨的随眠。
由于未详细分别伴随完全降伏等三种义的特征，初地断除如皮的随眠时，伴随完全降伏和力量微弱的义才开始明显，所以说'为断除如皮的随眠故，是第一和第二的详细分类'。
第二是在第八地断除如肉的随眠时，极细微的义变得明显，所以说'为断除如肉的随眠故，是第三种的详细分类'。如同对所说的领受有两种解释一样，应知所请问的也有两种必要，如回答所说。

།རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་ སྤང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངས་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་གནས་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཅིང་།ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་རྣམ་པར་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ ལས་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་ཚེ་གདོད་སྤོང་བས་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ།གནས་སྐབས་འདི་ནི་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གནས་ངན་ལེན་དང་བྲལ་བའི་དོན་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་མི་སྟོན་གྱི། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་པ་ལ་ བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་གཏན་དུ་སྤོང་བ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྐྱོན་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་སྤངས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཏེ་དང་པོ་ནི་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་སྤངས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་སྤངས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོན་སྤངས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ན་ལ་བསྐལ་པ་གསུམ་དུ བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བར་ འགྱུར་ཏེ།སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་དང་པོ་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ནི་སྐྱོན་དང་པོ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ནི་སྐྱོན་གཉིས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ ནི་སྐྱོན་གསུམ་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།།ངས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ས་ལ་བསྐལ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་དེ་གཉིས་མདོ་འདི་ཉིད་དང་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་ནི། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་ གཞན་དུ་ན་འདིས་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།རྐང་ལ་ཡོད་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་མངའ་བར་གསུངས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདིར་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་ པ་གསུམ་གསུངས་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པར་གཏོགས་སོ།།གསུམ་པ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པར་གཏོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་བག་ལ་ཉལ་ དང་གནས་ངན་ལེན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལས་བག་ལ་ཉལ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ན་བཟུང་ལ་གནས་ངན་ལེན་བསྟན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་ཤེས་བྱ་ཁོ་ན་བཟུང་།འདི་ལ་དགོངས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་མང་བས་དང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་བརྩམས་པ་དོན་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ལྟ་ བུ་སྟེ།སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྟན་པའི་སྒོ་སྟེ། འདི་ལྟར་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་བག་ལ་ཉལ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པར་བསྟན་གྱི། ཤེས་བྱའི་ནི་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ནི་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ།

对于如同在骨髓中存在的随眠烦恼的断除，我已经永远断除了一切随眠的佛地境界，这样全面宣说了。这是说明第二种如同在骨髓中存在的烦恼应当断除，而没有另外分别详细宣说。这是说，对于所知障中如同在骨髓中存在的随眠烦恼，因为极其微细，所以在解脱道时才开始断除而灭尽。这个境界不是将三种随眠的随眠烦恼分别开来宣说，而是总的说明在佛地永远断除三种随眠的种子。
在《解脱分别经》中说：'断除几种过失才称为断除那些烦恼？'世尊对观世音菩萨说：'有三种，第一是断除如同在皮上的过失，第二是断除如同在肉中的过失，第三是断除如同在骨髓中的过失。断除一切烦恼唯在佛地三劫中宣说。'
在《甚深意解脱经》中说：'断除几种如同在骨髓中的烦恼才称为断除烦恼？'世尊说：'断除两种如同在骨髓中的烦恼才能断除诸烦恼。观世音菩萨，首先断除如同在皮上的障碍而远离第一种过失，其次断除如同在肉中的障碍而远离第二种过失，最后断除如同在骨髓中的障碍而远离第三种过失。我说断尽一切烦恼是在佛地三劫中。'这两部经与此经有所不同，是因为译师们的理解不同。
另一种解释方式是，这里所说的三种随眠是烦恼障的三种随眠，说在骨髓中存在的烦恼在佛地才能断除，是因为要在解脱道中断除随眠。或者这里说的三种随眠，是如前所说，前两种属于烦恼障，第三种属于所知障，如《瑜伽师地论》中所说。
如果问两种障碍是否各自具有随眠和随烦恼，为什么此经在说随眠时只说烦恼，在说随烦恼时只说所知障，这有什么深意？答：诸圣者的教法中说法门很多，第一是从真实义出发的究竟之门，如《瑜伽师地论》中分别宣说烦恼障的三种随烦恼和所知障的三种随烦恼那样，应如前所说理解。第二是相互阐释的方式，如此经中从随眠的角度只说烦恼而不说所知障，这是以一显二的方式，表明所知障也有三种。

།གནས་ངན་ལེན་གྱི་དོན་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡང་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ། ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་ གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེར་བརྟགས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་ལྔ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བསྐལ་པ་གྲངས་མ་མཆིས་པ་དུ་དག་གིས་གནས་ངན་ལེན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བའི་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་ པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སམ། ཡང་ན་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལོ་དང་ཟླ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཞག་དང་། ཉི་མ་ཕྱེད་དང་། ཐུན་དང་། ཐུན་ཕྱེད་དང་། ཡུད་ཙམ་དང་། ཐང་ཅིག་དང་། སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ཀྱིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་པ་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་བའི་དུས་སྟོན་ཏེ། འདིར་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སམ། ཡང་ན་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད པ་དག་གིས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་གསུམ་ཆར་ལས་ཀྱང་མི་མཐུན་པར་བསྟན་པ་མེད་དོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ལ་ནི་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤོང་ངོ་། །གཉིས་པ་ལ་ནི་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ ལྟ་བུའོ།།གསུམ་པ་ལ་ནི། རུས་པ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ལྤགས་ཤུན་དང་། སྤྲི་དང་། སྙིང་པོ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསལ་བའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་ གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཐེག་པ་ཐ་མས་ནི་གནས་ངན་ལེན་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་དུས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་ སུ་སྤང་བ་ལས་སྤངས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་སྔ་མ་གཉིས་པ་ནི་ལྤགས་ཤུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་སྤོང་ངོ་། །གསུམ་པ་ནི་སྤྲི་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྤོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ཞུགས་ནས་ནི་རུས་པ་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་གནས་ ངན་ལེན་སྤོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། བཤད་པ་ཕྱི་མ་ནི་མདོའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཏེ་ཡང་བསམ་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་དང་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བགྲང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ལྟར་གྲངས་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལོ་དང་། ཟླ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཉིན་ཞག་དང་། ཐུན་དང་། ཐུན་ཕྱེད་དང་། ཡུད་ཙམ་དང་། ཐང་ཅིག་དང་། སྐད་ཅིག་ནི་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སམ། དུས་ཚོད་ཚད མེད་པ་དང་།ཟླ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཚད་མེད་པ་དང་། ཉི་མ་ཚད་མེད་པ་དང་། ཐང་ཅིག་ཚད་མེད་པ་དང་། སྐད་ཅིག་ཚད་མེད་པ་དང་། ཡུད་ཙམ་ཚད་མེད་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དོན་གྱིས་ནི་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་ཚད་བསྟན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བཤད་པ་ ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་བསྟན་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་འོག་ཏུ་ཉིན་ཞག་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། །ཉིན་ཞག་བསགས་པ་ལས་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཟླ་བ་ལ་ སོགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ།

在讲述习气的含义时，说明仅是所知障，也是互相阐明的，因此烦恼障也有三种。
这两种障碍每一种都有三种习气，应当如《瑜伽师地论》中所说般了知，依此观察而通达。
第六十五卷。菩萨观世自在又向世尊如是禀白：'世尊，需要多少无数劫才能断除这些习气？'此下是第三部分，宣说断除习气的时间差别。这也包括提问和回答的阐述，这是提问部分。
世尊对菩萨观世自在说道：'善男子，需要三个无数劫，或者是无量劫，也就是说，以年、月、半月、日、半日、时、半时、须臾、刹那、瞬间的时间度量都无法计数。'这是第二部分，说明断除习气的时间。此处说'以三个无数劫或无量劫'是其结语。
此经的三个版本中也没有不一致的说法。对这段经文有两种解释：有人说第一个无数劫断除如皮上的习气，第二个无数劫断除如肉上的习气，第三个无数劫断除如骨上的习气。因此在《大乘集论》朗吉时期的译本中解释说：'由于要断除如皮、肉、髓中的三种烦恼，所以建立三个无数劫。'
另外，《瑜伽师地论》中说：'小乘依据三种习气，需要三个无数劫的时间才能获得，这是由于断除三种习气的差别。'
有人说前两个无数劫断除如皮上的习气，第三个无数劫断除如肉上的习气，进入如来地后断除如骨上的习气。虽然有这两种解释，但后一种解释与经文相符，应当再加以思考。
其中'无量'是指依年、月等无法计数，故称无量劫。这样有九种数量，即：年、月、半月、日、时、半时、须臾、刹那、瞬间。在《解深密经》中说：'三个无数劫或无量时、无量月、无量日、无量刹那、无量瞬间、无量须臾。'
实际上，先说明刹那等的时量，之后再解释大劫，为什么后面又说刹那等呢？答：如《大毗婆沙论》中所说，因此在该论中，由刹那等组成日，由日的积累而成半月、月等。

།ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་བསགས་པ་ལས་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སྔར་རགས་པ་བསྟན་ལ་ཕྱིས་ཕྲ་བ་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་བྱེད་པ་དག་གིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་ དུ་ཆོས་མངོན་པ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཚོལ་བར་བྱེད་ཀྱི།སྔ་མ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་མི་འགལ་ན། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་བཤད་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་བཅོས་བྱེད་པས་སྔར་རགས་པ་བསྟན་ལ་ཕྱིས་ཕྲ་བ་བསྟན་ པར་འདོད་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་མས་ཡར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་དང་དེའི་སྐད་ཅིག་ཅེས་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།དུས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་ཐུང་བ་སྟེ། ཐང་ཅིག་དྲུག་ཅུའི་ཆ་གཅིག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། སྐད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་ཐུང་བའི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ལ་ དུས་ཀྱི་ཚད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་ལུས་བསྒྱུར་ནས་སྐར་མ་མང་པོ་ལྟ་བ་ཇི་ལྟར་སྐར་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ལྟ་བའི་ཚད་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཆེན་པོ་ལས།སྐད་ཅིག་གི་ཚད་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྟན་བཅོས་གདགས་པ་བྱས་པ་ལས། དཔེར་ན་བུད་མེད་དར་ལ་བབ་པ་བལ་འཁལ་བ་འབྲིང་གིས་ཧ་ཅང་ཡང་མི་རིང་། ཧ་ཅང་ཡང་མི་ཐུང་བར་བལ་བསྙད་པ་དེ་ཙམ་གྱི་ཡུན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ལས་བསྟན་པ་ཡང་བལ་དང་སྐུད་པའི་རིང་ཐུང་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། བལ་དེ་ལག་པ་ནས་འབྱིན་ཅིང་བསྙད་པའི་ཚད་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་ཅེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྔར་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་དྲིས་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་གདགས་པ་བྱས་པ་ལས་བསྟན་པ་དེའི་སྐད་ཅིག་གི་ ཚད་ཁུངས་སུ་བསྟན་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། འདིར་ནི་རགས་པ་སྨོས་ནས་ཕྲ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཕྲ་བ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་ཞིང་གསལ་བར་བསྟན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྐད་ཅིག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ འདི་ནི་རགས་པ་ཡིན་པ་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།བདག་གིས་བཤད་པའི་དོན་ལྟ་ན་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་སེ་གོལ་གཏོགས་པ་གཅིག་ལ་ནི་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་གིས་བཤད་པ་དེ་ལྟ་ན། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ གཉིས་ཀྱིས་ཀ་ཤི་ཀའི་སྐུད་པ་ཕྲ་མོ་མང་པོ་ཕན་ཚུན་དྲངས་ནས་གཅོད་པ།སྐུད་པ་ཇི་ཙམ་ཆད་པ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་རགས་པ་ཡིན་པས་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་སྐད་ཅིག་གི་ཚད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ ཅི་མངོན་ཞེ་ན།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་སོང་སྟེ། ཞབས་གཉིས་ལ་ཕྱག་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སྲོག་དང་ལྡན་པ་དག་གི་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་ཇི་ ལྟ་བུ་ལགས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ངས་བཤད་པར་ནུས་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །དགེ་སློང་དེས་གསོལ་པ། དཔེ་འགའ་ཞིག་གིས་དེ་གསལ་བར་བགྱིར་རུང་བ་ལྟ་མཆིས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། ཁྱོད་ལ་དཔེ་བསྟན་པར་བྱའོ།

从半月、一月等积累而成大劫，为何先说粗略后说细微呢？答曰：论师们为了想要明确宣说。有些人说阿毗达磨只是寻求法的自性相的法，前者则不是，只要不违背法相，随意解说也无过失。其他一些论师说，论师先说粗略后说细微，是为了让人们次第趣入。此经与此相同故无过失。
此经文应从下向上解说。其中'刹那'是指刹那及其刹那。关于刹那，《圣般若波罗蜜多释》中说：'在时间中最短的，是一弹指的六十分之一。'《心种种论》中说：'所谓刹那，即是在一刹那中最短的刹那，因此以刹那作为时间的标准。'
关于刹那的标准，有人说：'譬如有力士迅速转身观看众多星辰，观看一颗星辰的时间即为一刹那。'如广论中所说。又《大毗婆沙论》中说：'如何知道刹那的标准？有人说《施设论》中说：譬如年轻女子纺织，不太长也不太短地抽出羊毛，这样的时间即是刹那的标准。'这里说的不是羊毛和线的长短，而是从手中抽出羊毛的时间称为刹那。
若先前问及刹那的标准，为何要引用《施设论》中的刹那标准作为依据呢？答曰：这里是先说粗略后说细微，因为细微难以理解且无法明确显示。如此，从'一百二十刹那为一刹那'等广说。
有人说这是粗略的，不是刹那的标准，按我所说，一个力士打响指的时间有六十四刹那。有人说不是这样，按我所说，譬如两个力士互相拉扯细细的迦尸绢线将其切断，线断几次就有几个刹那。
有人说：'然而这些都是粗略的，不是刹那的标准，真实的刹那标准佛陀未说。'何以见得？经中说：有一比丘往诣世尊所在处，顶礼双足后，坐于一旁，向世尊如是请问：'世尊，有情的生灭极其迅速，是何等样？'世尊告曰：'我虽能说，但你无法理解。'那位比丘请问：'可否用某个比喻来说明？'世尊告曰：'有所谓刹那，我将为你作譬喻。'

།དཔེར་ན་འཕོང་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པའི་སྐྱེས་བུ་བཞི་ཞིག་སོ་སོ་ནས་མདའ་ཐོགས་ཤིང་ཕན་ཚུན་རྒྱབ་སྤྲད་དེ་འགྲེང་ནས་ཕྱོགས་བཞིར་མདའ་འཕང་བར་འདོད་པ་ལས་ཡང་སྐྱེས་བུ་ཤིན་ཏུ་སྐྱེན་མྱུར་ཆེ་བ་ཞིག་འོངས་ནས་འདི་སྐད་དུ། ཀྱེ་ཁྱེད་ཀྱི་དེང དུས་གཅིག་ཏུ་མདའ་འཕོངས་ཤིག་དང་།བདག་གིས་གཅིག་ཀྱང་མི་ལྟུང་བར་འཛིན་ནུས་ཞེས་ཟེར་ན། དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། སེམས་ཤིན་དུ་མྱུར་བ་ཡིན་ནམ། དགེ་སློང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ བཀའ་སྩལ་པ།གང་ཟག་དེའི་མྱུར་བ་ནི་གནོད་སྦྱིན་ས་ལ་འགྲོ་བ་ཙམ་གྱི་མྱུར་བར་མི་ཕོད་དོ། །གནོད་སྦྱིན་ས་ལ་འགྲོ་བའི་མྱུར་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་མྱུར་བ་ཙམ་མི་ཕོད་དོ། །ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའི་མྱུར་བ་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷའི་མྱུར་བ་ཙམ་མི་ཕོད་དོ། །ལྷ་དེ་ དག་གི་མྱུར་བ་ནི་ཉི་མ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བདག་གི་མྱུར་བ་ཙམ་མི་ཕོད་དོ།།ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བ་དག་གི་མྱུར་བ་ནི་ལྷའི་བུའི་བསྟན་པར་འགྲོ་བ་ཙམ་མི་ཕོད་དོ། །དེ་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདྲེན་པར་བྱེད་པའོ། །ལྷ་འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་ཆེས་མྱུར་བ་ ཡིན་པས་སྲོག་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བ་དག་འཇིག་པ་ནི་དེ་དག་ལས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་ཡིན་པས་སྐད་ཅིག་མ་འཇུག་པ་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཡང་མི་གནས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཚད་ནི་མ་གསུངས་པར་ཤེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གཞན་དག་ལ་ཡང་དག་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཚད་མ་གསུངས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་གང་ཡང་ཤེས་པར་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་ནུས་སམ། སྨྲས་པ། དེས་ཤེས་པར་ནུས་མོད་ཀྱི། དེ་ལ་དགོངས་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མ་ གསུངས་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་དོན་མེད་པར་ཆོས་སྟོན་པར་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཐང་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་འཚུམས་པ་ཙམ་མོ། །ཡང་ན་དབུགས་དབྱུང་བ་ཙམ་གྱི་དོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་སྐད་ཅིག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་ནི་ དེའི་སྐད་ཅིག་གཅིག་གོ།།དེའི་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་ལ་ནི་ཐང་ཅིག་གཅིག་སྟེ། དེ་ལ་ནི་སྐད་ཅིག་བདུན་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཡུད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཡུད་ཙམ་གཅིག་སྟེ། འདི་ལ་སྐད་ཅིག་ཁྲི་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ རྩ་གཅིག་དང་དྲུག་སྟོང་ཡོད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ཐུན་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ཉིན་དང་ཞག་ལ་སོ་སོ་ནས་དུས་གསུམ་ཡོད་པས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། འདིར་ཐུན་ཕྱེད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་དུས་གཅིག་གི་དུས་ཕྱེད་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐུན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་དྲུག་ལས་དུས་གཅིག་གོ།།བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ལོ་གཅིག་ལ་དུས་གསུམ་དུ་འབྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཆར་གྱི་དུས་སོ། །རེ་རེ་ལ་ཡང་ཟླ་བ་བཞི་བཞི་སྟེ། ཐུན་ཕྱེད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་ཆར་གྱི་དུས་སོ། །ཐུན་ ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཟླ་བ་བཞི་ལ་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཟང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་ཐུང་ངུ་ནས་རིང་པོར་བརྩེགས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དུས་རིང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་གོ་ཞེས་སྟོན་ པས་དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ་སྔ་མ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་དུས་རིང་པོ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཟླ་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ཉི་མ་དང་། ཞག་དང་། ཟླ་བ་དང་། དུས་དང་། ལོ་བགྲང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ ཡིན་ནོ།

比如，有四个非常精通射箭的人，各自手持弓箭，背对背站立准备向四方射箭。这时来了一个动作极其敏捷迅速的人，对他们说：'嘿，你们同时射箭吧，我能够在不落地的情况下接住所有的箭。'你认为如何？这个速度快不快？比丘对世尊说：'世尊，这确实很快。'世尊说道：'此人的速度，还比不上地行夜叉的速度。地行夜叉的速度，又比不上空行夜叉的速度。空行夜叉的速度，又比不上四大天王天众的速度。那些天众的速度，又比不上日月运行的速度。日月运行的速度，又比不上天子的速度。这些天子是牵引日月运行的。这些天神等的速度是层层递增的，而有情众生的生命消逝比这些速度还要快得多，甚至连一刹那都不会停留。'
因此可知，世尊并未说明真实刹那的确切时长。为什么世尊不对其他人说明真实刹那的确切时长呢？答：因为没有众生能够理解。那么，连圣者舍利弗也不能理解吗？答：虽然他能够理解，但因为没有这个必要，所以未说明。因为世尊不会无意义地说法。
其中，'须臾'是指眨眼的时间，或者是呼吸一次的时间。根据《大毗婆沙论》，一百二十刹那为一刹那，六十刹那为一须臾，一须臾有七千二百刹那。关于'瞬间'，《大毗婆沙论》说：三十须臾为一瞬间，其中包含二十一万六千刹那。
关于'半时'，《般若波罗蜜多经释》中说，日夜各有三时，共成六时，此处所说的'半时'是指一时的一半。'时'是指六时中的一时。另一种解释方式是，根据《俱舍论》，一年分为三个季节：寒季、暑季和雨季。每个季节各有四个月，'半时'指的是雨季，'时'指的是四个月。
虽然有这两种解释，但前一种解释更好。因此，这部经的意思是从短到长逐层递进地说明。《俱舍论》说长时间是指一昼夜，所以前面的解释是正确的。《白莲花经释》中说长时间是指一个月。因此，在该释论中说：'无法计数日、昼夜、月、时节和年。'

།དེ་ལ་ཉི་མ་དང་། ཞག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་སྟེ། འདི་ལ་སྐད་ཅིག་མ་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་། ཁྲི་ཕྲག་བརྒྱད་ཡོད་དེ་ཞེས་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་ལུས་འདི་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ལ་སྐྱེ་ཤིའི་མི་ རྟག་པ་དེ་སྙེད་དང་ལྡན་ནོ།།དེ་ལ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཞག་བཅོ་ལྔའོ། །དེ་ལ་ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞག་སུམ་ཅུའོ། །དེ་ལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། སྐད་ཅིག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་གཅིག་གོ། །དེ་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཅུ་ལ་ཐང་ཅིག་གོ། ། ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད་ཙམ་གཅིག་གོ། །ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ཉིན་ཞག་གཅིག་གོ། །ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་གཅིག་གོ། །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་གོ། །ལོ་གཅིག་ལ་དུས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཆར་གྱི་དུས་སོ། །རེ་རེ་ལ ཡང་ཟླ་བ་བཞི་བཞིའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྐལ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱ་། བསྐལ་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། དུས་གསུམ་གྱི་ཆ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་དང་། ཐང་ཅིག་དང་། ཡུད་ཙམ་གྱི་དུས་ཀྱི་ཆ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལས་ནི་ཉིན་ཞག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཉིན་ཞག་གི་དུས་ཀྱི་ཆ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལས་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཟླ་བ་དང་། དུས་དང་། ལོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཟླ་བ་ཕྱེད་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལས་ནི་བསྐལ་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། བསྐལ་པའི་ཚད་ཀྱི་ཆ་ནི་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྱིའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲར་སྨྲ་བ་དག་ནི་གནས་སྐབས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས ཟེར་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྐལ་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ནང་ན་མཐར་ཐུག་པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཨ་ས་ཁྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསྒྱུར་ན་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གྲངས་མེད་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ པས་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གྲངས་ཀྱི་འགྲེས་དྲུག་ཅུ་ལས་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་གི་མིང་ཡིན་ཏེ།དེའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་བསྐལ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་པ་དང་། ཆགས་པ་དང་། བར་མ་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་འཇིག་པ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་མི་ སྐྱེ་བ་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ཅི་ཡང་མ་ལུས་པའི་བར་གང་ཡིན་པའོ།།ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལངས་པ་ནས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་དང་པོར་སྐྱེ་བའི་བར་གང་ཡིན་པའོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ནི་དང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་འགྲིབས་ནས་ལོ་བཅུ་ལ་ཐུག་པ་དང་། བར་དུ་ཡར་སྐྱེ་བ་ དང་།མར་འགྲིབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཐ་མར་ཡར་སྐྱེ་བ་ནས་ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆགས་ནས་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆགས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། ཞིག་ནས་སྟོང་པར་གནས་པའི་དུས་ཀྱང་འདྲ་བས་གནས་པའི་བསྐལ་པ་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ བརྒྱད་ཅུའོ།།དེ་ལ་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གཞན་ཡང་དེ་ལས་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཆགས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། སྟོང་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་ཉི་ཤུ་ཡོད་པ་ལས་བརྒྱད་ཅུར་འགྱུར་རོ། །བརྒྱད་ཅུ་པོ་ དག་བསྡུས་པ་ལས་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་ཚད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།བར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྐལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ཉིད་ཁོ་ནའོ།

关于日和昼夜，在《大毗婆沙论》中说道：三十须臾为一昼夜，其中有六十四万零八万刹那。此五蕴之身在一昼夜中具有如是生灭无常性。
所谓半月即十五日。所谓月即三十日。所谓年即十二月。因此在《俱舍论》中说：一百二十刹那为一刹那，六十刹那为一弹指，三十弹指为一须臾，三十须臾为一昼夜，三十昼夜为一月，十二月为一年。
一年分为三个时期：寒季、暑季和雨季。每一季各有四个月，如广论中所说当知。
关于从刹那等所说的劫，如《大毗婆沙论》中所说。因此在该论中说：何故称为劫？劫的含义是什么？答：因为分别三时的部分故称为劫。如是，由分别刹那、弹指、须臾等时分，显现成就昼夜。由分别昼夜时分，显现成就半月、月、时节和年。由分别半月等时分，显现成就劫。因为劫量的部分是时间分别的究竟，故得总名。
声论者们说：因为分别阶段故称为劫。为什么呢？因为劫是有为诸行分别中最究竟的阶段。
关于'阿僧祇'，译为无数。此无数在诸论中各自解说不同，在《俱舍论》中，在六十数序中，无数是其中一数的名称。在该论中说劫有四种应当了知：即坏劫、成劫、中劫和大劫。
其中坏劫，是从地狱众生不再出生直至外器世界一切无余为止。成劫是从风轮生起直至地狱众生最初出生为止。中劫是从最初无量寿减至十岁，中间十八次增减，最后增至八万岁，如是安住称为中劫。
成、坏、坏后空住时间相等，住劫为八十中劫。其中大劫即是无数劫。又如是所说的成、住、坏、空各有二十中劫，合为八十。集此八十即成就大劫量。中间所说如是。
若问劫的体性是什么？即是五蕴自身。

།མདོ་དག་ལས་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱད་ ནས་གདོད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་གསུངས་ན་སྔར་བསྟན་པའི་བསྐལ་པ་བཞི་པོ་དག་ལས།བསྐལ་པ་གང་དག་བརྩེགས་པ་ལས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྔ་མའི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་དག་བཅུ་དང་། བརྒྱད་སྟོང་དུ་བརྩེགས་པ་ནས། དེ་བཞིན་ དུ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་བརྩེགས་པ་ལས་སོ།།གལ་ཏེ་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ཅེ་ན། གྲངས་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གིས་བགྲང་དུ་མེད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་གྲངས་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་ལས་ གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་གཅིག་གི་མིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་བཅུ་གཉིས་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོན་པ་བརྒྱུད་པ་དག་གིས་ཕྱི་མ་བརྒྱད་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་དྲུག་ཅུ་ལས་ལྔ་བཅུ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་དྲུག་ཅུའི་མིང་ཡིན་ཏེ། འདོན་པ་བརྒྱུད་པ་དག་གིས་སྔ་མ་དག་གི་མིང་བརྗོད་པས་སོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་ནང་ནས་གྲངས་མེད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་གྲངས ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལས།བརྒྱ་རྩ་གསུམ་པ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་གྲངས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བཅུ་གཅིག་ལས་གྲངས་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མདོ་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལས་ནི་གྲངས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལ་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་བརྒྱ་བདུན་པའི་མིང་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་ལ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དགོས་སམ། འོན་ཏེ་མ་ངེས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་ པའི་མདོ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས་ནི། ངེས་པར་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དགོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་དོན་ཚད་མེད་པའི་མདོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་མ་ཚང་ བར་ཡང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པས་། སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་མདོ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གིས་ས་དེ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་གང་ལགས། སྐྱོན་ནི་གང་ལགས། ཡོན་ཏན་ནི་གང་ལགས་པར་རིག་པར་ བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི།བཞི་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་ལན་དུ་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་། གཉིས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་གོང་མ་ཞུས་ ཚིག་གསུམ་གྱི་ལན་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ།འདི་ནི་ཞུ་བ་དང་པོའི་ལན་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མིང་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ།

经中说道需要三个无数劫精进修行才能成佛，那么前面所说的四个劫中，是由哪些劫叠加而成三个无数劫呢？从前面的大劫十个和八千劫叠加起，如是叠加直至三个无数劫。如果说是无数，为什么又说是三个呢？是用'无数'这个词来显示不可计数的意思。在《解脱经》中，从六十种数中说'无数'是其中一个数的名称，乃至广说。其中'无数'是第五十二个数的名称，因为传诵者说出后八个的缘故。在《大毗婆沙论》中说：'无数'是六十个数中的第五十二个数。或者说'无数'是六十个数的名称，因为传诵者说出前面的名称。在《华严经》的'数品'中说：在一百二十种数中，第一百零三个数叫做'无数'。在《般若波罗蜜多释》中说：在十一种数中，第十一个数叫做'无数'。
又在《般若波罗蜜多释》中引用《不可思议经》说：在一百二十二个数中，'无数'是第一百零七个数的名称，广泛的分别解释应当如《相说》中所说。菩萨为成就大菩提是否一定需要三个无数劫？还是不确定呢？答：在《瑜伽师地论》、《持地经》、《圣善戒经》和无性所造的《大乘集论释》中说：一定需要三个无数劫。在《圣无量义经》、《华严经》等经中说：未满三个无数劫也可成佛。
在《般若波罗蜜多经》中说：经中说修行三个无数劫而成佛的说法并非如此，因为需要无量劫才能成就。观世自在菩萨又向世尊如是请问：'世尊，应当如何了知这些菩萨在这些地中烦恼生起的特征是什么？过失是什么？功德是什么？'以下是第四部分，宣说菩萨的烦恼、过失和功德的详细分别。这也是通过请问和回答来说明，请问的意图应当如回答所说来理解。世尊对观世自在菩萨说：'善男子，是无烦恼的特征'等，这是第二部分，显示世尊如实回答。这也是对前面三个问题的回答而分为三部分，这是对第一个问题的回答。这又分为四部分，这是第一部分提到名称后简要回答。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་སླར་བརྟག་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ ས་དང་པོ་ལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཁོ་ནར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ངེས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཤེས་བཞིན་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི། མི་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཉོན་ མོངས་པའི་སྐྱོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་གདོད་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཡང་ཤེས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀུན་དགའ་བོ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དབྱིངས་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཁམས་གསུམ་དག་ཏུ་འཇུག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ལ་སྐྱེ་བ་དང་།རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དབྱིངས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞུས་པའི་ལན་གཉིས་པའི་ལན་བསྟན་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་ཡང་ཟིལ་གྱིས་མནན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། སྡུག་བསྔལ་འདྲེན་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་སྔགས་དང་སྨན་གྱིས་བསད་པའི་དུག་ལྟ་བུར་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེད་དེ་།དཔེར་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྟར་ས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་མི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་ དེ་།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཉོན་མོངས་ཐུལ་ལ་སྤངས་པ་མེད། །སྔགས་ཀྱིས་བསད་པའི་དུག་དང་འདྲ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་ལས། །ཉོན་མོངས་ཟད་པས་ཀུན་མཁྱེན་བརྙེས། །ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། །ཉོན་མོངས་ཐུལ་ལ་སྤངས་པ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་དང་། དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཐུལ་ཅིང་མ་སྤངས པའོ།།སྔགས་ཀྱིས་བསད་པའི་དུག་དང་འདྲ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན། སྔགས་ཀྱིས་བསད་པའི་དུག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་སྤངས་ཀྱང་ནང་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དྲན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཀྱང་བག་ལ་ཉལ་ནི་ལུས་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ལྷག་མ་འཇོག་ཅེ་ན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་འདྲ་བར་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་ཕྱིར་རོ།

以'为什么这样呢'这句话是第二重新审察。那些菩萨在初地上确定无疑地完全通达一切法界，
因缘确定时，菩萨的烦恼是在完全觉知的情况下生起，而不是在无知的情况下。这是第三正确解释的阐述。即是说，在完全了知烦恼过患后才生起烦恼，因此称为无烦恼相。
虽然从真实义来说是烦恼，但因从觉知中生起，所以称为无烦恼。此外，在《圣无上处教示经》中说：'阿难，一切诸佛在因位时依止如来界，圆满善根，为利益众生而入三界，但那些菩萨实际上并没有生老等苦。为什么呢？因为如实见到如来界的真如。虽具烦恼却不成为烦恼者。'详细内容如该经所说。
因此说'无烦恼相'，这是第四总结，仅是术语的解释而已。因为不能在自相续中产生痛苦，所以无过失。这是对第二个提问的回答。虽具烦恼，但因为已经降伏且不能产生痛苦，所以不成过失，这是结语。
在无著论师的注释中解释说：'因为不引生痛苦，所以无过失。'此外，在论典《阿毗达磨杂集论》中说：'那些菩萨虽未断除烦恼，但如同被咒语和药物制服的毒药一样，不会产生一切烦恼过患。譬如断除烦恼的阿罗汉一样，在一切地中都不会产生烦恼过患。'
在《唯识成就论》、《阿毗达磨杂集论》和《瑜伽师地论》中也是如此说的。此外，在论典《大乘集论》中说：'降伏烦恼未断除，如同咒语制服毒，诸佛从诸烦恼中，以尽烦恼得遍智。'
在无著论师的注释中说：'降伏烦恼未断除'是指在菩萨阶位中，他们降伏烦恼但未断除。'如同咒语制服毒'是说，譬如被咒语制服的毒药虽未断除自性但不会产生作用，烦恼也是如此。即是说，虽然以正念和智慧的力量降伏现行烦恼，但随眠仍然存在。
为什么要保留烦恼随眠呢？是为了避免像声闻乘那样迅速入般涅槃。

།རིགས་པ་དེས་ན་ཉོན་མོངས་པས་རྒྱུ་བྱས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དྲན་དང་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རབ་ཟིན་ན། །ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་དག་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཇི་ལྟར་དུག་ནི་སྔགས་ཀྱིས་བསད་པ་བཞིན། །སྐྱོན་ནི་ཡོན་ཏན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ། །ཅེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ལྟ་བུ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་བཟློག་པར་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞུས་ཚིག་གསུམ་པའི་ལན་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཆེད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བརླག་པར་བྱེད པས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བཤད་དོ།།བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆེད་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པས། སེམས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་བཤད་དེ། སྐྱེ་ཤིའི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ས་དང་པོ་ནས་ས་བདུན་པའི་བར་དུ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་དགོས་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རང་གི་ཤེས་པ་ལ་དབང་གི་སྟོབས་ཡོད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཟིལ་གྱིས མནན་ཅིང་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་བྱི་ལས་བྱི་བ་ལ་རྩེད་མོ་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། ཆེད་འགའ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་ཡང་མི་བྱེད་དེ་། དེའི་མཐུ་ཉམས་སད་པའི་ཕྱིར་ཆེད་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་རེ་ཞིག་ལྡང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་དེ་དངོས་པོ་ཅན་གྱི་ལུས་བླངས་ནས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པས། དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། འོན་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་རང་གི་ ཉོན་མོངས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་པའི་བྱ་བ་དག་བྱེད་པས་བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་ལ་མཁས་པས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམ་པ་བཅུ་ བྱས་ཀྱང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ལ་བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། སྡུག་བསྔལ་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡང་མེད་དོ། །ལམ་གྱི་ གྲངས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མ་མཆིས་པའི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་ བུ་དང་ལྡན་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ལགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །འདི་ནི་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མ་འོངས་པ་ན་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་གཉེར་བར་བྱེད་པས། ཡོན་ཏན་གྱི་ཕན་ཡོན་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་ད་ལྟར་གྱིའམ། ཡང་ན་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕན་ཡོན་གྱི་དབང་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་བའོ།

由此道理，以烦恼为因，当烦恼灭尽时即可获得一切智性。如偈颂中所说：'若以念与智慧力所摄持，则能获得声闻菩提，如同咒语能制服毒药，过患即可转为功德。'如是所说。在阿阇黎世亲所造的论释中也多如是宣说。
菩萨生起如是烦恼后，能在有情界中遮止苦因，因此他们具有无量功德。以此等言说回答第三个问题。
此又分为两种：显示如来所作的回答，以及宣说赞叹菩萨。此为第一种，即菩萨们故意生起烦恼后能摧毁有情的痛苦，因此说菩萨的烦恼是断除痛苦的因。
另一种解释是，菩萨故意断除有情的烦恼，因此说有情的烦恼即是痛苦之因，因为生死之苦是从烦恼中产生的。
从初地到第七地生起烦恼有两种作用：第一是为显示自己的智慧具有自在力，故意生起烦恼后降伏并消除之，如猫戏弄老鼠一般。因此阿阇黎无性在注释中说：'有时不予降伏，为削弱其力量而故意令其生起。'
第二是生起烦恼后取得有形之身，用以利益有情，因此具有无量功德。如《瑜伽师地论》中说：'然而诸菩萨以自身烦恼行利益一切有情之事，故生无量福德。'
又如《大乘集论》中说：'菩萨以善巧方便，虽造杀生等十种业，亦无过失而生无量福德，并能证得菩提。'阿阇黎无性在注释中说：'因不生痛苦故无过失，因属于道数故能生无量福德。'
菩萨观世自在向世尊如是禀白：'世尊，具有如是功德大利的无上菩提实为稀有。'等言说显示第二种赞叹菩萨。
此又分为两种：赞叹佛陀功德与赞叹菩萨功德。此为赞叹佛陀功德，即诸菩萨于未来追求无上菩提，故具有如是功德利益。或说是现在的，或说是三世诸佛的菩提利益力故，使得菩萨们的事业殊胜超越。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པར་བགྱིད་ན།དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་དག་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ན།དེ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ལས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་ཐེག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ན། ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་ པའི་ཆེད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེའི་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན་ཡང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ཙམ་མི་ཕོད་དེ། དཔེར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་བུ་མངལ་ན་གནས་ཀྱང་། གཞན་དག་གི་བུ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱལ་པོར་དབང་མ་བསྐུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་བློན་པོ་ཐབས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕྱུག་པོ་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ནི་རང་གི་བདེ་བ་གཉེར་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ཕྱིར་གཉེན་བཤེས་ལ་སྲེད་པར་བྱེད་དོ། །ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་བདེ་བ་ལ་སྲིད་པ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཚོལ་བར སེམས་ཅན་ལ་ཕན་མི་འདོགས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་བཟླ་བའི་ཆེད་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ། །གཞན་ཇི་སྐད་དུ་དཔེར་ན་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞིག་གིས། དགེ་ཚུལ་གཅིག་ལ་ཆོས་ གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་བསྐུར་ནས།ལམ་དུ་ཞུགས་ཏེ་སོང་བ་ལས་དགེ་ཚུལ་དེ་འདི་སྙམ་དུ། བདག་གིས་ཐེག་པ་གང་གིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་ཞེས་བསམས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཆོག་དམ་པ་ཡིན་པས་བདག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེའི་བསམ་པ་སློབ་དཔོན་གྱིས་རིག་ནས།ཆོས་གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་སླར་བླངས་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་དགེ་ཚུལ་མདུན་དུ་གཏོང་ངོ་། །དགེ་ཚུལ་དེ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་སྟེ། ཡུན་རིང་པོར་ འཁོར་བ་ན་གནས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཚད་མེད་པ་དང་དུ་བླངས་དགོས་པས་རེ་ཞིག་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་རུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་།སློབ་དཔོན་གྱིས་རིག་ནས་ཆོས་གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་དེ་དག་དགེ་ཚུལ་ལ་བསྐུར་ནས་ཕྱི་བཞིན་འགྲོར་ བཅུག་གོ།།དེ་ལྟར་ལན་གསུམ་དུ་བྱས་པས་དགེ་ཚུལ་དེས་སློབ་དཔོན་ལ་སྨྲས་པ། སློབ་དཔོན་བགྲེས་པས་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་དང་འདྲ་སྟེ། རེས་འགའ་ནི་བདག་མདུན་དུ་བཏང་། རེས་འགའ་ནི་བདག་ཕྱི་བཞིན་དུ་མཆིར་གསལ་བ་ཅི་ལགས། སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས་པ། ཁྱོད་དང་ པོ་ནི་སངས་རྒྱས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་སེམས་བསྐྱེད་པས་སེམས་དེ་བཙུན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པས། གང་ཟག་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་མཆོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་མདུན་དུ་བཏང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོད་ཡང་ སེམས་འགྱོད་པར་གྱུར་ནས།ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་གཉེར་བར་འདོད་པ་ནི་ཁྱོད་དང་ངའི་བར་ན་ཐག་ཤིན་ཏུ་རིང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཕྱི་བཞིན་དུ་འགྲོར་བཅུག་པ་ཡིན་ནོ།

菩萨们即便生起烦恼，也胜过一切众生、声闻、缘觉的善根，更何况其他功德呢？这是第二部分，阐述菩萨功德的赞叹。菩萨生起烦恼的善根也胜过凡夫和二乘一切的善根，更何况其他具有善德的功德呢？就连发心也胜过凡夫和二乘，更何况安住地位的菩萨为利益众生而生起烦恼呢？
在《般若波罗蜜多释》中说：虽然阿罗汉和缘觉也断尽烦恼，但也比不上菩萨的初发心。譬如转轮圣王的王子虽在母胎中，也胜过其他人的孩子。又如王子虽未加冕为王，也胜过具有方便的大臣和富人。
这是为什么呢？众生是为自身安乐而追求，为自身利益而贪恋亲友。二乘虽然不贪著世间安乐，但为息灭自身痛苦而追求涅槃之乐，不利益众生。菩萨则是为度化众生而发心，因此特别殊胜。
又如有一具足六神通的阿罗汉，将衣钵交给一位沙弥，在路上行走。那位沙弥心想：'我应以何乘法而般涅槃呢？'思维后认为：'佛陀世尊是最殊胜的，我应以佛乘而般涅槃。'上师知道他的想法后，取回衣钵自己携带，让沙弥走在前面。
那位沙弥又想：'无上菩提路途遥远，需要长期住于轮回中忍受无量痛苦，不如暂时以小乘涅槃速得解脱。'上师知道后，将衣钵交还给沙弥，让他跟在后面走。
如此三次之后，沙弥对上师说：'上师像对待小孩一样，有时让我走在前面，有时又让我跟在后面，这是为什么？'上师回答说：'你最初发心成就佛果时，那个发心很尊贵，是走在上师道路上的人，这样的人即便是佛陀也应该供养，更何况阿罗汉呢？所以让你走在前面。当你后悔想求小乘时，你我之间的距离就很远了，所以让你跟在后面走。'

།དགེ་ཚུལ་དེ་སྐད་དུ་ཐོས་པས་ཤིན་ཏུ་སྐྲག་པ་སྐྱེས་ཏེ་བདག་གི་སློབ་དཔོན་ནི་བདག་གི་སེམས་ཤེས་ཏེ། བདག་གིས་ལན་ཅིག་ཙམ་ སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་ཐེག་པ་གཉིས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་གྱུར་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བདག་ཉིད་བརྟན་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྟོང་ གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་འོད་མའི་ཚལ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པས།།གང་གིས་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པ་བསོད་ནམས་ཆེའོ། །ཐེག་པ་པ་གཉིས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཐའ་ མངོན་དུ་གྱུར་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཙམ་མི་ཕོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དངོས་པོ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་དེ་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སེམས་ལ་སྤྱད་པ་དང་། རྟག་པར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་ སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་མི་འབྲལ་བ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉེས་པ་སྤང་ཞིང་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཐེག་པ་པ་གཉིས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དེ་ལ་དགོངས་པ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྔར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དག་ ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་གི་དགོངས་པ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དེ་དག་ཏུ་ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་གང་དག་བསྟན་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ཆོས་དེ་དག་ཆོས་ཀྱི་ དབྱིངས་གཅིག་པར་མཚུངས་ཤིང་ཚུལ་གཅིག་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ང་ནི་ཐེག་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དགོངས་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། རྨོངས་པ་དག་གི་ནོར་བ་འཛིན་པར་བསྟན་པ་དང་། དགོངས་པ་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དགོངས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཇི་ལྟར་ངས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དེ་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས པ་བཤད་པའི་དགོངས་པ་དེས་ནི་ཐེག་པ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ།ངས་འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་གཅིག་པའི་ལམ་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཀྱང་ ཐེག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་གང་དག་དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཁོ་ནར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསྐྱེད་པ་ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་དེ། ཁ་ཅིག་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྨོངས་པ་དག་གི་ནོར་བར་ འཛིན་པ་བསྟན་ཏོ།།འདིར་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲོ་འདོགས་ཤིང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་བསྟན་པ་དང་། རྩོད་པར་སྨྲ་བ་བསྟན་པའོ།

那位沙弥听到这些话后生起极大恐惧，想到'我的上师知道我的心意。如果我仅仅一次发菩提心就胜过二乘，何况圆满成就呢？'于是他坚定地安住在大乘法中。
又如在《般若波罗蜜多释论》中说：'即使供养遍满三千大千世界如芦苇林般多的二乘行者，不如供养一位初发心的菩萨所获福德大。'
二乘虽已现证真如实际，是一切众生福德之基，为何不如初发心菩萨？答：因为三个原因而不仅仅如此：一、菩萨具有一切智心的修行；二、恒常不离六波罗蜜等功德；三、菩萨能断除三界过失并引发三乘。二乘则不如是，因此菩萨更为殊胜。
菩萨观世音向世尊如是请问：'世尊，您曾说声闻乘与大乘是一乘，此说有何密意？'以下是第四部分，阐述如来宣说一乘的密意。这包括请问和回答两部分，这是请问部分。
如此，世尊先前所说的声闻乘，以及在大乘经中所说的菩萨乘，在《妙法白莲华经》中说它们是一乘，请问这其中有何密意？
世尊对观世音菩萨说：'善男子，如同在声闻乘中所说的种种法性，如五蕴、六内处、六外处等所说的诸法，在大乘中这些法都是法界平等、方式一致，因此我不说乘有差别。'以下是第二部分，如来的正确答复。
这又分为三部分：解释密意、指出愚者的错误执著、总结密意的解释。这是对密意的解释：世尊对观世音菩萨说，我在声闻乘中解释蕴等的密意是显示乘的差别，而在大乘教法中则显示本性相同的真如平等，以及道的方式相同，所以虽说是一乘，但并非说乘之间没有差别。
对此，有些人对义理作字面上的不正确分别，有些增益执著，有些损减诽谤。这是第二部分，显示愚者的错误执著。这又分两部分：显示增益和诽谤，以及显示诤论。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བསྟན་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་བཤད་པ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་འཛིན་པས་ཐེག་པ་གསུམ་ པོ་དག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཐོས་ན།ངེས་པར་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཡོད་པར་འཛིན་ཅིང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་སུ་གྲུབ་པར་མ་ངེས་པའི་དོན་ནི་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐེག་པ་གཅིག་གིས་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་ཐོས་ན་ཐེག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་རྣམས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་རིགས་པ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་སེམས་ཤིང་དེ་བཞིན་དུ་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་ཚུན་རྩོད་པ་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་རྩོད་པར་སྨྲ་བ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་ཐོས་ན་ངེས་པར་གསུམ་དུ་གསུངས་པ་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཐེག་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་པར་ཐོས་པ་ལས་ངེས་པར་ཐེག་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་ན་ནི་ཐེག་ པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།།ཐ་དད་པའི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གསུམ་ཡོད་པར་གསུངས་ཀྱང་། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་དང་འགལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གསུམ་དང་གཅིག་ ཏུ་གསུངས་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་གོང་དུ་མདོ་ལས། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཉན་ཐོས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་དག་གིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་ པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པས་ས་དེ་ལས་དགོངས་ནས་ཐེག་པ་ ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཉིད་དང་།དབང་པོ་འབྲིང་པོ་ཉིད་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཞི་བ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་དང་།སྦྱོར་བའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་གཞག་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏི། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ནི་དོན་དང་སྤྱོད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཀྱང་དོན་གྱི་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ ན་ཚུལ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ།དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལས་ཡིན་གྱི། ཚིག་ལས་བརྩམས་ནས་གཅིག་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་གཅིག་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ དང་པོའོ།།ས་རྣམས་བསྡུས་དང་འདུ་ཤེས་མི་མཐུན་ཕྱོགས། །ཁྱད་པར་སྐྱེད་དང་སྨོན་དང་བསླབ་པ་རྣམས། །འདི་བརྟེན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཐེག་ཆེན་བཤད། །འདི་ལ་རབ་བསྒོམས་སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།

这是第一点，如此，当听闻如来所说三乘教法和修行时，若按字面意思执著，认为确实有三乘，并说是完全不同的，这就叫增益执著，因为不愿接受未必能成佛的道理。
若听闻以一乘便能使一切成佛时，便说唯有一乘，这就叫诽谤，因为偏向寂静者不能成佛。
其次，对于诸乘差别的道理互相对立，并且彼此争论，这就是第二点所说的诤论。如此，当听闻说一乘时，应当了知说三乘是方便教导。
若听闻说三乘后，执著确实有三乘，则与说一乘相违。虽然为表达差别义而说有三乘，但与说一乘并不矛盾，因为虽然三乘有差别，但真如平等一味，所以说三乘和一乘并不矛盾。
因此，如前经中所说：'复次，胜义真实圣者，声闻种性众生也因此道和修行处而获得无上安乐涅槃，佛乘种性众生和如来种性众生也因此道和修行处而获得无上安乐涅槃。因为没有第二种，所以基于此义而说唯有一乘，但一切众生界中并非没有利钝中等根性差别的种种众生种性。'
善男子，偏向寂静的声闻种性补特伽罗，即使诸佛以种种精进方便摄受，安置于菩提心，也不能证得无上正等正觉，如是详细内容如彼经所说。
因此应知说一乘是依据义理和行为而说的。'这就是此处所说的意趣'是第三点总结，仅是此经的标示而已。
如是虽然三乘有差别，但从义理角度来说是一致的，因此依据密意说一乘。这也是从蕴等法而说，不是从文字而说一乘。广说一乘如前所述当知。
其后，世尊为再次显示此义而说此等偈颂，从这里开始是第二部分'偈颂略说'。这又分两部分：引言和偈颂正说，这是第一部分。
'诸地摄集及不同想对治，差别生起愿学处，依此诸佛说大乘，于此善修当成佛。'等偈颂是第二部分偈颂正说。

།འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གསུངས་པ་འདིས་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག་རྐྱང་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཟློས་པ་ཡིན་ ནོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཟློས་པ་ཡིན་ཏེ་། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་ས་རྣམས་བསྡུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བཞི་དང་། ཡན་ལག་བཅུ་གཅིག་བསྟན་པ་དག་ཟློས་པའོ། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་ བསྡུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ས་བཅུ་གཅིག་གི་མིང་བསྟན་པ་ཟློས་པའོ།།འདུ་ཤེས་ནི་མིང་ལ་བྱ་སྟེ། མིང་ནི་འདུ་ཤེས་ལ་སྐྱེ་བས་རྒྱུ་ལ་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ ལེན་བཅུ་གཅིག་ཟློས་པ་སྟེ།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོ་ལས་སྤྱོད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བརྒྱད་ཟློས་པའོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་མདོ་ལས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་སྐྱེ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གསུངས་པ་ཟློས་པའོ།།ས་རྣམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོང་དུ་མདོ་ལས་སྨོན་ལམ་གསུམ་གསུངས་པ་ཟློས་པའོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་སྣ་ཚོགས་ཟློས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ བག་ལ་ཉལ་ལ་སོགས་པས་བཟླས་ཏེ་མ་བསྟན་ཞེ་ན།སྔར་བསྟན་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཡན་ཆད་ནི་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསླབ་པ་རྣམས་བླ་ན་ མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལེན་པར་བསྟན་ཏོ།།ཡང་ན་ཚིག་ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་རྣམས་སྣ་ཚོགས་ཉིད་ནི་གང་བསྟན་པ་། །དེ་དག་ཉིད་ནི་ཚུལ་གཅིག་པར་ཡང་བསྟན། །འདི་ལྟར་ཐེག་པ་དམན་དང་ཐེག་ཆེན་དང་། །དེ་ཕྱིར་ངས་ནི་ཐེག་ཉིད་ ཐ་དད་མེད་པར་བཤད།།ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱི་གོང་དུ་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཟློས་པ་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་གོང་དུ་མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ང་ནི་ཐེག་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་ པ་དག་ཟློས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཚུལ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། ད་ནི་ཐེག་པ་ཐ་དད་དུ་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ལ་སྒྲ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ། ཁ་ཅིག་སྒྲོ་འདོགས་ཁ་ཅིག་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་མདོ་ལས་དེ་དག་ལ་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཁ་ཅིག་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དག་ཟློས་པའོ།།དེ་ཉིད་འགལ་བ་ཙམ་དུ་གང་སེམས་པ། །རྨོངས་པའི་བློ་ཅན་མི་མཐུན་རྩོད་སྨྲར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་མདོ་ལས་གཞན་ཡང་ཐེག་པ་རྣམས་ ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་ནི་འདིའི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དག་ཟློས་པའོ། །ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདིར་བསྟན་པ་འདིའི་མིང་ཅི་ལགས།བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་མ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ ཏེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་དོན་དུ་ཞུས་པའོ།

此处所说的三个偈颂，是上文所说的单句。这又分为两种：其中第一个偈颂是重复上文所说的地和波罗蜜多等。后两个偈颂是重复上文所说的一乘。这是第一种。
其中'摄诸地'是重复上文经中所说的四种清净和十一支。'摄诸想'是重复上文所说的十一地的名称。想是指名称，因为名称从想中生起，故以因为名，称之为想。'诸地的违品'是重复二十二种愚痴和十一种过患，因为在《圣十地经》中说是行的违品。'诸地的差别'之名是重复上文所说的八种清净。'诸地的差别'是重复上文经中所说的菩萨殊胜出生。'诸地的愿'是重复上文经中所说的三种愿。'诸地的学处'是重复上文所说的诸波罗蜜多的种种门。
为何不以随眠等重复而说？因为已包含在前说的违品中，故不另外说明。以上是解说正确偈颂后，现在以后两句显示大乘诸学处取无上菩提。或者后两句是后两偈的连接。
'所说诸法种种性，彼等即说为一理，如是小乘及大乘，是故我说乘无异'等，是显示第二个两偈重复上文所说一乘。这是重复上文经中从'世尊告曰'到'我不说乘有差别'之间所说的内容。如是声闻与如来理同一故，今说乘无差别，以相同之故。
'于义如言作分别，有增益有诽谤者'是重复上文经中从'于彼有谁'到'有诽谤'之间所说。'唯见相违诸愚者，说为违诤诸论师'是重复上文经中从'复次诸乘'到'此是其义'之间所说。广说一乘应如上文所说而知。
然后观世自在向世尊如是请问：'世尊，此所说甚深意趣解脱法门的名称是什么？我应如何受持？'以下是第二未如教奉行分。这又分为请问和回答，这是首先请问如何称呼所说的义。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་ སུ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཡོངས་སུ་ཞུ་ཞིང་བསླབ་པར་བསྐུལ་བ་དང་། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་གྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོར་ཡོངས་སུ་གཟུང་ཞིང་བསླབ་པར་ བསྐུལ་བའོ།།ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་བཤད་པ་ན། འཁོར་འདུས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྣང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་ ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྣང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དོན་དམ་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་། བསྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུའི་ཤེས་པའི་སྣང་བ་སློང་ཞིང་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྣང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐེག པ་ཆེན་པོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་དང་། རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་མོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ས་བཅུ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་རྗེས་ སུ་མཐུན་པའོ།།ཐོབ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བཞི་དང་ལྡན་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཡུལ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་ནས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ཡེ་ཤེས་ འདིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སངས་རྒྱས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གསལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་འདོད་ཆེན་པའི་མ་རིག་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་ པའི་མདོ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ལེའུ་སྟེ་བརྒྱད་པའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་པ། ལེའུ་འདི་གཅིག་བསྟན་པ་ཡང་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པ་དང་། ལེའུ་བསྟན་པའི་དགོངས་པ བསྟན་པ་དང་།ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་ལེའུའི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འདུལ་བར་མཛད་པའི་བདག་པོ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལས་སུ་བྱ་བ་ ཉིད་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དོན་དམ་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་པ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་གཉིས་ཀ་ལས་བརྩམས་པའོ།

世尊对观世自在菩萨说道：'善男子，这是地波罗蜜多的了义教法，你应当完全受持这地波罗蜜多的了义教法。'以此等语句显示第二部分如来的正确回答。
这也包含了完全请求学习的劝勉，以及宣说教法的利益来显示。这是首先完全受持和劝勉学习。
当解说这地波罗蜜多的了义教法时，在那大众会中有七万五千菩萨获得了大乘显现三昧。这是显示第二部分宣说教法的利益。
其中，所谓'大乘显现三昧'，如在《唯识成就论》中所说：'所谓大乘显现三昧是这样的：在此能引发并明显显示大乘胜义、教法、修行和果位的智慧显现。'
另外，在《大乘集论释》朗吉时期的译本中说：'关于大乘显现三昧，大乘有三种：自性、随顺和证得。其中自性是最初的三种无自性。随顺是以摄集十地福德智慧和十波罗蜜多而随顺无自性。证得是获得具有四种功德的果位。三昧缘于这三种境界对象，故称为大乘。'
安住于此三昧能获得无分别智慧，此智慧能明显显示真如与佛陀的差别，故称为明显。又此三昧能摧破大贪无明的违品，故称为显现。
这是《解深密经》中如来事业品第八。第六十六卷。
对此一品的教法也分三门来解说：显示品名的含义、显示品的密意、正确解释文句的含义。
其中显示品名的含义又有两种含义：第一'如来'显示调伏的主尊，第二'事业品'显示所作事业。
其中'如来'简要而言具有三种含义：从胜义谛而言显示如来、从修行而言、从胜义谛和修行二者而言。

།དེ་ ལ་དོན་དམ་པ་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གང་ནས་ཀྱང་མ་བྱོན་པ་གང་དུ་ཡང་མི་གཤེགས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། གང་དུ་ཡང་མི་གཤེགས་གང་ནས་ཀྱང་མ་བྱོན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། འཕགས་པ་སྟུག པོ་བཀོད་པའི་མདོ་ལས།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་དག་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བསྒྲུབ་པ་ཁོ་ ན་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ནི་གནས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་དྲུག་པོ་འདི་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པའི་འགྲེལ་པ་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་ལ་བཅིབས་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བདག་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་ བཤད་པའོ།།དེ་ལ་དོན་དམ་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་བསྟན་པ་ནི་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་གཅིག་ལ་བཅིབས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་གནས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ལ།སྟོང་པ་ཉིད་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མངོན་དུ་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྒྱུ་དང་ཡུལ་ལ་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ཡང་དབང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །རྒྱ་ ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་སྒྲུབ་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་སུ་བྱ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་སྒྲུབ་པར་ནུས་པའོ། །བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་ ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་དང་། ཞིང་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་སྐུ་ཕྲིན་ལས་སུ་བྱ་བ་རྣམས་འབྱོར་པར་གྱུར་པའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་སྐུ་གསུམ་སྒྲུབ་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ ལ་ཕན་འདོགས་པ་སྔོན་དུ་གཏང་བས་དེའི་ཕྱིར་འདུལ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ལེའུ་འདི་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་སྐུ་གསུམ་ཆར་ཡང་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་བྱ་བ་མཛད་པར་སྤྱོད་པས་སོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཛད་པ་ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གནས་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ལེའུ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་བུས་ཞུ་བ་ཞུས་པའི་ལེའུ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ལེའུ་གཉིས་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་ པ་ནི།དེ་ཡན་ཆད་དུ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། སྒྲུབ་པ་མཚུངས་པ་མེད་པར་བཤད་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་མཚུངས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་དོན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དོན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱོད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་འབྲས་ཐོབ་པ་ནི་དོན་གྱི་གོ་རིམས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

关于仅从胜义谛开始的论述，是依据真如而宣说的，如《圣般若波罗蜜多经》中所说：'由于从何处也不来，往何处也不去，因此称为如来。'
又如《圣般若波罗蜜多金刚经》中说：'所谓如来，即是真如之真实性，因为往何处也不去，从何处也不来，故称如来。'
又如《圣华严经》中说：'因为无生无灭，故称如来。'像这样等等的教法中所说的如来，是从业的圆满执持方面作的解释。
仅从修行方面开始的论述，如《十地经释》中所说：'真如即是六波罗蜜多，由这六法能趣向佛地，故称如来。'
又如《圣般若波罗蜜多释》中说：'乘于真实之道而现前圆满证悟。'若配合此解释，则因为是真如的如来，故称如来。这是从主格的角度作的解释。
从胜义谛和修行两方面开始的论述，如《圣大般涅槃经》中所说：'乘于六波罗蜜多和十一空性而如实而来，故称如来。'
又如《圣十地经释》中说：'其中如是者，即是真实性的特征。所谓来者，即是智慧，因此称为如来。'其中六波罗蜜多是修行，空性和真实性的特征是所证悟的义理。
如是，因为趣向因和境的现前证悟，故称如来。这也是从根机的角度作的解释。应当如《广大分别相的论述》中所说那样理解。
其中所谓修行品，即是正确宣说所作业。所谓修行，即是能成办事业等。所谓事业，即是依境而成就的修行，也就是如来身和刹土等教化身事业的圆满。
就真实义而言，从三身修行品中，诸如来以利益众生为先，因此依调伏的意趣而说此品。或者三身都是为调伏众生而行事业。
《解脱际经》中也说：'如来事业相应的决定义理教授品。'
《解深密经》中则说：'菩萨文殊法王子请问品。'
关于宣说这两品的密意，是因为在此之前已经说明了无与伦比的行境和修行，因此这是宣说无与伦比果的真实义理。依此义理而生起修行，获得修行的因果，是义理的次第。

།དེ་ ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་གསུངས་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་ བུ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིག་གི་དོན་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།ལེའུ་འདི་གཅིག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དག་གིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་དོན་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་བཀའ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པ་གཉིས་ལས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དག་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་གི་བྱེ་བྲག བསྟན་པ་དང་།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སེམས་མངའ་འམ་མི་མངའ་བ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ ཉིད་བསྟན་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ དང་།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུའི་བྱེ་བྲག་གི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་མཐུས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ དང་།ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དག་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་རེ་ཞིག་བཤད་པ་ཕྱི་མ་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྐུ་གསུམ་གྱི་དོན་བསྟན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་མདོའི་ ཚིག་གི་དོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།སྐུ་གསུམ་གྱི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པའི་སེམས་རྟག་པར་ཞི་ཞིང་དབེན་ལ། དགྲ་ཟུན་ཀུན་ལ་ཕན་འདོགས་ཤིང་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའི་འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས ཅད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་མཆོད་པ་དང་ཀུན་གྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དཔལ་གྱི་དོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།

其后，菩萨摩诃萨文殊师利向世尊如是禀白：'世尊，世尊所说如来法身，如来法身之相为何？'此下为第二分词义正说。
此一品若略说可分为二：一为请问，二为答复正说之义。从'其后菩萨文殊师利'至'如何护持'为依教奉行之分。
其中正说之分亦有请问及答复十二种，分为十二分：请问及答复开示法身之相，显示如来化身无生而现之相，显示化身示现之善巧方便，显示如来语之差别，从'其后菩萨文殊师利'以下显示诸如来心生之相，显示化身有心或无心，显示如来境界差别之相，显示如来转法轮等三种无二之相，显示如来为诸众生所缘之差别，显示如来法身及二乘解脱身差别之身相，显示如来及菩萨加持力摄受众生之相，显示清净刹土及不清净刹土二种差别之相。此为初请问及答复开示法身之相。
或者将此十二分摄为三分：显示法身之相，从'菩萨文殊师利'至'如来诸生起相当如何知'以下显示化身之相，从'其后菩萨文殊师利'以下显示受用圆满身之相。
如是虽有二种解说，此处且依后说而释。三身之相亦难通达，故此处先说三身之义，其后解说经文之义。三身之义相如所说当知。
文义解说亦示请问及答复，此为初菩萨圣者文殊师利之请问。其中'菩萨圣者文殊师利'者，谓真实谛心常寂静远离，于怨亲一切作利益而不作损害，故名文殊师利。《圣佛地论释》中说：'为一切世间所承事供养，为众所称赞，故具吉祥义。'

།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། དཔའ་བར་འགྲོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ནི། འདས་ པའི་སངས་རྒྱས་ཀླུའི་རིགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་སོར་མོ་ཕྲེང་བའི་མདོ་ལས། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་བརྩེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡང་དག་ པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡིན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་ས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་ པར་འབྱུང་བས་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ པ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་བསྟན་པའོ། །དངོས་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པ་པོ་དང་།ཉན་པ་པོ་སྨོས་སོ། །གཉིས་པ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ། ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་ས་ནི་རྒྱུ་ ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་གནས་པར་བྱ་བའི་སའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ས་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ལྟོས་ན་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་སྟོན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒོམས་པའི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་སྤྱད་པ་རྣམས་མྱ་ངན་ལས འདས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཡང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་ཡང་ལམ་བསྒོམས་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགྲོད་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བགྲོད་པར་བྱ་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བཤད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བགྲོད་པའི་ དོན་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་གནས་གྱུར་པ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་ཅིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་གནས་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འདི་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་ པ་དག་ནི་མངོན་དུ་མི་སྣང་ལ།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཇི་སྙེད་པ་དག་ནི་མངོན་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར། གནས་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པའི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།

从《圣般若波罗蜜多注释》和《勇进三昧经》中说：'菩萨文殊师利是过去佛龙种姓之主。'
从《圣指鬘经》中说：'圣文殊师利是北方佛欢喜宝珠积聚。'
此菩萨虽然是真实如来，但为了广泛宣说佛法，示现为菩萨形象。
世尊对文殊师利菩萨说道：'种姓地和般若波罗蜜多极为修习的出离所成就圆满之处，即是如来身相。'以下是第二部分，阐述如来的真实答复。
这又分为两种：宣说法身相和宣说解脱身。
事物也分为两种：正确宣说法身相和宣说不可思议相，这是第一种。
此经文又分为四部分：其中第一'世尊对文殊师利说'是说明说法者和听法者。
第二'地和波罗蜜多极为修习的出离'是说明法身的两种因，即十地和六波罗蜜多。
其中地是通过圆满因而应住的地。波罗蜜多是依地而现前成就的真实因，对于法身而言是明显之因，两种因是生起之因。
此处正确显示为明显之因，因为能显明法身。
其中'极为修习的出离'是指由于修习六波罗蜜多的力量而从烦恼中出离，故称为出离。
因此在论典《瑜伽师地论》中解释说：'因为诸行与涅槃相顺，故称为出离。'
或者说涅槃称为出离，此处也是因为修道而与涅槃相顺，故称为出离。
另外，'出离'是趣向的意思，因此在论典《大乘集论释》中说：'因为所趣为究竟，故称为出离。'解释说出离是趣向涅槃的意思。
第三'所成就圆满'是正确宣说法身相。
其中'所成就'如《大乘集论释》中所说：'如是非真实义者不显现，而真实义尽所有者显现，故如所成就。'
其中'圆满'是从差别圆满中分别出来的。
真如法身有两种：住于因位者称为圆满，住于果位者称为所成圆满，所成和所成是同义词。

།མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་དེ་གོང་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས པའི་ས་ལ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་བཅོམ་པ་སྟེ།དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་ སྒྲིབ་པ་གཏན་བཅོམ་པ་གནས་སུ་གྱུར་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ཡང་ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་ པའི་འགྲེལ་པ་དང་།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནི་དེ་སྐད་དུ་ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པས། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། འཕགས་པ་ བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་། ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ ཉིད་དེ་ཡང་རྒྱུ་ཆེར་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་དང་།བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་ པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གཉིས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དམ་བཅའ་བ་དང་། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ནོར་བར་གཟུང་བའི་ཉེས་པ་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ནི་དང་པོའོ། །སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྤྲོས་ པ་མེད་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་རྟག་གོ་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ།སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དེ་ལ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས།དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། རྟག་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གནས་པ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། །དང་པོ་ནི་ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སྟེ། ཚིག་སྤྱི་དང་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་ ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་ན་དཔེ་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དོ།

在这部经典中也说道：在如来地上已经断除了二障，依靠圆满成就的密意，建立了极为清净的法身。
另外，在《对法藏论》中说：法身是指完全断除所知障而成为所依的一切。在第十地时称为圆满，在如来地时称为究竟。
世亲论师和无性论师所造的《大乘集论释》以及《瑜伽师地论》中也如是说。
这是说明通过修习十地和波罗蜜多而获得出离道的转依，从而成就法身。
在《无上依经》中，以及《大乘集论释》朗吉时译本中也说：具有修习十地和十波罗蜜多的出离道所获得的转依之相。
关于转依的特征，应当如《相品》、《对法藏论》、世亲论师和无性论师所造的《大乘集论释》、朗吉时译本、《经庄严论》、《三无性论》、《唯识成就论》等所说而了知。
其特征因为两种因缘的缘故，应当了知为不可思议，这是第二部分阐述不可思议性。
这又分为三部分：立宗、说明二因之相、显示错误执著的过失。这是第一部分。
因为无戏论和无造作的缘故，这是第二部分说明二因之相。第一是无戏论，第二是无造作。
在《解脱经》中说：远离不真实和无造作。在《甚深密意解脱经》中说：远离戏论和一切有为相的特征。
其中所谓戏论是指有无等四种戏论，以及'一切是常'、'一切无常'等戏论。
所谓造作是指有碍、生灭等业和烦恼的自性。由于法身中没有戏论、生灭等，所以称为不可思议。
在无性论师所造的《大乘集论释》中说：其中法身的转依相是远离一切障碍，恒常如如安住，因为无变异故，非业烦恼所造作。
另外，在《无上依经》中也说：因为两种因缘的缘故而不可思议。第一是言语不可说，因为超越言语的普遍性和境界。第二是超越一切世间相，因为在世间无有可比喻。
在《论释》和《大乘集论释》中也如是说。

།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་དཔེས། དཔེར་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡི་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རིག་པ་ངེས་པར་སེམས་པ་ལས་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པར་རྟོགས་པ་དཔེས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་དེ་དག་ གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྟེ།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་ས་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་མོས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། བསམ་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྤྲོས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དང་ བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་ནོར་བར་བཟུང་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་ པར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པར་མ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཐོབ་པའི་གནས་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལེགས་པར་བརྗོད་པར་བགྱི་འམ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ།ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་འཐོབ་པའི་དུས་བྱས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བགྱི་བ་ལགས་སམ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ཡོངས་སུ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་གནས་སུ་ གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་ཅིའི་ལུས་ལེགས་པར་བརྗོད་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མཚན་ཉིད་མདོར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཀྱི་ ཕྱིར་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ལས་བརྩམས་ནས། ཐེག་པ་གསུམ་ པོ་དག་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བརྩམས་ནས་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོའོ་། །འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་ དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཐོབ་པ་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།

从《大乘集论》中，以三种意义显示如来藏不可思议性。因此，在该论中说明不可思议的特征是：由于如来藏清净是由各自亲证的缘故，由于无法用世间譬喻来比喻的缘故，由于非文字所行境界的缘故。
在无性论师的注释中解释道：所谓不可思议是指：从确定思维而生起的分别知，即寻思和伺察的了知，以及用譬喻来分别。由于诸佛非彼等境界故不可思议，因为超越一切寻思伺察的境地，是应当生起胜解而非应当思维。
由于众生执著戏论并有造作，这句话显示了第三种错误执著的过患。如是，众生从无始以来由于无知，对法身有无等戏论以及生灭等有为相执著的因缘，而未能证得法身，此为其义。
'世尊，声闻缘觉所证得的转依是否也可称为法身？'此下是第二部分，显示解脱身。这又以四种方式显示：请问、回答、观察和解释。这是第一种请问，即：通过二乘断除烦恼障所获得的转依是否也称为法身？此为其义。
'善男子，不应称为法身'，这是第二种如来的正确回答。虽然已现证涅槃，但不应称为法身，因为未成为功德法的所依故。
'世尊，那应当称为何身？'这是第三种观察。'善男子，应当称为解脱身'等，显示如来的正确解释。这又分为两种：略说解脱的特征和显示差别的特征。这是第一种略说，即：由于从烦恼束缚中解脱，故称为解脱身，此为其义。
'关于解脱身，一切声闻缘觉与诸如来相等平等'等，显示第二种二身差别的特征。这又分为两种：就解脱身而言显示三乘无差别，就法身而言显示有差别。这是第一种。如是，由于二乘与诸如来在断除烦恼上无差别，在获得择灭上也无差别，故说与诸如来相等平等。

།དོན་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས།དཔྱད་པ་དག་གིས་སྨྲས་པ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཟབ་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཇི་སྙེད་ཡོད་པའི་རྗེས་སུ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཡང་དེ་སྙེད་དོ། །འཆིང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདག་ཉིད་ཇི་སྙེད་པའི་རྗེས་སུ་ འཆིང་བ་དང་བྲལ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ།།སེམས་རྣམས་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཐོབ་པ་ན་སོ་སོ་ནས་ཐོབ་པ་གཅིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཐུན་མོང་བར་གྱུར་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་སོ་སོ་ནས་ཐ་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མདོ་ལས་ གསུངས་པ་དེ་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཞན་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐ་ དད་མོད་ཀྱི།དགེ་བ་ཉིད་དུ་རྟག་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུན་གཅིག་པ་ལ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རིགས་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ཐོབ་པར་མཚུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཐོབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ སོ་སོར་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཡང་རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རིགས་ཡོད་པ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་མཚུངས་པས་ན་ཐེག་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དཔྱད་པ་དག་གིས་སྨྲས་ པ།དེས་དེ་སྐད་སྨྲ་བའི་མི་རིགས་ཀྱི། འདི་སྐད་དུ་ཅི་ཙམ་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རེ་རེ་ཀུན་ལས་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་རེ་རེ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། །དཔྱད་པ་དག་གིས་ཐུན་མོང་ དུ་འགོག་པ་རྣམས་མངོན་དུ་བྱེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་དག་གི་གཞུང་གིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་སྤངས་ཤིང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་བརྟགས་པ་ ཙམ་དུ་མཚུངས་པར་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།གུད་ན་བདག་ཉིད་གཞན་ཡོད་པ་དག་གིས་མཚུངས་པ་དང་། ཐ་དད་པར་བསྟན་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གཞུང་གིས་འདོད་པའི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ལ་བདག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་ལས་ནི།དེ་བཞིན་གཅིག་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་མི་མཚུངས་སོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་པ་དག་དང་མི་མཚུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་།སྤངས་པ་དང་། ཆ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡང་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཕྱིར་ནི་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་ པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བརྩམས་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་ གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཏེ། བགྲང་བ་དང་དཔེར་བྱ་བར་ཡང་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དཔེ་ལ་སོགས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ།

关于这个道理，由于各自的解释不同，有部宗的论典中解释为两种。因此在《大毗婆沙论》中说：'论师们说，应当这样说：有多少甚深法的自性，就有多少各别观察。有多少系缚事物的自性，就有多少解脱的自性。'
当诸心获得各别观察时，是各自获得一个还是共同获得呢？有些论师说是各自获得不同的。如果这样的话，就应当按照经中所说的那样理解和解释：如所说'如来的解脱和其他阿罗汉等的解脱是无二的'。
答：虽然大乘相续中的解脱是不同的，但因为都是善性相同的缘故，所以说无差别。另外，在一个相续中具有三乘种性的解脱获得是相同的。虽然对于他人相续中的解脱获得来说是各自不同的，但因为一个相续中具有三乘种性，解脱获得相同，所以依靠任何乘生起圣道都能获得这个涅槃。
论师们说：那样说是不对的。应当这样说：'有情种性所摄的诸法，每一个有漏法都获得一个各别观察的自性。'论师们共同显示灭尽，所以说解脱也是无量的，详细如彼论所说。
经部宗的论典则说，因为断除烦恼和证得灭尽相同的缘故，所以说仅是观察上相同。除此之外，其他自性相同和差别的说法是不存在的，因为按照他们的论典所承许的各别观察灭是无自性的。
在这里，大乘教法中说'如是一中的各别观察灭'，所以与说一切有部不同。因为仅在真如上安立观察，所以与经部宗也不同。有些人说，这里所说的法身包括智慧、断除和五分法身，虽然有这两种解释，但前面的解释才是正确的。
关于法身的差别，以'有殊胜'等词说明了第二法身的差别。这也有两种：略说和详说。这是略说：由于断除二障和成为无量功德所依，所以有差别。
由于如来法身具有殊胜的缘故，也以无量功德而殊胜，不能计数也不能譬喻。这是第二种详细解释差别的说明：由于法身具有殊胜，所以无量功德殊胜的种种差别，是不能用譬喻等来了知的。

།ཡང་ན་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་ཁྱད་པར དུ་འཕགས་པ་དག་གིས་ཐེག་པ་གཉིས་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པས་ན།བགྲང་བ་དང་དཔེར་བྱ་བར་སླ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འཆིང་བ་དང་བྲལ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དཔེར་ན་གྲོང་མི་ཞིག་ལྕགས་སྒྲོག་ལ་སོགས་པའི་འཆིང་བ་དང་བྲལ་ན་སྡུག་བསྔལ་བའི་འབྲས་བུ་ཙམ་ཟད་ཀྱི། དེ་ལས་ལྷག་པའི་དབང་ཕྱུག་དང་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་བག་ ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་མཚར་གྱི་ཡོན་ཏན་དུ་མས་བརྒྱན་པ་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སོ། །ཅི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པས་རང་དབང་མཆོག་བརྙེས་པའོ། །དཔེར་ ན་རྒྱལ་པོའི་བུ་བཅིངས་པ་དང་བྲལ་མ་ཐག་ཏུ་སྤྱི་བོ་ནས་དབང་བསྐུར་བ་དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཐེག་པ་ གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉིས་ལ་གལ་ཏེ་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ཡིན་ན། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པ་དེ་ཇི་ ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཏེ། །བག་ཆགས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་མདོ་སྡེ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཕན་ཚུན་བརྡ་ཕྲད་དེ་ བཤད་པ་ལས་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་མཚུངས་ཀྱང་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བག་ཆགས་སྤངས་ཤིང་འགོག་པ་སྔོན་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཡོད་ པར་གྱུར་པ་ཡང་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་བག་ཆགས་ད་དུང་མ་ཟད་པ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་བག་ཆགས་གཏན་དུ་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་པས་དེས་ན་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་ བ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་ པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། སྐུའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དོན་དང་དཔེ་ དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ།

或者，由于成为无量功德之所依而特别殊胜者，因为从二乘中分别而出，故不易计数与譬喻。此乃二身差别之性相。复次，《大乘集论释》中说：'其中法身与解脱身之差别是这样的：解脱仅仅是从烦恼束缚中解脱而已，譬如一个村民从铁锁等束缚中解脱时，仅仅是苦果穷尽，并不具有更殊胜的自在，如是而已。法身则是从俱生习气烦恼和所知障中解脱，以力、无畏等诸多稀有功德庄严，是一切圆满之所依。随欲而行，获得最胜自在。譬如王子一旦从束缚中解脱，即刻灌顶，具足最胜圆满自在。'如是而说。郎吉次所译的注释中也如是宣说。
复次，在《唯识成就论》中说：'二乘圆满之阶段即是解脱身，大牟尼即是法身之故。'如是解说。若二种解脱无有差别，则《大乘入论》中如何理解并解释？彼中说：'如来解脱较二乘殊胜，因为断除习气之故。'
论师玄奘依据经论相互印证而解释说：'就真实义而言，如来与二乘解脱之体性无别，虽然同样断除烦恼，但由于现证灭谛之故，以及断除习气而不先作灭之故而有差别。二乘解脱尚未穷尽习气，如来解脱则因永断习气而最为殊胜。因此，经论中分别说明各自的含义，彼此并无相违。'如是解说。
菩萨文殊师利亦如是启问世尊：'世尊，我应当如何了知诸如来出生之性相？'此下为第二如来化身出生性相之教示。首先陈述请问，然后显示回答，此为首先请问化身性相。世尊告诉菩萨文殊师利：'善男子，一切如来化身事业显现，犹如世间界中一切显现，以如来种种功德庄严加持为性相。'等等，此为第二如来如实宣说回答。此亦分二：显示化身性相与显示身之差别性相，此为初者。此经文亦分为三：义、喻及合义。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་ནི། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྔོན་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱི་དབང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དབང་ཐོབ་པའི་སྟོབས་ཀྱི་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་དུས་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་། དུས་དང་གནས་ལ་མི་འདའ་བར་དུས་དང་མཐུན་པ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་མཐུན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན པར་ཆོས་བསྟན་པ་དང་།རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྐུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ་སྔོན་རྒྱུ་དང་སྨོན་ལམ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བསྒྲུབ་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་ཡང་དཔེར་ན་འཇིག་ རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ནས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་དང་།།ཡོན་ཏན་གྱི་རྣམ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་བརྒྱན་པ་སེམས་ཅན་སྡུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྲུལ་ པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་བཅས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་སྤྲུལ་ པའི་སྐུ་ནི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པའོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་བདུན་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་གང་ལགས་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བསྟན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ་། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་འདི་ནི། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་སེམས་ཅན་གྱི དབང་པོ་དང་འཚམ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྦྱོར་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐམས་ཅད་དུ་ བདག་པོར་གྲགས་པ་འམ།སྦྱིན་གནས་ཆེན་པོར་གྲགས་པའི་ཁྱིམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།སྤྲུལ་པ་སྟོན་པའི་གནས་བསྟན་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །གནས་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་གནས་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་སྤྱིར་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ལྟར་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ།།གཉིས་པ་ནི་གནས་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་པོའི་གྲགས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་མོ།

如来一切化身的事业，应当如《圣金光明经》中所说般了知。因此，在此经中说道：'如何了知菩萨化身？善男子，如来在昔日行道地时，为一切众生修习种种法。所修之法圆满修习后，获得修习之力自在。以获得自在力故，能随众生意乐、众生行为、众生所行，通达种种相而不观待时节，不违背时处而契合时宜，契合行为，随顺而说法，随顺而示现种种身相，此即名为化身。'
此经亦复如是，从昔日因缘和种种愿力修习中，如来种种事业生起，譬如世间界中由种种业力而生种种事物摄受众生一般，如来化身亦复如是，以种种行为和无量功德庄严摄受众生，此即是化身之相的含义。
化身之相具有生起和出现。法身之相应知为无生无起。此说明第二种两种身之差别相。如是，两种身中，化身因从因缘生起故具有生起出现之相。真如法身是本性，因为是常住故，具无生无起之相。
第六十七品。菩萨文殊师利又如是启问世尊：'世尊，云何是善巧示现化身方便？'此下是第二部分，说明善巧示现化身方便之相。此亦说明请问和回答，此是请问部分。
关于善巧示现化身方便，应如《圣佛地论释》中所说般了知。因此，在彼论中说道：'从成办事业智慧所生的三种事业，因契合众生根机故称为善巧，因相续不断故称为方便。'
世尊告菩萨文殊师利：'善男子，于三千大千世界一切佛土中，或现为名闻大富长者之家'等，此说明第二部分如来如实回答。此亦分为两部分：详细解说和总结。详细解说又分为两部分：说明示现处所和说明化身之相，此是第一部分。
说明处所亦分两部分：首先是总说处所行境，即三千大千世界一切佛土是一切化身之行境。其次是说明不同处所受生，即名闻大富是王族之家。

།སྦྱིན་གནས་ཆེན་པོར་གྲགས་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འཁོར་ ནི་མིའི་འགྲོ་བའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་བདག་པོར་གྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།བྲམ་ཟེའི་འཁོར་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཀུན་གྱི་སྦྱིན་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དུས་གཅིག་ཏུ་མངལ་དུ་འཇུག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་ཀུན་ ཏུ་སྟོན་པ་དང་།དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་བཏང་ནས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་གཉིས་པ་སྤྲུལ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །སྤྲུལ་པའི་མཚན་ཉིད་མང་ཉུང་གི་མཚན་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཀྱང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་ བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་སྟོན་ཏེ།དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ལྷའི་གནས་དེ་ལས་བབས་པ་དང་། ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། བལྟམས་པ་དང་། གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་དང་། བསླབ་པ་རྣམས་སློབ་པ་དང་། སྐྱེད་མོས་ ཚལ་དུ་རྣམ་པར་རོལ་པས་སྟོན་པ་དང་།མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་པ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་སྟོན་ཏེ། ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། བལྟམས་པ་དང་། ཆེར་སྐྱེས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས པ་དང་།བདུད་བཏུལ་བ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་སྟོན་པ་ཡང་། ཕལ་ཆེར་ མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཐ་དད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཡང་ལྷུམས་སུ་གནས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བཏང་བ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྣན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་པ་དང་། བདུད་བཏུལ་བ་མ་ཚང་བས་སོ། །འདིར་ མདོ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལས་མི་སྟོན་པས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ལྷའི་གནས་སུ་གནས་པ་དང་།ལྷུམས་སུ་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཞེས་གསུངས་པས་ཀྱང་བསྟན་ནས་མཚན་ཉིད་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ། མདོ་འདི་ བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ལྷའི་གནས་སུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོའི་ནང་ནས་དགའ་ལྡན་གྱི་ལེའུ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། བཀོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགའ་ལྡན་གྱི་ཕོ་ བྲང་ན་བཞུགས་ཤིང་རྟག་པར་ལྟ་བ་མཐུ་བོ་ཆེ་རྣམས་མཆོད་པར་བྱེད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཡིན་ཏེ། ལྷ་འོག་མ་ དག་ནི་བག་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལྷ་གོང་མ་དག་ནི་མི་གསལ་ཞིང་རྨོངས་རྟུལ་བ་ཡིན་པས་སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིང་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་པས་ནི་གོང་མ་དང་འོག་མའི་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

所谓大布施处即是婆罗门家，因此论典《瑜伽师地论》中说：刹帝利众因为在人道中最为尊贵，婆罗门众因为在世间成为一切布施处。同时入胎以及享受欲乐、出家、示现苦行、舍弃苦行而示现证悟次第，这是第二示现化身之相。
关于化身相多少差别之相，在诸经论中各自说法不一致。在《无上处经》中说十三相：生于兜率天、从彼天降下、入胎、诞生、童年时期、学习诸学问、在游乐园中示现游戏、出家、示现苦行、趣向菩提道场、现证菩提、转法轮、示现涅槃。
在《解脱际经》中说十一相：入胎、诞生、长大成人、享受欲乐、出家、修苦行、趣向菩提道场、降伏魔众、现证菩提、转法轮、示现涅槃。
在《解深密经》中说十二相，大部分与《解脱际经》相同，略有不同处是：增加了住胎和大舍相，而缺少趣向菩提道场和降伏魔众。此处经中只说七相，但从诸经中说到天界安住、住胎、转法轮、示现涅槃等，也可成为十一相来解释此经。
其中'天界安住'，如《大方等经》中兜率天品说：世尊告诸比丘：'何为大方等经？即是菩萨住于兜率天宫，常为大力天众供养示现'等广说。又如《大般涅槃经》中说：兜率天是欲界中最胜，下界诸天放逸，上界诸天愚钝昏昧，以布施持戒可得上下界身。

།སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་པས་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་མཆོག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཅིའི་ཕྱིར་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ཁོ་ན་ནས་སྐྱེ་ཞིང་། ལྷའི་རིས་གོང་མ་དང་། འོག་མ་དག་ཏུ་མི་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ནི རྟག་པར་དབུ་མའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་རིས་དྲུག་དང་།ཚངས་པའི་གནས་གོང་མ་གསུམ་དང་། འོག་མ་གསུམ་གྱི་བར་ན་གནས་ཏེ། ལྷ་དེ་ལས་བབས་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡུལ་གྱི་དབུས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་ ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་དང་།ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་། དབུ་མའི་ལམ་ལ་སྤྱད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་ནས་ཀྱང་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཆོས་དབུ་མ་ལེགས་པར་རྟོགས་ པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ལྷའི་གནས་བར་མར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ སུ་ནི་གཟུགས་མེད་པས་ཆོས་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེར་མི་སྐྱེའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ལྡན་མོད་ཀྱི། དེར་ཆོས་བཤད་དུ་ཡང་བསམ་གཏན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་དེར་མི་སྐྱེའོ། །འདོད་པའི་ལྷའི་རིས་འོག་མ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྟུག་ཅིང་ སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དག་ཡིན་ལ་འདོད་པའི་ལྷའི་རིས་གོང་མ་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྟུག་ཅིང་སེམས་མཉེན་པ་ཡིན་ཡང་རྣོ་བ་ཡིན་ཏེ།དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་སྲབ། སེམས་ཀྱང་མཉེན་ཞིང་རྣོ་བའི་ཕྱིར། དེར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཞེས་ བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་གནས་ཁོ་ནར་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་གནས་ཚད་ཁོ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དང་། འཛམ་བུ་གླིང་ གི་མི་རྣམས་སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པས་འདི་ལྟར་མི་ཡུལ་ན་ལོ་བྱེ་བ་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་རྩ་བདུན་དང་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ན་འདུལ་བར་བྱེད་པ་དང་།འདུལ་བར་བྱ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གདོད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་ འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་ཚེའི་ཚད་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷའི་གནས་དེ་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེའོ། །གལ་ཏེ་ལྷའི་གནས་འོག་མ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན་ཚེའི་ཚད་ནི་ཟད་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ད་དུང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེར་མི་སྐྱེའོ་ ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ལྷའི་གནས་དེ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བར་མིའི་ནང་དུ་གཤེགས་ཤེ་ན། སྲིད་པ་ཐ་མའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། ལྷའི་འགྲོ་བ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ཡིན་པས་གཉི་ག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་མིའི་ནང་དུ་གཤེགས་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ལྷའི་ནང་དུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་མིས་དེར་འགྲོ་བར་མི་ནུས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྷའི་གནས་སུ་མངོན་པར རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་མིའི་ནང་དུ་གཤེགས་ཏེ།མི་རྣམས་གདུལ་བར་མཛད་པ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་སངས་རྒྱས་ནི་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ སངས་རྒྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྐྱུར་བ་ལས། འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།

经中说道：'通过布施、持戒和修习禅定而获得兜率天身，因此称为殊胜。'另外，在《圣般若波罗蜜多释》中说：'为何菩萨唯独从兜率天投生，而不生于上下诸天呢？答：由于佛陀恒时安住中道，兜率天位于欲界六天与上三梵天、下三梵天之间。从彼天降下必定生于中土，于夜半入胎，夜半出家，依中道而行，证得佛果后亦说中道法，于夜半入般涅槃，为善解中道法故而生于中间天界。'如是广说。
又于《圣般若波罗蜜多》中说：'为何菩萨唯生兜率天？因为无色界无色故不能说法，故不生彼。色界虽具色蕴，然彼执著禅定，故不生彼。欲界下三天烦恼深重且心散乱，上界诸天虽烦恼深重而心柔软敏锐，兜率天则烦恼轻微，心性柔软敏锐，故生于彼。'
又于《大毗婆沙论》中说：'为何菩萨唯生兜率天？答：因为兜率天寿量恰好与菩萨成佛及阎浮提人见佛的业报成熟时间相应，如是人间五十七亿零一万年正是调伏众生及其善根成熟所需时间，这也正是兜率天的寿量，故菩萨唯生彼天。若生下界诸天，寿命将尽而善根尚未成熟，故不生彼。'如是广说。
又于彼论中说：'为何不于彼天成佛而降生人间？因最后生菩萨必定从胎生，而天道皆为化生。又因天人皆是法器，为摄受二者故来人间。若生天中，人不能往。又若于天成佛后来人间教化，人会认为是化现非真实佛陀，不能如实信受正法。是故菩萨于人间成佛。'如是当知。《大乘集论释》中引《圣十地经释》所说诸多道理，因恐文繁，此处不述。

། དེ་ལ་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་གསལ་བའི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ལྷ་རྣམས་ལ་ཆོས་བཤད་ཟིན་ནས་ལྷའི་བུ་རྣམས་ལ་ཀྱེ་ང་ཇི་ལྟ་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཡུམ་གྱི ལྷུམས་སུ་འཇུག་པར་རིགས་ཞེས་དྲིས་པ་དང་།དེ་དག་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་གཞོན་ནུའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བྱ་གསེར་འདབ་ཅན་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །དེ་ནས་ཚངས་པའི་མཆོག་ཏུ་དར་བ་ ཞེས་བྱ་བ་སྔོན་དྲང་སྲོང་གི་ལམ་ནས་འོངས་པ་ཞིག་གིས་ལྷ་རྣམས་ལ་སྨྲས་པ།བདག་གིས་བྲམ་ཟེའི་སྨྲང་བརྟགས་པ་ལས། དེའི་ནང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡུལ་གྱི་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་གཟུགས་མཆོག་གོ་ཞེས་བསྔགས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེ་དེ་ཡང་དཀར་ཞིང་སོ་ དྲུག་དང་ལྡན་པ།མགོ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་གཟི་བྱིན་དང་ལྡན་པ། གཟུགས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ་ཞེས་བྲམ་ཟེའི་སྨྲང་ལས་བྱུང་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་སྲོག་ཆགས་གསུམ་པ། རི་བོང་དང་རྟ་དང་གླང་པོ་ཆེ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་རི་བོང་ཆུ་ལོང་ལས་བསྒྲལ་ བ་ནི་བདག་གཅིག་པུ་ཐར་པར་ཟད་དོ།།རྟ་ནི་དཔའ་བའི་ཤུགས་དང་ལྡན་ཆུའི་གཏིང་ཟབ་བམ་མི་ཟབ་དཔག་པར་མི་ནུས་སོ། །གླང་པོ་ཆེ་ནི་གཏིང་ཟབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ནི་རི་བོང་དང་རྟ་འདྲ་སྟེ། འཁོར་བ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྩ་ བ་ཉིད་མི་རྟོགས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བས་ཁམས་གསུམ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྒྲགས་ནས་འབྱུང་བའི་རྩ་བ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་གང་ལ་ཡང་མི་སྐྱོབ་པའམ། ཕན་མི་འདོགས་པ་ མེད་པས་སོ།།མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྙིང་འགྱུར་ལས། །དེ་ལ་སོ་དྲུག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །རྐང་པ་བཞི་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞིའི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །ཡན་ལག་བདུན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གླང་པོ་ཆེའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་པ་ནི། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཏེ། ལུས་ཆེ་བ་དང་། སོ་དྲུག་དང་ལྡན་པ་དང་། རྐང་པ་བཞིའི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་སོ། །དེའི་ལུས་ཆེ་བ་ཡང་མི་ཡུལ་ན་ཡོད་ པའི་གླང་པོ་ཆེ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚད་དཔག་ཚད་གཅིག་གོ།།ལྷའི་རིས་ན་ཡོད་པའི་གླང་པོ་ཆེའི་ལུས་ཀྱི་ཚད་དཔག་ཚད་དགུ་ཡོད་དོ། །འདིར་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་རིས་ན་ཡོད་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་བྱ་སྟེ། འདིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསོད་ནམས་ཆེ་བར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་རྐང་པ་བཞིས་ ནི་སྤྱོད་པ་བཞི་པོ་ཡེ་ཤེས་དང་།བདེན་པ་དང་། འགོག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བདེན་པ་བསྟན་ཏོ། །སོ་དྲུག་གིས་ནི་བླ་ན་མེད་པ་དྲུག་པོ་རྙེད་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། བསླབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། རིམ་གྲོ་དག་བསྟན་པའོ། །སེང་གེ་ནི་རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སེང་གེའི་གཟུགས་སུ་མི་སྟོན་ཅེ་ན། སེང་གེ་ནི་གཅིག་ཏུ་གྲོགས་མེད་པས་འཁོར་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འཁོར་བཞི་པོ་དག་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མདོ་དང་འབྲས་བུ སྟོན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་དཀར་པོ་ལ་བཅིབས་པ་ལྟ་བུར་དམིགས་ནས་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་འཇུག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ལྷུམས་སུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོའི་ནང་ནས་ལྷུམས་སུ་གནས་ པའི་ལེའུ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷུམས་སུ་ཟླ་བ་བཅུ་གནས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་དེ་ནི་ཚངས་པས་ཕུལ་བ། ཆུ་མཉམ་པར་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ཡོད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་རིས་དྲུག་ཡོད་པ་དག་གིས་མཐོང་བར་མི་ནུས་ པའོ།

关于入胎一事，在圣遍照明经中，世尊对比丘们说道：当时菩萨为诸天说法后，问天子们说：'我应以何种形象入母胎为宜？'其中有些天子说应以童子形象，有些说应以帝释天和梵天的形象，有些说应以金翅鸟的形象等。
然后名为梵天最胜者，一位从仙人道而来的天子对诸天说：'我根据婆罗门的预言观察，其中菩萨入母胎应以大象之最胜形象。该大象应为洁白色，具有六牙，头部极为庄严具有威光，形象殊胜。'婆罗门预言中如是说。
为何如此？世间有兔、马、象三种生物。其中兔子渡水时只能自己独自渡过。马虽有勇猛之力，却无法测量水之深浅。大象则能了知水之深浅。声闻和独觉如兔和马，虽能超出轮回，却不能了知法之根本。
菩萨大乘如同大象，能于三界中宣说十二缘起支，并能彻底了知其根本，对一切众生无不救护，无不利益。
在俱舍论古译中说：六牙表示六波罗蜜的比喻。四足表示四神足的比喻。七支表示七觉支的比喻。
在阿阇黎真实义释中说：菩萨现为大象形象有三种含义：身体巨大、具有六牙、四足中最殊胜。其中身体巨大是指，人间大象身长一由旬，天界大象身长九由旬。此处所说巨大是指天界大象，以此显示菩萨福德广大。
四足表示四种行为：智慧、真实、寂灭和极真实。六牙表示六种无上：获得、见、闻、学、忆念和供养。
若问：狮子为兽中之王，为何不现狮子形？因为狮子独行无伴，无有眷属随从，而菩萨必定有四众弟子随从，故如是说。
在圣涅槃经和果实经中也说：菩萨观想如骑乘白象而入母胎。
关于住胎，在圣宝积经的住胎品中说：菩萨在胎中住十个月的宫殿，是梵天所献，纵横三百由旬，以种种庄严装饰，欲界六天众所不能见到。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པ་ན་སྔར་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་ཀྱི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་གཞལ་མེད་ཁང་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཀོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་གདོད་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་གནས་ཀྱི་གཞལ་མེད་ཁང་ནས་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་ནས་གཞལ་མེད་ཁང་དེར་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་འདུག་གོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དཔོན་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་ དཔོན་ཆེན་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྟག་ཏུ་ནང་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་།ཆོས་ཡང་དག་པར་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོ་ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་དག་དང་རྟག་པར་ཉི་མ་གུང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ ཅིང་།ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཡང་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་རྟག་པར་ཉི་མ་གུང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་། ཆོས་ཡང་དག་པར་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་ ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་དེར་འོངས་ཏེ།དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེང་གེའི་ཁྲི་ཚད་མེད་པ་སྤྲུལ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་སོ་སོ་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་འདུག་སྟེ། ཕན་ཚུན་དྲིས་ལན་དག་གིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པར་བྱེད་ཅིང་དྲི་བར་བྱེད་ཀྱང་། བཙུན་མོ་སྒྱུ་མས་མཐོང་བར་མི་ནུས་ སོ།།ཀུན་དགའ་བོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཟླ་བ་བཅུ་ལྷུམས་སུ་གནས་པ་ན་ཡང་ལྷ་དང་མི་ས་ཡ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་དགོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བཙས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། བལྟམས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ ལས་དེའི་ཚེ་བཙུན་མོའི་སྒྱུ་མ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་བལྟམས་པར་རིག་ནས་ལུམ་པའི་ཚལ་དུ་ཞུགས་ཏེ།ཤིང་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བལྟས་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་ཤིང་བླ་ཀྵའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཤིང་ལ་གྱེན་དུ་བལྟས་ལག་པ་གཡས་ ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ་འཇུས་ཏེ།ལུས་བཙིར་ནས་གླལ་བ་ཙམ་གྱིས་སྐུ་དྲང་པོར་འགྲེང་བ་བཞིན་དུ་ཡུམ་གྱི་མཆན་ཁུང་གཡས་ཕྱོགས་ནས་བདེ་བར་བལྟམས་སོ། །དེའི་ཚེ་སུ་ལ་ཡང་མི་རྟེན་པར་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གོམ་པ་བདུན་བོར་བ་ལས་གོམ་པ་བོར་བའི་ རྗེས་རེ་རེ་ལ་པདྨ་རེ་རེ་སྐྱེས་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་ཕྱོགས་སུ་གོམ་པ་བདུན་བདུན་བོར་བ་ལས་པདྨ་བདུན་བདུན་སྐྱེས་སོ། །འདི་སྐད་དུ་ང་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མཆོག་ཏུ་བཙུན་ཞིང་མཆོག་ཏུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བསྒྲགས་པའི་ཚེ།སྒྲ་དེས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་གྲགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་དུ་གསལ་བའི་མདོ་ལས་། བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོ་དང་། ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འོངས་ནས་སྤོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཆུས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐུ་བསིལ་ཏོ།།ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་དགུས་སྟེང་ནས་སྤོས་ཀྱི་ཆུ་ཕབ་ནས་འཕགས་པའི་སྐུ་བསིལ་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། བལྟམས་མ་ཐག་ཏུ་ས་ལ་མ་རེག་པར་བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོས་བླངས་སོ། །ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ དགའ་བོ་དང་ཉེ་དགའ་བོས་ཆུའི་རྒྱུན་ཕབ་ནས་སྐུ་བསིལ་ཏོ།།ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ནོར་བུ་བཟང་གིས་རིན་པོ་ཆེའི་གདུགས་ཐོགས་ནས་ཞམ་འབྲིང་བྱས་སོ། །སའི་ལྷ་དག་གིས་ནི་པདྨ་སྤྲུལ་ནས་ཞབས་ནས་བཏེག་སྟེ། ཕྱོགས་བཞིར་གོམ་པ་བདུན་བདུན་གཤེགས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་ པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ནི།ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གོམ་པ་བདུན་བདུན་དུ་བོར་ཞེ་ན། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གོམ་པ་བདུན་བདུན་བོར་རོ། །སའི་ལྷ་དག་གིས་ནི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་གོམ་པ་བདུན་བོར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཡན་ལག་བདུན་གྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གོམ་པ་བདུན་བོར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

世尊对阿难说：'所有菩萨入胎时，先在母胎右侧有如是用种种珍宝庄严的宫殿，然后菩萨才从兜率天宫降下，进入母胎，在那宫殿中结跏趺坐。
一切世界的四大天王和四大夜叉将军，以及二十八夜叉大将及其眷属，每日清晨都来供养菩萨，并如实听法。帝释天主与三十三天众也经常在正午时分来供养菩萨。大梵天王与梵天众也经常在正午时分来供养菩萨，并如实听法。
十方无量菩萨为供养和听法而来此处。那时菩萨化现无量狮子座，那些菩萨各自安坐其上，以问答方式宣说大乘教法，但摩耶夫人却看不见。
阿难，菩萨在胎中十个月时，使三千六百万天人安住于大乘。'
关于诞生，《大方广经》的诞生品中说：'那时摩耶夫人因菩萨威力，知菩萨即将诞生，便入蓝毗尼园，观察诸树后来到一棵宝树波罗叉前。她向上望着树，右手攀住东方树枝，身体微微倾斜，菩萨便从右胁安然降生。
当时菩萨不依靠任何人，向东方迈出七步，每一步之处都生出一朵莲花。同样地，向南方、西方、北方各迈出七步，每处也都生出七朵莲花。
他宣说：'我是世间最尊贵、最殊胜者，应受一切众生供养。'这声音传遍三千大千世界。
另外，《普明经》中说：'帝释天主和天王立即前来，用各种香水为菩萨沐浴。九大龙王从上方降下香水为圣者沐浴。'
《大般涅槃经》中说：'诞生后未触地时，帝释天主便接住了他。龙王难陀和跋难陀降下水流为他沐浴。天王宝贤手持宝伞侍奉。地神化现莲花托起他的双足，使他向四方各行七步。'
《大方广佛华严经》中说：'为何菩萨要迈出七步？为显示七宝而迈七步，为满足地神的心愿而迈七步，为显示七觉支的性相而迈七步。'

།དེ་ལ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཡི་གེ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ལོ་བདུན་ལོན་ནས་ཡི་གེ་བསླབ་པའི་གན་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། སློབ་དཔོན་གྱིས་ བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སློབ་དཔོན་དུ་མི་ལྡོམ་པ་མཐོང་ངོ་།།དེ་ནས་རྒྱལ་བུ་ཡི་གེ་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ལས་ཡི་གེ་ཞིག་བདག་ལ་སློབ་པར་བྱེད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། དེའི་ཚེ་སྔོན་སློབ་དཔོན་མ་ཐོས་པ་ཐོས་པས་ངོ་མཚར་ཆེར་སྐྱེས་ནས། རྒྱལ་བུ་ལ་བཤད་པར་གསོལ་ བ་བཏབ་བོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཞིང་ལས་བྱེད་པ་ལ་རྟོག་པའི་ལེའུ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རིམ་གྱིས་ཆེར་སྐྱེས་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་ཤིང་དྲུང་ན་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ཤིང་གཞན་ རྣམས་ཀྱི་གྲིབ་མ་ནི་ཉི་མའི་རྗེས་སུ་འཕོས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཞུགས་པའི་ཤིང་གི་གྲིབ་མ་ནི་མི་བསྐྱོད་པར་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྩལ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས། དེའི་ཚེ་རྒྱལ་བུ་ཤཱཀྱ་ལྔ་བརྒྱ་དང་། འཕོང་དང་ཡི་གེ་དང་གྲངས་དང་། །ཕན་ཚུན་བསྣུན་པ་ ལ་སོགས་པ་རྩལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འགྲན་པ་ལས།ཐམས་ཅད་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ནས་རྩལ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་ དུ།དེ་ནས་ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་རྒྱལ་བུ་ནི་ཆེར་སྐྱེས་ཏེ་མཚན་མཁན་དག་གིས་གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁྱིམ་ན་གནས་ན་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པས་བཙུན་མོ་ བཙལ་ཏོ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བགྱིས་ནས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསོལ་ཏོ།།དེའི་ཚེ་གྲོང་ཁྱེར་སེར་སྐྱ་ཉིད་ན་བློན་པོ་ལ་གན་དབྱིག་པ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གནས་པ་དེ་ལ་བུ་མོ་གྲགས་འཛིན་མ་ཞེས་བྱ་བ་མཚན་གྱིས་བརྒྱན་པ་མཆོག་ཏུ་བྱད་བཞིན་བཟང་བ་ ཞིག་ཡོད་དེ།དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཡབ་ཀྱིས་དེ་རྒྱལ་བུའི་བཙུན་མོར་བླངས་ཏེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་སོ། །དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་དང་མཐུན་པར་བཙུན་མོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གི་ནང་ན་བཞུགས་ཤིང་། འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བསྟན་ཏེ། གྲགས་འཛིན་མ་ནི་ མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བཙུན་མོ་དྲུག་ཁྲི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕོ་བྲང་ན་བཞུགས་ཏེ། འདོད་པའི་བདེ་ བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ལ་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་སྟེ་གཤེགས་པ་ལས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོར་མི་རྒན་པོ་ཞིག་དང་ཕྲད་པ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ ཀྱི་སྒོར་ནད་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་།ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོར་ཤི་བ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོར་དགེ་སྦྱོང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་ཕྲད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ཐོས་ནས། རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གསོལ་བ་ལས་རྒྱལ་པོ་ཡབ་ཀྱིས་མ་གནང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ པ་དང་།གཞན་ཡང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ལེའུ་ལས། དེའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལས་མྱུར་དུ་འབྱུང་བར་བསྐུལ་བས། མོས་པ་ཅན་ལ་བཅིབས་པ་གཏོད་ཅེས་བསྒོ་བ་དང་། མོས་པ་ཅན་གྱིས་ཆེད་དུ་ཕོ་བྲང་གི་ནང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐད་ ཆེར་ཕྱུང་བ་ལས་ནམ་མཁའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་མཐུས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཉིད་ལོག་པར་གྱུར་ཏེ་གང་གིས་ཀྱང་མ་ཚོར་རོ།།མོས་པ་ཅན་གྱིས་བཅིབས་པ་གཏད་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕུལ་ལོ། །དེར་རྟའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བཅིབས་ནས་དང་པོར་འབྱུང་བའི་ཚེ་ཕྱོགས་བཅུར་ས་ཆེན་པོ་ རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རབ་ཏུ་གཡོས་སོ།

关于'大成'一词，如《圣大庄严经》中字母品所说：七岁时前往学习文字，老师见到自己不堪为菩萨之师。于是太子说：'从六十四种字母中，请教我一个字母'。那时老师听到前所未闻之事，生起大惊奇，向太子请求讲解。
又如观农事品中说：菩萨渐渐长大后，某时在瞻部洲树下结跏趺坐，入四禅定时，其他树木的影子随太阳移动，而菩萨所坐之树的影子却纹丝不动。
又如技艺品中说：当时五百释迦太子比试射箭、书法、算术、搏击等各种技艺，他在所有项目中都获胜。如是广说。
关于'受用欲乐'一词，如《圣大庄严经》技艺品中说：诸释迦族人向国王禀告：'太子已长大，相师们预言若出家必定成佛，若在家则成为转轮王。请为其寻求王妃，使其贪恋世乐，以此因缘使其不会出家。'
当时在迦毗罗卫城中有一位名叫持杖的大臣，他有一个女儿名叫耶输陀罗，具足吉祥相好，容貌殊胜。后来国王将她迎娶为太子妃。那时，菩萨也随顺世间法，住于八万四千妃嫔之中，受用欲乐。耶输陀罗为最胜妃。如是广说。
《圣大般涅槃经》中说：菩萨与六万妃嫔同住王宫，享受欲乐。
关于'出离'一词，如《圣大庄严经》中说：菩萨出城游览时，在东门遇见老人，在南门遇见病人，在西门遇见死人，在北门遇见以神通在空中飞行的沙门，听闻他广说出家功德的利益后，请求出家，但被父王拒绝。
又如出家品中说：当时诸天于夜半催促菩萨速疾出离，菩萨命令健驹备马。健驹为使宫中人听见，故意发出大声，但因天神力故，所有人都沉睡，无人察觉。健驹备好马匹献给菩萨。菩萨骑上马王，初次出离时，十方大地以六种方式震动。

།ནམ་མཁའ་ལ་གཤེགས་པའི་ཚེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིས་ནི་རྟའི་རྐང་པ་ལ་བཏེག་སྟེ་གཤེགས་སོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུལ་ནི་མི་ཤེས་བྱ་བ་ནས་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་རྙིང་པ་རྣམས་དཀའ་ཐུབ་སྤྱད་པའི་ཚལ་ཡོད་པར་བྱོན་ནས་ཆིབས་པ་ལས་གཤེགས་ ཏེ་མོས་པ་ཆེ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་ཁྱོད་ཀན་ད་ཀ་ཁྲིད་ལ་སླར་སོང་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་བ་དང་།དེ་ནས་མོས་པ་ཅན་སྐད་ཆེར་ཕྱུང་སྟེ་ངུས་སོ། །ཀན་ད་ཀ་ཡང་མགོ་སྨད་ལག་པ་གཉིས་བཀུག་ནས་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཞབས་ལ་ལྕེས་བལྡགས་ནས་སྐད་ཕྱུང་ནས་ངུས་སོ། །བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་གལ་ཏེ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་མ་བྲེགས་ན་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཆོས་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས།མོས་པ་ཅན་ལས་རལ་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་རལ་གྱི་བཞེས་ཏེ་ཉིད་ཀྱི་དབུ་སྐྲ་བྲེགས་སོ། །དེའི་ཚེ་གནས་གཙང་མའི་ལྷ་ཞིག་།རྔོན་པ་གོས་ངུར་སྨྲིག་གྱོན་པ་ལྟ་བུར་སྤྲུལ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ སྤྱན་སྔར་འགྲེང་བ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རིན་པོ་ཆེའི་ན་བཟའ་བསྣམས་ནས་དེ་རྣམས་ཀྱི་གོས་ངུར་སྨྲིག་དེ་དང་བརྗེས་སོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དབུ་སྐྲ་བྲེགས་ཆོས་གོས་ངུར་སྨྲིག་མནབས་ནས་འདི་སྐད་དུ། བདག་དེང་གདོད་ཡང་དག་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ་ ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་ཀུན་དུ་གསལ་བའི་མདོའི་ནང་ནས་དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་ལེའུ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་དཀའ་ཐུབ་སྤྱད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི།ལྷའམ་མི་གང་གིས་ཀྱང་སྤྱད་པར་མི་ནུས་ཀྱི། ཚེ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འབའ་ཞིག་གིས་སྤྱོད་པར་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ནི་དཀའ་ ཐུབ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་མངོན་པར་ཞེན་པས་ན་གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་དཀའ་ཐུབ་རྣམས་སྤྱད་པར་མ་གྱུར་ན་གཞན་དག་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།འདི་སྐད་དུ་རྒྱལ་བུ་བདེ་བ་ལ་གོམས་པས་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། གཞན་ཡང་མུ་སྟེགས་ཅན་དཀའ་ཐུབ་ལ་དགའ་བ་ཁ་ཅིག་ཟླ་བ་གསུམ་དང་། ལོ་ཕྱེད་དང་། ལོ་གཅིག་གི་བར་དུ་སྤྱོད་པར་ཟད་ཀྱི། གང་ཡང་ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་ཉི་མ་གཅིག་ལ་ཏིལ་འབྲུ་གཅིག་ཙམ་ཟ་ཞིང་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་བྱེད་པས་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་འདི་ནི་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པའི མཆོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས།མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ནས་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་བཏང་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ལོ་དྲུག་གི་བར་དུ་དཀའ་བ་སྤྱད་ཀྱང་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་དེས་ལམ་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བར་རིག་ནས་དེ་དག་སྤངས་ཏེ། ཆུ་བོ་ནཻརཉྫ་ནར་སྐུ་བསིལ་ནས་བ་ལང་རྫི་བོ་མོ་ལས་འོ་ཐུག་གསོལ་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི ཤིང་དྲུང་དུ་གཤེགས་ནས་བདུད་སྡིག་ཅན་བཏུལ་ཏེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཀུན་དུ་གསལ་བའི་མདོ་ལས། ཁྱིམ་བདག་གིས་བུ་ཁྱེའུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་འོ་ཐུག་གིས་རི་དང་ཤིང་ གི་ལྷ་དག་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པ་ལས་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱེའུ་བཙས་པར་གྱུར་ནས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར་ནས་བ་སྟོང་བཞོས་ནས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་བླུད།དེ་ནས་ཐ་མའི་འོ་མ་སྐ་བ་ལས་ཐུག་པ་བཙོས་པ་ལས་ཟངས་ཀྱི་ཁ་ནས་འདོམ་དོ་ལྷག་ཙམ་དུ་འཕགས་པ་དང་། བུ་ མོ་དེ་ཡང་ཡ་མཚན་དུ་བཟུང་ངོ་།།བྲམ་ཟེ་ཞིག་དེར་འོངས་ནས་བུ་མོ་དེ་ལ་འོ་ཐུག་དེ་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོས་བཏུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། གང་དེ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དེས་འོ་ཐུག་འདི་ཞུ་བར་ནུས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །བུ་མོ་དེས་ཁྱེར་ནས་དྲང་སྲོང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕུལ་བ་དང་། དེས་ གསོལ་མ་ཐག་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

当升入虚空时，四大天王托着马蹄而行。之后菩萨来到一处名为'不知'的地方，那里有古代仙人修行苦行的园林。从马上下来后，对信心深重的车匿说：'你带着乾达迦回去吧'。
于是信心深重的车匿大声哭泣。乾达迦也低头弯曲两前腿跪在地上，用舌头舔舐菩萨的双足，发出声音哭泣。
菩萨心想如果不剃除须发就不是出家的法相，于是从车匿处取来宝剑，亲自剃除了头发。此时净居天的一位天人化现为身着袈裟的猎人，站在菩萨面前。菩萨脱下珍贵的衣服，与其交换了袈裟。
菩萨剃发披上袈裟后说道：'我今天才真正出家了'。如广本所说。
关于苦行，如《圣遍明经》中苦行品所说：'六年所行苦行，无论天人都无法行持，唯有一生补处菩萨才能行持。'
又如《般若波罗蜜多释论》中说：'外道等对苦行深信执著，如果世尊不行持六年苦行，他们就不会相信，会说王子习惯安乐无法行持苦行。而且有些喜好苦行的外道仅行持三个月、半年或一年，没有人能像菩萨那样六年中每日只食一粒芝麻。外道们认为这是最殊胜的苦行，因此生起信心而趋入正道。基于这些因缘，才行持六年苦行。'
关于舍弃苦行而现证菩提，如《圣大般涅槃经》中说：'六年苦行后了知以此无法证悟道果，于是舍弃苦行，在尼连禅河沐浴，接受牧女供养乳糜，前往菩提树下，降伏恶魔，现证无上正等正觉。'
又如《圣遍明经》中说：'一位长者为求得儿子，用乳糜供养山神树神，如愿得子后欢喜地挤取千头牛的乳汁相续调配。最后的浓乳煮成乳糜，从铜器中升起一丈余高，少女视为稀有。一位婆罗门来到那里对少女说：'这乳糜不是凡人所能饮用的，唯有即将成佛者才能饮用。'少女带着乳糜供养仙人菩萨，他饮用后即刻现证圆满菩提。'

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ངས་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་དཀའ་བ་སྤྱོད་མ་ནུས་པའི་སྤངས་པ་མ་ཡིན་གྱི། དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ལས་བརྟགས་ན་མཐར་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་སྤངས་ནས་ཡང་དག་པའི་ཕན་ཡོན་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར།ངས་སྤངས་ནས་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབུ་མའི་སྤྱོད་པ་གྱ་ནོམ་པ་སྤྱད་པས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ནས་སེམས་ཅན་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཤིན་ཏུ་མི་བཟད་པ་ལས་དྲངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲོང་ཁྱེར་རྩཝ་ཅན་གྱད་ཀྱི་ ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་ཅིག་གི་དྲུང་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་གྲོང་ཁྱེར་རྩཝ་ཅན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། གྲོང་ཁྱེར་རྩཝ་ཅན་ན་གནས་པའི་གྱད་རྣམས་གདུལ་བར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་མུ་སྟེགས་ ཅན་སུ་བྷ་དྲ་བསྡུ་ཞིང་འདུལ་བར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གནས་དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྐུ་ལུས་བཏང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་གནས་འདིར་ལན་དྲུག་ འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ལུས་ཡོངས་སུ་བཏོང་ངོ་།།འདིར་བདུན་པ་ལ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ བཀའ་སྩལ་པ།ཁྱེད་ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་ཅིག་གི་དྲུང་དུ་སོང་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་ཁྲི་ཤོམས་ལ་སྔས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྟོན་ཅིག་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེང་གི་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ པའི་བར་དུའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་ཁྲི་སྟན་བཏིང་ལ་སྔས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་སྟོན་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཞེ་ན། ཡུལ་དེའི་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཆོས་དེ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡུལ་དེ་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་སྔས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བསྟན་པའི་ཁྲི་སྟན་བཤམས་ ནས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྟོན་པ་རྣམས་གདུལ་བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་སྟོན་པ་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདིར་བདག་གི་རྗེས་སུ་གདན་ཤོམས་ཤིག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འཇིག་ རྟེན་པའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་དངོས་པོ་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་ཡུལ་དེ་ན་གང་ཤི་བ་དེ་དག་ཁྲིའི་སྟེང་དུ་བཞག་ནས་མགོ་བྱང་དུ་བསྟན་ནས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་མ་ཡིན་པ་ལ་བཀྲ་ ཤིས་ཀྱི་དངོས་པོར་འཛིན་པ་ཞིག་པར་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྔས་བྱང་དུ་ཤོམས་ཤིག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཡང་དག་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་བཀུར་བར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་རབ་ཏུ་དར་ཞིང་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དབུ་བྱང་དུ་བསྟན་ནས་གཟིམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ ལས་འདི་སྐད་དུ།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གདན་བཤམས་པ་ལས་ལོགས་སུ་གཤེགས་ཏེ། རྩིབ་ལོགས་གཡས་པ་ས་ལ་ཕབ་ནས་ཞབས་གཞིབས་ཏེ་དབུ་བྱང་དུ་བསྟན་ནས་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་དྲན་པ་དང་ཡང་དག་པའི་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པར་གཟིམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྒྱ་ ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ།

又在《大毗婆沙论》中说：'我并非是因为无法修行外道的苦行而舍弃，而是因为观察那些苦行，最终无法断除烦恼并获得真实利益，所以我舍弃了它，而修行殊胜的中道实相行为，获得无上菩提，引导众生脱离轮回极为难忍的痛苦。'
关于'转法轮'一词，应如前文所述理解。
关于'般涅槃'一词，《大毗婆沙论》中说：如经中所说：'世尊在拘尸那城跋提河边娑罗双树下入般涅槃。'对此，若问世尊为何在拘尸那城般涅槃？答：为了调伏住在拘尸那城的力士们，以及为了摄受调伏外道须跋陀罗。
有人说是因为世尊在此地多次舍身的缘故。如经中所说：'世尊告诉阿难：如来在此地六次舍弃转轮王身，这第七次是舍弃如来圆满正觉之身。'等等广说。
又在其中世尊告诉阿难：'你去到娑罗双树下，为如来准备床座，枕头朝向北方。如来将在今天午夜时分入无余涅槃。'等等广说。
若问世尊为何吩咐铺设床座枕头朝北？为了显示那个地方上师们的传统，因为那个地方的上师们都是在床座上枕头朝北而卧，世尊也如是。这是因为世尊随顺所化众生的行为，又因为是无上的殊胜导师，所以说'在此随我安置座位'。
有人说是为了显示远离世间非正确的吉祥执著，因为那个地方的人死后都是放在床上头朝北而卧，世尊为了破除对非正确事物执著为吉祥，所以说涅槃时请安排枕头朝北。
有人说是为了显示世尊对正法的极度尊重，因为世尊早已了知涅槃后无上法灯将在北方广泛弘扬并长久住世，所以头朝北而卧。等等广说。
又在其中说：'然后世尊来到准备好的座位旁，右胁着地，双足交叠，头朝北方，具足光明想、正念和正知而卧。'等等广说。

།ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་གློ་གཡས་པ་ཕབ་སྟེ་གཟིམས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་རྣམས་རི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་དང་འདྲ་བར་གཟིམས་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཉལ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། རི་ དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་ཉལ་བ་དང་།ལྷའི་ཉལ་བ་དང་། ཡི་དགས་ཀྱི་ཉལ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ཞེན་པའི་ཉལ་བའོ། དེ་ལ་སེང་གེའི་ཉལ་བ་ནི་གློ་གཡས་པས་ཉལ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷ་ནི་གན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ། །ཡི་དགས་ནི་ཁ་བུབ་ཏུ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ། །འདོད་པ་ལ་ ཞེན་པ་ནི་གློ་གཡོན་པ་ས་ལ་ཕབ་ནས་ཉལ་བར་བྱེད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་སེང་གེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གློ་གཡས་པས་གཟིམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟིམས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མཛད་ཀྱི་བཞུགས་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱུ་སྤངས་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་སྤངས་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ན། མ་དད་པ་དག་འདི་སྐད་དུ་འདི་སྒྱུ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཤི་བའི་རོ་ལ་ཙོག་པུར་འདུག་པ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་ཟེར་བས་སོ། །ཁ ཅིག་ན་རེ་མ་འོངས་པ་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གལ་ཏེ་བཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ན། ད་ལྟར་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལུས་ཀྱི་ཉམས་སྟོབས་ཆུང་བ་ཉལ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དག་དགྲ་ བཅོམ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྐུར་བར་འགྱུར་ཏེ།གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་འདྲ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་འདུག་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་ཞེས་ཟེར་བས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་ཕྱིར་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ཆ་ལས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཤེ་ ན།སྨྲས་པ། དུས་དེའི་ཚེ་མཆོག་ཏུ་དབེན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡུལ་དེ་ན་ཚ་བའི་དུས་སུ་ལས་བྱེད་མི་ནུས་པས་ཕལ་ཆེར་ནམ་གྱི་ཆ་སྟོད་ལ་ལས་རྣམས་བྱེད་དེ། ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ཁོ་ན་ལ་ཐམས་ཅད་དབེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་རྟག་པར་དབེན་པ་ལ་ དགྱེས་ཤིང་།དབེན་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དུས་གཅིག་ན་དབུ་མའི་སྤྱོད་པ་ལ་དགྱེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔོན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཛད་པ་ན་ ལྷར་སྐྱེ་བའི་ནང་ན་ཐ་མ་ཁོ་ནར་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་གནས་པ་བར་མར་སྐྱེས་པ་དང་།མིར་སྐྱེ་བའི་ནང་ན་ཐ་མ་ཡུལ་གྱི་དབུས་གྲོང་ཁྱེར་སེར་སྐྱར་སྐྱེས་ཏེ། ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་མངོན་པར་བྱུང་ནས་དབུ་མའི་སྤྱོད་པ་བསྒོམས་པས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་ནས་སེམས་ཅན་ ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཆེད་དུ་ཡོད་པ་དང་།མེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཤིང་། དབུ་མའི་ཆོས་དམ་པ་ལ་གནས་པས་ན། ནམ་གྱི་གུང་ཐུན་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ ནོ།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་ནི། དོན་རྣམ་པ་བཅུའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།

为什么世尊右胁而卧入眠呢？答曰：为显示诸佛如同兽王狮子般安卧，如经中所说：'卧有四种：兽王狮子卧、天人卧、饿鬼卧、贪欲卧。其中狮子卧是右胁而卧，天人是仰卧，饿鬼是俯卧，贪欲者是左胁着地而卧。'世尊是无上狮子，故右胁而卧。
为何世尊卧而入涅槃，而不是坐着入涅槃呢？答曰：为显示世尊已断诸因。若世尊坐着入涅槃，不信者会说：'这是幻术，死尸怎能端坐？'
有人说是为防止未来诽谤圣者。若坐着入涅槃，现在那些体力微弱而卧着入涅槃的阿罗汉，世人会诽谤说：'他们不是阿罗汉，若是阿罗汉，为何不能像世尊一样坐着入涅槃？'
为何世尊在夜半时分入涅槃呢？答曰：因为那时最为寂静。在那个地方，因天气炎热无法工作，大多在前夜做事，唯有夜半时分一切寂静。如来常喜寂静，赞叹寂静，故于夜半入涅槃。
有人说世尊在一时喜好中道行，如是世尊往昔为菩萨时，于诸天中唯生兜率天中间，于人中唯生中国王城迦毗罗卫，于夜半出家修习中道，证得无上菩提后，为利益众生宣说离有无之法，安住于中道妙法，故于夜半入般涅槃。如是广说。
《圣大方广佛华严经》中说：'为十种因缘故示现入涅槃。'

།འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ ཕྱིར་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་ཏུ་བདེ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་ན་གཟུགས་སུ་ལུས་མི་རྟག་ཅིང་འཇིག་ པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་དུ་བསྟན་ཅིང་རྟག་པར་གནས་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གཉེར་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དང་།མི་རྟག་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་བསྒྱུར་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་རང་དབང་མེད་པ་ ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་སོ་མ་བཏང་བའི་སྣོད་དང་འདྲ་བས་མི་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཆོག་ཡིན་ཏེ། འཇིག་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་ཤི་ཡོངས་ སུ་སྤངས་པས་བྱུང་ནས་ཞིག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དངོས་པོ་རྣམ་པ་འདི་བཅུས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་ མཛད་ཅེ་ན།སེམས་ཅན་ལེ་ལོ་ཅན་བརྩོན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལམ་བསྒོམ་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་ནི། གཞན་ཡང་ལྷ་དང་མི་ཁ་ཅིག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རབ་ཏུ་དབེན་པ་ཐོས་པར་མོས་པས་ན་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་ཆེད་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ཡན་ཆད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྲུལ་པ་སྟོན་པའི་མཚན་ཉིད་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་འཕགས་པ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་རོལ་པའི་མདོ་དང་། ཀུན་ཏུ་ གསལ་བའི་མདོ་དང་།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་དང་། བཀོད་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ བཤད་པའམ་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་བརྒྱད་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི གསུང་ཁྱད་པར་དུ་ཞིག་མཆིས་ན།གསུང་དེས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་ལ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་དེ་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མྱུར་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་བགྱིད་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གསུང་གི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་མདོར་གསོལ་བ་དང་། ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་མདོར་གསོལ་བ་སྟེ། གསུང་གི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་མདོའི་ཚིག་འདི་ ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ།།དེ་ཡང་འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་གླེང་བསླངས་པའོ་། །རྣམ་པ་དུ་ཞིག་མཆིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པའི་གྲངས་སུ་མང་ཉུང་ཞུས་པའོ། །གསུང་དེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུང་གི་ནུས་པའི་ ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ།།ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་མཆིས་ན་གསུང་དེས་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་ལ། གང་ ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མཛད་ཅེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཀྱང་། དོན་གྱིས་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།

也就是说，为了显示一切有为法都是无常的，为了显示一切有为法都是不乐的，为了显示涅槃是最殊胜安乐的，为了显示完全舍弃一切世间，为了显示天人对色身执著，而色身是无常坏灭之法，为了引导他们追求永恒清净的法身，为了显示无常的力量巨大且不可转变，为了显示有为法不能如愿转变且无有自在，为了显示三界诸法如未烧制的器皿般不坚固，为了显示圆满涅槃是最胜真如，为了显示无有坏灭，为了显示因完全舍离生死而非生已坏灭，以此十种事相显示涅槃。
在《圣十地经论》中说道：'为何显示大般涅槃？为了使懈怠众生以精进心修习道路。'
在《圣般若波罗蜜多经》中说：'复次，因为某些天人希望听闻圆满寂静，为了这些菩萨而显示涅槃。'
以上略说如来示现化身的特征，广说分别应当如《圣方广游戏经》、《普明经》、《因果显示经》、《大方广佛华严经》、《大庄严经》等所说而了知。这是第二如来善巧示现化身方便的解说或结语。
第六十八品。菩萨文殊师利又如是启问世尊：'世尊，一切如来加持身语有何特殊差别？以此语能使未成熟的所化众生得以成熟，已成熟者以此缘即能迅速获得解脱。'此下是第三显示语言差别特征。
此又分为四种：略问、略答、观察、广说。这是第一略问，显示语言差别特征经文也分为三种。'文殊'等是启问的引言。'有几种'等是问数量多少。'以此语'等是显示语言的功德利益。
启问的密意是说：一切如来依身所生加持的圣教有几种？以此语使未成熟者成熟，已成熟者得解脱。
在《阿毗达磨集论》中也说与此经义相符合。

།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ལས་ནི་ཚིག་ཡོངས་ སུ་རྫོགས་པས་གསུང་གི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་བྱེ་བྲག་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ལ་སྤྲོ་བ་མེད་པ་རྣམས་སྤྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ནི་མདོ་སྡེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་སྤྲོ་བ་ བསྐྱེད་པ་དང་།སྤྲོ་བར་འགྱུར་བ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་ཅིང་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་བྱ་བ་རྣམས་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་འདུལ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་ཅིང་བྱ་བ་བྱས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡང་དག་པའི་སྦྱོར་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ ཕྱིར་ནི་ཆོས་མངོན་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་ནི། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཚིག་གསུམ་ཡོད་པར་སྟོན་ཏེ། འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་གཟུད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མཛད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ མདོ་དེ་ཉིད་ལས།བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐབས་ལ་མཁས་པ་དེས་ཀྱང་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་གཟུད་པར་མཛད། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཉེ་བའི་འོད་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། རྣམ་གྲངས་འདིས་མདོའི་ཚིག་གསུམ་བཤད་དེ། དེ་ལ་དང་ པོ་ནི་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་འཇུག་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་པར་བསྟན་ནས་འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པས་བཏུལ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་བསྟན་པའི་ མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དེའི་འོག་ཏུ་དུལ་ཞིང་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་འཕེལ་ཞིང་བརྟས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཆ་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པ་དང་ཆ་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་ རྩ་བ་དང་།ཁམས་གསུམ་པ་དང་། ངན་འགྲོ་ལས་རིགས་དང་ལྡན་པ་དང་། རིགས་མེད་པ་དག་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མཛད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་བསྟན་པས་བཏུལ་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་རིགས་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེས་པས་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མཛད་ལ།རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་བསྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པས་རྟག་པར་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བར་མཛད་དེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པས་ནི་ཁམས་གསུམ་ ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མཛད་དོ།།འོད་ཟེར་བཀྱེ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བར་མཛད་པས་ནི་བདེ་འགྲོ་ལ་འཇོག་པར་མཛད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་དག་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་སྐྱེད་པར་མཛད་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚིག་གསུམ་གསུངས་སོ། །གཞན་ ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཆ་མཐུན་པ་དང་།ངེས་པར་འབྱེད་པ་དང་ཆ་མཐུན་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེད་པར་མཛད་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚིག་གསུམ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་དག་མཐོང་བའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གཟུད་པའི་ ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚིག་གསུམ་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པ་ སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པ་འབྱུང་བ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། མདོ་སྡེ་དང་། འདུལ་བ་དང་། མ་མོའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གྲངས་སྨོས་པའོ། །མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་སྨོས་པའོ།

论典中如实了知并随顺而说的是以圆满语言显示语言的三种差别，因此在那论典中三藏的差别是什么呢？为了使未生善根和对胜义无有信解者生起信解而说经藏。为了使已生信解者和将生信解者得以成熟并且不间断地修行而说律藏。为了使已经成熟并且完成修行者通达解脱的正确修行而说论藏。
在《圣佛地经》中说明事业智有三种语言：引入圣教、令得成熟、令得解脱。因此在那经中说：'以成办事业智善巧方便，令入圣教，令得成熟。'
在近光论师的注释中以此方式解释经中的三种语言：其中第一是为了最初生起信心，令诸有情趣入圣教，如同现神通调伏优波离等，如《圣佛本行经》中所说。其后为了调柔堪能而称为成熟。为了增长坚固善根，令具种姓者和无种姓者次第从三界和恶趣中解脱而称为令得解脱。如是以教化的力量，具种姓者以生起圣道而令从三界解脱，无种姓者则令修世间善法而恒生善趣。为了那些善根，以正确说法令从三界解脱。以放光息灭痛苦而安置于善趣。
又复令生闻思修慧而次第说三语。又复令生解脱分、决择分、圣道而次第说三语。又复为令趣入见道、修道、无学道而次第说三语。
在《阿毗达磨集论》、《阿毗达磨释论》、《经庄严论》、《大乘集论注释》朗吉译本和《瑜伽师地论》中有种种解释，因恐繁多此处未说。
世尊对菩萨文殊师利说：'善男子，如来语言略说有三种：经藏、律藏和论藏。'以此显示如来简要回答。此经文也分为三种：'善男子'等是说数量，'经藏'等是如数说名。

།དེ་ལ མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་རིགས་པ་དང་མཐུན་ཞིང་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་དང་འཚམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱའོ།།མདོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པས་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ ཀྱིས་མདོ་སྡེ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་ལས་བརྒྱུས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མདོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་བརྒྱུས་ཤིང་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདུལ་བ་ དུམ་བུ་བཞི་པ་ལས་ཀྱང་།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པ་ ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ།དང་པོ་ནི་འབྱུང་གནས་ཏེ་དོན་རྣམས་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆུ་མིག་ལྟ་བུ་སྟེ་དོན་གྱི་རོ་ལ་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་དོན་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ནི་ཐིག་ལྟ་བུ་སྟེ་ལོག་པར་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འབྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་ནི་ཕྲེང་བ་བརྒྱུས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་བརྒྱུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་མདོའི་དོན་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ལེགས་པར་མཐོང་བ་ལས་ནི། དོན་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་སྟོན་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས། སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་འདི་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་མང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་འདིར་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་མ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དག པའི་སྡོམ་པ་དག་གིས་ཉེས་པ་རྣམ་པ་བདུན་འདུལ་བར་བྱེད་པ་འམ།དབང་པོ་དྲུག་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལེགས་པར་མཐོང་བ་ལས། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་འདུལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུལ་བའི་དོན་དུ་ཞེས་བསྟན་པ་ དང་།གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། དེ་ལ་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱིས་འདུལ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདིའི་དབང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་འདུལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་ པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ།།འདུལ་བ་ནི་འདི་ལའང་མིང་གི་དོན་མང་པོ་ཡོད་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། མདོ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཤཱི་ལ། སྤྱོད་པ་ དང་།རྐང་པ་དང་། གཟེབ་ཅེས་དང་། བྱ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ལ། ཤཱི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསིལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཉེས་པ་དག་གིས་ལུས་དང་སེམས་ཀུན་དུ་གདུང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་བདེ་ཞིང་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསིལ་བྱེད་ ཅེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཉེས་པ་དག་གིས་ངན་འགྲོའི་ཤིན་ཏུ་གདུང་བ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་བདེ་འགྲོ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་བསིལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བརྗོད་པས་ན། དེའི་ ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་མཐོང་ན།འདི་ནི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་ཟེར་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིག་པ་དག་མཐོང་ན་འདི་ནི་སྤྱོད་པ་མེད་པས་སོ་ཞེས་ཟེར་བས་སོ། །གཞན་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱོད་པ་མང་པོའི་གཞི་ཡིན་པས་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།

关于经藏，由于它符合道理且适合众生根机，故称为经藏。经的含义在各种论典中说法不一，在《圣佛地经论》中以两种含义解释经藏：因为它能贯穿和摄集经藏本身，故称为经。如此是为了阐释圣教，以及为了贯穿摄集所化众生。《四分律》中的解释也与《圣佛地经论》相符。
在《杂心论》中以五种含义来说明：经藏具有五种含义：第一是源泉，因为能生出诸义。第二如泉眼，因为义味无尽。第三是开显，因为能显示诸义。第四如准绳，因为能辨别邪正。第五如串珠，因为能贯穿诸法。这五种含义即是经的含义。
在《善见论》中以七种含义来说明，详如彼论所述。在无著菩萨造、朗期所译的《大乘集论释》中，对这三藏各有诸多解释，因恐繁琐此处未述。
关于律藏，是以清净戒律调伏七种过失，或调伏六根，故称为律。因此《善见论》说：'能调伏身语业者即是律的含义'。又《俱舍论》说：'所谓律藏，是说明义理的调伏，因为依此能极善调伏诸根'。《论藏显示》和《如理相应论》大多与《俱舍论》的解释相符。律有多种名义。
因此，《大毗婆沙论》中说：'经中所说戒律（śīla）、行为、足、网、作'等，其中śīla的含义是清凉，因为过失能使身心炽然，而戒律能使之安乐寂静，故称清凉。又因过失能引生恶趣极苦，而戒律能引生善趣，故称清凉。
关于称戒律为行为，是因为世间上说'持戒为行为'，所以见到持戒者就说'此人有行为'，见到破戒者就说'此人无行为'。又因为具足清净戒律者是众多行为的基础，能到达涅槃，故称为行为。

།དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་རྐང་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཡ་ང་བ་སྤངས་ནས་གནས་བདེ་བར་འགྱུར་ཞིང་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ངན་འགྲོ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་ལྷ་དང་མིའི་གནས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་སོ། །ཡང་ན་འཁོར་བ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འགྲམ་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚུལ ཁྲིམས་ལ་གཟེབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པས་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་ལྡན་ཅིང་མི་ཉམས་པ་དང་། སྟོར་བར་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་ནི་དཔེར་ན་གཟེབ་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་ མཚུངས་པས་སོ།།བཙུན་པ་རབ་དབྱངས་ན་རེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་རྐང་པ་ཉམས་པ་མེད་པས་རང་དབང་ཁོ་ནར་བདེ་བའི་གནས་སུ་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པའང་དེ་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་མིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉམ་ངའི་ལས་རྣམས་མཉམ་པ་ ཉིད་དུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཤཱི་ལ་ཞེས་བྱའོ་།།མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལས་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་ངག་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ རིགས་པ་ལས་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ཀུན་དུ་གདུངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ དག་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། ཉེས་པ་རྣམས་ཞི་བར་བྱེད་པས་འདུལ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་མི་ མཐུན་པའི་མིང་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདུལ་བའི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་མ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མ་མོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་མ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མདོ་སྡེ་གཞན་དག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ན་འདིས་མ་མོ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དཔེར་ན་ཡི་གེའི་མ་མོས་ཡི་གེ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་མོ ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མདོ་སྡེ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས་ལྷག་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ། མདོ་སྡེའི་མ་མོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྡུས་ཤིང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་ལ་ བསྔགས་ཤིང་བརྗོད་པའི་གཙུག་ལག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་མ་མོ་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་གསལ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་མོས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ནི་དོན་མི་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་དོན་གསལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་མ་མོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས།གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་མ་མོ་བསྡུ་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་ཏེ། རེ་ཞིག་དཔེར་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མ་མོ་ཞེས་བྱའོ།

关于戒律称为'足'，是因为能够前往善趣并到达涅槃，就如同具足者能够远离险地而安住并前行一样，具足清净戒律者也能超越恶趣而转生天人之处。或者说，能够真实超越轮回而到达涅槃彼岸，因此称为'足'。
关于戒律称为'筐'，是因为能够完全持守一切功德法，如此具戒者能够圆满具足功德而不退失，不会散失，就如同筐能够持守珍宝一样。
尊者妙音说：'戒律称为不坏'，为什么呢？就如同足部无损者能够自在地前往安乐之处，具足清净戒律者也同样能够前往涅槃，应当如广论中所说般理解。
另外，在《俱舍论》中说：别解脱戒的异名如下：因为平等分别恐怖业故称为尸罗（戒）。因为为智者所赞故称为最胜行。因为能作自性故称为业。因为能护身语故称为律仪。这与论典所说和正理相符。
在《瑜伽师地论》中说：关于戒律是这样的，为了息灭破戒过失的热恼，以及具足清净义故。所谓律仪，是因为具有断除的自性相故。
另外，在《大乘集论》中说：因为能息灭诸过失故称为调伏。虽有如此众多异名，但这些都是调伏的异名。
关于称为'本母'，是因为能生起和显示一切法的根本，故称为本母。因此在正理随顺论中说：对于决定所说也称为本母，因为这能作为解说其他经典义理的本母。如同字母能生起文字一样。
也因为能生起一切智故称为本母。因此在《瑜伽师地论》中说：为了详细分别经典，对于超出这四部经所说的内容，佛陀结集并宣说、赞叹称为本母的论典。就如同无字母则文字不明显，未被本母摄持的经典义理也不明显。与此相反则义理明显，因此称为本母。
另外，在《论释》中说：决定所说是这样的，即从诸经中所应结集的本母，首先如诚义经等即称为本母。

།འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་དང་།གཞན་ཡང་སློབ་པ་རྣམས་ལས་གང་གིས་འཕགས་པ་གནས་མཐོང་བ་དག་གིས་རང་གི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ལའང་ མ་མོ་ཞེས་བྱའོ།།མ་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡི་གེ་དང་རྩིས་དང་། གཙུག་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་མ་མོ་ཡོད་པ་ལྟར། མདོ་དག་ལས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ན་གལ་ཏེ་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་མ་མོ་མེད་ན་ཡི་གེ་རྣམས་གསལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལའང་། གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་ན་ནི་ཆོས་རྣམས་གསལ་བར་མི་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ བཞག་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་འགྱུར་བས་སོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་འདྲེས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་། མ་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །མ་མོ་འདི་ལས་གཞན་པ་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གཏན་ལ་ཕབ་ པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།མདོ་སྡེའི་མ་མོ་དང་། འདུལ་བའི་མ་མོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མ་མོ་གསུམ་པོ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མ་མོ་དེ་དག་ལ་ཡང་མིང་མང་དུ་ཡོད་པས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ལས།ཆོས་མངོན་པ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཆོས་འདིས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་པར་བྱེད་ཅིང་། བདེན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ ཆོས་དང་།རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཆོས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཆོས་རེ་རེ་ལའང་རྒྱུན་འཆད་པ་མེད་པར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ངེས་པའི་ཚིག་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཆོས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། སྨྲ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་འདིས་གཞན་དག་གི་སྨྲ་བ་ལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོགས་པའི་ཆོས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདིའི་དབང་གིས་མདོའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ལང་ གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་བསྟན་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་མདོ་སྡེ་ནི་གང་ལགས། འདུལ་བ་ནི་གང་ལགས། མངོན་པ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའོ། །འཇམ་དཔལ་གང་དུ་ངས་བསྡུ་བའི་དངོས་ པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཆོས་བསྟན་པ་དེ་ནི་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་བདག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གསུམ་པོ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ གྱིས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཐུན་མོང་བའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། འདུལ་བ་བཤད་པ་དང་། མ་མོ་རྣམ་པར་བཤད་ པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་མདོ་སྡེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་ཉིད་མདོར་སྨོས་པ་དང་། སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོ་སྡེའི་མཚན་ཉིད་སྨོས་ པའོ།།དེ་ལ་གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་ཉིད་གནས་སུ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཤེགས་ཉིད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་གང་ཡིན་པའོ། །དངོས་པོ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དེ་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་སོགས་པའོ།

也就是说，如来亲自广泛分别开示诸法自性相的内容，以及其他学人中能依靠自己的种姓而以见圣处的方式无颠倒地宣说诸法自性相者，这些也称为'本母'。
此本母即称为'对法'。譬如世间的文字、算术及一切学术都有本母，同样应当了知，经中确立诸法性相的论述也是如此。
又如，世间若无文字的本母，则文字不会明晰。同样，十二分教若无诸法自性相的建立，诸法也不会明晰；若有建立，则诸法性相会明晰。
又因为显示诸法无杂染的性相，所以此本母也称为'对法'。
除此本母外，凡是解说诸经义理者，称为'决定宣说'。
关于经的本母、律的本母和法相的本母这三者的差别，应当如《瑜伽师地论》中详细所说般了知。
这些本母有多种名称，如世亲论师所造的《大乘集论释》中说：'对法也称为现前法，因为以此法能现证无住涅槃，并且显示诸谛、菩提分法、解脱门等。'
也称为'相续不断法'，因为对每一法都无间断地反复显示决定语、自相、共相等无量差别。
也称为'胜伏法'，因为具足圆满言说，能胜过他人的言说。
也称为'了解法'，因为依此能了解经义。
朗吉译师的注释中也如是说。
'世尊，何为经？何为律？何为对法？'这是显示第三部分中三者的性相。
从'文殊，凡是我依集事而说法者，是名为经'以下，是第四部分广说自性相。
这又分为两种：广说三藏性相，以及从'文殊菩萨'至'共同色'等显示三藏不共之相。
初者又分三种：经的广说、律的广说和本母的广说。
这是第一经的广说，又分三种：即略说性相、分别三门、依次第广说。
这是第一略说经的性相。
'于何处'是指经的处所。'彼中'即是所行，是仅仅假立于五蕴者。事即自性事，是四摄事等。

།འདི་ལྟར་མདོ་ནི་ དངོས་པོ་རྣམས་བསྡུས་པ་དག་གི་ཆོས་རྣམས་རྟོགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ངས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པ་དེ་ནི་མདོ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་བཞིའི་དབང་དུ་བྱས་པའམ། དངོས་པོ་དགུའི་ དབང་དུ་བྱས་པ་འམ།དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་དབང་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྒོ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །འདི་ལྟར་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །དངོས་པོ་བཞི་དང་། དངོས་པོ་དགུ་དང་། དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་གང་ཡིན་ པའོ།།དངོས་པོ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདིའང་དངོས་པོ་གསུམ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་དངོས་པོ་བཞི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ། །ཐོས་པའི་དངོས་པོ་དང་། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་དངོས་པོ་དང་། བསླབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དངོས་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་གསུངས་པའོ། །དངོས་པོ་འདི་ བཞི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྡུས་པ་དང་།རྒྱས་པར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གསུམ་སྟེ་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་ གཉིས་པོ་དག་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ།དམ་པ་མཆོག་གསུམ་ལ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་དག་དང་བྱང་ཆུབ་གསུམ། །སེམས་ཅན་རྣམ་དག་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར་ནི་གསུངས། །ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་ཐོབ་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དག་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ལ་མདོ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པ་དང་། ལུང་དུ་བསྟན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ དང་།རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་འབྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་པའི་རབས་དང་། ཤིན་དུ་རྒྱས་པ་དང་། རྨད་དུ་བྱུང་བའི་སྡེ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དོ། །དེ་ལ་གླེང་གཞིའི་སྡེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་གཏན་ལ་ཕབ་པར་བསྟན་པའི་ སྡེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དམ་པ་མཆོག་གསུམ་ལ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའོ། །བསླབ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གོ། །བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བྱང་ཆུབ དག་གོ།།སེམས་ཅན་རྣམ་དག་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར་ནི་གསུངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ལ་གསུམ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐབས་དང་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་ པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཐོས་པ་དང་། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའོ། །ཐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསླབ་པ་གསུམ་དག་གོ། །འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དངོས་པོ་བཞི་ཇི་ལྟར་རྒྱ་ཆེར་ བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།།དངོས་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དངོས་པོ་དགུ་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པར་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ།

如是经中，由于了知诸事物所摄之法，因此世尊说：'我依据所摄事而宣说诸法，此即名为经'。
此即依据四事，或依据九事，或依据二十九事而说，此为第二开示三种门。
如是所摄事有三种：四事、九事及二十九事。
'四事为何'等，显示第三依次分别解说。此亦从三事分别解说中分为三种：此为第一四事分别解说。
此亦显示请问与回答：此为请问。
'闻事、皈依事、学处事及菩提事'为第二回答。
此四事略说与广分别，应如论释中所说而了知。
其中有三：如彼论颂中所说：'十二分教具三藏，皈依三宝最胜尊，三学及与三菩提，为令有情得清净而宣说。'
此论释中：'所谓获得者，即获得十二分教。十二分教具足三藏，其中经、应颂、记别、讽诵、自说、如是语、本生、方广、希有事等，是经藏。其中因缘分，是律藏。其中论议分，是阿毗达磨藏。'如是十二分教应如彼处所说而了知。
复次彼中：'皈依三宝最胜尊'者，即皈依佛法僧。'三学'者，即戒学、定学、慧学三种。'菩提'者，即三乘菩提。
'为令有情得清净而宣说'者，为令有情获得清净，故依次第宣说三种法，即能持、方便及果。其中能持者，即闻及皈依。方便者，即三学。果者，即三种菩提。如是解说。
其广说者，如彼论中广说四事，恐繁不述。
从'何等事'以下，显示第二九事分别解说。此亦有请问与回答，此即是请问。

།སེམས་ཅན་དུ་གདགས་ པའི་དངོས་པོ་དང་།དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། དེ་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་དང་། དེ་འབྱུང་བ་གནས་པའི་དངོས་པོ་དང་། དེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་དང་། དེའི་བྱེ་བྲག་གི་དངོས་པོ་དང་། སྟོན་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་དང་། བསྟན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། འཁོར་གྱི་དངོས་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །དངོས་པོ་དགུ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའི་དངོས་པོ་དགུ་ཡང་སྤངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དངོས་པོ་དགུ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་རྣམས་སོ།།སྐྱེ་བའི་དངོས་པོ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ཟས་བཞི་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཟས་བཞི་པོ་རྣམས་སོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ པོ་རྣམས་སོ།།སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཁམས་ཚད་མེད་པ་རྣམས་སོ། ། སྟོན་པའི་དངོས་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་དེ་དག་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་སོ། །བསྟན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །འཁོར་གྱི་ དངོས་པོ་ནི་འཁོར་བརྒྱད་དེ།རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འཁོར་དང་། བྲམ་ཟེའི་འཁོར་དང་། ཁྱིམ་བདག་གི་འཁོར་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འཁོར་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་འཁོར་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་འཁོར་དང་། བདུད་ཀྱི་འཁོར་དང་། ཚངས་པའི་འཁོར་ཏོ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།ལུང་རིང་པོ་དང་ལུང་གཅིག་ལ་སྤྲོས་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཁོར་བརྒྱད་བཀོད་པ་ཡང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་ཏོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ དང་།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཚིག་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་ཀྱང་དངོས་པོ་དགུ་བསྟན་པ་ལ་ནི་དོན་མི་མཐུན་པ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། དངོས་པོ་དགུ་འབྱུང་བ་ཡང་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ ནོ།།ལྷ་དང་མི་དག་ལས་སོ་སོ་ནས་འཁོར་བཞི་བསྟན་པ་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྒྱུ་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་ཕྱིར་འཁོར་རྣམ་པ་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། རྒྱུ་ བཞིས་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཁོར་རྣམ་བཞིར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ནི་ལྷར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བདག་པོའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཡོན་གནས་སུ་ བཀུར་བའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་ལ་རག་མ་ལུས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་འདི་བཞི་ནི་མིར་གྱུར་པའི་ནང་ན་འཁོར་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པའི་མཐར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ དང་།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཐར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་ལྷར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ལོགས་ཤིག་ ཏུ་དགེ་སྦྱོང་དང་།བྲམ་ཟེ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་དང་། བདུད་དང་ཚངས་པའི་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ནི་མངས་ཀྱིས་དོགས་ནས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ བཤད་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ་འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཉིད་དོ།

有情所施设的事物、其受用的事物、其生起的事物、其生起所依的事物、其烦恼的事物、清净的事物、其差别的事物、能诠的事物、所诠的事物、眷属的事物，这是第二如来所作的正确回答。对于这九种事物的详细解释，应当如《瑜伽师地论》中所说般了知。因此，从该论中也应了知舍弃佛语九事。何为九事？其中，有情事是五取蕴。其中，受用事是十二处。生起事是十二缘起支。生起所依事是四食。烦恼及清净事是四圣谛。差别事是无量界。能诠事是佛及其声闻。所诠事是念处等菩提分法。眷属事是八众：刹帝利众、婆罗门众、居士众、沙门众、四大天王众、三十三天众、魔众、梵众。
如《长阿含经》和《增一阿含经》及《般若波罗蜜多释论》中所说的八众安立，也与《瑜伽师地论》所说相符。《解深密经》和《深密解脱经》虽然文字略有不同，但在阐述九事的意义上并无差异。论释中所说的九事也与此经所说相符。
若问：为何要分别说明人天各四众的理由何在？答：如《瑜伽师地论》中说，由七种因缘而安立八众。因此，该论中说：应知由四因在人中安立如来四众。由三因在天中安立四众。即：由最胜主性故、由世人敬为福田故、由不依他受用资具故、由断除一切受用故，由这四种因在人中安立四众。由依地最后故、由欲界最后故、由语行最后故，在天中安立四众。
在《般若波罗蜜多释论》中，另外广说沙门、婆罗门、三十三天、魔及梵众，因恐文繁，此处未说。从'何为二十九事'以下，是第三分别解说二十九事，这也包含请问和回答两部分，这是其中的请问部分。

།འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པས་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ།བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་པའི་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་བསྟན་པའོ། །དེའི་བསྟན་ བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས།དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་དགུ་པོ་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མདོ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་དངོས་པོ་བཞི་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་ དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་འཛིན་པ་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དེ་ལྟར་རྣམ་ པ་བཞི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འཁོར་བར་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཁོར་བར་འཇུག་པའི་རྩ་བ་ནི་འཛིན་ པ་གཉིས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཛིན་པ་གཉིས་ལས་ཀྱང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རགས་པ་ཡིན་པས་སྔར་བསྟན་ལ། ཆོས་སུ་འཛིན་པ་ནི་ཕྲ་བས་ན་ཕྱིས་བསྟན་ཏེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་སུ་འཛིན་པས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་ པོ་ལྔའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔས་འདུས་ བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བསྡུའོ་། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཟང་སྟེ། ཁམས་ དང་སྐྱེ་མཆེད་སྒོ་གཉིས་པོ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་མ་ཡིན་པར་ཡང་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་གོ་རིམས་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་ཇི་ལྟར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་འབྱུང་བ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས།དེ་ཉིད་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ཉིད་ལ་གང་ཟག་འདུ་ཤེས་སུ་བྱས་ནས་ཕྱི་མར་འབྱུང་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མིང་དུ་བྱས་ནས་ཕྱི་མར་འབྱུང་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་དག་ཏུ་འཛིན་པའི་ དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་སུ་རྣམ་པར་བཞག་པས་ཕྱི་མར་འབྱུང་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཕུང་པོ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ ཤེས་པ་དང་།ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཕྱི་མར་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལས་བརྩམས་ཏེ་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་སྟོན་ ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དངོས་པོ་བཞི་བསྟན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བསྟན་པའོ།

也就是说，从烦恼方面开始，所说的'诸行聚集之事'等，是第二如来分别宣说二十五事。
这也分为两种解说：宣说烦恼方面的事，以及从清净方面开始的二十五事。
在其论典解释中，二十九事是这样的，即是总摄九事。经中从烦恼方面开始宣说四事，从清净方面开始宣说二十五事。
烦恼方面的宣说也分为四种：宣说五蕴、宣说缘起、宣说执法、以及烦恼有四种的原因是：因为烦恼的本性即是五蕴，因为烦恼轮回的趣入即是缘起，因为轮回趣入的根本是二执。
在二执中，我执较粗故先说，法执较细故后说，因为我执必定由法执而生。这是首先宣说五蕴事。
其中应知烦恼方面有三种：烦恼、业、生的烦恼三种。所谓'诸行聚集之事'即是五蕴，因为五蕴摄集有为法故说为诸行聚集之事。
或者'诸行'是指蕴、界、处的摄集。虽然有这两种解释，但前说较好，因为界和处二门也属于非行。
所谓'其次第随行之事'是第二宣说十二缘起支。如是烦恼的十二缘起支，其次第随行即如无明缘行乃至生缘老死。
或者'其'是指五蕴。论典解释中说：'即其次第随行之事'。
所谓'于彼作补特伽罗想而为后有因之事，及作法名而为后有因之事'是宣说三种执著之事。
论典解释中说：'即于彼安立为有情想而为后有因之事'。这是说：如何由此执著，以烦恼蕴上的我想和法想力而成为后有轮回之因。
从'从清净方面开始，于所缘专注之事'以下，是第二宣说清净方面的二十五事。
这也分为两种：宣说世间清净的四事，以及宣说出世间清净的二十一事。

།དངོས་པོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པ་དང་། བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ བསྟན་པ་དང་།སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་བཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་དངོས་པོ་བཞི་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོའི་གོ་རིམས་ཀྱིས་གདོན་མི་ཟ་བར་སྔར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་བསམ་པའི་ ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་འགྱུར།བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདྲེན་པ་དང་། སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་དངོས་པོ་བཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་གོ་རིམས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལས་ནི་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ པའི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ།།དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། བསྟན་པ་དག་ལ་སེམས་ཉེ་བར་གཏོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡང་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡུལ་ལ་ སེམས་ཉེ་བར་གཏོད་པའོ།།དེ་ཉིད་ལ་རྩོལ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་དེ་ཉིད་ལ་གཅིག་ཏུ་བདེན་པར་མཐོང་ནས་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་ གནས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟར་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སེམས་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཚེ་འདི་ལ་ནི་བདེ་བར་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དངོས་གཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ སྟོན་ཏེ་།མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཐོབ་ནས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་དམིགས་པའི་ཐབས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་ པའི་དངོས་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། དངོས་པོ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་བཞིས་མཐོང་བའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་དྲུག་གིས་བསྒོམ་པའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་བཞིས་མི་སློབ་ པའི་ལམ་བསྟན་པ་དང་།དངོས་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། འདི་ནི་དངོས་པོ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་ཡོད་དེ།ཅི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ཐབས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་ འདས་པ་ལ་དམིགས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་ཀྱི་དམིགས་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཐབས་ཀྱི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དངོས་པོ་བཞི་ལས་བརྩམས་ ནས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་འཕགས་ པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་།རྩེ་མོ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བཞི་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

事物有四种，即：宣说闻慧、宣说思慧、宣说修定、宣说四事定。其中，世间清净四事也是按照瑜伽次第，必定先以闻慧引生思慧，
以思慧引生修定，以修定获得四事定，因此次第而说为四种。这是首先宣说闻慧事，
其中所谓清净分，即是：世间的、出世间的、有漏的、无漏的清净诸法。在清净分中，这是宣说世间清净分。
所谓专注所缘事，是欲界的闻慧，即是对教法专注其心。或者是对所诠义和念住境专注其心。
所谓于彼精进事，是宣说第二思慧事。即是对闻慧境界深信为实，以精进努力作意。
所谓心住事，是宣说第三修定。即是以思慧力而心住于修定。
所谓现法乐住事，是宣说第四正定。即是获得六神通后，于现见法中安乐而住。
从'超越一切苦所缘方便事'以下，是宣说第二出世间二十一事。这又分为六种：以一事宣说解脱分、以四事宣说见道、以六事宣说修道、以四事宣说无学道、以二事宣说殊胜与非殊胜。这是以一事宣说解脱分。
对此经文有两种解释：有人说'超越一切苦'是指涅槃，如此由涅槃力令诸有情超越一切苦，缘于解脱分善，因为是涅槃方便之因，故称方便事。
有人说解脱分善有两种含义：第一是缘于超越轮回一切苦。第二是为缘涅槃方便，故称超越一切苦方便所缘事。
以下是第二从四事开始宣说决择分。这也分为两种：宣说遍知苦事、断集事、证灭事、修道事。
如此依于四圣谛而生暖、顶等四善根，故宣说四种事。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གནས ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། ནང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དང་པོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་བརྩམས་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ སྒྲུབ་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་ནི་ནང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་གསུམ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་འབྱུང་བའང་ངེས་པར་སྔར་སེམས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་ལས་འབྱུང་བས་སོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་ བས་ནི་ལས་སློང་བའི་ལམ་བསྟན་ཏོ།།ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཉིད་དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་གནས་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ནང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་གནས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]ནང་གི་ལུས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ནང་གི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ནང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བའི་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་པོ་གཉིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་པའོ་། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་པ་ནི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཤེས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གཞན་ནི་སྔ་མའི་བཤད་པ་བཞིན་ཁ་ཅིག་ན་རེ། གསུམ་པོ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་པོ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དུ་མར བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་གཏུགས་ནས་བཤད་པ་གཉིས་པ་བཟང་བར་བཤད་དོ། །བསྒོམ་པའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། བསྒོམ་པའི་དངོས་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ པ་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་།འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི་བསྒོམ་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་ པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ཡིན་པས་མངོན་དུ་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ནི་བསྒོམ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལས། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

这是首先显示遍知苦的事物，这又分为两种：略说遍知苦和分别解说三种遍知。这是第一种，即如是遍知三界苦谛。由于有三种，为了遍知颠倒处，为了从执著有情开始遍知外在有情颠倒行为处，为了遍知内在离除我慢。这是显示第二种分别解说三种遍知。
由于有三种，首先为了遍知从颠倒开始的处所。第二是为了从执著有情开始遍知外在有情颠倒行为处。第三是为了遍知内在离除我慢的处所。
对这三种经文的解释不同，有些人说：'为了遍知颠倒处'是为了遍知三界苦谛是颠倒的处所。'从执著有情开始为了遍知外在有情颠倒行为处'是遍知欲界苦谛，因为依靠执著有情而生起杀生等道，必定是先生起有情想而生起的。'外在有情'是显示发起业道。'颠倒行为'是由此产生的业行。这是说明：由遍知欲界苦谛，从执著有情开始，遍知外在有情颠倒行为处。
'为了遍知内在离除我慢处'是遍知色界内身是苦谛，如是上二界的一切烦恼都依内身而生，故说'内在离除我慢'。
有些人说前二种遍知仅属欲界，第三种遍知是了知上二界。其余如前解释。有些人说这三种依次是遍知三界的苦。
虽有多种解释，但玄奘法师对照《瑜伽师地论释》后说第二种解释较好。
'修习处事、现证事和修习事'是显示第二种断除集、现证灭、修习道的事。集谛是修习违品烦恼二种，故称修习处事。灭是无为，故称现证事。圣道称为修习事，因此经论中说：'应遍知苦，应修习道。'

།དེའི་སྙིང་ པོར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་།དེའི་རྣམ་པའི་དངོས་པོ་དང་། དེའི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་དང་། སྤངས་པ་དང་། མ་སྤངས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་མཁས་པའི་དངོས་པོ་དང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དངོས་པོ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྙིང་པོར་ བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་སྟེ།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ལམ་མཐོང་བའི་དབང་གིས་ཡང་དག་པ་དང་། མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན། ལམ་མཐོང་བ་ཐོབ་ པའི་དབང་གིས་ནམས་ཀྱང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་སྙིང་པོར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།དེའི་རྣམ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་སྟེ། སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་རྣམ་པ་ཐ་ དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་དམིགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་བསྟན་པའོ། །སྤངས་པ་དང་མ་སྤངས་པ་སྤྱོད་པ་ལ་མཁས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ མཐོང་བའི་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ད་རུང་མ་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ།། །།བམ་པོ་དྲུག་ཅུ་དགུ་པ་། དེ་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་དང་། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་དང་། རྣམ་ པར་མི་གཡེང་བའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་།བསྒོམ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་སྦྱོར་བ་བསམ་པའི་དངོས་པོ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དེ་བསྟན་པའི་དངོས་པོའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་དྲུག་ལས་བརྩམས་ནས་བསྒོམ་པའི་ལམ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ སྟོན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་མ་ཞུགས་པའི་བར་སྐབས་དེར་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ སྟེ་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་དང་། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་སྦྱོར་ བའི་ལས་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྣམ་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དུས་མཚུངས་པའི་ཆོས་སོ། །རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་བཟུང་སྟེ། འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གནས་ཞེས་བྱའོ། ། སྒོམ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་སྦྱོར་བ་གསལ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི སེམས་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དངོས་པོ་སྔ་མ་གསུམ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོ་བཞི་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ། །དངོས་པོ་སྔ་མ་ནི་གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།དངོས་པོ་དྲུག་པོ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལམ་བསྒོམ་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བསམ་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁམས་གསུམ་ གྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་པ་སྦྱོར་བའི་ལམ་རིང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་དང་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ནས་ཁམས་གསུམ་གྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་ བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་པ་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཉེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

其中'作为心要之事物、其行相之事物、其所缘之事物、以及善巧于已断与未断之行为之事物'这些，是从第三个四种事物开始宣说见道的教授。
其中'作为心要之事物'是指正确之道，由于以正确见道之力而不退失于正确及有相见道二种，故称为心要。若从另一种解释方式来说，由于获得见道之力而永不退回到凡夫之位，故称见道为作为心要之事物。
'其行相之事物'是指有相见道，因为有三种心及十六种心之不同行相。
'其所缘之事物'是指有相见道之所缘境之事物的教授。
'善巧于已断与未断之行为之事物'是指以有相见道断除见所断烦恼，而尚未断除修所断烦恼的分别智。
第六十九卷。其中'散乱之事物、不散乱之事物、不散乱住处之事物、厌离修行之加行思维之事物、修行功德之事物、及其教授之事物'，是从第四个六种事物开始宣说修道的教授。
对此经文的解释有不同说法：有些人说，'散乱之事物'是指从见道出来后尚未进入修道期间暂时的心散乱状态，因为不是烦恼性的，所以称为散乱。
'不散乱之事物'与'不散乱住处之事物'是指安住于禅定时断除欲界修所断烦恼的加行。不散乱之事物是指除了禅定行相以外的其他俱生法。不散乱住处之事物专指禅定自体，因为这是智慧的所依，故称为住处。
'厌离修行之加行明显之事物'是指断除色界和无色界修所断烦恼的无碍道。
'其教授之事物'是指金刚喻定的无碍道。
有些人说前三种事物如前所述。第四事物是断除三界修所断烦恼的无间道。第五事物是色界和无色界的根本定。第六事物如前所述。
另有人说，'散乱之事物'是指依靠闻慧和思慧而不能断除三界修所断烦恼的远加行道。
'不散乱之事物'和'不散乱住处之事物'是指安住于禅定而不能断除三界修所断烦恼的近加行道。

།དེ་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་ནི་མཉམ་པར་བཞག་པ་ན་གཞན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྣམ་ པ་ཁོ་ནས་བཟུང་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་གནས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་སྦྱོར་བ་བརྩམས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ལམ་མོ།།བསྒོམ་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མོ། །དེ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་ བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྟེ།རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བསྟན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དེ་མི་སློབ་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་དཔེ་གཞན་ཁ་ཅིག་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དེ་མ་ཚང་ངོ་། །དཔེ་འདི་ལས་ནི་དངོས་པོ་དྲུག་ཅར་ཚང་བར་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས ལ་སོགས་པ་དང་གཏུགས་པ་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་དྲུག་ཚང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།འདིར་དངོས་པོ་དྲུག་ཚང་བར་བསྟན་པའི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་པ་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་དང་། འཕགས་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཡོག་འཁོར་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་དང་། དེ་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་མི་སློབ་པའི་ལམ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་འཕགས་པའི་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཟད་པ་དང་།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཕགས་པའི་ཕྱོགས་དང་གཡོག་འཁོར་བསྡུས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཟུང་བ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ལྷག་མ་མེད་པར་འཇུག་ཏུ་ཉེ་བ་ན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མ་མེད་པར་འཇུག་ཏུ་ཉེ་བ་ན་སྔར་འགོག་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་འགོག་པས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་སྤྱི་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། དེ་མི་བསྒོམ་པས་ ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དྲུག་པ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བརྩམས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོ་གཉིས་ བསྟན་པ་དང་།རྒོལ་བའི་ལས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་དང་། ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དོ། །འདུལ་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལེགས་པར་ཆོས་གསུངས་པ་ནི་རིགས་པས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་འདུལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་མཐུན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ནི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

关于这些，散乱的事物是指在等持时其他心和心所法不散乱的状态。住处的事物是指仅以三摩地的形式摄持，为智慧所依止处，故称为'其他'。修习厌离加行所作的事物是指断除欲界中应以修断的烦恼的无间道和解脱道。修习功德的事物是指断除色界中应以修断的烦恼的无间道和解脱道。彼之宣说的事物是指断除无色界中应以修断的烦恼的无间道，即金刚喻定。为何不说解脱道？因为彼解脱道是无学道所摄故。
在某些《解深密经》的版本和《深密解脱经》中，没有'不散乱事'这一项，是不完整的。在此版本中六事皆全，因为对照印度原本以及《解深密经》和《瑜伽师地论》等论著，六事皆全，故此处显示六事完整是正确的。
圣者行境摄事、圣者眷属摄事、真实通达事、证得涅槃事等四种事，是从第五事开始宣说无学道。其中，圣者行境摄事是指以正智所摄的尽智和无生智。圣者眷属摄事是指后得智所摄的尽智和无生智。真实通达事是指将入无余依涅槃时仍修真实义。证得涅槃事是指将入无余依涅槃时，先前以灭尽定入定的阿赖耶识以彼自身而般涅槃。
在善说法律中，世间正见超越一切外道正见的事，以及由不修习而退失的事等，是从第六事开始宣说殊胜与非殊胜。这也分为两种：宣说二事和辩论业。这是第一种，其中'善说法律'是指三藏所说的教法。'善说法'是指经藏和阿毗达磨藏。'律'即是律藏。因此，如《瑜伽师地论》中说：'善说法是以理趣摄持殊胜功德，律是与息灭一切烦恼相应'。'善说法律'的广释应如前文所述而了知。

།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་འཇིག་རྟེན་ པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དམན་པ་ཡིན་ཡང་།འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་ པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྤྱི་བོར་མཐོང་བའི་ས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་དཔེ་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་གཞུང་གིས་བསྟན་པའི་ཡང་དག་པའི་ ལྟ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དེ་ནི་དཔེར་ན་མིའི་སྤྱི་བོ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།།དེ་མི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལྟ་བ་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་ འདུལ་བ་དེ་ལས་དགེ་བ་གཞན་བསྒོམ་ཞིང་།དངོས་པོ་སྔ་མ་མི་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་མི་བསྒོམ་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་ ཀྱི།ལྟ་བའི་ཉེས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒོལ་བའི་ལན་སྟོན་པ་འདི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་པ་འདི་དག་འདི་སྐད་དོ། །མི་བསྒོམ་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ། །ཉེས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ་།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་མི་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱའི། དངོས་པོ་གཉིས་པ་ལ་ཉེས་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ ནི་མ་ཐོབ་པ་དང་།མ་བསྒོམས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལ་བྱའོ། །དེས་ན་དངོས་པོ་གཉིས་པ་འདི་ནི་དཔྱད་ན་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཇི་སྙེད་པ་ཡོད་པ་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འཇམ་དཔལ་གང་དུ་ངས་ ཉན་ཐོས་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའམ་། སོ་སོར་ཐར་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་འདུལ་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།མཚན་ཉིད་མདོར་བསྟན་པ་དང་། ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་དབྱེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་མདོར་བསྟན་པའོ། །འདི་ལ་གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་གང་དུ་ཞེས་པ་ནི་གནས་སུ་བསྟན་པའོ། །ངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ སྟེ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པའོ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེས་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རིགས་བདུན་པོ་དག་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་དང་། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ཡན་ལག་བདུན་ཁོ་ན་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྤྱིར་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ གསུམ་པོ་དག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འཇོག་གོ།།དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་རིགས་བརྒྱད་པོ་དག་གིས་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་པོ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སོ་སོ་ནས་སྡིག་པ་སྣ་ཚོགས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་།ལམ་གྱི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།

这是从三藏所说的解脱分所摄的世间正见，虽然是低劣的，但是要说明它比一切外道的正见都更为殊胜。
关于'成为正见顶上之事'这一说法有两种解释：有人说因为是在顶位见到的正见，所以称为'成为正见顶上之事'。有人说这是从比喻而得名，因为他们教义所说的殊胜正见如同人的头顶一样，所以称为'成为正见顶上之事'。
'不修习而退失之事'是说明第二种情况，即在善说法律中修习其他善法而不修习前面所说之事，因此称为'因不修习而退失之事'。
是说因为不修习善说法律而退失，而不是因为见解过失而退失。这是对第二种诤论的回答，外道们说：'是因不修习而退失之事，会成为过失的过患。'因此说此语，所谓退失是因为不修习善说法律而退失，而不是因为第二种情况有过失而说退失。这里是指未获得和未修习两种退失。因此这第二种情况若详细观察，则超胜于外道们所有的正见。
文中'阎曼德迦尔，我针对声闻和菩萨宣说别解脱或与别解脱相应之法，这称为律'以下是第二部分详细解释律的内容。这又分为两部分：略说性相和以问答广分别。这是第一部分略说性相。
其中'于何处'是指在律的教法中所说的处所。'我'是指如来，是对五蕴的假名施设。如是，如来为声闻和菩萨宣说与别解脱相应之法，即七众正受的别解脱戒律。
其中有差别，二乘正受仅在身语七支上建立自性。菩萨则总的在身等三业上建立自性。
关于'别解脱'一词，诸部解释不同，有部的教义解释为：八众正受戒时，最初以表业各别断除诸罪，故称别解脱道。

།དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ ནི་རྣམ་རིག་མིན་ཁོ་ན་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་།ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། མི་མཉམ་པ་རྣམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ནི་བསིལ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་ བླངས་པ་དཔེ།།ལུས་ལ་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་། །ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ་། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་གི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་ངག་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་ ཐར་པ་དེ་ནི་གནས་སྐབས་དང་པོ་དང་།ཐ་མ་ལས་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་མིང་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་། ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། འདི་ལྟར་དང་པོ་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ ན།དང་པོ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་སོ་སོ་ནས་སྡིག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་སོ་སོ་ནས་སྤོང་བའི་དོན་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་མིང་དུ་རྣམ་པར་བཞག་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་བྱ་བ་མཐར་ཕྱིན་ནས་ལས་རྣམས་ བསལ་བའི་དོན་ལས་བརྩམས་ནས་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་མིང་དུ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལས་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྩ་བ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ནས་མ་བཏང་བའི་བར་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱའོ།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་སྟེ། ཕྱིས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རིག་པ་དང་ རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་།ཕལ་ཆེར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དང་པོ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། །བར་མ་ནི་ཡང་ ན་དང་པོར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཐ་མ་ནི་ཡང་དེ་དང་པོར་འབྱུང་བ་ནི་ཉམ་ང་བའི་ངན་འགྲོ་ལས་ཡང་དང་པོར་འདའ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱུར་བྱས་པ་ཐ་དད་པ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པས་ན་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ལས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་དང་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཅིག་གིས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། འདོད་ པའི་ཁམས་ན་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བས་ཐ་དད་དེ།དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ཡན་ལག་བདུན་པོ་དག་རེ་རེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་གིས་ཐ་དད་པར་བྱས་པ་སྟོན་ཏོ། །ཏིང་ངེ་ འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པ་གཉིས་ཀའང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་བ་དང་། མ་ཟིན་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ཡན་ལག་བདུན་པོ་དག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་རྒྱུ་བྱས་པ་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏེ།བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་སུ་གྱུར་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་སེམས་ བཞིན་དུ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།

因此，为了说明《俱舍论》中别解脱戒的差别名称，颂云：'这一切也称为戒律、善行及律仪。首先，唯无表色称为别解脱和业道。'如其注释中说：'戒律是使不平等者平等，其词源解释为清凉，如偈颂所说：如实受持戒律者，身无遍受热恼故，故称戒律。因为为智者所赞叹，故称善行。因为是行为的本质，为防护身语故称律仪。'
应知别解脱是初位和后位无差别的名称。第一刹那的表色和无表色唯独获得别解脱和业道的名称。如是，最初正受律仪时，以最初的表色和无表色各别断除种种罪恶，故从最初各别断除的意义而安立别解脱的名称。同时，从完成行为而清除诸业的意义，安立业道的名称，因此第一刹那称为别解脱。也称为别解脱戒。根本也称为业道。
从第二刹那直至未舍之间的一切，既不称为别解脱，也不称为别解脱戒，也不称为业道，称为后起，如是详细如彼中所说。从所说的论典和正理相应处也多与《俱舍论》所说相符。其中差别是说由三种意义称为别解脱。第一与《俱舍论》所说相同。中间则说：或因为是最初应修故称别解脱。最后则说：又因为最初生起者最初超越可怖恶趣故称别解脱。
另一种解释方式是：因为以七支大种为因而各别解脱，故称别解脱。这与业和定的七支具有共同因不同，是由一大种所造。《俱舍论》说：'欲界中无表的等流是有漏的，以大种生而有差别。其中大种生这一词，表示身语七支各由大种差别所造。'
定所生无表的差别也有两种，即诸禅定和无漏律仪。二者皆依定而增长，未执受，无差别大种这一词表示无表七支由四大种为因而平等，如是解释。为何如此？因为所依大种如心一样成为一性，无有差别故。

།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ ཡང་དག་པར་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས།ཡང་ན་ལམ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ལ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ གཡེང་བས་བྱས་པའི་དགེ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཐ་དད་པར་སྤྱོད་ཅིང་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་སོ་སོར་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་གཞན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། ཚུལ་ ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡང་དག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་ན་སོ་སོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་ཐ་དད་པའོ། །ཐར་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུའོ། །ལམ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ ནི་ཡང་དག་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་དག་གི་དགེ་བ་རྣམ་པར་གཡེང་བས་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ལམ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ བྱུང་བའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ནི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་པ་ཡིན་པས་མཚུངས་པར་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པ་ལ་གཞོལ་བ་ཡིན་ལ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་འདི་ནི་སེམས་དང་སོ་སོར་ཐ་དད་ཅིང་འགོག་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གཞོལ་བ་རིང་བས་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ སོ་སོ་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཁོ་ན་དགག་པ་དང་།སྦྱོར་བ་དང་། རྩ་བ་དགག་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ལ། ལམ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་དུས་གསུམ་དགག་པར་ཡང་རྟོགས་ཤིང་རྩ་བ་ཁོ་ན་དགག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ལས་ནི། རིགས་བདུན་པོ་དག་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་སྡོམ་པ་དག་གིས་སོ་སོ་ནས་ཉེས་པ་སྲུང་བས་ལམ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་སྡོམ་པ་གཉིས་དང་འདྲ་བར་རིགས་བདུན་པོ་དག་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་སྡོམ་པས་ཉེ་བར་ བསྲུངས་པའི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེས་པ་བདུན་ལས་ཐར་ཅིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གང་དུ་ཡང་ཐ་དད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་ བསྟན་པ་ནི་མེད་དོ།།དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྡན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལུས་ལ་སོགས་ པའི་ལས་གསུམ་པོ་དག་ལས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ།སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ལྡན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་གསུང་རབ་དེ་ལ་ནི་འདུལ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སོ་ སོར་ཐར་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་དག་གིས་བསྡུས་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། གཙོ་བོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཞུ་བ་ གསོལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ནས་སྨོས་སོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ཉིད་ དོ།།ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོ་གའི་དངོས་པོ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།

论典与正确的道理相顺应，从经典的广泛阐述中，也与《俱舍论》所说相符合。
又从正确道理相顺应的论典中说，或者道和禅定所生的戒是随心戒，别解脱戒不是随心戒。
又论典中说，散乱所作的善业是身语意各别运行且共同存在的等流因，故称为'别'。
又戒律是涅槃的首要因，因此在其他教法的经中说，戒是与解脱相顺应的正法，故称为别解脱。
又'别'是指各别不同。'解脱'是涅槃果。道和禅定所生的两种戒能获得正解脱，别解脱戒虽是身语的散乱善业所作，但是趋向涅槃究竟果位，故称为别解脱。
又道和禅定所生的两种戒是与心相伴，同等趋向究竟果位，而别解脱戒是与心各别不同，趋向灭尽果位较远，故称为别解脱。
又别解脱戒是仅了知现在的遮止、加行和根本遮止，而道和禅定所生的两种戒则了知三世遮止且仅是根本遮止，故称为别解脱。
在此大乘教法中说，七众各别受持戒律守护过失，与道和禅定所生的两种戒相似，七众各别受持的戒律守护无有差别，故称为别解脱。
'解脱'是指从七种过失中解脱而获得涅槃解脱果，故称为解脱。
在任何处都未说过各别的大种为别解脱。
关于'具足别解脱法的圆满宣说'，对此有两种解释：有些人说，正戒的因、缘和随顺者即是具足法。有些人说，身等三业是戒的自性，与心相应的心所法是具足法。
对此法教称为'律'。
'世尊，菩萨们以多种别解脱所摄'等，是第二请问与回答的分类。
这也分为两种：请问祈求和回答宣说。这是第一种，为了主要的缘故而请问，故仅由菩萨提问。
'善男子应当知有七种'等，是第二如来如实回答的宣说。这也包括略说和分别广说。
'为摄受正受仪轨事'等，是第二宣说七种性相的分别解释。

།འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་སྟེ། །འདི་ནི་དང་པོའི་ཡང་ དག་པར་བླང་བའི་ཆོ་གའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོ་གའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཡང་དག་པར་བླང་བའི་སྤྱོད་ལམ་བསྟན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོས་འདི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའི་ནང་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་ སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཆོ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ན་ཆོ་ག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱོད་པའམ། འཕྲལ་གྱི་བྱ་བའམ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་ འཇིག་རྟེན་པ་དང་མི་འགལ་བ་དང་།འདུལ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་འདུལ་བ་དང་མི་འགལ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཆོ་ག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཕམ་ པའི་གནས་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་ལྕི་བ་བཞི་པོ་དག་གི་ཉེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་པས་ཕམ་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་འགྱུར་ཞིང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ལས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕས་ཕམ་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་ཅིང་། བདག་ལ་སྟོད་ཅིང་གཞན་ལ་སྨོད་པ་དང་། སེར་སྣས་ཟང་ཟིང་དང་ཆོས་སེམས་ཅན་ལ་མི་སྟེར་ བ་དང་།ཁྲོ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་རྡེག་ཅིང་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་ལོག་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕས་ཕམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕས་ཕམ་པ་ ནི་བཅུ་སྟེ།སྔ་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཆང་འཚོང་བ་དང་། གཞན་གྱི་སྐྱོན་ནས་སྨྲ་བ་བསྣན་ཏེ། ཚངས་པའི་དྲ་བའི་མདོ་དང་། ཕྲེང་བའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ།།ལྷུང་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ལྷུང་བའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཉེས་པ་ཡང་བ་རྣམས་ཏེ། འཕགས་པ་ཚངས་པའི་དྲ་བའི་མདོ་ལས། དྲི་མ་དང་བཅས་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་གསུངས་པ་ དང་།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཉེས་པ་ཡང་བ་རྣམས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ལྟུང་བ་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ལྟུང་བ་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའོ།

此复从宣说七种相而分为七种。此是第一正受仪轨相之宣说。此是宣说戒律正受仪轨，因此称为正受仪轨事。
从解除界限经中，则出现'宣说正受威仪'之说。从甚深密意解脱经中，则出现'宣说正受法'之说。
此正受法广说，应如论典瑜伽师地论中菩萨地中所说而了知。或者所谓正受仪轨，如论典瑜伽师地论中所说：云何为圆满仪轨？即是依止行为或当下所作或善分之加行，随顺世间且不违背世间，随顺律仪且不违背律仪，因此称为圆满仪轨。如是广说如彼论中所说。论典解释中亦如是说。
所谓为宣说堕罪事故者，是第二宣说堕罪事相。如是若生起四重过失，必定为堕罪烦恼所控，而令菩萨战败，故称堕罪。
彼堕罪亦有四种。如论典瑜伽师地论中所说：贪著利养恭敬，赞叹自己诽谤他人，以悭吝心不施众生财物与法，以嗔心打击众生出粗恶语，诽谤菩萨藏及说邪法，此为四堕罪。如是详细如彼论中所说。
或者堕罪有十，即于前四之上加杀生、不与取、邪淫、妄语、贩卖酒类、说他过失，如梵网经及华鬘经中所说而了知。
所谓为宣说堕处事故者，是第三宣说堕处事相。此是除彼之外的轻过失，如圣梵网经中所说四十八种垢染，及论典瑜伽师地论中所说诸轻过失，详细如彼论中所说。
所谓为宣说有犯体性故者，是第四宣说有犯体性。

།གཞན་ཡང་ལྟུང་བ་དང་ བཅས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།འགལ་བས་འགྱུར་བའི་ཉེས་པ་བསྟན་པ་རྣམས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་གནས་པ་ཉིན་ གཅིག་བཞིན་དུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་པོ་དག་ལ་མཆོད་པའི་བྱ་བ་ཆུང་ངུ་འམ།ཆེན་པོ་ཡང་རུང་སྟེ། ཐ་ན་ལུས་ཀྱིས་ཕྱག་གཅིག་ཙམ་བཙལ་བ་དང་། ཐ་ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཚིག་བཞི་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་ཙམ་དུ་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། ཐ་ ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དང་བ་གཅིག་ཙམ་ཡང་མ་བྱས་པར་ཉིན་མཚན་འདའ་བར་བྱེད་ན་ཉེས་པ་དང་བཅས་ཤིང་འགལ་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ལྟུང་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཐམས་ཅད་དུ་ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བས་ཉེན་པ་ དང་།སྡོམ་པ་མ་མནོས་པ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཉེས་པ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཉེས་པ་མེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གསུམ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་མཐུན་ཏེ། ཡང་ལས་དང་པོ་ལས་བསྟན་པའོ། །ལྟུང་བ་ ལས་འབྱུང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ལྟུང་བ་ལས་འབྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་སྡིག་པ་བཤགས་ཤིང་ཉེས་པ་ལས་འབྱིན་པའི་ཆོས་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ལ་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་སླར་ཡང་ནོད་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་འབྲིང་གི་ཉེས་པར་བྱུང་ན་ནི་དེ་གང་ཟག་གསུམ་མམ། དེ་ཡན་ཆད་ལ་ཉེས་བྱས་བཤགས་པར་བྱའོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆུང་ངུས་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ བྱུང་བ་དང་།དེ་ལས་གཞན་པའི་ཉེས་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་གི་མདུན་དུ་བཤགས་པར་བྱའོ། །གང་གི་མདུན་དུ་བཤགས་པར་བྱ་བའི་གང་ཟག་ཆོས་མཐུན་པ་མེད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་ཕྱིན་ཆད་མི་བྱེད་པར་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱ་ཞིང་། ཕྱིན་ཆད་ཀྱང་བསྡམ་ པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་བྱས་ན་དེ་ཉེས་པ་དེ་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྡོམ་པ་གཏོང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ས་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་གི་ཉེས་པ་ཕམ་པ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་བྱུང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དེ་གཏོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོས་ནི་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་འདི་དག་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཀུན་སྤྱོད་པ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་།ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཆུང་ངུ་ཙམ་ཡང་མི་བསྐྱེད་པ་དང་། དེས་མགུ་བར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལ་དགའ་བ་དང་། དེ་ཉིད་ལ་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་འདི་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོ་ ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཕམ་པའི་ཆོས་རྣམས་བྱས་པས་དགེ་སློང་གིས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་གནས་གཅིག་ཙམ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ ཡང་དག་པར་བླངས་པ་གཏོང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཚེ་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ནོད་པའི་སྐལ་བ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་སོ་སོར་ཐར་ པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཕམ་པ་བྱུང་བ་བཞིན་དུ།སྐལ་བ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

此外，'有堕罪的自性'是指在《瑜伽师地论》中所说的违犯所生过失。如该论中所说：'若菩萨住于清净菩萨戒，于一日中，对三宝不作小大供养，乃至不作一次礼拜，乃至不以四句偈赞颂三宝，乃至不以随念三宝功德为先而生一次净信，便让日夜空过，即成有罪及有违犯。'
为显示无堕罪的自性，即是第五无性的显示，也就是无制罪过失。或者如《瑜伽师地论》中说：'一切无过失是指心乱者、为苦受所逼迫者、未受戒者，应知一切无过失。'
此外，《瑜伽师地论》中说：'无过失有四种，其中三种如前所说相符，又有初业所说。'
为显示从堕罪中出离，即是第六显示从堕罪中出离的特征，是忏悔罪过并从过失中出离的法。因此《瑜伽师地论》中说：'若菩萨以大烦恼而生类似他胜处法，应当重新受戒。若以中等烦恼造作过失，应向三人或更多人忏悔恶作。若以小烦恼造作类似他胜处过失及其他过失，应向一人忏悔。若无如法之人可向其忏悔，菩萨应从内心发誓今后不再造作，并且今后应当防护。如是行持，即名从彼过失中出离。'详细内容如该论中所说。
为显示舍戒，即是第七显示舍戒的特征。如《瑜伽师地论·菩萨地》中说：'若菩萨以小或中烦恼造作类似他胜处过失，不舍所受之律仪戒。以大烦恼则舍戒，因为菩萨若相续不断地行持这些类似他胜处法，不生起丝毫惭愧心，且以此为满足，于此欢喜，视此为功德，应知此即是大烦恼。'
如同比丘造作他胜法而舍弃别解脱戒一样，菩萨仅以行持一处类似他胜处法，不舍所受之菩萨律仪戒。菩萨即使舍弃了所受戒，于此生中仍有获得正受菩萨律仪戒的机会，不像比丘住于别解脱戒而犯他胜罪者必定无有机会。

།མདོར་བསྡུ་ན་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ ཆུབ་ཏུ་སྨོན་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་དང་།ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་སྨོན་ལམ་ཡང་མ་བཏང་ལ། ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོའང་ཀུན་ཏུ་མ་སྤྱད་ན། ཚེ་ བརྗེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་།འོག་དང་སྟེང་དང་ཐད་ཀ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེས་པ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚེ་བརྗེས་ཏེ་བརྗེད་ནའང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་པ་ ལ་བརྟེན་ནས་དྲན་པ་གསོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དང་ཡང་གསོ་བར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི།གསར་དུ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ ཉིད་ལས།གཞན་ཡང་སྡོམ་པ་དེ་མ་བཏང་བ་ནི་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བཏང་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཏོང་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྒྱུ་བཞིས་འགྱུར་ཏེ། ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་སེམས་ཀྱིས་མི་འདྲ་བའི་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ པ་དང་།མི་བརྡ་ཕྲད་པའི་དྲུང་དུ་དབུལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚིག་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕས་ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་བཞི་པོ་དག་ལ་ཐམས་ཅད་དམ། རེ་རེའི་ཉེས་པ་འབྱིན་པ་དང་། ཕམ་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་བཞི་པོ་དག་ཐམས་ཅད་དམ། དེ་རེ་རེ་ལ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཆེན་པོས་ཉེས་ པ་འབྱིན་པར་བྱེད་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྡོམ་པ་བཏང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཕྱིས་བླང་བའི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་ན་ཡང་ཕྱིས་བླང་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཏང་བའི་རྐྱེན་མང་ཉུང་ནི་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་ བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་ནས་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཇི་ལྟར་གཏོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སོ་སོར་ཐར་པའི་འདུལ་བ་གཏོང་། །བསླབ་ པ་ཕུལ་དང་ཤི་འཕོས་དང་།།མཚན་གཉིས་དག་ནི་བྱུང་བ་དང་། །རྩ་བ་ཆད་དང་མཚན་འདས་ལས། །ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་པར་དགོངས་ཏེ། དེས་དབང་པོ་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྙེན་གནས་པའི་སྡོམ་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་རྣམ་པ་བདུན་པོ་དག་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། བརྡ་ཕྲད་པའི་དྲུང་དུ་བསླབ་པའི་གཞི་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་སླར་ཕུལ་བའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་མཐུན་པ་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་། མཚན་ཉིད་ཅིག་ཅར་བྱུང བའི་ཕྱིར་དང་།རྒྱུ་དེས་དགེ་བའི་རྩ་བ་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྙེན་གནས་པའི་སྡོམ་པ་ནི་སྔ་མའི་རྒྱུ་བཞི་དང་། མཚན་མོ་ཟད་པ་ལས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་བསྡུ་ན་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་གཏོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དང་འགལ་བའི་ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་།ལུས་བོར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྟེན་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞི་ཆད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚད་ཀྱི་དུས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པར་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། གཞུང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསླབ་པ་དབུལ་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ།

简而言之，仅由两种因缘使菩萨戒律的戒体完全舍弃：舍弃无上正等正觉的誓愿，以及以重大烦恼造作堕罪之法。
若菩萨既未舍弃誓愿，也未以重大烦恼造作堕罪之法，即使转生，无论转生于下方、上方还是四方任何处所，菩萨都不会舍弃已受持的菩萨戒律。
即使菩萨转生后遗忘戒律，也只需依止善知识而一再忆念恢复，而非重新受戒，如经中所说。
此外，《瑜伽师地论》中说由四种因缘舍戒。因此，该论中说：'又此戒体若未舍弃，应知于其他生中也会相续。若已舍弃则不会相续。简而言之，由四种因缘舍戒：生起与受戒心不相符的心念，在能解语言者前宣说舍戒之语，造作四种堕罪中的全部或其中之一，以重大烦恼造作四种堕罪中的全部或其中之一。应知菩萨由此舍戒。若后来获得清净受戒之心，则可重新受戒'。
关于声闻戒律舍弃的因缘多少，诸论典中说法不一。有部宗典籍中说由五种因缘舍戒。因此，《俱舍论》中关于别解脱戒如何舍弃的偈颂说：'别解脱律仪，舍因有五种：舍戒、命终时、双形生、断善、夜尽舍戒律'。
其注释中说：'此中律仪即是别解脱戒，因其调伏诸根故。除近住戒外，其他七种别解脱戒由四种因缘舍弃：于能解语言者前发自内心舍戒故，舍同分身故，双形同时生起故，以此因缘断善根故。近住戒则由前四种因缘及夜尽而舍，因此总摄为五种舍戒因缘。'
为何由这些因缘舍戒？因为生起与受戒相违的表业，舍弃身体，所依损坏，基础断绝，超过时限故。如是所说与诸论典、正理、《大毗婆沙论》中所说的五种舍戒因缘相符合。

།བསྟན་བཅོས་སེམས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པས་དང་པོའི་ལྟུང་བ་རྣམས་བྱུང་ན་དེ་ནི་ཉེས་པ་ཡིན་གྱི་བཏང་བ་མ་ཡིན་པས གང་ཟག་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་འགྱོད་པར་གྱུར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིག་པ་སྤངས་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མི་ཕྱུག་པོ་བུ་ལོན་ཆགས་པ་ཡོད་ན་ཕྱུག་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བུ་ལོན་ཆགས་པ་ ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ།བུ་ལོན་བཅལ་ཟིན་ནས། ཕྱུག་པོ་ཁོ་ན་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་གསང་བའི་སྡེ་པ་དག་ལས་ནི། རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། ལྔ་ནི་ མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་ནོ།།ཡང་ཆོས་འཇིག་པར་བསྟན་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་སྡེ་པ་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ནུབ་པས་ཀྱང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ནུབ་པའི་ཚེ་བསླབ་པའི་གནས་དང་། མཚམས་གཅོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་སྡེ་པ་དག་གི་གཞུང་གིས། རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་བར་བཤད་པའང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་པ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། མཚན་མོ་ཟད་པ་ཞེས་པར་མི་འབྱུང་བར་ཡང་དེ་ཉེས པ་ལྕི་བར་འབྱུང་བས་བསྣན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པ་ལས། སྡེ་པ་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉེས་པ་ལྕི་བ་བཞི་པོ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཉེས་པ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཉེས་པ་གཅིག་བྱུང་ན། དགེ་ཚུལ་དང་། དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོ་སྡེ་པ་དག་གིས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དེ། དེའི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། དེ་ལ་རྒྱུ་དུས་ན། དགེ་སློང་གི སྡོམ་པ་བླངས་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།མདོར་བསྡུ་ན་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཕུལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལྟུང་བའི་རྩ་བ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཚན་ནུབ་ཅིང་མཚན་གཉིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་མཐུན་པ་སྤང་བའི་ ཕྱིར་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་བླངས་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ།།དམ་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཞིག་ཅིང་དམ་པའི་ཆོས་ནུབ་ན་ནི་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་མ་བླངས་པ་ནི་བླང་དུ་མེད་ལ། སྔར་བླངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།འཇམ་དཔལ་གང་ངས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་ཆོས་རྣམས་བཤད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་དང་། བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་མོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་མ་མོའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨྲས་ནས། ལན་མདོར་གསུངས་པ་དང་། ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་། ལན་དག་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདིའི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དེའི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་མྱོང་བ་རྣམ་པར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། དེའི་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དེའི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དེའི་ཕན་ཡོན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།

从《论典显示种种心》中说：住于别解脱戒者，如果生起初次堕罪，那是过失而非舍戒，应当了知此人既是住于戒律又是破戒者。如果生起追悔，则舍弃破戒而住于具戒。譬如富人有债务时，既称为富人又称为负债者，还清债务后则只称为富人。《俱舍论》和《大毗婆沙论》中也如是说。
密法部中说由六种因缘舍戒，其中五种与《俱舍论》所说相同。又说法灭时舍戒。因此《俱舍论》中说：'有些部派说正法隐没时也舍别解脱戒，因为法灭时学处、羯磨等一切都将隐没。'
经部宗的论典中说由五种因缘舍戒，这与《俱舍论》所说相同。不说'夜尽'而是增加'重罪'。因此《真实成就论》中说：'有些部派说，若犯四重罪中任何一种重罪，则舍沙弥戒和比丘戒。'
若与大乘教法相配，则说声闻戒由五种因缘舍戒，这与经部所说相同。其论典《瑜伽师地论》中说：'云何因缘能舍所受比丘戒？略说有五种因缘：一、舍学处，二、犯根本罪，三、灭没男女根，四、断善根，五、舍同分。若正法隐没时，未受比丘戒者不得受戒，已受戒者不舍戒，应当了知。'详细内容如该论所说。
'文殊师利，我所说、分别、宣说具有十一种相的诸法，是名摩怛理迦。'此下是第三分别解说摩怛理迦相。这又分两种：略说数目后简要回答，以及请问。这是第一种。
对于'什么是十一种相'等提问，以问答分别解说。这是显示请问和回答。这是请问部分。
世俗相、胜义相、菩提分法所缘相、行相、自性相、彼果相、彼受用显示相、彼间隔法相、彼随顺法相、彼过患相、彼功德相。此下是第二世尊如实回答。

།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་ པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་མིང་ཅུང་ཟད་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་གྲངས་སྨོས་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །གང་ཟག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་དང་། གཡོ་བ་དང་། ལས་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདི་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཀུན་རྫོབ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། དང་པོ་བདག་དང་ཆོས་བྱེད་བསྟན། །གཞན་གྱི་རྗེས་མཐུན་ཕྱིར་ནི་བཤད། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་བདག བསྟན་པ་དང་།ཆོས་བསྟན་པ་དང་། བྱེད་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་བདག་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་སྐྱེ་བ་པོ་དང་། གང་ཟག་དང་། མི་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་དང་། སངས་རྒྱས་བཤེས་གཉེན་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྲུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། དོན་གང་གི་ཕྱིར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཞན་གྱི་རྗེས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ནི་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་རྗེས་ སུ་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་བསྟན་པ་ དང་།ཆོས་བསྟན་པ་དང་། དངོས་པོ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་བདག་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་། སྤྱོད་པ་པོ་དང་། ལྷ་དང་། མི་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ དང་།འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དངོས་པོ་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། འགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་བདུན་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། དོན་ དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་པོ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གང་དུ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དོན་དམ་པ་འདི་ལ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ།

此复二种，依次第列名及次第分别解说而说明。此是第一依次第列名。于'解脱界经'与'解说甚深密意经'中，名称与此稍有不同。于论典'瑜伽师地论'之解说中，则与此经所说相符。
其中，世俗之相有三种应知，此以下为第二依次第分别解说十一种相。此复以说明十一种相而分为十一种，此是第一说明世俗之相。此复二种，即列数及依次第分别解说而说明，此是第一。
为显示补特伽罗故，为显示遍计所执自性故，为显示诸法作用、动转及作业故，此是第二依次第分别解说。
此是依三种相而说明世俗，故于论典解说中说：'初说我及法作用，为随顺他故而说。'于此之释中：'初世俗谛即说我、说法及说作用。其中说我即是：有情、命者、生者、补特伽罗、人、士夫、女人、善知识佛及法护等所说。'
说法即是：色、受等所说。若世俗谛于胜义中非有，为何义故而说？答曰：'为随顺他故而说'，即为随顺胜义谛故而说世俗谛。
复次于论典'三无性论'中：何为世俗谛相？答曰：有三种相，即说我、说法及说事。其中说我即是：有情、命者、行者、天、人、男人、女人等。说法即是：色、受、想、行、识等。说事即是：见、闻、生、灭等，此即是世俗谛。
其中胜义相即应知是说七种如是性，此是第二说明胜义相。于论典解说偈颂中如是说：'胜义谛相即七种如是性。'于此之释中：'胜义谛即七种如是性。'如前所说应知。
以何因缘故七种如是性称为胜义谛？答曰：以是二种最胜智之境界故，即出世间智及世间后得智，以此胜义无戏论故，非他境界。

།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་ལ དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བཤད་དེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དོ།། །།བམ་པོ་བདུན་ཅུ་པ། རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྟག་པ་ རྣམ་པ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། མིང་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཤེས་པའི་རྣམ་པའོ།།མཚན་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། ལམ་གྱི་ཕྱོགས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པའི་མཚན་ ཉིད་ཅེས་བསྟན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་ཡུལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་སྨོས་ནས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་བརྟག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། བདེན་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་དང་། གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱོན་གྱི་ཕྱིར་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འཇུག་པའི་ཕྱིར་ དང་།རིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། འོག་ནས་རེ་རེ་ནས་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། བདེན་པ་དང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སྐྱོན་དང་། ཡོན་ ཏན་དང་།ཚུལ་དང་། འཇུག་པ་དང་། རིགས་དང་། བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རེ་རེའི་མགོར་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་དང་། མཇུག་ཏུ་ནི་སྤྱོད་པ་ཞེས་འབྱུང་ཡང་། དོན་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་བདེན་པ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་རྩ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་ བཞིན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ཅིང་།རང་བཞིན་མི་འདོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བརྫུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཁོ་ན་ཞེས་གསུངས་སོ། །གནས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཟག་གི་རྣམ་པར་གཞག་པའམ། ཆོས་རྣམས་ ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའང་། ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པའམ། ཆོས་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ་། རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་བདག་དང་། ཆོས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པས་བདག་དང་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡོད་ཅིང་། དོན་དམ་པར མེད་པ་ཡིན་ཡང་།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་བདག་ཡང་དག་པ་དང་། ཆོས་ཡང་དག་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།

此外，从《三无自性论》中也说到，七种真如被称为胜义谛，详细内容如彼论中所说。
应当了知菩提分法的特征是显示一切种类所知事物，这是第三显示菩提分法所缘相。
也就是说，四念住等三十七菩提分法所缘的对象，如前所说的存在性等。
第七十卷。应当了知相的特征是显示八种观察，从此以下是第四显示八种相的特征。
这又分三部分：略说数量、列举名称、依次分别解说。
这是第一部分。其中'相'是指智慧的行相。特征是自性的特征，由于是道分的正确解说和所缘行相的了知特征，故称为相的特征。
若问：为何如此对真如等说为相的特征？答：因为说明八种境相后显示瑜伽的观察。
何为八种观察？为了真实、为了安住、为了过失、为了功德、为了戒律、为了趣入、为了道理、为了略说和广说。这是第二部分依次列举名称，因为下文会逐一解说，所以这里未详述。
在《论释》中说：真实、安立、过失、功德、戒律、趣入、道理、略说和广说。每一项开头都有'各别观察'，结尾有'行'字，但含义与此经所说相符。
其中，真实是指诸法的真如，从此以下是第三部分依次分别解说。
这又分为八种观察相的特征，这是显示第一真实相的特征。
如此，根本智慧现证真如，不舍自性，这称为真实。由于非虚妄，故说'唯'字，因此说'唯真实'。
安住是指补特伽罗的安立或诸法遍计相的安立等，这是显示第二安住相。
这又分为三种：显示执著我法二者的安立、显示四种授记的安立、法与分别的安立。
这是第一显示执著我法的安立，如此，由遍计执著我和法为真实，虽然以不真实的心存在而胜义中不存在，但由于随顺不真实的心而执为存在，故称为安立。
因此在《唯识成就论》中说：虽然遍计所执的真实我和真实法是不存在的，但由于随顺不真实的心而安立。

།མགོ་གཅིག་པ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། དྲིས་ནས་ལན་གདབ་པ་དང་། གཞག་པས་ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལུང་བསྟན་པ་རྣམ་པ་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའོ། ། རྒོལ་བའི་ལན་གདབ་པའི་ཆོས་ལས་བརྩམས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་བཞིའི་སྨྲ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ། ལུང་བསྟན་པའི་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས ལུང་བསྟན་པ་དང་།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གཞག་པས་ལུང་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་ནི་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། སྐྱེ་བས་ཐམས་ཅད་གདོན་མི་ཟ་བར་འགག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནམ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ གཤིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ།ལན་དུ་དོན་འདི་ཉིད་ནི་དེ་ལྟར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། ཅི་འགགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གཅིག་ཁོ་ ནར་ཟད་དམ་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་འདི་ནི་དེ་ལྟར་མ་ངེས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་མཆོག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མཆོག་མ་ཡིན། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ དཀོན་མཆོག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནམ།འོན་ཏེ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱོད་གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་འདྲི་ཞེས་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞག་པས་ལུང་བསྟན་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡང་དག་ པར་ཡོད་པ་ཡིན་ན།ཅི་དགེ་བ་ཞིག་གམ་འོན་ཏེ་མི་དགེ་བ་ཞིག་ཅེས་འདྲི་བ་དང་། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་མོ་མདོག་དཀར་བ་ཞིག་གམ་འོན་ཏེ་གནག་པ་ཞིག་ཅེས་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞག་པས་ལུང་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྲོས་པ་བསྐྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ས་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང་། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། ཡང་དག་པའི་རིགས་ པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གསང་བ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ལུང་བསྟན་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་བཞག་པས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གསུམ་པ་གསང་བ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་དབང་གི་རྗེས་སུ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཆེད་འགའ་ནི་གསང་བ་དང་།ཆེད་འགའ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་རྣམ་པར་བཞག་པས་ཆོས་སྟོན་པས་སོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་གསང་བ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྨྲ་བ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་པ་འདི་ གཉིས་ཀྱང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚིག་འདི་ཉེ་ལ།དོན་རིང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་གཅིག་གང་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཚིག་དང་དོན་གཉིས་ཀ་རིང་བ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་གདོད་སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་དབེན་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཚང་ བར་གསུངས་ཤིང་།སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དང་། མི་སྟོང་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།

一向回答、分别回答、反问后回答、默置回答这四种，是第二部分宣说四种回答的建立。依据回答对方的法而建立四种回答的言说，因此称为建立。如圣佛地经论中说：'四种回答的言说是一向回答、分别回答、反问后回答和默置回答。'
其中一向回答是：如有人问：'一切生者必定灭尽吗？佛法僧三宝是福田吗？'等问题，回答说：'此义确实如此'，这样的回答。
分别回答是：如有人问：'一切灭者都会再生吗？佛法僧三宝是唯一的吗？'等问题，回答说：'此义并非如此确定'，这样分别回答。
反问后回答是：如有人问：'菩萨十地是最胜的吗？还是不最胜？佛法僧三宝是殊胜的吗？还是不殊胜？'等问题，反问说：'你是依据什么而问？'这样反问后回答。
默置回答是：如有人问：'如果我这个实体确实存在，是善的还是不善的？'或问：'石女之子是白色的还是黑色的？'等问题，以默然来回答，因为这些不应回答，也是为了避免戏论。
详细的分别解说应当依据瑜伽师地论、圣般若波罗蜜多经论、十地经论、大般涅槃经、俱舍论、如理相应论和大毗婆沙论来了知。
所谓'以秘密和分别的回答建立差别'是第三部分宣说秘密和分别的建立。如是诸如来为随顺根机利益众生，有时以秘密，有时以分别的建立来说法。论释中说到秘密说和分别说。
对这两种教说，由于各自解释不同，有人说：'文近义远的是秘密说，如圣妙法白莲华经中说：称一声南无佛，这些人都将成就佛果'等。
文义俱远的是分别说，如圣善戒经等说：'经过三无数劫才能成就佛果'等。
有人说：圣般若波罗蜜多经中说一切法空寂，这是秘密说。圣解深密经中说具足三种自性，说有空性相应和不空性相应，这是分别说。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་གསང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ བཤད་པ་ལས།གསང་བའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགོངས་པ་ཐ་དད་པའི་གསང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས།ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་དུ་བརྗོད་པ་དོན་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ཕ་དང་མ་ནི་བསད་བྱས་ཤིང་། །རྒྱལ་པོ་གཙང་སྦྲ་ཅན་ གཉིས་དང་།།ཡུལ་འཁོར་དང་བཅས་རབ་བཅོམ་ནས། །མི་དེ་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བར་གྲགས་པ་ནི་ཕ་དང་། མ་དང་རྒྱལ་པོ་དང་། མང་དུ་ཐོས་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམ་གཉིས་དང་། ཡུལ་འཁོར་གྱི་མི་དང་། ཕྱུགས་བསད་པའི་ལས་ངན་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདིར་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགོངས་པ་དོན་གཞན་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལས་དང་། སྲེད་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྟ་བ་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་གཉིས་དང་།དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བཅས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕ་མ་ལ་སོགས་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དང་ཆོས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཚིག་དང་དོན་མཐུན་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཕ་ལ་སོགས་པ་གསད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་ལས་ཡིན་པས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱོན་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་གསུམ་དང་། མདུད་པ་བཞི་དང་། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ རྒྱུ་དང་།ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོན་ཏན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཕན་ཡོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་། ཐོབ་པའི་ཚུལ་དང་། བཤད་པའི་ཚུལ་དང་། མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་དང་། བསམ་ གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་དང་།དགོངས་པའི་ཚུལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་རྟོགས་པ་དང་། ཐོབ་པའི་རྟོགས་པ་བཤད་པའི་གོས་པ་དང་། མཐའ་གཉིས་པར་བྲལ་ བའི་རྟོགས་པ་དང་།བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་རྟོགས་པ་དང་། དགོངས་པའི་རྟོགས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་། ཕལ་ཆེར་མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ།

有人说小乘的教法称为'秘密'，大乘的教法称为'分别'。因此在论典解释中说：'所谓秘密教法，即大多是声闻藏的教法。所谓分别教法，即大多是大乘藏的教法。'
有人说这是'意趣差别的秘密'。因此在《杂阿毗达磨集论》中说：'所谓隐密意趣，即是以名、句、文字组成偈颂，转换为其他含义。如说：'杀害父与母，及二净行王，灭尽其国土，此人得清净。'这在世间被认为是极大的罪过，即杀害父母、国王、二位多闻婆罗门、国土的人民和牲畜的恶业，这是不清净的。这里说'得清净'是另有所指，即指业、爱、取以及相应的识，戒禁取见和见取见二种，以及所缘等六处及其境界，按顺序应当视为父母等，因为与这些法相似。'如在该论中广说。
言语与意义相符的称为'分别'，如说杀害父母等是极大罪过，故称为不清净；孝敬父母等则称为清净，如是等类。
过患是指：我宣说杂染法有无量种过患差别。这是第三明示过患相。即如三漏、四缚、诸结使因、十缠等种种差别显示烦恼过患。
功德是指：我宣说清净法有无量种功德差别。这是第四明示功德相。即如神通、解脱、三昧、力、无畏等种种功德差别。
方便应知有六种，以下是第五明示方便门。这又分两种：略说数目和依数列名。即：真实义方便、证得方便、教说方便、离二边方便、不可思议方便、意趣方便。这是第二依数列名。
在《解深密经》中说：通达真实义、通达证得、通达教说、通达离二边、通达不可思议、通达意趣。在《解深密意经》中说为'通达相'。大多与《解深密经》所说相符。

།ཚུལ་རྣམ་ པ་འདི་དྲུག་ནི།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པའི་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ། དེ་ལ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་ལས་ཚུལ་ལས་བརྩམས་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་། དངོས་པོའི་ཚུལ་ལོ་ཞེས་ བྱ་བའི་བར་དུའོ།།དེ་ལ་ཚུལ་སྔ་མ་གསུམ་ནི་ཚུལ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱིས་བཤད་དེ། འདི་ལྟར་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་བཤད་པ་ཡིན་པས་སོ། །སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་སྤངས་ནས། དབུ་མའི་ལམ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་ཐོབ་པའི་ཚུལ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་དང་། སེམས་ཅན་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་བར་དུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི ཕྱིར་རོ།།རྒྱུ་བསྒྲུབས་ནས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ནི་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་བཤད་པའི་ཚུལ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དོན་གཞན་དང་། དུས་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་པ་འབྱུང་བའི་དགོངས་པ་སྟོན་པས་སོ། །དོན་གཞན་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་ པ་དེ་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་དགོངས་པ་ཉིད་དོན་གྱི་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ་བར་དུ་སྟེ། དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ངོ་ བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་གྱི་དོན་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ཕྱིར། ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་གྱི་དོན་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སོ་སོ་ནས་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་གང་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ནི་ཚུལ་གྱི་དོན་ཡིན་ པས་སོ།།དེ་ལ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་དེ་ཁོ་ནའི་ཚུལ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་དོན་ཁོ་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་དེ་ཁོ་ནའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བརྡ་དང་ཀུན་རྫོབ་ལས་འདྲིས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ ཞུགས་པའི་བློས་དངོས་པོ་གང་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྟ་བ་མཚུངས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ལྟ་སྟེ།ས་ལ་འདི་ནི་ས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། མེ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། མདོར་བསྡུ་ན་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་། །འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ དངོས་པོ་གང་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ངེས་པར་མོས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འོངས་པའི་མིང་གིས་རང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་གྲགས་པ།མ་བསམས་མ་དཔྱད་མ་བརྟགས་པར་གཟུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའོ། །རིགས་ པའི་དེ་ཁོ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ལུང་གི་ཚད་མ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ངེས་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་དག་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་ཤིང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་རིགས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའོ།

这六种方式，从论典的详细解释中，分为略说和广说两种方式。其中略说是指，从此论典所说的方式来说，简要归纳为六种，即：真实义的方式和事物的方式等。
其中前三种方式由后三种方式来解释，即：以远离二边的方式解释真实义的方式。远离增益和损减二边、常见和断见二边、乐和苦二边，契合中道，这就称为真实义。以不可思议的方式解释获得的方式，即：从我、众生乃至诸佛和境界等都不可思议的缘故。成就因而获得果，这就是获得。以意趣的方式解释解说的方式，即：依据别义、时间等意趣而显示教法的意趣。
这些别义等意趣，应当如《大乘集论》中世亲论师和无性论师所作的注释、朗吉时所译、《经庄严论》、《阿毗达磨集论》、《阿毗达磨杂集论》、《瑜伽师地论》等所说的那样理解。
真实义即是真实的方式，因此称为真实义的方式。同样，意趣即是意义的方式，因此称为意趣的方式等。在彼彼处无颠倒的自性即是方式的意义。
所谓在彼彼处无颠倒的自性即是方式的意义，是指在各自的自相安立处无颠倒的自性即是方式的意义。
其中广说是指，在该论中真实的方式略说有六种，乃至非仅以世间义安立的真实。其中世间真实是指，随顺名言习惯的认知所趋入的对境，为一切世间见解所共许，如说'此地唯是地，非是火等'。简要说就是'此是此，非是彼'，'此是如此，非是其他'。凡是一切世间有情决定信受的境界，由相传的名言，从自己的分别而显现，不加思维观察抉择而取著的，即称为世间真实。
理证真实是指，诸智者依据现量、比量、圣教量三种量，经过极为详细分析所确定的智慧境界，以正理成立并安立诸所知事物，这就称为理证真实。

།ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་འཇིག་ རྟེན་པའི་ཤེས་པས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའོ།།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་པས་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་བྱ་ཤེས་པའི་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་ བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དེ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་ དུ་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། རྣམ་པར་གཞག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་གོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་བདེན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནས་ལམ་ཡང་ལམ་དུ་བདེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་བར་དུའོ། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨས་པ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞིང་དང་ཁང་ཁྱིམ་དང་བུམ་པ་དང་། དམག་དང་། ནགས་ཚལ་དང་གྲངས་ལ་སོགས་པ་ནས་བདག་དང་སེམས་ཅན ཞེས་བྱ་བའི་བར་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་རིགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གསུམ་པ་ཐོབ་པའི་ཀུན་རྫོབ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ དང་།དེ་དག་གནས་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མ་གསུམ་དང་། དོན་དམ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཡང་། ནང་གི་སོ་སོ་རང་གིས་ རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་།།དེའི་ཤེས་པ་འདྲེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ་། དེ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ འབྱུང་སྟེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ དམིགས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ཐོབ་པའི་ཚུལ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ཐོབ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཐོབ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཐོབ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་ སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་བྱས་ཤིང་རང་གི་ལས་གནས་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་ཞིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་ པ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་འབྲས་བུ་ལེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུ་བྱེད་པའི་དོན་མངོན་པར་གྲུབ་ནས་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་བྱུང་ནས་ ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱོང་བ་ཞེས་བྱའོ།

烦恼障清净行境的真实性是这样的：一切声闻和独觉的无漏方便智、无漏正智以及无漏后得世间智所行境的对境，那就是烦恼障清净智慧行境的真实性。
所知障清净智慧行境的真实性是这样的：因为障碍了解所知而称为所知障，从那所知障中完全解脱的智慧行境，就是所知障清净智慧境界的真实性，如广大真实中所说，在瑜伽师地论中也是如此说的。
另外在其中，安立的真实性是这样的：即四圣谛。苦谛因为是苦而真实，所以安立为苦性，乃至道谛因为是道而真实，所以安立为道性。
为何因缘称为安立呢？答：因为以三种世俗安立的缘故。第一世间世俗是这样的：即田地、房屋、瓶子、军队、森林、数目等乃至我与众生等的安立。第二胜义世俗是这样的：即蕴、界、处等的安立。第三证得世俗是这样的：即预流果等及其安住法的安立。
另外还有四种安立：即前三种和胜义谛的安立。虽然胜义谛本身不是所安立，但因为是内自所证的缘故，为了引导对它的认知和随顺它的缘故，依世俗而安立。
其中非安立的真实性是这样的：即一切法的真如和真实体性，如瑜伽师地论中也说：'非安立真实性是这样的：即诸法真如和圆成实性，是圣智所趣入的圣智行境、圣智所缘。'
其中所说的证得方式，略说有四种：一切众生业报所得、声闻乘所得、独觉乘所得和大乘所得。
其中一切众生业报所得是这样的：一切众生造作清净和不清净的业，由于自业安住的缘故，轮回于五道中，成就各种异熟果报并感受各种异熟。
其中取得果报的是所谓的成就，产生果报的是所谓的感受。另外，成就因的作用后感受果报的是所谓的成就，果报生起后以受用心所摄的是所谓的感受。

།དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དང་པོ་གསུམ་ལས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡང་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་ཡང་དག་པར་ཐོས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་བར་རྒྱན་གྱི་བར་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པ་ལྔ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་ པའོ།།དེ་ལ་ཐོས་པ་དང་རྒྱན་ཐོབ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཐོས་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། དགེ་སྦྱོང་གི་རྒྱན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཐོས་པ་ལྔ་ནི་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་དང་། དད་པ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་ མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་དང་།ཡོན་ཏན་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་གསུམ་པོ་མཐོང་བའི་ས་དང་། བསྒོམ་པའི་ས་དང་། མཐར་ཐུག་པའི་ས་གང་ཡིན་པའོ། །ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དགུ་པའི་ཤེས་པ་ཐོབ་ པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། དེ་དག་གི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །དད་པ་མངོན་ དུ་བྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ བཞི་པོ་དག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡོན་ཏན་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨིན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། མངོན་པར་ ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཐོབ་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་སྔར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་སྔ་མའི་ལུས་ཀྱིས་སྔར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དགེ་ བའི་རྩ་བ་ཐོབ་པས་ཕྱི་མ་ལུས་ཀྱིས་སྟན་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།གཉིས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་སྔར་འཕགས་པའི་ལུས་ཐོབ་ནས། གདོད་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ ས་ལས་ཀྱང་།གཉིས་པ་ནི་སྔ་རོལ་ཉིད་ནས་ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་ནི་རིམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ལུས་གཅིག་དང་། སྟན་གཅིག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི། དང་པོ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་བཞིའི་དགེ་བ་བསྐྱེད་ནས་མཐར་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བར་དུ་རིམ་གྱིས་ ཐོབ་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། གསུམ་པ་ནི་སྔ་རོལ་ཉིད་ནས་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཐོབ་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་པ་དེ་ནི་རང་རྒྱལ་རྣམས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་པ་ཐ་མས་མངོན་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་རང་སངས་ རྒྱས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ཐོབ་པ་འདི་ལྟ་སྟེ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་བསྐྱེད་པས་ཐོབ་པ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཐུས་ཐོབ་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཐོབ་པ་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོས་ཐོབ་པ་དང་། ས་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ མ་འདྲེས་པས་ཐོབ་པ་སྟེ།འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་སེམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། སེམས་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་བསྟན་པ་དང་།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

关于声闻乘的获得是这样的：首先从三宝获得皈依后，通过正确的闻法以及从沙门的装饰等而获得五种证悟。
其中闻法和获得装饰是指听闻正法，在《瑜伽师地论》中称为'沙门装饰'。
其中五种闻法是：获得现证、获得智慧现证、获得信心现证、获得果位现证和获得功德现证。
其中获得现证是指：见地、修道和究竟这三地。
获得智慧现证是指：获得九地的智慧，即法智、类智、苦智、集智、灭智、道智、由此所得的世俗智以及无生智。
获得信心现证是指：对佛法僧戒四种清净具有坚定信心，应当如《广论》中所说般理解。
获得果位现证是指：获得四种沙门果位。
获得功德现证是指：无量、解脱、胜处、遍处、无烦恼、愿智、无碍解以及神通等功德。
关于独觉乘的获得，简而言之有三种：第一是因为先前获得顺决择分善根，即以前世之身获得顺决择分善根，以后世之身即能在一座上证得独觉果位。
第二是因为获得无漏真如，即先获得圣者之身，然后才证得独觉果位，如《瑜伽师地论》中所说：'第二是先前已获得'。
第三是因为渐次获得，即不是以一世一座而获得，而是先生起四种顺决择分善根，最后直至获得尽智与无生智等渐次获得。
因此《瑜伽师地论》中说：'第三是先前未获得'。
其中前两种获得现证者成为独觉，最后一种获得现证者称为麟角喻独觉。
关于大乘的获得是这样的：以大悲获得、以发心获得、以不可思议力获得、以波罗蜜多获得、以摄受获得、以诸地获得以及以佛不共法获得。
这一切都应如前所说般分别。大悲应如《瑜伽师地论》中所说般理解。
关于发心，在《心论》中说明了两种发心，在《瑜伽师地论》中则应如五种特征所生发心般理解。

།བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཐུ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་མཐུ་ཡིན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་མཐུའི་ལེའུ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་དེ། དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ པར་འབྱུང་བ་གནས་དང་།གནས་མ་ཡིན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་དང་། བདེན་པ་རྣམས་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། གཟུགས་ཡོད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཐ་ དད་དུ་གྱུར་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ།།རང་གི་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟག་པའི་བཤད་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མདོའི་སྡེ་དང་། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་དང་། ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟག་པའི་བཤད་པ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པའི་གནས་བདུན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དག་གིས་སྨྲ་བ་ཆེར་གཅོད་ཅིང་རང་གི་གཞུང་འཛུགས་པའི་བཤད་པ་རྣམས་ཏེ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པ་བདུན་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དྲང་བའི་དོན་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མདོ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པ་དང་། ལུང་དུ་བསྟན་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་མདོར་སྨོས་ནས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བ་རྣམས་ཡང་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །ངེས་པའི་དོན་བཤད་པ་ནི་འདི ལྟ་སྟེ།སྔ་མ་ལས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བཤད་པ་ལ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚིག་གི་ལམ་གྱིས་བརྗོད་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མིང་དང་འདུ་ཤེས་དང་། བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་དང་མིང་དང་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ནོ།།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཅེས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །གསང་བ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ ཆེར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ།།རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་བཤད་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །ལན་གདབ་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་མདོ་བཞི་པོ་དག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་སྟེ་། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཤད་པ་རྣམས་སོ། །ལན་མི་གདབ་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁ་ཅིག་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་འདྲི་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་ཤི་ཕན་ཆད་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འདྲི་བ་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེའི་ཚེ། ཅང་མི་གསུང་ཞིང་ལུང་མ་བསྟན་པར་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་དངོས་པོ་འདི་དག་ལུང་བསྟན་དུ་མི་རུང་བའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་ལན་མི་གདབ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་བདག་ ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་བདག་དང་ཕུང་པོ་རྣམས་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཐ་མི་དད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་དོན་དང་མི་ལྡན་པར་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ཤིང་ཤ་པའི་དཔེའི་ལོ་མའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཆོས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་ངས་ ཡང་དག་པར་རྟོགས་ཀྱང་རབ་ཏུ་མ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་དག་ནི་དོན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

不可思议的神通力是六种神通的力量，应当如瑜伽师地论中神通品所说般了知，其他只是语助词而已。所谓解说方式，略说有十二种：
解说事物是这样的：分别解说色等诸法和眼等诸法，即蕴、界、处、缘起、处非处、诸根、诸谛、念住、有色、无色、有示、无示、有碍、无碍等无量差别想的教法。
观察自宗的解说是这样的：经集、应颂、记别等教法。
观察他宗的解说是这样的：依据七种因明道理，破斥他说建立自宗的解说。七种因明道理应如论释中瑜伽师地论所说般了知。
解说不了义是这样的：在经、应颂、记别等中，世尊简略宣说而未广分别的内容，再详细分别开示的教法。
解说了义是这样的：应从与前者相反的方面了知。
解说世俗谛是这样的：任何言语表达的内容都是世俗谛。此外，名称、想法、言说等，即相、名、分别等也都是世俗谛。
解说胜义谛是这样的：宣说四圣谛以及真如、实际、实性、法性等的教法。
解说秘密是这样的：大多是声闻乘的教法。
解说分别是这样的：大多是大乘经藏的教法。
解说应答事是这样的：解说四法印，即从'一切行无常'到'涅槃寂静'等教法。
解说不应答事是这样的：有人问'世间是常还是无常'乃至'如来死后是有还是无'等问题时，如来默然不答，告诉他们这些事不应记说。
应知由四种原因不予回答：第一是因为无有自性，如有人问'我与蕴是一是异'等。第二是因为引生无义，如枝叶经中所说：'我虽证悟无量法，却未宣说。为什么？因为这些法引生无义故。'

།གསུམ་པ་ནི་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ། བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། མེད་པ་ཡིན་ཞེས་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་ལན་ གདབ་ཏུ་མི་རུང་བའོ།།གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཡོད་པར་ལུང་བསྟན་པར་གྱུར་ན། གང་ཟག་དེ་ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལ་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའམ། ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་གྱུར་ ན་ནི་གང་ཟག་དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱང་བདག་བཞིན་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་གྱུར་པས་སོ།།བཞི་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཆོས་རྣམས་དང་། གཅིག་གོ་ཞེས་སམ་། ཐ་དད་དོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་དུ་མི་རུང་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་མཚན་ཉིད་དེ་ཆོས་ཉིད་ ཀྱིས་གཅིག་པ་དང་།ཐ་དད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཏུ་མི་རུང་བས་སོ། །གཞན་ཡང་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་ལུང་བསྟན་དུ་མི་རུང་སྟེ། དངོས་པོ་འདི་ཕྱི་རོལ་པ་དག་གིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྩོད་པ་སྨྲ་བའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་ལ་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ། ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་དང་། ཡང་དག་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་ནས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་ པ་དང་།ཆད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་དང་། འདོད་པའི་བསོད་ཉམས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ངལ་བར་སྦྱོར་བའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་ ཞེས་བྱའོ།།གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཡང་མེད་པར་འཛིན་པ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ངེས་པར་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའོ། །ངེས་པར་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ མཐའ་སྟེ།དེས་བརྟགས་པའི་སེམས་ཅན་ཡང་མེད་པར་སྐུར་པ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནི་ཆོས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའོ། །སེམས་ཡང་དག་པར་མེད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཆོས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་སྟེ། འདི་ཡང་ བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྟག་པར་གནས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་མཐའོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཐའ་སྟེ། འདི་ཡང་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟག་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ནི་རྟག་པའི་མཐའ་སྟེ། འདི་ཡང་འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདོད་པ་ལྔའི་བདེ་བ་ལ་ སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བའི་མཐའོ།།བདག་ཉིད་ལྟོགས་བཞིན་དུ་དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་མཐའ་སྟེ། འདི་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ ནས་དབུ་མའི་ལམ་ལ་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་སྤངས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ། བདག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་བསམ་གྱིས་མི་ ཁྱབ་པ་དང་།སེམས་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་། བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ།

第三是因为甚深。有些人这样问道：'我是存在的吗？是不存在的吗？'等等这些问题是不应当回答的。如果世尊宣说我是存在的，那么此人或者会执著蕴中有我，或者会执著蕴之外另有我存在。如果宣说无我，那么此人会说世俗言说也如我一样不存在。
第四是因为法性。如是诸法之真如不应宣说为与诸法是一或是异，因为真如之性相以法性而言不能安立为一体或异体的自性。又以四种缘故不应宣说：因为是外道所说故，因为非如理故，因为不具义故，因为会生起诤论烦恼故。
其中远离二边之理略有六种：远离增益不实有之边，远离诽谤真实之边，远离执著常见之边，远离执著断见之边，远离耽著欲乐享受之边，远离自我苦行之边。
其中执著遍计所执性为有，称为增益边。执著依他起性和圆成实性也为无，称为诽谤边。又确定执著有我，是增益众生之边。确定执著无我，是诽谤众生之边，因为诽谤所计众生也不存在故。
执著心真实存在，是增益法之边。执著心真实不存在，是诽谤法之边。此亦当如《辨中边论》所说而了知。执著色等为常住，是外道之边。执著无常，是声闻之边。此亦当如《辨中边论》所说而了知。
又见诸行无常是断边。见涅槃为常是常边。此亦当如《华鬘经》所说而了知。享受五欲之乐是乐边。自身饥饿而行苦行是苦行边。此亦当如《瑜伽师地论》所说而了知。如上所说远离三种相互观待的二边而行中道，称为远离边际之理。
其中不可思议之理略有六种不可思议事：我不可思议，众生不可思议，世间不可思议，众生业果不可思议，禅定境界不可思议，诸佛境界不可思议。

།འདི་དག་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ བསྟན་པ་བཞིན་དུ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་དེ་ལ་བདག་ལ་སེམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ནི་ལ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ད་ལྟར་དང་། མ་འོངས་པའི་ དུས་གཉིས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལ་སེམས་ཅན་སེམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་དེ་དག་ག་ལས་བྱུང་། སེམས་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་སུ་ཡིན། སེམས་ཅན་གང་གི་བར་དུ་འགྲོ། །སེམས་ཅན་གང་གི་བར་དུ་འགག་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ པའོ།།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལ་སེམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་འཇིག་རྟེན་ས་ལ་ལྟ་བ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་ཆོས་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཀྱང་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བདག་གི་ཆོས་ཉིད་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ཅི་ལས་དེ་ལྟར་འབྱུང་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ཁོ་ནས་མི་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་ལ་སེམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སེམས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ ཡིན་ཏེ།གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་དང་། དངོས་པོའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་པའི་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཟབ་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། དབང་ བསྒྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཡང་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་རྣམ་པ་དགུ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་སྔ་མ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་བསྟན་པར་མི་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བཅུ་བཞི་དང་། ཡང་དག་ པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པས་བསྣན་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ལ་བསམ་པར་མི་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་དང་སེམས་ཅན་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ བསམ་པར་མི་བྱ་བ་དང་།འཇིག་རྟེན་དང་ལྟར་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་པར་མི་བྱ་བ་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཟབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་པར་མི་བྱའོ། །ལུང་མ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་པར་མི་བྱ་བ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་ནི་དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་བསམ་པར་མི་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་སེམས་པར་བྱེད་ན་ཉེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེད་པར་ རིག་པར་བྱ་སྟེ།སེམས་འཁྲུགས་པའི་ཉེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་སྐྱེད་པའི་ཉེས་པ་དང་། ལེགས་པར་མི་ཐོབ་པའི་ཉེས་པའོ། །གལ་ཏེ་སེམས་པར་མི་བྱེད་ན། ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གསུམ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

这些也如同在论典《瑜伽师地论》中所说那样，应当按次第解说。在那部论典中关于思维我的内容是这样的：有些人依于萨迦耶见而这样思维：'我是否在过去时出现过？还是未曾出现过？'等等，对于现在和未来两个时期也是如此。
关于思维有情的内容是这样的：有些人仅仅依于萨迦耶见而这样思维：'这些有情从何处而来？谁是有情的造作者？有情将去往何处？有情将在何处灭尽？'
关于思维世间的内容是这样的：有些人依于世间见而这样思维：'世间是常'等等，广说乃至从法性开始也这样思维：'我的法性、有情的法性、世间的法性，这些是从何处如此产生的？'如此思维，仅仅以法性的道理是不能趣入的，因此这也称为思维不可思议处。
关于思维诸有情业的异熟，有四种不可思议：由于处所的差别、事物的差别、因的差别和异熟的差别。
关于禅修者的禅修境界，有三种不可思议：由于真如甚深义的缘故、由于自在性的缘故、由于获得无漏界真实的缘故。
在解说佛地时，说有九种不可思议。即在前面六种之上又加上三种：十四种不应宣说的事物、非正法、烦恼所成就。
因此在那部论典中说：'由何因缘不应思维这九种事物？'答曰：'由五种因缘：由于我和有情无自相故不应思维；由于世间如显现成就相故不应思维；由于业的异熟和两种行境甚深相故不应思维；由于无记事物非一向决定相故不应思维；由于非正法和烦恼所成就引生无义相故不应思维。'
若对这些事物进行思维，应知会产生三种过失：产生心乱的过失、产生非福的过失、不能获得善的过失。若不进行思维，则能引生三种功德。应当理解与上述相反的情况，如在那部论典中广说。

།དེ་ལ་དགོངས་པའི་ཚུལ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་དགོངས་པ་དང་། འདུན་པ་བཟློག་པའི་དགོངས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པའི་དགོངས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་གཟེངས་བསྟོད་པའི་དགོངས་པ་དང་། ཡང་དག་ པར་རབ་ཏུ་དགའ་བར་མཛད་པའི་དགོངས་པ་དང་།གཟུད་པའི་དགོངས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བཅད་པའི་དགོངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང་། དོན་གཞན་དང་འབྲེལ་པའི་དགོངས་པ་དང་། རྟོགས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་དགོངས་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དགོངས་པ་དང་། སྨྲ་བ་པོ་རྣམས་ལ་ཉན་པ་རྣམས་རིམ་གྲོ་ཆེར་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང་། དགེ་བ་འཕེལ་བར་བྱང་ཆུབ་ངེས་པ་དང་། མཚན་མ་ཐམས ཅད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་དགོངས་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཚུལ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ཕལ་ཆེར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཇི་ལྟར་མཐའ་གཉིས་ རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན།འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་ སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཐོབ་པའི་ཚུལ་དང་། བཤད་པའི་ཚུལ་གཉིས་ཀ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ པའི་ཚུལ་དང་།དགོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཅི་རིགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ལ་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ ལས་བཏུས་པ་ལས།ཚུལ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་བཤད་པ་འབྱུང་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཚུལ་གྱི་སྣོད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་དུ་ཚུལ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་། ཐོབ་པའི་ཚུལ་དང་། བཤད་པའི་ཚུལ་དང་། མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཚུལ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་དང་། དགོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །ཚུལ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལས་གོང་མ་གསུམ་ནི་ཚུལ་འོག་མ་གསུམ་གྱི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རོ་མྱང་བའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།དགེ་སློང་དག་གཟུགས་ལ་རོ་མྱང་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་དང་། སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་སྤངས་ནས་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ། །རོ་མྱང་བ་དང་ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྐུར་པ་ འདེབས་པའི་མཐའ་སྤངས་སོ།།གཟུགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདིས་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་སྤངས་ཏེ། ཕུང་པོ་ཙམ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའམ་རྣམ་པར་བྱང་བར་ཟད་ཀྱི། བདག་ནི་མེད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། །དགེ་སློང་དག་ཅི་ཙམ་དུ་ངས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི།ཐོབ་པའི་ཚུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏེ། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཤད་པའི་ཚུལ་ལོ།

关于密意的方式，简而言之有十六种：即正确显示的密意、遮止贪欲的密意、引导正确领受的密意、正确赞叹的密意、正确令欢喜的密意、引导的密意、断除疑惑的密意、令成熟的密意、令入定的密意、令解脱的密意、关联其他义理的密意、对于领悟者无过失的密意、最胜欢喜的密意、令听闻者对说法者生起恭敬的密意、令入法理的密意、增长善业趋向菩提的密意、以一切相征服的密意。
《瑜伽师地论》中对六种方式的特征解释，大多与《论典解释》中所说相符。此外，《瑜伽师地论》中说：如何通过远离二边的方式理解义理呢？即应当了知：对依他起性和圆成实性执著为遍计所执性，这是增益边；对依他起性和圆成实性认为'不存在'，这是损减边。应当以远离这两边的方式来理解真实义理。
另外，获得的方式和解说的方式这两者，都应当以不可思议的方式和密意的方式来适当理解。此外，也应当以远离二边的方式来理解，这也是根据相应情况而定，详细内容如该论中所说。
《阿毗达磨杂集论》中所说的六种方式的解释，与《瑜伽师地论》的解释略有不同。因此，在该论中说：六种方式的法器是什么呢？即真实义方式、获得方式、解说方式、远离二边方式、不可思议方式和密意方式。这六种方式中，前三种应当了知与后三种次第相对应。
如《味经》中说：'世尊对比丘们说：诸比丘，色有味'等，这是远离损减边和增益边而显示真实义方式。说'有味、过患和出离'，这是远离损减边。从'色'到'识'的说法，是远离增益边，显示仅有蕴而无我，即是染污或清净而已。
'诸比丘，直至我现证无上正等正觉'中的'了知'，是以不可思议方式显示获得方式，因为显示是由自己亲证的缘故。所有这些经文都是解说方式。

།དེ་ཡང་དགོངས་ པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དེ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ལ་དགོངས་ནས་མདོ་འདི་དག་བཤད་དོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ་། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རོ་མྱང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་དེས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དེ་ལྟར་གསུམ་དུ་ བསྒྱུར་བས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པའོ།།ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་བར་ལས་གྲོལ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཐར་པར་རབ་ཏུ་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །དེར་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་ནང་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།། །།བམ་པོ་བདུན་ཅུ་གཅིག་པ། འཇུག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དུས་གསུམ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།འདི་ལྟར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པའི་དབང་གིས་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་། རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་དུ་འཁོར་བར་གྱུར་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་ པར་བཤད་པ་ལས།སྔ་ཕྱི་རྒྱུན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་མི་འཆད་ཅིང་། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་གསལ་ཞིང་དམིགས་སུ་རུང་བ། རྒྱུ་དང་བཅས་ཤིང་མི་གནས་པ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་། མཚན་ཉིད་བཞི་དང་། དུས་གསུམ་གྱི་དོན་ནི་མཚན་ ཉིད་གསུམ་དང་།ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྐྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་། རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་ཏོ། །རིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བདུན་པ་རིགས་པ་བཞི་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ མིང་བཀོད་པ་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། ལྟོས་པའི་རིགས་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་དང་། འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། གྲུབ་པ་ནི་བཞི་སྟེ། ཡོད་པར་གྱུར་པའི་གྲུབ་པ་དང་། བྱ་བའི་དངོས་པོ་གྲུབ་པ་དང་། གྲོགས་བྱས་ཏེ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། མཐུན་པར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མཐུན་པ དང་།བྱ་བ་བྱེད་པའི་མཐུན་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་མཐུན་པ་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཐུན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་ལྟོས་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་གང་དག་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེ་བ་དང་། རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྟོས་ པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པའི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རིགས་པ་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། བཤད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ལྟོས་པའི་རིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་ བསྡུ་བས་བསྟན་ཏེ།རིགས་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་པོ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

此外，应当以意趣的方式理解：所应遍知的事物、所应遍知的义、遍知、遍知的果以及彻知，基于此意趣而说此等经。其中，所应遍知的事物即是色等。所应遍知的义即是味着等，以此方式遍知色等事物故。遍知即是：通过将五取蕴如是转为三种而如实了知的智慧。遍知的果即是：从'从此有天的世间'乃至'从天人中解脱'以及'完全解脱'。彻知即是：从'内证无上正等正觉'等所说。
第七十一卷。趣入即是：三时、无为相及四缘，此为第六趣入相。如是有为法于三时中生、住、灭的力用，由有为相三种及四缘而成为世间轮回。
论释中说：前后相续不断，现前明显可得，有因而无常变异，此即是趣入。四相及三时之义，应如三相及业生起般了知。
《解脱际经》中说：生即是三禅、有为三相及四缘。《甚深意趣解释经》中说：相即是有为三相及因四缘，此是译师之误。
应知理趣有四种，此以下是第七部分，宣说四种理趣。此又分为三部分：略说数量、依数立名及依次解释。此是第一部分。观待理、作用理、证成理及法尔理，此是第二部分依数立名。
《解脱际经》中说：成就有四：有事成就、作事成就、助伴成就及法性成就。《甚深意趣解释经》中说：相顺性相应知有四种：互相观待顺、作用顺、作用生相顺及法性顺。
其中，观待理即是：由何因何缘而诸行生起，随之安立名言，此即名为观待理。此以下是第三部分依次分别解释。此又以四种理趣分别解释，从解释本身分为四种，此是第一观待理的解释。此又以解释及总结而说明，后三种理趣亦应如是了知。

།འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་དང་། མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་ལ་ཡང་ལྟོས་ནས། གདོད་གསལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་མིང་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ།མདོར་བསྡུ་ན་ལྟོས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་ལྟོས་པ་དང་། གདགས་པའི་ལྟོས་པའོ། དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་ལྟོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་གང་དག་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་ཕུང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་རྐྱེན་དེ་ དག་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ།།གདགས་པའི་ལྟོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་དག་གིས་ཕུང་པོ་རྣམས་གདགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕུང་པོའི་གདགས་པ་དེ་ནི་མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་དེ་དག་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་ལྟོས་པ་དང་། གདགས་པའི་ལྟོས་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ལྟོས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཕུང་པོར་གདགས་པའི་རིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་།ཕལ་ཆེར་མདོ་ཉིད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ་མང་པོ་མ་བྱས་སོ། །བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་གང་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་ཆོས་རྣམས་ཐོབ་པའམ། འགྲུབ་པའམ། སྐྱེས་པ་རྣམས་ལས་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་ པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སོ་སོར་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དབང་པོ་དྲུག་གིས་ཡུལ་དྲུག་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ སུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་རྣམས་སྐྱེས་ན་ནི་སོ་སོའི་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་མིག་གིས་གཟུགས་ལ་བལྟ་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་འཛིན་པའི་བར་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགེ་བ་སྤྱད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་གྲུབ་པའོ། །མཐོང་བ་དང་ཐོས་ པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་རང་གི་རྒྱུ་དང་། རང་གི་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་བྱེད་པ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྣ་བས་སྒྲ་རྣམས་ཉན་པར་བྱེད་ པ་དང་།ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་བར་ལྟ་བུ་དང་། གཟུགས་ཀྱིས་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྒྲས་རྣ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གནས་པར་བྱེད་པའི་བར་ལྟ་བུ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ དེ་དང་དེ་དག་གིས་གཅིག་ལ་གཅིག་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་དང་།སྦྱོར་བ་དང་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་གང་དག་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་དམ་བཅས་པ་དང་། བཤད་པ་དང་། སྨོས་པའི་དོན་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་དང་པོའི་མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལ་རྒྱུ་གང་དག་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དམ་བཅས་པའི་ཚེ་གཏན་ཚིགས་དང་། དཔེ་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཞེས་བྱའོ། །དམ་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམ་བཅས་པའི་གཞུང་གི་དོན་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ།

如是诸行法依于因缘，又依于名词句字之聚而后明显，因此名等称为依缘。故于瑜伽师地论中声闻地如是说：略说依缘有二种：生起依缘与假立依缘。其中生起依缘者，即诸蕴以何因何缘而生起，彼蕴生起即依于彼等因缘。假立依缘者，即以何等名聚、句聚、字聚而假立诸蕴，彼蕴假立即依于彼等名聚、句聚、字聚，此即名为诸蕴之生起依缘与假立依缘。
如是所说，凡是依缘之法即是蕴之假立道理，详如彼中所说。于解除界限经、解释甚深密意经及论释中，多与经中所说相顺，故未作多说。
作用道理者，即以何因何缘而获得、成就或生起诸法，由此而作用，此即名为作用道理。此为第二作用道理之解释。
对此经文亦有不同解释：有谓六根见六境者，是为获得；以四大为因而成色者，是为成就；诸法生已各行其事，如眼见色乃至意取法等是。有谓行善而得涅槃及圆满功德为成就，见闻等为作用。
故于声闻地中说：诸蕴由自因自缘所生者，即于彼彼作用中运作，如眼见诸色、耳闻诸声乃至意知诸法等，又如色住于眼境界、声住于耳境界乃至诸法住于意境界等，复有其他如是相顺诸法，彼彼互为作用道理、运作及方便者，即名为作用道理。
正理成立道理者，即以何因何缘而成立所立、所说、所述之义，及如实通达者，此即名为正理成立道理。此下为第三正理成立道理之解释。此亦以二种差别而说。
对此初经文亦有二种解释：有谓'以何因何缘'者，即立宗时依于因相及喻，此即名为因缘。'所立'者，即立宗文义之安立。

།བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ པའི་དོན་གྱི་ཁུངས་སྨོས་པའོ།།དོན་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་མའི་དམ་བཅས་པ་དེ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་མའི་བཤད་པ་དང་། སྨོས་པའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་ནས། ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ རྒྱུ་གང་དག་དང་།རྐྱེན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚད་མ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དམ་བཅས་པ་དང་། བཤད་པ་དང་། སྨོས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་ཚད་མ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པར་ནུས་པ་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམ་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོན་པར་བྱེད་ པའི་བསྟན་པ་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྨོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེ་དམ་བཅས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་བསྒྲུབས་ནས། གཞན་དག་གི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་དམ་བཅས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ་ ཞེའོ།།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལས་ནི། འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་མི་རྟག་པའམ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའམ། སྡུག་བསྔལ་བའམ། སྟོང་པའམ། བདག་མེད་པའམ་ཞེས་ཚད་མ་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་དང་། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་ པ་དག་གིས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་།འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ཚད་མ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དམ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དམ། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དམ། སྟོང་ པ་ཉིད་དམ།བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་རིགས་པ་འདི་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་འཐད་པའི་རིགས་པ་ནི་སྟོན་ཏོ། །འདི་ ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མདོར་བཤད་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་ གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པའོ།།འདི་ལྟར་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་དོན་སྒྲུབ་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་ རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གསུམ་པ་མཚན་ཉིད་མདོར་བཤད་པ་སྟེ།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། བདུན་གྱི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་མདོའི་ཚིག་འདི་མན་ཆད་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།མདོར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་དང་། གྲངས་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མདོར་བསྟན་པའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཡོངས་སུ་དག་པར་ འགྱུར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བརྟག་པ་དང་།ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་ཡང་། བརྟག་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །མངོན་སུམ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་གི་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ལྔ་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་ལྔ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། རྒོལ་བ་དག་གི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ།

所谓'说'是指阐述所要证成之义的根据。所谓'证成义'是指对前面所立论题的详细解释。所谓'使真实通达'是指对前面的解释和所说的义理详细解释后使其真实通达。
有人说：所谓'何因何缘'是指三种量。'立论'、'解释'和'所说义'是同一意思。其中差别是：依靠能安立三量而言的是'立论'，依靠能诠教法而言的是'解释'，依靠广说而言的是'所说'。通过因缘证成立论的义理后，对他人无常性的立论，使其真实通达。
在《声闻地》中说：'成立正理的道理是这样的：通过三种量——可信的教证、现量和比量来了知诸蕴是无常的、缘起的、苦的、空的、无我的。成立正理的道理是通过这三种能夺取诸圣者心要的量，来安立和成立诸蕴是无常性、缘起性、苦性、空性、无我性，这就是成立正理的道理。'
此外，'此理略说有二种'以下是说明第二种正理。这也有四个方面：略说数目、依数立名、略说性相、以问答广说。这是第一个。
'清净和不清净'是第二个依数立名。由于以因明成立义理无过失故称为'清净'，由于有过失故称为'不清净'，下文将广说。
'以五种相为清净，以七种相为不清净'是第三个略说性相。意思是依五种相和七种相的缘故而成清净和不清净。
或者从此经文以下第二种分类分为两种：略说和以问答广说。第一种又分三种：略说数目、依数立名、略说性相。
'何者是以五种相而成清净'以下是第二个以问答广说。这也分两种：解说清净和解说不清净。关于清净也以问答宣说，这是问。
'现量所缘相、自类比喻成立相、周遍共许相、极清净教相'等是第二个如来正确回答。这也分两种：解说五种相和总结五种相的解说。第一种又分两种：正确解说五种相和随诤者重述解说。

། མཚན་ཉིད་ལྔ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ལྔ་མདོར་བཀོད་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དང་། སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། དེ་ལ་མངོན་སུམ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་དང་ པོ་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉིད་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་མས་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།དང་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དངོས་པོ་བསྟན་ནས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚད་མའི་ཚད་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་ན་ བཏགས་པ་ཙམ་དུ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་མ་ཡིན་པ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པར་ཟད་དེ་།མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་རགས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྟག་པ་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ལ་གནས་ནས་ དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དངོས་པོ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཚེ་གཅིག་གི་མི་རྟག་པའི་དོན་རགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་མངོན་སུམ་མཐོང་བ་ནི་མི་རྟག་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་ལུས་ཀྱི་གནོད་པ་ སྣ་ཚོགས་མྱོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཚད་མ་ལ་བྱའོ།།སྨོད་ཅིང་ཚོལ་བ་རྣམས་ལ་རང་དབང་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བདག་མེད་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དག་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གཡེང་ བའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ཉིད་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་ཞེས་བཤད་དོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན། །དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་སྤྱིར་བསྡུས་པའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་ ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་དག་གོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའོ། །འདི་དག་ནི་ཆོས་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ངེས་པའི་དོན་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རིགས་པ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ མས་དམིགས་པ་སོ་སོ་དག་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ་དཔེར་ན་སྐུད་པས་མེ་ཏོག་བརྒྱུས་པ་དང་འདྲ་བར་འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་གཅིག་གིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདག་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདིར་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཕྱི་མ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འཇིག་རྟེན་པའི་མངོན་སུམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་།ཡང་དག་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

对于五种特征的详细解释分为三个部分：五种特征的简略陈述、按次第分别详细解释、总的结语。这是第一部分。其中'现量所缘的特征'等词，是按次第分别详细解释的内容。
这也是从五种特征的阐述中分为五个部分，这是第一个现量所缘的特征的阐述。这又分为三部分：略说、广释、结语。这是第一个略说部分。
'即是一切行无常性、一切行是苦性、一切法无我性，这是在世间由现量相所缘'，这是第二个广释部分。这经文又分为两部分：首先'即是一切行无常性'等是显示事物后详细解释。'这是在世间由现量相所缘'是量度的区分。
这是说，在世间上仅仅是假立的现量而非真实现量，因为是现量故称为现量。如此依靠粗分无常，推度微细无常等，因此依止现量而称为所缘相。
这些事物是什么样的呢？首先，依靠一生中粗分无常义而现量见到无常性，称为无常现量。由见到自身种种痛苦体验而成为苦的现量。由于在追求厌恶等事物时无有自主，所以了知无我，这些称为无我现量。
这些是闻思慧散乱心的分别，所以不是现量。这就是所谓的世间现量。另一种解释方式是：'一切行无常'是总摄诸有为法。'一切行是苦'是有漏诸行。'一切法无我'是总摄一切法。
这些称为三法。因此在《瑜伽师地论》中说：'决定义是一切行无常性，一切有漏是苦性，一切法空性与无我性。'
这些无常等的道理具有两种含义：第一是自相的无常等道理，是由现量相所缘的各别相具有特征。第二是共相，譬如如同以线串花，如是一个无常遍及蕴等，苦性和无我性也是如此。
此处所说的现量是依靠后者共相，因此仅仅是假立的世间现量而非真实现量。

།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་ཡང་དག་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། མངོན་སུམ་དེ་སུའི་མངོན་སུམ་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མཇུག་བསྡུ་ན་བཞི་སྟེ། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་མྱོང་བའི་མངོན་སུམ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་དང་། དག་པའི་མངོན་སུམ་མོ། ། དབང་པོའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡིད་ཀྱིས་མྱོང་བའི་མངོན་སུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་གཉི་ག གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་དག་པའི་མངོན་སུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དག་པའི་མངོན་སུམ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ། དག་པའི་མངོན་སུམ་ཡིན་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་ ཡོད་པ་ལ་ཡང་ཡོད་པར།མེད་པ་ལ་ཡང་མེད་པར། བླ་ན་ཡོད་པ་ལ་ཡང་བླ་ན་ཡོད་པར། བླ་ན་མེད་པ་ལ་ཡང་བླ་ན་མེད་པར་ཤེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་དག་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཟག་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཞེས་བྱའོ། །མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་མངོན་སུམ་གང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་བྱེད་ཅེ་ན། སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པ་ཐམས ཅད་ཀྱང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་དང་། དུས་གཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ནོ། །མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མངོན་སུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཛི་ནས་བསྟན་ བཅོས་ཚད་མ་བསྡུས་པ་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་།མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཞེས་བྱའོ་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། ། གནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་གནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་རགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སྐད་ཅིག་མ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དང་། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། གནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དམིགས་སུ་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངེས་པར་ གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་གནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དང་། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། མི་རྟག་པར་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་རྗེས་སུ་དཔག་ཏུ་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།

在《瑜伽师地论》中，依据真实现量而说世间现量。因此在该论中说：'现量是谁的现量？'答：总结起来有四种：有色根现量、意所受现量、世间现量和清净现量。
有色根现量是指：如前所说现量的特征中，五种有色根的所行境。意所受现量是指：意识的所行境。世间现量是指：将这两者合为一体称为世间现量。
真实现量是指：凡是世间现量，也都是清净现量。有些是清净现量而非世间现量，即出世间的所行境，于有法知其为有，于无法知其为无，于有上者知其有上，于无上者知其无上，这种与世间人不共的，称为清净现量。
论释中也如是说。若对照《瑜伽师地论》所说：因为非无漏故称为世间，因为非现量故也称为世间。
若问：'如此则以何现量为体性？'玄奘法师说：'六识皆非现量，散乱状态的五识及与之同时的意识也非现量。一切等持心皆摄属现量。'
胜军论师所造《量集论》中也说：'一切等持心皆是现量。'与此相应者即是现量所缘相。这是第三总结，仅是语言表述而已。
'现量所缘相'以下是第二分现量所缘相的广说。这又分三部分：略说、广说和总结。这是第一略说，即依粗无常而显示极细刹那无常等。
即'一切行皆是刹那性，后世确实存在，业清净与不清净皆不失坏'等，这是第二广说。这又分三部分：说明现量所缘的三种体性、以'于此'等说明可得的因相、以'由此因缘'等说明决定成就性。这是第一部分。
如是现量所缘有三种：一切行刹那性、后世存在性、业清净不清净不失坏性。这表明：依粗无常等的力量，这三种体性可以推度。

།དེ་གནས་པའི་མི་རྟག་པའི་རིགས་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དམིགས་སུ་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་གཏན་ཚིགས བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་གཏན་ཚིགས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་དེས་གནས་པའི་མི་རྟག་པ་རགས་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐད་ཅིག་མའི་སྐྱེ་འགག་དང་བཅས་པ་མི་རྟག་པ་ཕྲ་མོའི་དོན་ཡོད་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ སྟེ།འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་སྣ་ཚོགས་དང་། ལས་སྣ་ཚོགས་དངོས་སུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྡུག་བསྔལ་རགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་ད་ ལྟར་གྱི་དུས་སུ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྔ་མའི་ལས་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས།མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེས་གདོན་མི་ཟ་བར་མ་འོངས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ། །སེམས་ཅན་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ལ་གནས་པ་ན་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བདག་མེད་པ་རགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བདག་མེད་པར་ཕྲ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ད་ལྟར་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གང་ཅི་མྱོང་བ་དག་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་ལ་གནས་པ་ཉིད་དུ མཐོང་བས་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དག་གིས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་འདྲེན་ཅིང་ཆུད་མི་ཟ་བར་རབ་ཏུ་ཤེས་པས་བདག་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཁོ་ན་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས། མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱེད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གསུམ་པ་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྲ་བ་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེས་མི་རྟག་པ་རགས་པ་དེ་དག་གིས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞིང་མཐོང་བར་དཀའ་བའི་དངོས་པོ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་མངོན་སུམ་དུ་ དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རང་གི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་རང་གི་རིགས་ཀྱི་དཔེའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། མདོར་ བསྟན་པ་དང་།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་ཆོས་མཚུངས་པའི་དཔེ་མདོར་བསྟན་པའོ། །ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དག་གི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ལ་ནི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མི་རྟག་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བའི་དཔེ་དང་། བདག་མེད་པའི་དཔེ་དང་། འབྱོར་པ་དང་། རྒུད་པའི་དཔེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མི་རྟག་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ཅེས་བྱ་བ་ ནི་སེམས་ཅན་དང་།སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཕྱི་ནང་གི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དག་གི་ཐུན་མོང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་མི་རྟག་པ་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་དཔེ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ་མི་དབྱེ་བར་སྤྱིའི་དཔེར་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དག་གིས་ཞེས་འབྱུང་གི་འཆི་འཕོ་ཞེས་མི་འབྱུང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ དཔེར་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྡུག་བསྔལ་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་པོ་དག་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བའི་དཔེར་ཉེ་བར་སྦྱར་བའོ།

以'由于亲见其住所的无常之理'等词，说明第二种可得的因相。这也由说明三种因相而分为三种，这是第一种。如是，由于亲见其住所的粗分无常，必定推知有刹那生灭的细分无常义，这是依靠现量和比量而生。
'由于亲见种种有情差别和种种业'这句话，是说明第二种依粗分苦而得见的相。如是，现在时中所有种种苦，是依靠前世种种业而亲见的，由此必定推知未来也有苦果。
'由于亲见有情安住于清净和不清净的乐业与苦业'这句话，是依粗分无我而显示细分无我的第三种。如是，诸有情现在所感受的一切苦乐，是见到安住于善业与不善业，由清净与不清净业必定能引生果报而不失坏，由此了知无我本身不感受任何苦乐。
'由彼因缘对非现见者作推度'这句话，是说明第三种由理推度细分。如是，由上述三种因缘，以彼粗分无常推度极其微细难见的事物。
'凡与此相顺者，即名为现见相'这句话，应知是第三总结。
从'自类喻相'这句话以下，是说明第三自类喻相。这也分为三种：略说、广说和结语。这是第一略说相似法喻。
'以世人共知内外诸行聚之生死为喻而成立'等句，是说明第二详细解说。这又分为四种：说明无常喻、苦喻、无我喻、盛衰喻，这是第一说明无常喻。
其中'内与外'是就有情与非有情而说内外喻，即于内外二聚，世人共同了知生死等事，用以说明细分无常等的譬喻。或者不分粗细而作为总喻来说明。
在论释中说'以生灭'，而不说'死'。
'以世人共知生等苦相为喻而成立'这句话，是第二以苦为喻的说明，即以世间八苦等作为自身苦的譬喻。

།འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པ་རང་དབང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དམིགས་ པ་དག་གི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བདག་མེད་པའི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ།བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་ཕྱི་རོལ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ཤེས་པའི་འབྱོར་པ་རྒུད་པ་དམིགས་པ་དག་གི་དཔེར་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་འབྱོར་པ་དང་རྒུད་པའི་ དཔེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་གི་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། གནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། རང་གི་ རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་དང་། དཔེ་དེ་དག་གིས་དམ་བཅས་པའི་དོན་ ངེས་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་ པར་དག་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་གསུངས་ པ་ཇི་སྐད་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་མཚན་ཉིད་ ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟེན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།། །།བམ་པོ་བདུན་ཅུ་གཉིས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་ སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་མཆིས་པར་རིག་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་རྒོལ་བ་དག་གི་རྗེས་སུ་བཟླས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་གོང་མ་ལྔ་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་སྐབས་ ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གསུངས་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་དང་ལྡན་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཐམས་ ཅད་མཁྱེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཞུས་པའོ།།འདིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་ཞུས་པ་དང་། གཞན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཡུལ་འདིའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱུད་དེ་བཤད་པ་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ པ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་རྫོབ་ལ་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་བརྗེད་བྱང་བྱས་པ་ལས་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

以世间人共同所知的无自在性为特征的譬喻来证成，这是第三无我的譬喻，这只是词语的连接。又对外道以世间人共同所知的兴衰为特征的譬喻来证成，这是第四以兴衰为譬喻来说明。与此相应的即是以自类譬喻证成的特征，这是第三总结，这只是词语的连接。
从'遍障碍的特征'这句话以下是第四遍障碍的特征。这也以三种方式来说明：略说、广说和总结。这是第一略说。即如现量所见的特征、处所现量所见的特征、以自类譬喻证成所见的特征，这些对所成立的事物起决定性作用，这是第二遍障碍特征的详细解释。由于这些现量所见和譬喻能决定所立义，故称为遍障碍。在论释中称为'遍成就'。应知这是遍障碍的特征，这是第三总结，这只是词语的连接。
从'极清净教证的特征'这句话以下是第五极清净教证的特征。这也分三部分：略说、广说和总结。这是第一略说。即如一切智者所说'涅槃寂静'等，这是第二广说。与此相应的即是极清净教证的特征，这是第三总结。
善男子，因此五种特征，称为极为观察清净的正理，因为是清净的，所以应当依止。这是第三总的结论。
第七十二卷。菩萨文殊师利又对世尊如是说道：'世尊，一切智者的特征应知有几种？'从这句话以下是第二随诤者重述解释。因为在前面第五极清净教证特征中说到'一切智者所说'这句话，而对一切智者具有几种特征不了解，所以这里又重述解释。
这也分两部分：请问和回答。这是第一请问一切智者的特征。这里请问'一切智者'与其他处说'遍一切智者'有何区别？依此地论师相传解释：缘真如的智慧称为遍一切智者，安住世俗的智慧称为一切智者。
依据阳正谛师所作《金光明经忆念》，如果与大乘教义相配，则缘空性的智慧称为遍一切智者。

།ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བས་འདོད་པའི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་གསེར་འོད་ དམ་པའི་མདོ་ལས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི། །རྩ་བ་དག་ཏུ་གྱུར་པས་ན། །ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་།རབ་ཏུ་བརྒྱན་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗེད་བྱང་ལས། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི། །རྩ་བ་དག་ཏུ་གྱུར་པས་ན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་བསྟན་པའོ།།ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་།རབ་ཏུ་བརྒྱན་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་མཁྱེན་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ།མཁྱེན་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་གཞུང་གིས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ལ་སྟོང་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ལ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པའི་ཡན་ལག་ ཡིན་ཏེ།རྩ་བ་ལས་མི་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ། །མཁྱེན་པའི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ནང་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་མཁྱེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བཤད་པ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་ མཐུན་པས་བེའུའི་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་གང་ཟག་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་ནུས་པ་ལ།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་ནས། བདག་འཇིག་པའི་ལེའུ་ལས། གལ་ཏེ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གང་ཟག་གི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པར་རྣམ་པར་མ་ བཞག་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་གཞུང་གིས་ནི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན པ་ཞེས་འདོད་ཀྱི།བདག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། ངེད་ཀྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་གཅིག་པར་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་མི་ཟེར་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། བེའུའི་སྡེ་པ་དག་ནི་ངེད་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པ་ཞེས་ཟེར་བར་ཟད་ཀྱི།བདག་གི་ཤེས་སོ་ཞེས་མི་སྨྲ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་བརྙེས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཐུགས་ལ་དགོངས་པ་ཙམ་གྱིས་ མཁྱེན་པར་མཛད་པའི་དགོངས་པའི་ཡུལ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མི་མངའ་བར་མཁྱེན་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའི།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་མཁྱེན་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དཔེར་ན་རྒྱུན་གྱིས་ནུས་པའི་ཕྱིར། །མེ་ཡིས་ཐམས་ཅད་ སྲེག་འདོད་ལྟར།།དེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་འདོད་ཀྱི། །གཅིག་པར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཕྱིར་མིན། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའི། བདག་གིས་ཀུན་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ན་འདི་དང་དེ་དག་གིས་བརྟགས་པ་དང་སྦྱར་ན་བདག་གིས་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡང་རུང་།དུས་གསུམ་མངའ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དུ་བསྟན་ཞེ་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། འདས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཡིན་དང་། །མ་བྱོན་སངས་རྒྱས་གང་ཡིན་དང་། །ད་ལྟར་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་། །དེ་དག་སེམས་ཅན་ མྱ་ངན་སེལ།།ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

所缘于具有意识者，即是一切种智。小乘所许之义，应从相反上述特征而了知。
又如《圣金光明经》中说：'一切种智，因为成为根本，故以无量功德，而为庄严。'
如师真谛记中：'一切种智，因为成为根本'者，是显示先前智慧生起。'以无量功德，而为庄严'者，是显示功德生起。
其中一切种智者，是空性智慧，由空性智慧生起智慧故称为种。一切者，是具足智慧，因智慧差别不同故说一切。
小乘论中说一切空性智，其中空性是一切之根本，一切是空性之支分，因不能离根本而得故，空性称为一切种。具足智慧之智，因在具足智中有种种不同故。
此处所说两种智慧，也是从诸教法中分别说不同。毗婆沙师等说能知一切补特伽罗法者，称为一切智。
因此在《俱舍论》我执品中：'若不另立补特伽罗我实有，世尊则非一切智。因为能知一切心心所法。因为刹那生灭差别故。'
说一切有部论中依相续而许为一切智，而非我。故《俱舍论》中说：'我等不说世尊因一时遍知一切而称一切智。'
配合此说，毗婆沙师等仅说我等一切智，而不说我知，如是依相续而具行故获得佛陀之名。
由诸蕴相续中殊胜功能如是圆满故，仅以意念即能了知，于所思境无颠倒而生智慧，故称一切智。非一刹那顿时了知故。
如偈颂所说：'譬如依相续，火能烧一切，如是许一切，智非一时知。'
如是依相续而称一切智，若知非我遍知，配合彼等观察，我于佛世尊亦然，因说具三世故。
于何处说？如偈颂所说：'过去诸佛及，未来诸佛与，现在安住佛，彼等除众生忧。'

།ཁྱོད་ཀྱི་གཞུང་གིས་ནི་ཕུང་པོ་ཁོ་ན་ལ་དུས་གསུམ་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱི། གང་ཟག་ལས་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལྟར་ངེས་ཤེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དེའི་གཞུང་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་དག་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡེ་ ཤེས་ལས་ཡེ་ཤེས་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བསྟན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།ཡང་དག་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ལ་དམིགས་པ་གཉི་ག་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེའི་གཞུང་དང་། གཞན་ཡང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས། །ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སློབ་དཔོན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་མེད་ན་འདི་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པ་ལ་དམིགས་པའོ།།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་མཁྱེན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དང་། ལན་ཅིག་བརྗོད་པའི་སྡེ་པ་དང་། བྱ་མ་ལ་པའི་སྡེ་པ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ། སྐད་ཅིག་མའི་སེམས་གཅིག་གིས་ ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ།།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གིས་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་སོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་བཤད་དེ། སྡེ་པ་ཐ་དད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ རིག་པར་བྱའོ།།འདིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན། ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་ལྟ་བས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས། ལུང་གི་ཚུལ་ལེགས་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྒྱུན་དག་གིས་ནི་ནུས་པའི་ཕྱིར། །དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་འདོད། །ཅིག་ཅར་ཐམས་ཅད་རིག་མིན་པས། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དེ་ལྟར་འདོད། །ཅེས་སྨྲའོ། །དེ་ ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཤེས་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་འཐོབ་པར་དཀའ་བ་དང་།སླ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེའི་གཞུང་གིས་དེ་ལྟར་འདོད་པར་ཤེས་སོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ པ་ཡིན་མོད་ཀྱི།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ཀྱང་འགལ་ བ་མེད་དོ།།གཞན་ཡང་བཤད་པ་འདི་དག་དང་སྦྱར་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་འདོད་པ་ཡང་། ཕལ་ཆེར་དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་དག་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་དེའི་ གཞུང་གིས་ཆ་བཞིའི་དོན་རྣམ་པར་མི་འཇོག་པས་འདིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་།ལྟ་བའི་རྣམ་པ་མ་གཏོགས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པ་འབྱུང་སྟེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱེ་བྲག་ མེད་པས།རེས་འགའ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རེས་འགའ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

你的宗派认为唯有蕴体才有三世，而不是补特伽罗，因此必定会产生这样的定解。说一切有部的宗派中关于一切智者这一称谓，是依据胜义智和世俗智中的哪一智而说的呢？答：因为是依据缘胜义和世俗二者而说的，所以称为一切智者。若不如此，则二乘也将成为一切智者。
经部宗和其他如《俱舍论》中说：'智有四种：无师智、一切智、种智和无功用智'，若不详细分析，这些有何差别呢？有些人说：'一切智是缘胜义谛的智慧，种智是缘事物的智慧。'
大众部、一说部和犊子部等如是说：'以一刹那心了知一切。以一刹那相应的智慧了知一切法。尽智和无生智恒常相续。'应当如部派差别的论典所说而了知。
此处若与大乘教法相配，由于各自解释不同，如无性菩萨所造的《摄大乘论释》中说：'由二乘得一切智的见解，故非种智。'因此，在该论释中说：'由于不善巧理解经教，如偈颂中说：由相续力故，许彼尽一切，非顿知一切，故许为一切智。'
因此，由于不了知阿赖耶识，获得一切智智有难易之别，应知彼宗如是主张。若问：通达一切法无我不就是一切智吗？虽是一切智，但非种智，如彼论中广说。
若配此解释，虽说一切智是通达诸法各别相及包含无分别智，亦无相违。此外，若配这些解释，如来于一刹那中通达自性及相应法等的主张，大致与大众部相符。
其宗派有差别，由于不安立四分之义，此处应当说明唯识论中所说'除见分外不缘因相'等教法。在《般若波罗蜜多释》中有两位论师的解释：有些说二智无差别，有些说有差别。
因此，在该论释中问：一切智与种智有何差别？答：有些说无差别，有时说一切智，有时说种智。有些说就共相而言称为一切智。

།བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའོ། །རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་མ་རིག་པ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ།།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་མ་རིག་པ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །གཞན་ཡང་ལེའུ་ཕྱི་མ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དངོས་པོའོ།།ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དངོས་པོའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི། རྣམ་ པ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་མེད་དོ།།གཞན་ཡང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་ཡང་། ཟད་པར་ཤེས་པར་མི་ནུས་པས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཡིན་ལ།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གདགས་པའི་མིང་ཅན་ནོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་མཁྱེན་པར་མཛད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལམ་བརྙེས་པ་ན།ལམ་གྱི་མཁྱེན་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་བརྙེས་པ་ཡིན་ན། འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལམ་བརྙེས་པ་ན། འདི་ནས་ལམ་གྱི་མཁྱེན་ པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བརྙེས་པ་ཡིན་ཡང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་སྤྱོད་པར་མི་མཛད་དེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོར་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་ན། རིན་པོ་ཆེའི་བང་མཛོད་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡིན་ཡང་། ད་དུང་མ་ཕྱེ་མ་སྤྱད་པ་ དང་འདྲ་བར་འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་སྤངས་ནས།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་གཅིག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བརྙེས་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ སྤངས་པ་ཡིན་ན།འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བརྙེས་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་སྤོང་བར་བསྟན་ཞེ་ན། དུས་གཅིག་ཏུ་བརྙེས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདིར་གཞན་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། རིམ་ གྱིས་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པས་བསྟན་ནས་།སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སེམས་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་སེམས་གཅིག་གིས་བརྙེས་པ་ཡིན་ཡང་། དང་པོ་དང་། བར་མ་དང་། ཐ་མའི་གོ་རིམས་ཀྱང་ཡོད་པས། དཔེར་ན་སེམས་གཅིག་ལ་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་གནས་པ་དང་།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འགག་པ་ལ་གནས་པ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། བསྟན་པ་ལས་ཕན་ཚུན་བཟློག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་ལས་ བརྩམས་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ།དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྟག་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ་། དེའི་ ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཁམས་ཐམས་ཅད་དང་།དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

特殊性质即是一切种智。其因即称为一切智。其果即称为一切种智。略说者即称为一切智。广说者即称为一切种智。其中'一切智'能破除对一切法的普遍愚痴无明。'一切种智'能破除对种种法的各别思维的无明，乃至广说。
又如后品中，世尊亲说：'一切智是声闻缘觉的体性。道相智是菩萨的体性。一切种智是佛的体性。声闻缘觉唯有一切智，而无一切种智。'
又声闻缘觉虽具有分别特殊性质的行为，但因不能完全了知，故得共相之名。佛陀的一切智和一切种智是真实的，而二乘则是假名。
若问一切智所知之法为何？答：十二处，如彼广说。
又彼中说：'世尊得道时，以道智得一切智及一切种智，此处为何说具一切智？'答：'世尊得道时，以道智圆满获得一切智及一切种智，然不行一切种智。譬如大王受灌顶后，虽得掌管珍宝库等，但仍未开启使用。如是为显示一切种智断除烦恼习气，成就般若波罗蜜多故。'
若一心获得一切智及一切种智并断除烦恼习气，此处为何说以一切智获得一切种智后断除烦恼习气？虽是同时获得，但为使他人深信般若波罗蜜多，并且次第以差别相说令众生获得清净心故如是说。
又虽一心获得，然有初、中、后次第，如一心有二相，住于因缘及住于因缘灭而生，如《唯识论》中所说，应知与彼教说相违。
《圣佛地论释》中唯依镜智说一切智性，因为恒时通达一切法故，如彼详说。
《瑜伽师地论》中说是一切智智，故彼说：'于一切界、一切事、一切相、一切时中，智无碍转，是名一切智。'

།དེ་ལ་ཁམས་ནི་གཉིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སོ། །དངོས་པོ་ རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཁམས་དང་ འགྲོ་བ་དང་།དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཚད་མེད་དོ། །དེ་ལ་དུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའོ། །དེ་ལྟར་ཁམས་ཐམས་ཅད་དང་། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ལུང་གཅིག ལས་འཕྲོས་པ་དང་།ལུང་སྣ་ཚོགས་ལས་བ་གླང་སྐྱོང་བའི་ཆོས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཕུག་རོན་ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་པོའི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་དག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པ་ཡིན་པས་ཁུངས་སུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་གྲངས་མདོར་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་གསུངས་པའོ། །གང་སུ་ཡང་རུང་བ་ཞིག་བྱུང་ན། འཇིག་རྟེན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ སྒྲ་རྣམ་པར་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། བཤད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཀུན་དུ་གྲགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ བཤད་པ་ལས།སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྒྲ་ཡང་དག་པ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་གྱ་ནོམ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།མཚན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྟགས་བསྟན་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་གྱི་དོན་ཏོ། །ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་གྱི་དོན་ཏོ། །བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་གྱི་དོན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཆེན་ པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཁོ་ན་ཡིན་ལ།མི་མང་མི་ཉུང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྒྱན་པར་གྱུར་ན་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་དཔེ་ཟླ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་དེ་ལས་ཉུང་ན་ནི་མ་ཚང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་སོ། །དེ་ལས་མང་ན་ནི་འདྲེས་ཤིང་འཁྲུགས་ པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ལ། ལྷག་པ་དང་ཉུང་བ་མེད་པ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། མ་ཚང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པས་བསྐྱེད་དུ་མེད་ལ། ལྷག་པ་ཅི་ཡང་མེད་པས་དབྲིར་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཐོབ་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཡིན་པ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོས་འཐོབ་པའི་མཚན་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞིས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། གསལ་ བ་དང་།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། གནས་ཐོབ་པའོ།

关于此，界分为二种：世间界和有情界。事物分为二种：有为法和无为法。对于这些有为法和无为法的事物本身，又因为后后自相的差别分类，以及共相的差别分类，以及因果的差别分类，以及界、趣、善、不善、无记等的差别分类，而有无量差别分类。其中时间分为三种：过去、未来和现在。如是，遍知一切界、一切事物、一切种类、一切时间者即是一切智者，如《圣善戒经》和《持地论》中也如是说。
此处从《圣般若波罗蜜多释》和一部经典延伸出的，以及从诸多经典中以牧牛十一法说明一切智相，以及其他如《圣般若波罗蜜多释》中说鸽子经极长时间后将成佛等教法，也都成立为一切智性，应当作为依据而说。
世尊对菩萨文殊师利说道：'善男子，略说有五种'，此下是如来所作的正确回答。这也分为略说、广说和总结三部分，这是首先略说数目后简要回答。
'若有任何人出现，在世间广为人知一切智性之名声'等，是第二部分依次广说。这也分别阐述了五种相，以此说明分为五种，这是首先说明普遍闻名的特征，因此在论典解释中说：'佛陀出现于世间后，一切智的名声真实遍及一切世间'。
'具足三十二大士相'是第二种殊胜大士相的说明。如《大毗婆沙论》中所说：'何为相的含义？答曰：表示标志的含义即是相的含义。殊胜的含义即是相的含义。吉祥标志的含义即是相的含义。'
问：'为何大士相恰好是三十二相，不多不少？'答曰：'若以三十二相庄严佛身，则于世间无有可比，若少于此则不圆满。若多于此则混杂紊乱而不殊胜，故如是决定。如世尊说法无有增减，佛相亦然，因无有不足故不可增，无有过多故不可减。'
问：'菩萨所得三十二相与转轮王所得诸相有何差别？'答曰：'菩萨以四种事物殊胜：极为清净、明晰、圆满和获得所依。'

།གཞན་ཡང་དངོས་པོ་རྣམ་པ་ལྔས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཏེ། གནས་ཐོབ་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་དང་། རི་མོ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མཚན་གྱིས་ལུས་བརྒྱན་པར་བྱེད་ཅེ་ན།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གནས་དང་སྣོད་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དག་ནི་ངེས་པར་ལུས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ལ་གནས་པས་དེ་ལ་མ་འོངས་པ་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་དོན་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ལུས་ལ་གནས་པར་འདོད་ན་སྔར་ཁྱོད་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།མཚན་དང་དཔེ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་ བདག་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ལུས་ལ་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་ཟེར་བས།དཔེར་ན་ལ་ལ་ཞིག་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ཆུང་མར་བླངས་ནས་ཁྱིམ་དུ་བསྡུ་བར་འདོད་པ་ལ་དེས་གསང་ཐབས་སུ་ཕོ་ཉ་བཏང་ནས་འདི་སྐད་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ཁྱིམ་དུ་འོངས་པར་འདོད་ན་སྔར་ཆག་ཆག་ཐོབ། ཕྱག་དར་བྱོས་ལ། མི་གཙང་བ་དག་ བསལ་ནས་དར་གྱི་ལྡ་ལྡི་བྲེས་ཤིང་།སྤོས་ཀྱིས་བདུགས་ལ་མེ་ཏོག་གཏོར་ཅིག་།བཀོད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་གྱིས་ཤིག་དང་། གདོད་བདག་འོང་ངོ་། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་བདག་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་འོང་མི་ནུས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་འདྲ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལུས་བརྒྱན་པར་ བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མཚན་གྱི་དགོངས་པ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ནི་མཚན་མ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། འདི་ཅིའི་ཕྱིར་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན། མཚན་གཅིག་ཀྱང་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སངས རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་བདེན་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་།།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཕྱིར་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཕྱིར་ནི་མཚན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ལམ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཅན་བསོད་ནམས་སྤེལ་བའི་ལམ་ དང་།སེམས་ཅན་ཤེས་རབ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་མོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཕྱིར་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཕྱིར་ནི་མཚན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཕྱིར་ནི་མཚན་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ སྐྱེ་བའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་།དཔེ་བྱད་བཟང་པོས་བདག་ཉིད་བརྒྱན་པ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པས་བདག་ཉིད་བརྒྱན་པས་སོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རབ་ཏུ་འདྲེན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་སྐུ་སྤྱོད་པར་མཛད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཅན་གྱི་སེམས ཅན་རབ་ཏུ་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྤྱོད་པར་མཛད་དོ། །སེམས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་མིང་ཅན་དང་། མིང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །མིང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་ནི་མཚན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པའི་ སེམས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་ཏོ།

此外还有五种殊胜的特质：获得住处、极其庄严、纹理极其深邃、随顺殊胜智慧、不随顺烦恼。
为何菩萨要以相好庄严其身呢？为了使身成为无上正等正觉的住处和法器。为什么呢？因为殊胜功德必定安住于殊胜之身，所以为了将来现前证得无上正等正觉的缘故，对菩萨说：'如果你希望我安住于你的身体，那么首先你要使你的身体清净殊胜，以相好庄严。如果不这样的话，我就无法生于你的身体。'
譬如有人想迎娶珍宝般的女子为妻入家，她便秘密派使者传话说：'如果你想让我来到你家，首先要打扫清洁，除去污秽，悬挂绸缎，焚香散花，以各种庄严来装饰，然后我才会来。如果不这样的话，我就无法来到你家。'同理，因此菩萨要庄严其身。
如《圣般若波罗蜜多释》中所说，大部分与《大毗婆沙论》所说相符。此外，《圣般若波罗蜜多释》中还阐述了相好的密意，其中说道：'十方诸佛和三世诸法若无相好，为何说三十二相？若连一相也不真实存在，更何况三十二相？'
答曰：佛法有二谛：世俗谛和胜义谛。为世俗谛故说三十二相，为胜义谛故说无相。
又有二道：增长众生福德之道和修习众生智慧之道。为福德道故说三十二相，为智慧道故说无相。为化身故说三十二相，为法身故说无相。
如是，化身以三十二相及八十随好庄严自身，法身则以十力、四无畏、四无碍解、十八不共法等庄严自身。
众生有二种因缘：福德因缘和智慧因缘。为引导具福德因缘的众生故示现具足三十二相之身，为引导具智慧因缘的众生故示现法身。
众生有二种：了知诸法唯是假名者和执著名相者。为执著名相的众生故说无相，为了知诸法唯是假名的众生故说三十二相。

།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་ནས། མཚན་མེད་པའི་ཆོས་འཇིག་པར་མི་མཛད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་ བཤད་པ་ནི།མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་ལྡན་ཞིང་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཕས་ཀྱི་ རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒལ་དུ་མེད་ཅིང་།ལོག་པར་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཚར་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞིའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །མདོ་འདི་ཉིད་ལས་མདོར་བསྡུས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཞི་བཅུ་རྩ་དྲུག་བསྟན་པའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལས་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་སྟོན་ཏོ། །བླ་ན་མེད་པའི་གནས་པའི་མདོ་ལས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་སྟོན་ཏེ། ཞིབ་ཏུ་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ དང་།དགེ་སྦྱོང་བཞི་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ལམ་དང་འབྲས་བུ་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་། དེས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་དང་། འཕགས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ན། ཐམས་ཅད་མི་སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་མི་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་མོད་ཀྱི། གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་འཇིག རྟེན་དུ་མ་བྱུང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་དང་།ལམ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ལ་གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ན་ནི།

 

 

我将这段文字翻译并分段说明：

"为了显示超胜一切众生的殊胜性，先说三十二相，然后说'不坏无相法'。三十二相的广泛解释，应当如相好品中所说般了知。

'具足十力，能断一切众生一切疑惑'，这是第三，说明具足十力的特征。

'具足四无畏，正说诸法，一切论敌不能诘难，能摧伏一切邪说'，这是第四，说明特征。

在此经中简要宣说如来四十六种功德。而在《瑜伽师地论》中，则说如来有一百四十种功德。在《无上住处经》中，则说一百八十种功德。详细内容应如相好品中所说般了知。

'于善说法律中，显现八支圣道和四沙门果'，这是第五，说明道与果显现的特征。如是如来出现于世间，由于善说正法，故有八支圣道、四种沙门果，以及二十七贤圣等种种果位显现。

若佛不出世，则一切皆不显现。因此，《般若波罗蜜多释》中说：'虽然人有福德和智慧，但若佛陀不出现于世间，则不能获得果报和证得圣道。若佛出现于世间，则...'"

这段文字主要讨论：
1. 佛陀的三十二相
2. 佛陀的十力和四无畏
3. 如来的各种功德数目
4. 八正道和四沙门果
5. 佛陀出世的重要性

这是一段关于佛陀功德和教法利益的重要论述。

 གདོད་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མིའི་མིག་དང་ལྡན་ཡང་། ཉི་མ་མ་ཤར་ན་ཅི་ཡང་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་གྱི། ཉི་མ་ཤར་ནས་གདོད་མཐོང་བར་འགྱུར་བས་བདག་ལ་ མིག་ཡོད་པས་ཉི་མ་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བར་མི་རུང་བ་བཞིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེད་དེ། གཞན་ལས་ཆོས་ཐོས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ནང་དུ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ དང་།དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། ཤེས་རབ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ལས་ཐོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཚན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲ་བ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དག་གིས་བརྒལ་དུ་མེད་ཅིང་གཞན་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། དགེ་སྦྱོང་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་མཚན་ཉིད་ལྔ་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པས་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་། མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་དག་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སུ་ཡང་རུང་བ་ཞིག་བྱུང་ན་འཇིག་རྟེན་དུ་ཞེས གསུངས་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་དེ་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གཞན་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་ལྔ་བཤད་པའི་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།



 

 

我将这段文字翻译如下：

"才能获得道路。譬如，虽有人眼，若无日光则不能见物，唯有日出之后才能见物。因此，不能说'我有眼睛，何需日光'。

世尊说：'由内外因缘生起正见，即从他闻法，及自己内心如理作意。为生起福德事，为生起善心事和智慧，由如理作意，故从佛所闻。'详细内容如彼处所说。四沙门果如相品中所说。

'如是生起故，具足相好故，能断疑网故，他不能诘难而能摧伏他故，显现圣道与沙门果故'等，这是第三，总结五种特征的解释。

这又分为两种：一是分别显示五种特征后的总结，二是五种特征的总体总结。这是第一种，应当按次第配合五种特征。'如是生起'即指'若有任何人出现于世间'之说。

在论释中说'由如是生起故'，其余与此经所说相符。'应当以如是五种相了知一切智相'，这是第二，五种特征解释的总体总结。"

这段文字主要阐述：
1. 以日光和眼睛的比喻说明佛法的重要性
2. 正见生起的因缘
3. 五种特征的总结方式
4. 一切智相的了知方法

这是一段关于佛法修证和教理阐释的重要论述。

། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟ་ན་འཐད་པས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་ཕྱིར་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མའི་ཕྱིར་དང་། མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚད་མ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་མཚན་ཉིད སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་བསྟན་པའི་འཐད་པས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ལྔར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་ཚད་མ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། མཚན་ཉིད་དང་པོ་གཅིག་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་བསྡུས་སོ། །མཚན་ཉིད་བར་མ་གསུམ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་ པའི་ཚད་མས་བསྡུས་སོ།།མཚན་ཉིད་ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་འཕགས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། མདོ་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་ བཤད་པ་ལས་ནི།མཚན་ཉིད་སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་སོ་སོར་སྦྱར་བར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་ན་འཐད་པས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་ཕྱིར་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའི་ཕྱིར་དང་། དཔེའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུང་གི་ ཚད་མའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ལྔ་པོ་དག་ཡོངས་སུ་དག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ བདུན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐམས་ཅད་མཐུན་ པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་མདོར་བཀོད་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མདོར་བཀོད་པའོ། །མཚན་ཉིད་བདུན་པོ་འདི་དག་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ ལ་འཇུག་པ་ལས།སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཡོད་པས་རྒྱུ་འདྲ་བ་ཞེས་བཤད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མ་ངེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ་། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ་། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་བསྟན པའི་མཚན་ཉིད་བདུན་ལས།མཚན་ཉིད་སྔ་མ་བཞི་ནི་བསྟན་བཅོས་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་པ་ལས་བསྟན་པའི་མ་ངེས་པ་དྲུག་ལས། སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པ་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་ངེས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་སྔར་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་ པ་ལས་བསྟན་པའི་མ་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དྲུག་བཀོད་ནས།དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་བཅོས་དེ་དང་། མདོའི་ཚིག་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས། མ་ངེས་པ་ནི་དྲུག་སྟེ། ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ། ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ། ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། ཕན་ཚུན་འགལ་བར་ངེས་པའོ།

善男子，如是，以正理成立的道理是由现量为量、比量为量、圣教量为量，以及由五种相而清净。这是第二，从三量开始，显示前五相为清净相。
如是所说的正理成立的道理中所说的五相，也是由三量所摄。第一相是由现量所摄，中间三相是由比量所摄，最后一相是由圣教量所摄，此为其义。
在《瑜伽师地论》和《解深密经》中，也与经中所说相符。在论释中，前五相是分别配对解释的。因此在该论中说：'如是，正理成立的道理是由现量为量、比量为量、譬喻为量、共许为量、教量为量，五相清净。'在《解深密经》中也如是说。
'其中，何为不以七相清净'以下，是第二部分，分别解释七种不清净相。这也是通过请问和回答来显示的，这是请问部分。
'除此之外的相顺所缘相、除此之外的相违所缘相、一切相顺所缘相、一切相违所缘相、他类譬喻成立相、非共许相、非极清净教量相'等，是第二部分如来如实回答的显示。
这也是通过总说和别释来显示的，这是总说。这七种相因有过失故称为不清净。
在《入正理论》中说：'有过失的因总的来说有十四种因相似，即：不共许有二种，如任一不共许等；不定有六种，如共相和不共相等；相违有四种，如诸法自相互违因等。'详细内容应当如该论所说而了知。
此处所说的七相中，前四相是在《因明正理论》中所说的六种不定中的前五种，因为第六种'相违决定'未理解的缘故。这是先引述《入正理论》中所说的六种不定相，然后将该论与此经文相配合。
在《入正理论》中说：'不定有六种：共相、不共相、同品一分转异品遍转、异品一分转同品遍转、俱品一分转、相违决定。'

 །དེ་ལ་ཐུན་མོང་བ་ནི་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ། གཞལ་བར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ཀུན་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་འདི་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ།བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་གཞལ་བར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་མི་རྟག་པའོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་གཞལ་བར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ནི་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ་ཐོས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་འདི་སྤངས་ནས་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལས་གུད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོམ་ཉིའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ཐོས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ། ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པ་ནི་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྩོལ་བ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྩོལ་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་དམ་ བཅའ་བ་ནི་འདི་ལྟར་གློག་དང་།ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཡིན་པས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་གློག་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཡོད་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྩོལ་བ་མ་ཡིན་པ་བར་ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པར་དམ་བཅའ་བ་ནི། འདི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་གཏན་ཚིགས་འདི་ཚང་བར་ཡོད་པས་གློག་དང་བུམ་པ་ནི་ཆོས་མཚུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པའང་ཡིན་ནོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་རྩོལ་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པའོ། །གློག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་དེ་རྩོལ་བ་མ་ཡིན་པ་བར་ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པའོ།།དེ་ལ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པའི་ཆ་གཅིག་ལ་འཇུག་ལ། ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་ནི། དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་བར་ཆད་མེད་པས་སྐྱེད་པའོ་ཞེས་དམ་བཅའ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་བར་ ཆད་མེད་པས་བསྐྱེད་པར་དམ་བཅའ་བ་ནི་འདི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཡིན་པས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ལ་ཚང་བར་ཡོད་པས་སོ།།གློག་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་ཐ་དད་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་གློག་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་ པས་དེའི་ཕྱིར་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་ནི་སྒྲ་རྟག་ཅེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། གཟུགས་དང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྟག་པར་དམ་བཅའ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ། །རྡུལ་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐོགས་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཡོད་ལ།རྡུལ་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པའོ། །བུམ་པ་དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོད་ལ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་འདི་ནི་བདེ་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ཆོས་མཚུངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་ པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་ངེས་པ་ནི་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་དམ་བཅའ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་པའི་སྒྲར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐོས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་སྒྲའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལྟ་བུ་སྟེ་འདི་གཉི་ག་ཡང་ཡིད་ གཉིས་ཟ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་མ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཡན་ཆད་དུ་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལས་འཇུག་པ་ལས་འབྱུང་བའི་དོན་བཤད་དེ། གཞན་ནི་མངས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།

其中共同的，例如说'声音是常住的，因为是所量的自性'这样的说法，常与无常两方面都共同具有此因，因此是不定的。如同瓶子等，因为是所量的自性，所以声音是无常的。如同虚空等，因为是所量的自性，所以声音是常住的。
其中不共同的，例如说'声音是常住的，因为是所闻的自性'这样的说法，此因舍离了常与无常两方面，因为不存在于常与无常之外，所以是怀疑的原因，如同'所闻的自性是什么样的'等。
其中同品一分转，异品遍转的，例如说'声音是非勤勇所发'这样的说法，因为是无间所生的无常性。其中主张非勤勇和非无间所生，如同闪电和虚空等是同品，因为无常性在闪电等中有，而在虚空等中无。主张非勤勇是无间所生，如同瓶子等是异品，因为此因在其中具足，由于闪电和瓶子是性质相同，所以也是不定的。如同瓶子等，因为是无常性，所以是勤勇和无间所生。如同闪电等，因为是无常性，所以是非勤勇的无间所生。
其中异品一分转，同品遍转的，例如主张'声音是勤勇所发的无间所生'这样的说法，因为是无常性。主张是勤勇所发的无间所生，如同瓶子等是同品，因为无常性在这些中具足。闪电和虚空等不是异品，因为其中一分闪电是有，而虚空等是无，所以如前是不定的。
其中二品一分转的，例如说'声音是常住'这样的说法，因为是无碍的色。其中主张常住，如同虚空。微尘等是同品，因为无碍，在虚空等中有，而在微尘等中无。瓶子和快乐等是异品，因为快乐等是有，而瓶子等是无，所以此因由于快乐和虚空性质不同，称为不定。
其中相互决定相违的，例如主张'声音是无常'这样的说法，因为是所作性。例如如同在瓶子等上安立常住声，因为是所闻的自性。例如如同声音的自性，这两者都是怀疑的原因，所以称为二俱不定。
以上解说了正理论中所说的内容，其他因过于冗长在此不述。

 །དེ་ལ་བསྟན་བཅོས་དེ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མདོ་འདིའི་ ཚིག་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཡང་འདི་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ལས་གསུངས་པའི་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་གསུམ་པོ་དག་བསྡུས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་གསུམ་པ་ཕྱོགས་ མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ།ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ལ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། ལྔ་པ་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་གིས་འཇུག་པ་ལས་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་བསྡུས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་བཞི་པ་ཐ་ དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ།ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། ལྔ་པ་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་ལས་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བ་དང་པོ་ཐུན་མོང་གི་མ་ངེས་པ་ གསུངས་སོ།།ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་གཉིས་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མ་ངེས་པ་བསྡུས་སོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ དེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་མི་མཚུངས་པའི་དཔེ་ཁོ་ན་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི། མཚུངས་པའི་དཔེ་ནི་མེད་ཀྱི། དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་ན་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་དཔེ་ལ་སྐྱོན་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ གོང་དུ་སྐྱོན་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དམ་བཅའ་བའི་དོན་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའོ།།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་ ལས།དང་པོ་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་གསུམ་པ་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་གཅིག་འཇུག་ལ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པ་བསྡུས་སོ། །མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་བཞི་པ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་ལ། ཕྱོགས་ མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་བསྡུས་པས་སོ།།མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་དང་པོ་ཐུན་མོང་པའི་ངེས་པ་བསྡུས་སོ། །མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་པས་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་གཉིས་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མ་ ངེས་པས་གསུངས་སོ།།མདོ་ལས་གསུངས་པའི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པས་ནི། བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་ལྔ་པ་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་བསྡུས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སློབ་དཔོན་འདིའི་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེའི་ཆོས་ལ་རྒྱུའི་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཅུང་ཟད་ཅིག་དམིགས་པས་ ཚང་བར་བྱ་ན།འདི་སྐད་དུ་མཚུངས་པ་དང་ཐ་དད་པའི་དཔེའི་ཆོས་ལ་སོ་སོ་ནས། རྒྱུའི་ཆོས་ཆ་གཅིག་དམིགས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་རིགས་པ་ལས། མདོ་འདི་ལས་མདོར་བསྡུ་བར་དགོངས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་འབའ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། ། མཚན་ཉིད་གཞན་གཉིས་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་དེའོ། །གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་མཚུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཞུང་དེ་དང་རིགས་མཚུངས་པའི་ཆོས་ལས་གཏན་ཚིགས་ཀྱི ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཅུང་ཟད་དམིགས་པས་ཚིག་ཚང་བར་བསྟན་ན།འདི་སྐད་དུ་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་དང་། ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པ་ཞེས་བརྗོད་པའི་རིགས་པ་ལས། མདོ་ལས་མདོར་བསྡུ་བར་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་འབའ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལས་ གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཞུང་དེའོ།

对于这部论典中所说的内容和此经文的词句配合解释，有两种解释：有些人说，此处所说的两种特征包含了论典中所说的三种情况，即：以'与彼相异而相顺所见的特征'包含了论典中所说的第三种'同品一分转、异品遍转'和第五种'二品一分转'中的同品一分转。
以'与彼相异而相违所见的特征'包含了论典中所说的第四种'异品一分转、同品遍转'和第五种'二品一分转'中的异品一分转。
以'一切相顺所见的特征'说明了论典中所说的第一种'共不定'。以'一切相违所见的特征'包含了论典中所说的第二种'不共不定'。
若按此解释，对于'以异类喻所成立所见的特征'有两种解释：有些人说仅有不相似的喻例，而无相似的喻例，如说'声是常住，因为是所作性'这样的例子。
有些人说这是喻例中的十种过失。
'非极成的特征'即上文所说的过失安立中的'所立义不成'。
'非极清净教言的特征'是指：以非圣者的教言所成立的。
有些人说，经中所说的五种特征中：第一种包含了论典中所说的第三种'同品一分转、异品遍转'。
经中所说的第二种特征包含了论典中所说的第四种'异品一分转、同品遍转'。
经中所说的第三种特征包含了论典中所说的第一种'共不定'。
经中所说的第四种特征说明了论典中所说的第二种'不共不定'。
经中所说的第五种特征包含了论典中所说的第五种'二品一分转'。
这位论师的解释是这样的：若要完整表达在异类喻的法上见到因法的少许部分的意思，应当说在相似和相异的喻法上分别见到因法的一部分的道理，但因为此经想要简略表达，所以只说明了'以异类喻所成立所见的特征'。
其他两种特征如前所说般理解。
关于'与彼相异而相顺所见的特征'中，'彼'指的是该论典。'相异'指的是类似，即如果完整表达在与该论典类似的法上见到因法的少许部分的意思，应当说'同品一分转和异品遍转'的道理，但因为经中想要简略表达，所以只说明了'同品一分转'。
关于'与彼相异而相违所见的特征'中，'彼'指的是该论典。

།གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་མཚུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཞུང་དེ་དང་རིགས་མཚུངས་པའི་ཆོས་ལས་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཅུང་ཟད་ཅིག་དམིགས་པས་ཚིག་ཚང་བར་བསྟན་ན་འདི་སྐད་དུ། ཕྱོགས་ ཐ་དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་དང་།ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་ཞེས་བརྗོད་པའི་རིགས་པ་ལས། མདོའི་ཚིག་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཐ་དད་པའི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། །མཚན་ཉིད་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། བམ་པོ་བདུན་ཅུ་གསུམ་པ། དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་གོང་མ་བདུན་པོ་དག་རྣམ་པར་བཤད་དེ། འདི་ཡང་བཤད་པ་སོ་སོ་ནས་མི མཐུན་པ་།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཞི་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མཚན་ ཉིད་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་།དྲུག་པ་ཡོངས་སུ་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དེ་ལས་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ལྔ་པ་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེར་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བདུན་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་བཅས་པའི་ཆོས་ལས་གཞན་པ་དཔེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །ཚད་མའི་དོན་ནི་འདི་སྐད་དུ་རེ་ཞིག་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དམ་བཅའ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་གཉི་ག་ཡང་རྒྱུ་འདི་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པའོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་རྟག་པའོ།།དམ་བཅས་པའི་ཚོགས་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུའི་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས། ཐུན་མོང་བའི་མ་ངེས་ པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ལས་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། འདིར་མདོ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་གསུངས་པ་ཚིག་མི་མཐུན་ཡང་དོན་ནི་གཅིག་གོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟགས་དང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལས་དང་ཆོས་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ མི་མཐུན་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ངེས་པར་ཕན་ཚུན་སོ་སོ་ནས་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བས་སྔར་རྟགས་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་།དེའི་འོག་ཏུ་དོན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱའོ་། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དབྱིངས་དང་། རང་བཞིན་དང་། ལས་དང་། ཆོས་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟགས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལས་དང་། ཆོས་དང་། རྒྱུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔར་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་བརྟགས་པ་དང་བཅས་པས་མངོན་པར་བརྟགས་པ་དང་། མངོན་པར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རྟགས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལས དང་།ཆོས་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུའོ།

'其他'是指相同类别，即如此，从与该论典相同类别的法中，稍微观察到因法的一部分，若完整阐述则如是说：不同方面的一分趋入和相同方面的全部趋入的道理中，由于经文简略的缘故，仅说明了不同方面的一分趋入。其性相应如前所知。
第七十三卷。'其中，一切法皆为意识所知性，即是一切相顺所缘相'，此下是第二部分，解说上述七种性相。对此解说也有不同说法。
有些人说这也分为四种：以'一切法皆为意识所知性'等阐明第三种一切相顺所缘相；以'一切法常'等下文阐明第四种一切相违所缘相；以'善男子'等下文阐明第一、第二和第六种不杂相；以'复次于此余'等下文阐明第五种他类譬喻成立相和第七种非极清净教法相。这是首先阐明一切相顺所缘相。
其中'一切法'是指除立宗法外的一切譬喻法。量义如是说：且如'声是常，因为是意识所知性，如虚空等'这样的立宗，常与无常两方面都共有此因，因此是不定。如瓶等是所知性故声无常，如虚空等是所知性故声常。除立宗支分外，其余都是因同品，故称为一切相顺所缘相。
这就是在《正理论》中所说的'共不定'。论典中说'所量'，此经中说'所知'，虽文字不同但意义相同。
'一切法以相、自性、业、法、因、果相互不同的任何性相各别决定互异，即是一切相违所缘相'，这是第二部分解说第四种一切相违所缘相的详细阐述。
由于此经文难以理解，应先分析相、自性等，然后再说明其义。《解深密经》中说：界、自性、业、法、因、异熟果。《深密解脱经》中则广说：一切法之相、自性、业、法、因、异熟果相等。《瑜伽师地论》中则摄为五种性相而说。
因此从彼论可推知：有分别及所分别境。彼复当观五种：相、自性、业、法、因果。

 །རྟགས་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ད་ལྟར་རམ། སྔར་མཐོང་བའི་མངོན་མཚན་དང་། མཚན་མ་འགའ་ཞིག་གིས་འགྲེལ་པ་ལས་ཡུལ་མངོན་པར་བརྟགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རུ་མཚོན་ལས་ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། དུད་ པ་ལས་མེ་དང་།རྒྱལ་པོ་ལས་ཡུལ་འཁོར་དང་། ཁྱིམ་ཐབ་ལས་བུད་མེད་དང་། ནོག་དང་རྭ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་སུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ལྐོག་ན་འདུག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྟག་པའམ། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཕྱོགས་ གཅིག་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་བརྟག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དཔེར་ན་ད་ལྟ་ལས་འདས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། འདས་པ་ལས་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཉེ་བ་ལས་ཐག་རིང་བ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལས་མ་འོངས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་ དུའོ།།ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱེད་པས་ལས་ཀྱི་རྟེན་བརྟག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་འགུལ་བ་དང་། བྱ་ཚང་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། སྡོང་དུམ་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། འགུལ་བ་དང་། ཡན་ལག་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་མི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། རྐང་ ལག་གི་རྗེས་ལས་གླང་པོ་ཆེ་དང་།ལུས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་རྗེས་ལས་སྤྲུལ་དང་། སྐད་ཙེ་རེ་རེ་ཟེར་བ་ལས་རྟ་དང་། ང་རོ་སྒྲོགས་པ་ལས་སེང་གེ་དང་། འབུའུ་ཞེས་ཟེར་བ་ལས་ཁྱུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུའོ། །ཆོས་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། མ་འབྲེལ་པའི་ཆོས་དང་། འབྲེལ་པ་ལས་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་ཉིད་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་། དཔེར་ན་མི་རྟག་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་པ་ལས་སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། འབྲེལ་པ་ལས་དགའ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད པའི་བར་དུའོ།།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུའམ། འབྲས་བུ་ལས་རྒྱུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་འགྲོ་བ་ལས་ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་པ་ལས་འགྲོ་བ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་མཉེས་པར་བྱས་ པ་ལས་བྱ་དགའ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་དང་།བྱ་དགའ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་ལས་རྒྱལ་པོ་མཉེས་པར་བྱ་བ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནས། ལམ་ལས་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ལས་ལམ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་བར་དུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལས་དེའི་འོག་ཏུ་དོན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྟགས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལས་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་ནས་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བས་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དཔེར་ན་སྒྲ་ལ་ཡོད་པའི་ ཐོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི།ཆོས་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་རྒྱུ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །ཐོས་པར་བྱ་བའི་སྒྲ་དེ་ནི་དམ་བཅས་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་དཔེར་མཚུངས་པ་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ཡོད་ཀྱི། ཐོས་པར་རྗེས་སུ་བྱ་བའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ།ཐོས་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ།

从标志推理是这样的：即从现在或以前所见的明显特征和某些标志的解释中推测对象，例如从车辙推测马车，从烟推测火，从国王推测国土，从丈夫推测妻子，从牛峰和牛角等等，乃至广说。
从本性推理是这样的：即从现量的本性推测隐藏的本性，或从本性的一方面推测另一方面，例如从现在推测过去，从过去推测未来，从近在眼前推测遥远，从现在推测未来等等，乃至广说。
从作用推理是这样的：即从作用推测作用的所依，例如从不动和鸟巢的存在等推测树桩，从移动和肢体活动等推测人，从脚印推测大象，从身体爬行的痕迹推测蛇，从嘶鸣声推测马，从吼叫声推测狮子，从'呜呜'声推测野牛等等，乃至广说。
从法推理是这样的：即从不相关的法和相关的法推测与之相关的法性，例如从无常相关推测苦，从苦相关推测空性和无我，从生相关推测喜法等等，乃至广说。
从因果推理是这样的：即从因推测果或从果推测因，例如从行走推测到达他处，从到达他处推测行走，从取悦国王推测获得重赏，从获得重赏推测取悦国王，乃至从道推测沙门果，从沙门果推测道等，应当如广说中所说般了知，论释中也是如此宣说。
其后所说的意义也是一切法从标志、本性、作用等相互观待，彼此不同故皆不相同。例如，存在于声中的所闻本性等，仅存在于声中而不存在于法中，因此不应称之为因。所闻之声仅存在于所立法中，而在同喻中是不存在的。虽有因的差别相，但不是所闻随行的相，因此称为一切不相同所缘相。
这就是在《正理论入门》中所说的不共决定，因此在《正理论入门》中不共即如'声是常住，因为是所闻本性故'这样的说法。

 །རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ནི་རྒྱུ་འདི་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལས་གུད་ན་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལ་དེ་ལས་གཞན་ པ་དང་མཐུན་པས་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དཔེ་དང་བཅས་པ་ལ་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པ་མཚན་ཉིད་དང་གཉིས་པ་དང་དྲུག་པ་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་།བསྟན་ བཅོས་ལས་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་དང་།འཇུག་པ་ཞེས་བསྟན་པ་བསྡུ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་གྲེགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟེན་པར་མི་བྱ་བར་བསྐུལ་བའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།མཚན་ཉིད་དང་པོ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་དང་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་ཡོངས་སུ་ གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་འདི་ཡང་ཚིག་ཚང་བར་བྱ་སྟེ། བརྗོད་ན་འདི་སྐད་དུ། ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་ཆ་གཅིག་ འཇུག་པ་དང་།ཕྱོགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འདིར་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་དཔེ་དང་བཅས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དོན་དེའི་ཕྱིར་མདོའི་ཚིག་འདིས་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་དང་། ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ གཅིག་འཇུག་པ་ལས་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པའི་དོན་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་འོག་མ་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དེ་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་ གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ལྟར་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཡོངས་ སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།ངེས་པར་དམ་བཅས་པའི་དོན་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དཔེ་དང་བཅས་པ་ལས་ཡང་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་ནི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་ཚིག་ ཚང་བར་བྱས་ཏེ་བརྗོད་ན་འདི་སྐད་དུ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་དང་།ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཀུན་འཇུག་པ་དང་། གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པའི་དོན་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དེ་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་ མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་མ་གྲེགས་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ ཕྱིར་བརྟེན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མི་བརྟེན་པར་བསྐུལ་བའོ།

常与无常的方面是离开此因的，因为除了常与无常之外没有其他的存在。善男子，对此，'相异随顺所缘相及其譬喻中一切不相顺所缘相存在'等说法，是将第三相、第二相和第六相归纳为无障碍相而作解释，
论中说明了双方一分趣入的摄义。此又有二种：将三种相合一而说，以及从'因为无障碍'以下劝诫不应依止。初者又有二种：第一相与无障碍相的解释，以及第二相与无障碍相的解释。初者又有二种：第一相的解释和无障碍相的解释。
这是对第一相以外的随顺所缘相的解释，此相异随顺所缘相也应完整表述，若说出则如是：同品一分趣入及异品故，此中所说相异随顺所缘相即是同品一分趣入之义。其中'及其譬喻中一切不相顺所缘相存在'是异品遍趣入之义。
应当这样说明：因此义，此经文摄取了正理论中的同品一分趣入、异品遍趣入、双方一分趣入中的同品一分趣入之义。同样，下文对相异不相顺所缘相的解释也应从上文相反而理解。
'因彼因缘故，于所成立不一定故，名无障碍相'是第二无障碍相的解释。如是，凡是相异随顺所缘相者即是无障碍相，因为不能成立所立宗义故。
又'相异不相顺所缘相及其譬喻中一切相顺所缘相存在'等，是第二相即相异随顺所缘相与无障碍相的解释，这是对相异不相顺所缘相的解释。若完整表述此义则如是：摄取异品一分趣入、同品遍趣入、双方一分趣入之义，应如上理解。
'因彼因缘故，于所成立不决定故，名障碍相'是第二障碍相的解释，应如上理解。'因为无障碍故非善观察之理，因为不清净故不应依止'是第二劝诫不应依止。

།གོང་དུ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ན་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་དེ་སྐད་དུ་ མ་གསུངས་ཤེ་ན།སྨྲས་པ། ངེས་པའི་རིགས་པ་ལས་མ་བསྟན་པ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་མདོའི་ཚིག་འདིས་སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ཚང་བར་བསྡུས་ནས་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟེན་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་ མཚན་ཉིད་བཞི་པ་བསྟན་ཏོ།།དཔེ་དང་བཅས་པས་ཞེས་བྱ་བ་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་བསྟན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་ གཉིས་པ་བསྟན་ཏོ།།དཔེ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་ཡང་བཟླས་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པ་བསྟན་ཏེ། རིགས་པ་དེས་ན་སྔ་མ་ལྔ་པོ་དག་ལས་བརྩམས་ནས་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་མ་ཡིན་པ་ ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་ནི་སྔར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་གྲེགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དག་དང་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་ པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཞི་པ་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་དང་། བདུན་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་ བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་སྒྲ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དག་གིས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆ་མཚུངས་པ་ཡིན་ལ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆ་མི་མཚུངས་པ་ ཡིན་པས་གཏན་ཚིགས་འདི་ནི་ཆ་མི་མཚུངས་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་དཔེའི་སྐྱོན་རྣམ་པ་བཅུ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་པའི་ ལོག་པར་བསྟན་པ་རྣམས་སོ།།ཡང་ན་དམ་བཅས་པ་དང་གཏན་ཚིགས་དང་། དཔེ་སྐྱོན་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་སྔར་བཤད་པ་དག་དང་མཐུན་ཏེ། དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡང་། མཚན་ཉིད་བཞི་པས་ནི་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་ འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་བསྡུས་སོ།།མཚན་ཉིད་བཞི་པ་ལས་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཉིད་ནི་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་སྔ་མའི་ བཤད་པ་དང་འདྲ་སྟེ།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་དཔེ་ རྣམ་པ་གཉིས་ལས་བསྟན་པ་དག་དང་སྦྱར་ན་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དཔེས་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལས་གཞན་གྱི་རིགས་ཀྱིས་དཔེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྤྱིར་མེད་དོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་མིང་བཀོད་པ་ནི་ མཐུན་ལ།བཤད་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟགས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལས་དང་། ཆོས་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡང་རུང་བའི་ཆ་གཅིག་ཕན་ཚུན་ མཐུན་པ་དང་།མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་མཐུན་པ་དང་། མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།

如果按照上述道理，一切相同所缘的特征和一切不相同所缘的特征也不是完全障碍的话，为什么经中没有这样说呢？答：从确定的道理来说，因为是简略所以没有说。此外，这些经文完全包含了前面五种，并且确实是完全障碍，依此而说明。'与其他相同所缘的特征'这是说明第四种特征。'具有比喻'这是说明第五种特征。'一切不相同所缘的特征存在'这是说明第四种特征。'与其他不相同所缘的特征'这是说明第二种特征。'具有比喻'这是重复说明第五种特征。'一切相同所缘的特征存在'这是说明第三种特征。依此道理，是从前面五种开始而说明非完全障碍的。
如此解释的话，就与前面所说清净特征时，以现量所缘等三种说明是完全障碍的内容相符合。'以他类比喻所成立'以及'非极清净的教证特征'，应当知道这是自性上非清净的。这是第四部分，将第五和第七特征合并解释的内容。
其中'以他类比喻所成立的特征'是不相符的因，例如有人立论说'声音是常住的，因为是所作性'，对此，虚空等是相同的部分，瓶子等是不相同的部分，这个因只存在于不相同的部分，因此称为以他类比喻所成立的特征。又具有十种比喻过失。其中'非极清净的教证特征'是指外道的邪说。或者是指带有立宗、因、喻过失的论述。
有人说这四种大多与前面所说相符，其中的差别是：第四种特征没有包含'二者一分转'。第四种特征之外的'以他类比喻所成立的特征'就是'二者一分转'，其他如前所说。有人说这四种与前面的解释相同，其中的差别是：'以他类比喻所成立的特征'被理解为第三和第四种，其他如前所说。
虽然有这三种解释，但是如果对照论典解释和经典两种例子来说，'以他类比喻所成立的特征'在第三和第四之外没有'他类比喻'这个总的词语。瑜伽师地论和解释中的名称是相同的，但解释略有不同。因此在瑜伽师地论中说：诸法的相、自性、业、法、因、果等相同与不相同特征中任何一分相互相同与不相同的特征，这就是与其他相同和不相同所缘的特征。

 །ངེས་པར་ཕན་ཚུན་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ བཤད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་རྟགས་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ དང་གཅིག་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡང་རྟོགས་སོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་། འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཉིད་གནས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ལས་བརྩམས་ནས་མདོའི་ཚིག་གསུམ་པོ་ཆོས་ཉིད་གནས་པ་དང་། ཆོས་གནས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་ བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་ངས་བྱས་པའང་མ་ཡིན། གཞན་དག་གིས་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་། འཇིག་རྟེན་དུ་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་གནས་པ་ དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་འདི་ནི་གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ལ་ཆོས་ཉིད་ནི་གང་། ཆོས་གནས་པ་ནི་གང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་གང་ཞེ་ན། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་གྲགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་གྲགས་པ་དེ་རིགས་པའི་ཚིག་དང་། ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ནི་ཆོས་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གནས་པ་དེའི་རྒྱུ་ཆོས་ཉིད་དེ་ཡིན་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དབྱིངས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་ནང་ནས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ རྣམས་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན།འཇིག་རྟེན་གནས་པ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་སའི་མཚན་ཉིད་སྲ་བ་ཡིན། ཆུའི་མཚན་ཉིད་གཤེར་བ་ཡིན། མེའི་མཚན་ཉིད་ཚ་བ་ཡིན། རླུང་གི་མཚན་ཉིད་གཡོ་བ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་མི་རྟག་པ་ཡིན། ཅིའི་ ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ་ཡིན།དེ་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ཡིན། ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་མྱོང་བ་ཡིན། འདུ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀུན་དུ་ཤེས་པ་ཡིན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ཆོས་ཉིད་དེ་གང་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འདིར་རིགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་ བཏུས་པ་ལས་ཆོས་ལ་བརྩོན་པ་ཆོས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ནི་རིགས་པ་དུ་ཞིག་གིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། རིགས་པ་རྣམ་པ་བཞིས་དཔྱད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟོས་པའི་རིགས་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ རིགས་པའོ།།དེ་ལ་ལྟོས་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེ་བ་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མྱུ་གུ་འབྱུང་བ་ན་ས་བོན་དང་། དུས་དང་། ཆུ་དང་། ཞིང་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ན་དབང་པོ་དང་དོན་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་ལྟ་བུའོ།།བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཟག་གི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ་སོ་རང་གི་བྱ་བ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །མིག་གི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པའོ།

所说的'凡是确定互相各自差别的相，即是一切不相顺的所缘相'。论典解释中也如是说明。其余诸相则与此经所说相顺而出现。若与此解释相配合，则可了知相、自性等五者是相顺与不相顺之相，也是一与异之相。
其中法性之理是这样的：无论如来五佛出现于世间或未出现于世间，法性安住与法界安住，即是法性之理。这是第四法性之理分别解说。
在《瑜伽师地论》中，是从缘起义出发来阐释经中'法性安住'、'法住'、'法界'三词的含义。因此在该论中说：'世尊如是说：缘起非我所作，亦非他人所作。无论如来出现于世间或未出现于世间，此法性、法住、法界皆安住。'对此，何为法性？何为法住？何为法界？从无始以来所传承者即是法性。如其所传承，以理趣语言文字安立者即是法住。由于安住之因是彼法性，故称为界。
又在《瑜伽师地论》中声闻地等的法性之理是这样的：为何诸蕴如是？为何世间安住如是？为何地的性质是坚硬？水的性质是潮湿？火的性质是热？风的性质是动？为何诸蕴是无常？为何涅槃是寂静？同样，为何色的性质是变碍？受的性质是领纳？想的性质是了知？诸行的性质是造作？识的性质是了别？答：这就是法性。因为这是彼等诸法的自性，是彼等的本质，故此法性即是此处所说的理。
又在《杂阿毗达磨集论》中说：精进于法、观察诸法时，以几种理来观察？答：以四种理来观察，即：观待理、作用理、证成理、法尔理。
其中观待理是这样的：诸行生起观待于缘，例如芽生起时观待种子、时节、水分、田地，以及识生起时观待根、境、作意等缘。
作用理是这样的：诸法以补特伽罗性质差别各自作其作用，例如眼根等是眼识等所依。眼识等则各自了别色等。

།གསེར་མགར་ལ་སོགས་པ་ལ་བཟོ་རྣམས་ནི་གསེར་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཏན་ཚིགས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་བསྒྲུབ་པའི་དོན་ཚད་མ་ དང་མི་འགལ་བར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།གང་བསྒྲུབ་པའི་དོན་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཁྱད་པར་གྱིས་བསྡུས་པ་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མ་དང་མི་འགལ་བར་དམ་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ན། རང་དང་སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཉིད་དུ་གྲགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དཔེར་ན་མེས་ནི་ཚིག་པར་བྱེད་དོ། །ཆུས་ནི་འགུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་གྲགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མིག་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ཡང་། རྟག་པ་མེད་པ་ནས་ བདག་མེད་པའི་བར་གྱིས་སྟོང་ངོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིའི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། མདོ་ སྡེའི་རྒྱན་དང་།རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ལྔ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་མདོར་བསྟན་ནས་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་ཆོས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་ཚིག་གི་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་མཐར་ཐུག་པར་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བརྒྱད་པ་སྤྱི་དང་ བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔར་ཆོས་ཚིག་གཅིག་བསྟན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་མཐར་ ཐུག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནི་སྔར་ཚིག་གཅིག་མདོར་བསྟན་ནས་ཚིག་ཕྱི་མ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ འགྲེལ་པ་ལས།དེ་ལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་མི་རྟག་པ་ཡིན་ཡང་སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཐ་དད་དེ། སའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྲ་བའོ། །ཆུའི་མཚན་ཉིད་ནི་གཤེར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལེན་པར་བྱེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོའི་མཚན་ཉིད་ ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་མོ་བསྟན་པ་ལ་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལས་མཚན་ཉིད་བཞི་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ནས།འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་བདག་ཉིད་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས།ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དམིགས་པའི་བདག་ཉིད་དང་བཅས་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལེན་པར་བྱེད་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་དེའི་འབྲས་ བུའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་དེའི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།

金匠等工匠是指从事金等工作的人等。论证因的道理是这样的：即显示所要证明的义理与量不相违背，也就是以自性和差别所摄的所要证明的义理，与现量等量不相违背的立宗等的显示。法尔的道理是这样的：从无始以来，安住于自相和共相的诸法中所共许为法尔的，譬如火能烧、水能流动等所共许的诸法的法尔性。如经中所说：'眼虽清净，但空无常乃至无我。为什么呢？因为这是它的自性，是法尔如此的缘故。'广泛分别应当如《阿毗达磨杂集论》、《瑜伽师地论》、《大乘庄严经论》和《解说》中所说般了知。
其中总别五者是这样的：先略说后以语词显示的法，后后语词差别分别直至究竟的显示。这是显示第八总别的性相。在《论释》中说为略说和广说，因此在该论中说：'略说和广说是这样的：先说一法语后，以无量后后语词互相分别直至究竟。'
又在《阿毗达磨杂集论》中说：'总别门是先略说一语，后以其他语词分别解说。'在《圣般若波罗蜜多释》中说：'其中共相是如无常等。别相是诸法虽都是无常，但各自的差别相不同，如地的相是坚性，水的相是湿性等。'
其中自性相是这样的：'我取有相有所缘的菩提分法，即显示念住等，这就是它们的自性相。'这是在摩怛理迦教法中将相分为十一种中，从第四相门显示后，这是显示第五自性相。如是上述所说的菩提分法念住等，它们的本质是能执取的，因为是以缘境的有相有所缘的自性，取念住等三十七菩提分的自性。
其中彼果相是这样的：断除世间和出世间的诸烦恼，成就世间和出世间的果位与功德，这就是获得彼果的性相。这是第六彼果相的解说。

།འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་སྤངས་པ་ཐོབ་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་མྱོང་བ་རྣམ་པར་བསྙད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བ་གཞན་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་སྒྲོགས་པ་དང་། འཆད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་དེ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པར་བསྙད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པ་དེ་མྱོང་བ་རྣམ་པར་བསྙད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་དེས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཤེས་པས་འདུས་བྱས་དང་འདུས མ་བྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དགེ་བ་གཞན་དག་སྟོན་པར་བྱེད་པས་སོ།།དེའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒོམ་པ་ལས་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་པ་དེའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་ཉིད་དང་། སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དག་གོ། །དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པའི་ཆོས་ གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པ་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ དག་ནི་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེའི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་པ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །དེའི་ཕན་ཡོན་གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་དེའི་ཕན་ཡོན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་ཕན་ཡོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི། བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཡོད་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་མདོ་སྡེ་དང་འདུལ་བ་དང་མ་མོ་དག་འདི་ལས་སླར་ཕྱི་ རོལ་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ལགས་པ་གཟུངས་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཞི་པ་སྟེ།སྣོད་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ་ཞེས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས། དེ་ཡན་ཆོད་དུ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་ཟིན་ཏེ། འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་བཤད་པར་གསོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་བཤད་པས་བསྟན་པར་བྱའོ། །བཤད་པར་གསོལ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡང་དག་པར་བཤད་པར་གསོལ་བ་དང་། བཤད་པར་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཡང་དག་པར་བཤད་པར་གསོལ་བ་བཏབ་པའོ། །དེ་ལ་གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།

像这样，以世间道压制诸烦恼，以出世间道永远断除诸烦恼而获得涅槃，以及由此所成就的有为功德，这就是所谓果的特征的意思。
其所证体验宣说的特征是这样的：以从彼解脱的智慧各别如实体验，向他人广泛宣说、解释、如实开示，这就是所谓体验宣说的特征，这是第七对体验宣说特征的解释。
像这样，以菩提分法断除烦恼的智慧所体验的有为和无为功德，为了向其他善人开示。
其障碍法的特征是这样的：对修习菩提分法造成障碍的一切烦恼法，这就是所谓障碍法的特征，这是第八对障碍法特征的解释，即执著我和法以及二障。
其随顺法的特征是这样的：对彼等珍爱的诸法，这就是所谓随顺法的特征，这是第九对随顺法特征的解释，即以解脱分善根等成就三十七菩提分的作用，这些就是所谓随顺法的意思。
其过患的特征是：对于那些障碍法本身所具有的过失，应当了知这就是过患的特征，这是第十对障碍法过患特征的解释，即对趣处、生等现前成就的烦恼之相起遮蔽作用的诸法。
其功德的特征是：对于那些随顺法本身所具有的功德，应当了知这就是功德的特征，这是第十一对功德特征的解释。
在论典解释中说：称赞宣说的特征，即对随顺法所具有的一切功德，这就是所谓称赞宣说的特征。
菩萨文殊师利也如是启问世尊：'请世尊为诸菩萨简要宣说经、律、论中不共外道的总持义。'这是上文第四，即广说三藏和不共总持义的解释两部分中，至此已完成三藏的广说，此下开示第二不共总持义的解释。
这也分为请求解说和如实解说来阐述。请求解说又分两种：请求如实解说和阐明请求解说的意趣，这是第一请求如实解说。
其中'总持'是念和慧的本体。

 །དེ་བཤད་པར་གསོལ་བའི་གོང་དུ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པས་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་དུ་གསོལ།དེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཟབ་མོ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་རྣམས་བརྗེད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་སྤངས་ ནས་འདུས་མ་བྱས་འཐོབ་པར་འགྱུར་བར་དགོངས་པ་སྟེ།མུ་སྟེགས་ཅན་ལོག་པར་བསྟན་པའི་གཟུངས་དང་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་ཅེས་བྱའོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཚུལ་གྱིས་གང་ ཟག་དང་ཆོས་གཉིས་སྟོང་པའོ།།ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ ས་ལས་ནི།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡང་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ནི་མདོར་བསྡུས་ན་མ་འདྲེས་པའི་ཡན་ལག་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་དང་། ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ།ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་ཡང་འགྲོའོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་གསུམ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་སོ་སོ་རང་གི་ རིག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཐུན་མོང་མ་ལགས་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་དེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཤད་པར་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདིར་མདོར་གསུངས་པའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་བྱེད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱེད་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་། ངས་ཁྱོད་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ཏེ། བཤད་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་བཤད། གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཀའ་བཤད་པར་སྣང་བ་བསྟན་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པ་དང་། བཀས་བཤད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ་། འདི་ནི་དང་པོའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ངས་བཤད་པའི་ལྡེམ་པོ་དག་ལ་ལེགས་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཀས་བཤད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི ངས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་།གང་ཟག་ཅི་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ལ། ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཀྱང་ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་ ལ།སྔོན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་བསྟན་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པས་འཛིན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་དང་། གང་ལ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པའོ།

在请求解说之前，世尊广泛宣说三藏，在此请如来简要宣说三藏。由此菩萨们不会忘记甚深密意所说之法，并且舍弃不善所依身后将获得无为法。
因为与外道邪说的总持不共通，所以称为不共总持义。若从另一种解说方式来看，以人法二空之理了知人法二空的智慧生起，即是不共总持义。因为通达此义，将随顺如来所说甚深密意之法。
在《瑜伽师地论》中说：由于三种义理，此与外道不共。因此，在彼论中又说：善说之法律略说有三种不杂支分，故与外道不共，也归入善说之数。
其中三支为：宣说圆满、从究竟中解脱、宣说彼之方便、宣说彼之内自证知，如彼论中广说。
由彼不共总持义，诸菩萨将获得随顺如来所说甚深法之密意。这是第二请求解说之密意，由此简要宣说的缘故，将趣入如来所说无作等甚深密意法。
世尊告诉文殊菩萨说：'善男子，你好好听，我将为你简要宣说不共总持义'，此下为解说。这是第二如来正确回答。
此亦分二：劝听并显示开示，以及从'善男子'以下如所请而正确解说。初又分二：显示允许解说与显示开示之利益，此为初者。
'诸菩萨将善巧趣入我所说之密意'是第二显示开示之利益。
'善男子，一切染污法与清净法，我说皆无作者，无补特伽罗，因为一切种都离作者故。染污法不会成为染污性后又转为清净，清净法也不会后来清净而先前成为染污性'以下，是第二如所请而正确解说。
此亦分二：以单句显示与以偈颂重述显示。初又分二：详细解说与总结。详细解说亦分三：显示真实义、显示愚者凡夫以上之迷惑执著过患、以及从'若有'以下显示通达之利益，此为初显示真实义。

 །མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གང་ཟག་ཅི་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་སེམས་ཅན་གྱིས་སྟོང་པའི་ དོན་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ངས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་གང་ཟག་ལ་ནི་བདག་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། ། ཡང་ན་བྱེད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་གིས་ཆོས་ལས་གུད་ན་མེད་པ་དགག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྟོང་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་སྟོང་པའི་དོན བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་། སྤྲོས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྔོན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ལ། ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཀྱང་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་ལ། སྔོན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་ནས་བརྟགས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ནི་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པར་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྔོན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར ལ།ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ལས་ནི་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་བསྟན་པ་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ཀུན་ནས་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། གོང་དུ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ དང་སྦྱར་ན།ཀུན་བརྟགས་པ་ཁོ་ན་བསྩལ་པ་ཡིན་གྱི། ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྩལ་པར་ཤེས་སོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པའི་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ རྣམས་སྤྱིར་སྨོས་པའོ།།ངས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པར་བསྟན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །གང་ཟག་ཅི་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བདག་ མེད་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྔོན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་ རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས།སེམས་ཅན་དང་ཆོས་གཉི་ག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་གཉི་ག་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འགོག་པ་དང་ལམ་མོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་བརྟགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་ངོ་། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།།ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ རྣམ་པ་གཉིས་སོ།

对于这段经文有两种解释：有人说从'凡是烦恼法'到'无有补特伽罗'这段话是显示众生空的意义。这是因为世尊说：'我对一切烦恼法和清净法都没有任何差别的作用，就像见到色等一样，补特伽罗也无有我。'
或者说'无有作用'是如同'最胜说'论中否定离法之外另有所说那样，诸如此类的意义就是众生空的意义。
'由于完全远离作用'等等是显示法空的意义。这是说一切法远离能取所取和种种戏论的作用，因此烦恼法也不是先前成为烦恼性而后来转为清净，清净法也不是后来清净而先前曾成为烦恼性。
为什么呢？因为所分别的烦恼和清净诸法是随心而有，但胜义中并不存在，所以说'先前成为烦恼性而后来转为清净'等等。
在这段经文中没有明显提到'遍计所执自性'这个词，那么怎么知道只是遍计所执自性呢？答：如果与上文所说的共相空性相连，就知道只遣除遍计所执，而不是两种自性，因此从这段经文可知是遣除遍计所执自性。
或者说由于完全远离作用，上文所说的烦恼和清净诸法也远离我执和我所执等戏论的作用。
有人说'凡是烦恼法和清净法'是总说烦恼和清净诸法。'我说一切作用'是显示诸法无我。'显示无有补特伽罗'是显示补特伽罗无我。'由于完全远离作用'等等是同时显示二无我。
这是说烦恼和清净诸法远离能取所取的作用，所以不是从先前的烦恼性转变为后来的清净。因此《辨中边论》中说：'由于众生和法二者都不存在，所以烦恼和清净二种自性也都不存在，这是因为烦恼和清净二义都不可得的缘故。'
其中烦恼是指苦和集，清净是指灭和道。或者说烦恼是烦恼的遍计和烦恼分的依他起，清净是清净分的依他起和圆成实性。
或者说烦恼有烦恼、业、生三种烦恼，清净有世间和出世间两种清净。

།བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ལ་ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བས་དམིགས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བདག་གམ་བདག་གིར་འཛིན་པས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་ གིས་མཐོང་ངོ་།།བདག་གིས་ཐོས་སོ། །བདག་གིས་བསྣམས་སོ། །བདག་གིས་རེག་གོ། །བདག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ། །བདག་གིས་ཟོས་སོ། །བདག་གིས་བྱས་སོ། །བདག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སོ། །བདག་རྣམ་པར་བྱང་ངོ་ཞེས་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པའི་སྦྱོར་བ་འཇུག་ གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པས་འཛིན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྨོངས་པས་འཛིན་པའི་གང་ཟག་བསྟན་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལྟ་བ་ཐ་དད་པ་འཛིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་ངན་ལེན་ གྱི་ལུས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྨོངས་པའི་ཡུལ་བསྟན་ཏེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དག་སྒྲིབ་པ་གཉིས་པོ་དག་གིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ཤིང་། གནས་ངན་ལེན་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མངོན་ པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འཛིན་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ལ་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། གང་ཟག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་དང་ཆོས་སུ་འཛིན་པ་གཉིས་ ཞེས་བྱའོ།།བག་ལ་ཉལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བས་དམིགས་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་། བག་ལ་ཉལ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། འཛིན་པ་ གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་དེའི་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སེམས་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ཉེས་པ་རྗེས་སུ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཤེས་བྱ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡིན་ཏེ། ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ ལ་ལྟོས་ན་བདག་དང་།ཆོས་སུ་འཛིན་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་བསྒོ་བར་བྱེད་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བདག་གམ་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མའི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ས་བོན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཚེ་འདི་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པར་བྱེད་ལ། བདག་དང་བདག་གིར་ འཛིན་པའི་ཕྱིར་ནི་བདག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།བདག་གིས་བདག་རྣམ་པར་བྱང་ངོ་ཞེས་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེད་པའི་བར་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་བའོ།། །།བམ་པོ་བདུན་ཅུ་བཞི་པ། གང་ལ་ལས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དེ་ནི་ གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་རབ་ཏུ་སྤང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་མ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྲོས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བ།འདུས་མ་བྱས་གནས་སུ་གྱུར་པ། རྩོལ་བ་མེད་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་དང་།ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཡོན་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་རབ་ཏུ་སྤོང་ཞིང་ ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་སྦྱར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མང་ པོ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མ་འོངས་པ་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མའི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས། མ་འོངས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ།

凡夫众生由于对带有过患的身体上的法和补特伽罗的自性差别产生执著，被潜藏的不正见所缘取，因此以我执或我所执而产生'我见到了''我听到了''我嗅到了''我触到了''我了知了''我吃了''我做了''我烦恼了''我清净了'等这些颠倒的行为。这是第二部分，显示愚痴执著的过患。
其中'凡夫众生'说明了被愚痴所执的补特伽罗。'凡夫'是指因执持不同见解而生，故称为凡夫。'带有过患的身体'说明了愚痴的对境，即带有漏染的五蕴由二障所成就，随顺过患，故称为带有过患的身体。
'对法和补特伽罗的自性差别产生执著'说明了两种执著，即对带有过患的身体产生法的自性差别的执著，以及产生补特伽罗的自性差别的执著，这就是我执和法执二者。
'被潜藏的不正见所缘取'中，潜藏是种子的异名，指二执的种子称为潜藏。因此在《唯识成就论》中说：'二执习气称为潜藏，因为随顺有情且藏于阿赖耶识中，能增长过失，故称潜藏。这是所知障和烦恼障的种子，因为能遍计我执和法执。'
'我执或我所执'等说明由前面的种子力量，在今生产生我执和我所执，因为我执和我所执而产生'我见到了'乃至'我清净了'等这些分别念。
第七十四品。若能如实通达此理者，则能断除带有过患的身体，获得非一切烦恼之处、极为清净、远离戏论、无为寂静、无功用的境界。这是第三部分，显示通达的利益。
其中'如实通达'是指如上所说那样通达众生空和法空二者。因为通达二空的真实义而获得利益。'断除带有过患的身体，非一切烦恼之处'分别对应苦的止息和烦恼的止息。
因此在《瑜伽师地论》中说：'应知涅槃的自性是寂静的，因为永远止息一切苦，永远止息一切烦恼。'又在《瑜伽师地论》中说：'断除未来后有的种种苦，获得未来不生法性，故称为众苦止息。'

།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་སྤངས་ནས་མཐར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་སྤྲོས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་གནས་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་གྱུར་པ་མཚན་ཉིད་ཅི་ལྟ་བུར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྤྲོས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཤིན་ ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྲོས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་། ནང་གི་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།འདུས་མ་བྱས་གནས་སུ་གྱུར་པ་རྩོལ་བ་མེད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་གནས་པ་ལས་རྩོལ་བའི་འབད་པ་མི་མངའ་ཡང་། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ངང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཛད་དེ། དཔེར་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་གལ་ཏེ་ལྷག་མ་མེད་པའི མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་དེ།ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་བ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཛད་པ་མི་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སྔོན་སྨོན་ལམ་ བསྒོམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ལྡང་བའི་བསམ་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཛད་པ་མི་བྱེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་དེ་གང་གི་གྲངས་སུ་ཡང་འགྲོ་ བ་ཡིན་ན་ཅི་ལྟར་མངོན་དུ་བྱེད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། སྔོན་ཡང་དག་པའི་སྨོན་ལམ་དང་། ལམ་དེ་ལྟ་བུ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བར་བྱའོ། །ལྡང་ངོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་སེམས་པ་མེད་ཀྱང་སྔོན་མངོན་པར་ འདུ་བྱས་པའི་དབང་གིས་ལངས་ནས་ཡང་སེམས་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ།འདི་ལ་ཡང་ཚུལ་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འཕགས་པ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་གྱིས་མདོ་འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་ བུ་འདི་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུངས་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཟླས་ ཏེ་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས། །ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་མེད་ཅིང་གང་ཟག་མེད། །དེས་ ནི་ང་ཡིས་བྱེད་དང་བྲལ་བར་བཤད།།དེ་དག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སྔ་ཕྱི་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་དང་པོས་ནི་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་རྣམས་བཟླས་སོ།།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བར་མས་ནི་རྨོངས་པས་འཛིན་པའི་ཉེས་དམིགས་རྣམས་ཟློས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐ་མས་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཡོན་ཏན་ཟློས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིགས་ སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི།གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ།

说明永远断除一切烦恼而获得不再生起之法性，故称为烦恼寂静。所谓极为清净、远离诸戏论，是涅槃转依之相。因此，在《瑜伽师地论》中说：'若问无余涅槃界中转依之相应如何说？答曰：具无戏论相及极清净相。'
又在《瑜伽师地论》中说：'涅槃之相是这样的：具寂静相及无戏论相，应知唯是内自所证之相。'
所谓'获得无为法转依无功用'，即获得无为法身。因此在《论释》中说：'虽住于无为法身中无有功用加行，但由往昔愿力所引，自然成就一切如来事业，如同瑜伽师从灭尽定中出定一样。'
又在《瑜伽师地论》中说：'若无余涅槃界中无有障碍，如同如来无有障碍一样，阿罗汉也无障碍，为何阿罗汉不行如来事业？答曰：因为未曾修习往昔愿力，且非如是种性，阿罗汉唯以无有出定之心而般涅槃，故不行诸佛事业。'
若问：'当无戏论界不入任何数量时，如何现前？'答曰：'由往昔正愿及修习如是道之力，譬如入灭尽定者，虽无出定之心，但由往昔加行力故出定后又行有心之行，此中也应如是观察。'如《金光明经》中也以义理宣说与此经相顺。
'善男子，此是不共陀罗尼义略说'，这是第二总结，仅是标示而已。'尔时世尊亦说此等偈颂'以下，是第二以偈颂重说。这也分为两部分：偈颂引言及以偈颂正说，这是第一部分。
'一切杂染清净法，皆无作者无补特伽罗，由此说离我所作，彼等杂染非前后。'等，是第二以偈颂正说。这又由三个偈颂分为三部分：第一偈颂重说正理，中间偈颂重说愚执过患，最后偈颂重说了知功德，这是第一部分。此经文也分为两部分：前半偈说明人无我之理。

 །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་འོག་མས་ནི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་མདོའི་ཚིག་འདི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིག་དང་པོ་གཅིག་གིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་སྤྱིར་སྟོན་ཏོ། །དེའི་འོག་མ་གཅིག་གིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཅིག་ཅར་བསྟན་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པ་དང་སྦྱར་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཅི་རིགས་སུ བྱའོ།།གནས་ངན་ལེན་ལུས་བག་ལ་ཉལ་ལྡང་བས། །དམིགས་པ་བྱས་པས་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན། །དེས་ན་བརྫུན་དུ་བདག་གིས་མཐོང་སྩོགས་དང་། །བདག་ཟའོ་བྱེད་དང་ཉོན་མོངས་རྣམ་དག་སྙོམ་། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྨོངས་པས་འཛིན་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །གང་གིས་ ཡང་དག་ཅི་བཞིན་རབ་ཤེས་པ།།གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ནི་སྤོང་བྱེད་ཅིང་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་དག་སྤྲོས་མེད་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་རྩོལ་བ་མེད་པས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ། ཚིག་རྐང་པ་དང་པོ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་ པར་ཟད་དོ།།དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡང་དག་པར་ལོངས་སྤྱད་པའི་སྐུའི་སེམས་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པ་དང་།མངོན་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་ གྲོལ་བའི་ལུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་མཐུས་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བསྟན་པ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ན་དངོས་པོ་གང་དག་རྙེད་དཀའ་བ་དང་། གང་དག་ཡོད་པའི་མཚན་ ཉིད་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་སེམས་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སེམས་མངའ་བའམ་མི་མངའ་བ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་སེམས་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཞུས་པའོ། །འདིས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟོན་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེའི་འོག་ཏུ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་མངའ་བ་ཡང་ཡིན་མི་མངའ་བ་ཡང་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར འདིར་སེམས་བསྟན་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟོན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་སྟེ།དངོས་པོ་འདི་ནི་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སེམས་དང་ ཡིད་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་ཡང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་བར་བསྟན་པའོ། །སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་ པ་མེད་པའོ།

下半偈颂显示空性法的道理。另一种解说方式，此经文分为三种：第一句总的显示杂染法和清净法。其下一句分别显示二种空性。后两句同时显示二种空性。单句和组合的解释如前所述应当适当运用。
'由于不善习气身中潜伏而起，以执著对境而执我和我所，因此虚妄地见到我等，以及我吃、我做和烦恼清净等'，这是第二显示愚痴执著的过患。
'如实了知真实义者，能断除不善习气之身，无有戏论的烦恼清净，以及无功用获得无为法'，这是第三显示通达的利益。第一句颂仅是此经的标示而已。
其后，菩萨摩诃萨文殊师利也如是启问世尊：'世尊，应当如何了知如来心生起的相？'此下是第二显示如来圆满受用身的特征。
此又分为七种：显示如来正受用身心生起的特征、显示如来行境差别的特征、显示现证菩提等三种无二的特征、显示如来作为众生所缘的差别、显示如来法身与二乘解脱身的差别、显示由如来和菩萨加持力而摄受众生身、显示清净与不清净刹土中何等事物难得及何等存在的特征。
第一又分二种：正确显示圆满受用身心生起的特征，以及显示化身是否具心。第一又分为四种：请问、回答、显示和解说。此是第一请问圆满受用身心生起的特征。
此中何以显示是圆满受用身？答：因为其后显示化身既有心又无心，故此处显示心是显示圆满受用身，应当了知。
世尊告诉菩萨文殊师利：'善男子，如来虽由心、意、识分别，然而诸如来无功用而心法生起，应当了知此事如幻化'，这是第二如来如实回答。
此经文也分为二种：显示如来无有心、意、识分别的功用，以及显示如来虽无功用而心法生起。心、意、识的含义也分为二种：有漏和无漏。

།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མིང་དུ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྤྱིའི་མིང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་སེམས་དང་ཡིད་ དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དག་གི་དོན་ཐ་དད་པ་གསུངས་ཏེ།བསགས་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་པས་ན་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རིག་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ པ་ཡིན་ཡང་གཙོ་བོའི་རྗེས་སུ་བྱས་ཏེ།བསྟན་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་བོན་རྣམས་བསྩགས་ནས་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཡིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྟག་པར་ངེས་ པར་བདག་ལ་སོགས་པར་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དྲུག་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་པ་གཡོ་བ་བར་ཆད་དང་བཅས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཀུན་གཞི་ལ་ནི་སེམས་ཞེས་བྱ། །སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིད་ཅེས་བྱ། །ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་རིག་པ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ཞེས་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཆེད་འགའ་ནི་མདོ་ལས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡིད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཆེད་འགའ་ནི་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།མདོ་འདི་ལས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ཟག་པ་མེད་པའི་ སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཆོས་བསྡུས་པའི་མདོ་ལས། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པ་ལས། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མཚན་མར་འཛིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་འོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་མི་མངའ་མོད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་ཡང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཕྱིར་ནི་ཐུགས་ལ་དགོངས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ ན་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མི་མངའ་མོད་ཀྱི།མཉམ་པར་གཞག་པའི་མདུན་རོལ་ན་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་བའོ།

有漏心又分为两种：第一种是别名，称为心、意、识。阿赖耶识称为心。染污意称为意。六识称为识。第二种是总名，八识皆可称为心、意、识。因此在《唯识成就论》中说：如是世尊在诸经中宣说心、意、识三者的不同含义：由积集而生故称为心，由思量故称为意，由了别故称为识。这三种含义虽遍及八识，但是依主要作用而说：阿赖耶识称为心，因为积集诸种子而使诸法生起。染污意称为意，因为缘于阿赖耶识等而恒常思量我等。其余六识称为识，因为了别时有间断且动摇。
又如《楞伽经》偈颂中说：'阿赖耶称心，思量体名意，了别境相识，是名为三识。'又如《如来功德庄严经》中说'如来无垢识'。有时经中说'出世间意'。有时以'心'之名说明一切境界，因此佛地境界也称为识等。
此经中是依有漏分别的心意识而说，所以说如来不为心意识所分别，而非无漏心意识。如《法集经》中说：'所谓心意识是分别心。'又如论典《菩提资粮论》中说：'所谓心意识是执相分别。'
然而说'如来无功用而心法生起'，这是说如来虽无分别作意，但由往昔因位智慧力，无功用而心法生起，如幻化一般。由三昧力故，随心所欲而现前，而非由作意分别力。另一种解释是：入正等持时虽无作意，但由入定前作意力而示现变化。此亦如是，由因位智慧力而心法生起。

 །གཞན་ཡང་ བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས།བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་མཛད་པར་གྱུར། མཛད་པར་འགྱུར། མཛད་མོད་ཀྱི། དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ། མངོན་པར་འདུ་མཛད་པའི་དགོངས་པ་མི་མངའ་ལ། མངོན་པར་འདུ་ མཛད་པ་མི་མངའ་ཡང་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་དང་། ལྷའི་རྔ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་ཀྱང་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་ འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྒོམས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བྱ་བ་མཛད་ཅེ་ན། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དང་ནི་ལྷ་ཡི་རྔ། །བསམ་ མེད་རང་གི་བྱ་བ་འགྲུབ་པ་ལྟར།།སངས་རྒྱས་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་གྲུབ་གྱུར་ཀྱང་། །རྟག་པར་དགོངས་པ་མི་མངའ་དེ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དང་། ལྷའི་རྔའི་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་པ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྩོལ་བ་མི་མངའ་ཡང་མཛད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་དང་།ལྷའི་རྔ་ལ་འདི་སྙམ་དུ། བདག་གིས་འོད་འབྱུང་བར་བྱའོ། །བདག་གིས་སྒྲ་དབྱུང་ངོ་སྙམ་པའི་བསམ་པ་མེད་ཀྱང་ སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མོས་པའི་མཐུ་ཅི་ལྟ་བ་དང་།བརྡུང་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཡང་འོད་སྣ་ཚོགས་གཏོང་ཞིང་སྒྲ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་ལྟར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྩོལ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཡང་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་བསོད་ནམས་ ཀྱི་མོས་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕན་འདོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མངོན་པར་འདུ་བགྱི་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཏེ། རྩོལ་བ་མ་མཆིས་པ་ལགས་ན། འོ་ན་ཅི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལགས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པའི་དགོངས་པ་མི་མངའ་ཡང་། སེམས་འབྱུང་བ་ ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐ་དད་པའི་དགོངས་པ་མི་མངའ་བར་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་བསྡུས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཞུ་བ་འདི་ཞུས་པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་ན། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པ་ཡང་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་ཞུ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་སྔོན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམ་པ་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གི་ཕྱིར་སེམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བཞི་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དོན་ཉིད་ཡང་དག་ པར་བསྟན་པ་དང་།དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །འདི་ནི་དོན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་བཅུ་པོ་དག་ཏུ་ཤེས་རབ་དང་། མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གིས་དགོངས་པ་མི་མངའ་བར་ཡང་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་སོ། །དེ་ལ་མངོན་ པར་འདུས་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་གསུམ་པོ་དག་སྤྱིར་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབད་པའི་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།

另外，从《大乘集论释》朗吉次所译中说道：世尊利益他人的事业已做、将做、正在做，于三时中，无有造作的意念，虽无造作，但利益他人的事业自然成就，譬如如意宝珠和天鼓虽无作意，但诸事业自然成就。
又从论师无性所造的《大乘集论释》中说：如果由修习无分别智而成就的佛果是无分别的，那么如何能做利益众生的事业呢？如同如意宝珠与天鼓，无心而自成其事，如是佛陀虽成就种种事业，恒时无有意念。
从此论释中说：此偈颂以如意宝珠和天鼓两个比喻说明：获得无分别智者虽无分别作意，但种种事业自然成就。譬如如意宝珠和天鼓虽无'我当放光'、'我当发声'之念，但随众生福德业力所感，不待击打而自然放射种种光明、发出种种声音。诸佛亦复如是，虽离分别作意，但随所化众生福德意乐力而显现种种利益事业。
世亲论师所造释及朗吉次所译释中亦如是说。文殊菩萨又如是问世尊：世尊，如果诸如来法身远离一切造作，无有功用，那么众生之法如何能生起？这是第三重观察。
关于法身，有两种解释：有人说受用圆满即是法身。此说是指虽然受用圆满的法身无有造作意念，但心识仍会生起，那么如何在如来无有差别意念时，由受用圆满身所摄的心识能生起？因此提出此问，即是在问：如何能在无作意时心识仍能生起？
世尊告诉文殊菩萨：善男子，由往昔方便智慧修习造作力故而心得生起等，以此第四重详细解说。此中有三方面：真实义的开示、以喻显示、喻义合说。此为真实义开示，即如在十地中由智慧和造作力故，虽无意念但心识得以生起。其中'造作'是指因位时的加行、正智、后得三种普遍造作，因为具有勤作功用的缘故。

 །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྔོན་ཤེས་རབ་ བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། སྔོན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པས་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་གཉིད་ལོག་པ་སེམས་མེད་པ་ལས་སད་པ་ན་མངོན་པར་འདུ་ བྱ་བ་མེད་ཀྱང་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལས་འདི་ནི་དཔེ་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ན་ཕྱིས་སད་པར་བྱའོ་ཞེས་མངོན་པར་འདུས་ བྱས་པ་མེད་ཀྱང་སེམས་སྔ་མའི་དབང་གི་ཕྱིར་ཏེ།གཉིད་མ་ལོག་པའི་མདུན་རོལ་དུ་བདག་ཕྱིས་ལྡང་བར་བྱའོ་ཞེས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གིས་སད་པའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ། །འགོག་པ་ལ་སྙོམ་པར་ཞུགས་པ་ལྡང་བར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཀྱང་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གི་ སྟོབས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་གཉིས་པ་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་ངོ་སྙམ་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཀྱང་སེམས་སྔ་མའི་དབང་གི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འགོག་པ་ལ་མ་ཞུགས་པའི་སྔོན་རོལ་ ན་བདག་ཕྱིས་ལྡང་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ཇི་སྐད་དུ། འགོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དུས་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་ པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་དག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཚེ།ལུས་ལ་ཉམས་པ་མེད་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་པ་ན་ལུས་འཇིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་པ་དུས་ཡུན་མི་ རིང་བ་ཞིག་ཏུ་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་ཡུན་རིང་ན་ཡང་ཉིན་ཞག་བདུན་ལས་མི་འདའ་སྟེ།ཁམ་གྱི་ཟས་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། ཀུན་དགའ་ར་བ་ཞིག་ན་དགེ་སློང་ཅིག་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས་སྔ་དྲོའི་དུས་ཀྱི་ཆོས་གོས་བགོས་ལྷུང་བཟེད་ ཐོགས་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་བཀད་སར་སོང་བ་ལས།དེའི་ཉིན་པར་གཎྜཱི་བརྡུང་བ་དང་སྦྱར་བ་དག་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཐོགས་པ་དང་། དགེ་སློང་དེ་ཡང་བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ཞིག་པས་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་ཅི་སྟེ་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་པར་དུས་ཟད་པར་བྱེད་ཅེས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་མི་རྟོག་པར་བདག་གིས་ནམ་གཎྜཱི་ བརྡུང་བ་ན་གདོད་ལྡང་བར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་ནས་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ།དེའི་ཚེ་དགེ་འདུན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་དེར་བར་ཆད་ཀྱི་རྐྱེན་བྱུང་བས་དགེ་སློང་རྣམས་སོ་སོར་གྱིས་ནས་གནས་གཞན་དུ་དོང་ངོ་། །ཟླ་བ་གསུམ་འདས་ཏེ་བར་ཆད་ཀྱི་རྐྱེན་ཞི་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་སླར་ ཀུན་དགའ་ར་བར་འདུས་ཏེ་གཎྜཱི་བརྡུངས་མ་ཐག་ཏུ་དགེ་སློང་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་དུས་ལས་འདས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ།།གཞན་ཡང་དགེ་སློང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་རྟག་པར་བསོད་སྙོམས་སློང་བ་ཞིག་སྔ་དྲོའི་དུས་ཀྱི་ཚེ། ཆོས་གོས་བགོས་ལྷུང་བཟེད་ཐོགས་ནས་གྲོང་ ཁྱེར་དུ་འགྲོ་བར་བྱས་པ་ལས་ཆར་ཆེན་པོ་བབ་པས་གོས་ཀྱི་ཁ་དོག་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་དོགས་ནས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བསྡད་པ་ལས།དེ་དི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་པར་ཅིའི་ཕྱིར་དུས་ཟད་པར་བྱེད་ཅེས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་མི་རྟོག་པར་ཆར་པ་མ་ཆད་ཀྱི་བར་དུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ལ་ནམ་ཆར་པ་ཆད་པ་ ན་གདོད་ལྡང་བར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་ནས་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ལོན་ནས་གདོད་ཆར་པ་ཆད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

从《解除界限经》中说：'因为是从前修习智慧而产生的'。
从《解深密经》中说：'从前由修习方便和智慧，自然而然地生起'。
善男子，譬如从无心的睡眠中醒来时，虽无造作，但由先前造作的力量而醒来。以此等说明第二个比喻。
这也是以两种比喻来说明，这是第一个比喻：就像在无心的睡眠状态时，虽然没有造作'之后要醒来'的想法，但由前心的力量，即在未入睡之前造作'我之后要起来'的缘故，而生起醒来的心识。
虽无造作从灭尽定中出定的想法，但由造作的力量而从三昧中出定，这是说明第二个比喻。
也就是说，譬如从灭尽定三昧中，虽无造作'要出定'的想法，但由前心的力量，即在未入灭尽定之前造作'我之后要出定'的缘故，而从三昧中出定。
如《大毗婆沙论》中说：'入灭尽定者能住多久？'答曰：'欲界众生诸根的大种是依靠段食而住，所以长时间住于三昧者，虽然在住定时身体无损，但出定时身体会坏灭，因此住于此三昧时间不会太长，即使时间较长也不会超过七天，因为段食会耗尽。'
如何证明这点呢？据说在一个精舍中，有一位得到灭尽定的比丘，早晨披上法衣持钵前往僧众聚集处。当天敲击犍椎的时间稍有延迟，这位比丘很精进，心想：'我为何要虚度时光而不修善法呢？'不考虑后果，发愿说：'我要等到敲击犍椎时才出定。'于是入了灭尽定。
当时那个精舍发生了障碍因缘，比丘们各自分散到其他住处。三个月过去后，障碍因缘平息，比丘们重新聚集在精舍，一敲击犍椎，那位比丘就从三昧中出定，但已过时而亡。
又有一位得到灭尽定的比丘，常常去托钵，早晨时分披上法衣持钵准备进城，遇到大雨，担心衣服褪色，稍作停留。他心想：'我为何要虚度时光而不修善法呢？'不考虑后果，发愿说：'我要等到雨停时才出定。'于是入了灭尽定。
有人说半个月后雨才停。

 །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟླ་བ་གཅིག་ལོན་ནས་གདོད་ཆར་པ་ཆད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་མ་ཐག་ཏུ་དུས་ལས་འདས་སོ་ཞེས་གྲག་སྟེ་། དེ་ ནས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཚེ།ལུས་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་དུས་ཡུན་མི་རིང་བ་ཞིག་ཏུ་གནས་པས། དེ་ལྟར་ཡུན་རིང་ན་ཡང་ཉིན་ཞག་བདུན་ལས་མི་འདའ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་ཤིང་གཟུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་པ་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དམ། བསྐལ་པ་གཅིག་གམ། ཡང་ན་དེ་ལས་ལྷག་པར་ཡང་གནས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་སློང་འགའ་ཞིག་དམ མ་བཅས་པར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེ་ཅི་ལྟ་བུར་ལྡང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ལྡང་བར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དེ་བཟའ་བ་དང་། བཏུང་བ་འདོད་པའམ། བཤང་གཅིའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འདོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ལ་གནས་པའི་ཚེ།གནོད་པ་མེད་ཀྱང་ལངས་པ་གནོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ལྡང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། 
 

 

这段文字讨论了禅定和灭尽定的相关问题，我将其翻译如下：

"有人说，经过一个月后雨才停止。据说从禅定中出定后立即圆寂。在欲界中出生的人住于禅定时，因为身体会受到损害，所以住于此禅定的时间不会太长。即使时间较长，也应知不会超过七天。

色界众生的诸根大种不依赖段食而住，也不被执取，因此住于此禅定可以持续半劫、一劫，乃至更长时间。

若有比丘未作决意而入灭尽定，那么他将如何出定呢？

答：会自然而出定。如同有心的禅定一样，当该比丘想要饮食，或想要大小便时就会出定。这是因为虽然住定时没有障碍，但若不出定则会造成障碍，因此由这些因缘必定会出定。"

这段经文主要阐述了三个要点：
1. 欲界众生入定的时限
2. 色界众生入定的时限
3. 灭尽定的出定因缘

这是一段关于佛教禅定修持的重要开示，特别说明了不同界趣众生在禅定时间上的差异，以及出定的自然规律。


།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ གྱ་ནོམ་པ་ལ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་ན།སུ་ཞིག་སློང་བར་ནུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། རྣལ་འབྱོར་པ་དག་དང་པོར་འཇུག་པ་ན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དུས་ཀྱི་ཚད་བྱས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་གདོད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཇུག་པས་དུས་ལ་བབ་ན་དེའི་སེམས་རང་གི་ངང་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་ དུ།དགེ་སློང་ཞིག་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་བདག་གིས་གཎྜཱིའི་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཚེ་ལྡང་བར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལས་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་ཁང་དུ་མེ་ཤོར་བས་དགེ་སློང་རྣམས་སྐྲག་ནས་གཎྜཱི་མ་བརྡུངས་པར་དོང་ངོ་། །ལོ་བཅུ་གཅིག་འདས་ ནས་ཡོན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་བསྡུས་ཏེ།གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིག་པའི་ཕྱིར་གཎྜཱི་བརྡུངས་པ་ལས་དེས་གཎྜཱིའི་སྒྲ་ཐོས་ཏེ། ལངས་མ་ཐག་ཏུ་ལུས་ཞིག་ནས་དུས་ལས་འདས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཉིད་ལོག་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སེམས་ འབྱུང་བ་ཅི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་སྔོན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམ་པ་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་དབང་གིས་ཡང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཅི་ལྟར་སེམས་མེད་པའི་གཉིས་སྔོན་མངོན་པར་ འདུ་བྱས་པའི་དབང་གིས་ཕྱིས་སེམས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པ་མི་མངའ་མོད་ཀྱི། སྔོན་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་མངོན་པར་འདུ་མཛད་པའི་དབང་གིས་སེམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ ལས་གཞན་ཡང་ཡེ་ཤེས་དང་སྤྲུལ་པ་དང་།སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་འབྱེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས།གཞན་ཡང་དེ་ལས་དེའི་ཚེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་འདི་ནི་མཛད་དོ།


 

这段文字出自《般若波罗蜜多释》，讨论了禅定和如来心识的问题，我将其翻译如下：

"又在《圣般若波罗蜜多释》中说：'若菩萨入殊胜禅定时，谁能唤醒他们呢？'

答：瑜伽师最初入定时，自己先定下时限，然后才入定。到时间时，其心自然从禅定中出定。就如有一比丘入灭尽定时发愿说：'我听到犍椎声时就出定。'之后僧房失火，众比丘惊慌逃离，未敲犍椎。过了十一年后，施主们集合僧众，为建造寺院而敲响犍椎，那位比丘听到犍椎声后出定，但刚出定身体就坏灭而圆寂。

睡眠和入灭尽定时心识的生起，与如来的情况相似。应知如来也是由于往昔修习方便智慧的力用，而有心法生起。这是第三个譬喻与义理的对应。就像无心的这两种状态（睡眠和灭尽定）因先前的造作力而后来生起心识一样，如来虽然没有现行造作，但由于往昔因位时的造作力而有心识生起。

因此，《圣佛地经释》中说：'又复开显一切智慧、化身及成办众生利益等事'，这是指在清净法界中，以圆满报身和化身二身成办众生事业的一切因由。"

这段经文主要阐述了三个要点：
1. 禅定出入的规律
2. 如来心识生起的原理
3. 佛陀二身利生的方式

这是一段重要的大乘佛教教义，特别阐明了如来心识与凡夫心识的差异，以及佛陀度化众生的方便。

 །འདི་ནི་མི་མཛད་དོ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྨོན་ལམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་གཉིད་ལོག་པ་དང་། འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་མོད་ཀྱི།ཅི་ལྟར་དམ་བཅས་པ་བཞིན་དུ་སད་ཅིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་ཏེ། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དཔེར་ན་དགེ་སློང་གཎྜཱི་བརྡུངས་པ་ལ་བབ་ཀྱི་བར་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་འགོག་པ་ལ་ སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེའི་རྣ་ལམ་དུ་གཎྜཱིའི་སྒྲ་མི་གྲག་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དམ་བཅས་པའི་དབང་གིས་ལྡང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་པའི་མདོ་ཁུངས་སུ་བསྟན་ པ་ནི་འཕགས་པ་འདུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་དགེ་སློང་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པས་སྔར་བདག་གིས་གཎྜཱི་བརྡུངས་པའི་སྒྲ་ཐོས་ན་གདོད་ལྡང་བར་བྱའོ་ ཞེས་དམ་བཅས་ནས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཚེ།གཎྜཱིའི་སྒྲ་མེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་གཎྜཱི་བརྡུངས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སེམས་མཆིས་ཞེས་བགྱིའམ།

 

 

这段文字继续讨论如来心识和禅定的问题，我将其翻译如下：

"虽然如来没有'这个应做'、'这个不应做'等分别妄想，但由往昔愿力，一切事业都随愿而成。譬如睡眠和入灭尽定时，虽无作意出定，但如先前所发誓愿那样醒来和出定。

如《圣海慧问经》中所说：'譬如比丘加持入灭尽定直至犍椎声响起，虽然他听不到犍椎声且无分别念，但由誓愿力而出定。'

《圣佛地经释》中引用《海慧问经》，实际上是指《大集经》中的《菩萨海慧品》。因此，在那部经中说：'善男子，譬如比丘欲入灭尽定时，先发誓愿说："我听到犍椎声时才出定。"当住于禅定时，虽然没有犍椎声，但由往昔愿力，当敲响犍椎时就会从禅定中出定。'

文殊菩萨又向世尊如是请问：'世尊，如来的化身是否有心识？'"

这段经文主要阐述了三个要点：
1. 如来虽无分别，但由愿力自然成办一切事业
2. 以入定出定为喻，说明愿力的作用
3. 引经据典，以多种经典互相印证这一道理

这是一段重要的大乘佛教教义，特别强调了愿力在修行和佛果中的重要作用，同时也为理解如来化身的本质提出了关键问题。这种无分别而又能随缘度化的特质，正是大乘佛教中如来果德的重要内容。


 སེམས་མ་མཆིས་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སེམས་མངའ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདིར་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་། བརྟགས་པ་དང་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བསྡུ་བ་སྟེ། སྤྲུལ་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་སེམས་མངའ་བ་ཞེས་བགྱིའམ། འོན་ཏེ་སེམས་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། སེམས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་མདོར་གསུངས་པ་སྟེ། ཡོད ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ལ།མེད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གཏན་ཚིགས་བརྟག་པ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདིར་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་མེད་ པའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བདག་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་སེམས་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་དམིགས་པའི་བྱེད་པ་ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་ས་བོན་ལ་བརྟེན་ ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་སེམས་ཏེ། ལྟ་བའི་རྣམ་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི། དམིགས་པར་ནི་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ལན་དུ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཡང་དག་པའི་སེམས་མེད་ པའི་ཕྱིར་ནི་བདག་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།གཞན་དུ་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པའི་སེམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ནི་མེད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས། སྤྲུལ་པ་དང་གཞན་ལོངས་ སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སེམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་མངའ་ཡང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལྟ་བུར་སྣང་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་དེའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ཤིན་ཏུ་བསམ་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ཆོས་སྤྲུལ་ཅིང་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དེ་སྔ་ནས་གཏན་དུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་དང་བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡང་དག་པའི་སེམས་ཤེས་པར་ནུས་ཏེ། མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔས་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར།དེས་ན་མདོ་དག་ལས་རིགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་སྤྲུལ་ནས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཡོད་པ་ལྟ་བུར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་སྤྲུལ་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ། གཞན་གྱི་ཡང་དག་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་འདི་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །སྤྲུལ་པ་ལ་དབང་པོ་དང་། སེམས་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་གསུངས་ཀྱང་། གཞན་ལས་དགོངས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ ལས་བརྩམས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་སྤྲུལ་པའི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དབང་པོ་ལ་སྩོགས་པའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཕལ་ཆེར་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

从'无心'这句话开始以下内容是第二部分，阐述如来化身具有心识。这里也分为四个方面：提问、回答、推究和解释。这是提问部分。
其中'化身'是指他受用身和化身的总称，因为与化现相似的缘故。这两种身是否具有心识，还是说无有心识？
世尊对文殊菩萨说道：'善男子，既非有心，也非无心。'这是第二部分如来简要回答，意思是说既不能说有，也不能说无。
'为什么这样说呢？'这是第三部分推究理由。虽然说了有无，但未说明理由，所以在此推究。
'因为没有依靠自身的心，而有依靠他者的心'，这是第四部分如来的详细解释。
其中'依靠自身的心'是指见分的心，因为依靠自身所缘的作用，从见分的种子而生。'依靠他者的心'是指因相的心，因为依靠见分的心而生，但不作为所缘。
这里回答的密意是这样的：因为没有见分的真实心，所以说'没有依靠自身的心'；因为有依他起的因相分心，所以'不能说无'。
因此在《唯识成就论》中说：'虽然化身和他受用圆满身没有真实的心和心所，但显现如心和心所法。因为无上菩提的神通力不可思议，所以能变现无形的法并显示。若不是这样，如来怎么会显示贪嗔等，因为早已永远断除了。声闻和旁生等怎能了知如来的真实心，因为即使菩萨也不能平等了知。'
所以在诸经中说：'变化无量种类，一切都显现如有心。'如在《大般涅槃经》等中所说。
又说如来成办事业的智慧显示三种事业，如在《佛地经》等中所说。
又说化身有依他起的心，因为依靠他者的真实心而显现因相的缘故，如在此经等中所说。
虽然说化身没有根和心等，但是针对其他情况而说，并非是就如来而言。其他化现的色根和心心所法因为没有根等的功能，所以未说为实有，如在《佛地经论》中多作如是说。

 ། མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སེམས་མཆིས་པ་ཞིག་ལགས་སམ། སེམས་མ་མཆིས་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། སེམས་མེད་དེ་སེམས་རང་དབང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་སེམས་མཆིས་པ་ཞེས་བགྱིའམ། སེམས་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སེམས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་ལ། སེམས་མེད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་ རུང་ངོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་སེམས་ལ་དབང་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ལགས་པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡུལ་གང་ལགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བགྱི་བ་ནི་ཅི་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུན་མོང་བ། ཡོན ཏན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་།ཚད་མེད་པ་དག་གིས་བཀོད་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་ བསྡུ་བའོ།།རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། ཡུལ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་མངའ་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་། སྟོབས་དང་། མི་ འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་གིས་བརྒྱན་པ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ བཀོད་པ་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པ་ཉིད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དུ་འབར་བ་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡུལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ ཁམས་ལྔ་པོ་དག་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གྲངས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་གྲངས་མདོར་བསྟན་པའོ། ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གདུལ་བའི་ཁམས་དང་། གདུལ་བའི་ཐབས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་མདོར་སྨོས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡིན་པ་སྟེ། སྔར་ཡིད་ཀྱི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ཕྱོགས་བཅུ་དཔག་ཏུ་མེད་ཅིང་མིང་ཡང་དཔག་ཏུ་མེད་དེ། དཔེར་ན་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མི་མཇེད་དེ། དེའི་མིང་ལས་མི་མཇེད་ཀྱི་བདག་པོ་ཚངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པའོ།

从《解除界限经》中说：'如来的化身是有心还是无心？'世尊对文殊师利说：'无心，因为心不自在。'
从《解释甚深密意经》中说：'如来的化身所化现的身体，是说有心还是说无心？'世尊说：'说有心不合适，说无心也不合适。为什么呢？因为未得自心自在故说无心，因为依他力故说有心。'
菩萨文殊师利又向世尊如是请问：'世尊，如来的行境是什么，如来的境界是什么，这两者有什么差别？'此下是第二部分，阐述如来行境的差别特征。这也分为两部分：请问和回答。这是第一部分的请问。
世尊对菩萨文殊师利说：'善男子，如来的行境是这样的：诸如来共同具有不可思议、无量功德所庄严的清净佛土。'等等，这是第二部分如来的如实回答。这也分为两部分：详细解释和总结。
详细解释又分为两部分：解释行境和解释境界。这是第一部分解释行境，即诸如来共同具有不可思议的力、无畏等无量功德所庄严的清净佛土，这就是如来的行境。这在《圣佛地经》中说明具有十八种圆满庄严，因此在《圣佛地经》等经中广说'大宫殿中七宝焰燃庄严'等。
'如来的境界是这样的：一切种类中五界的差别。'等等是第二部分解释如来的行境。这也分为两部分：略说数量和依数广说。这是略说数量。
'五界是什么呢？即众生界、世界、法界、所化界、调伏方便界。'这是第二部分依数广说。
这五种无量应当如《瑜伽师地论》中所说般理解。因此在该论中说：'其中众生界无量，即是六十四种众生种类，如前意地中所说。世界无量，即是十方无量、名称无量，例如此娑婆世界，因其名而有娑婆世界主梵天之名。法界无量，即是善、不善、无记。'

།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དཔག་ཏུ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གདུལ་བའི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གདུལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདུལ་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གདུལ་བའི་ཁམས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་དེ། འཆིང་བ་མཐའ་ དག་དང་ལྡན་པ་དང་།འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་མི་ལྡན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་པ་ནས། རྣམ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔ་བཅུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་པའི་བར་དུའོ། །རྒྱུད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ནི་ཚད་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དང་།གདུལ་བའི་ཁམས་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རིགས་ལ་གནས་པ་དང་། རིགས་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སུ་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། །རིགས་ལ་གནས་པ་གནས་སྐབས་དེ་དང་དེ་དག་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་གདུལ་བའི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་གདུལ་བའི་ཐབས་ཀྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ནི་སྔར་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པའི་དབྱེ་བས་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་དེ་ལྟར་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་རྣམས་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སྤྱོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དང་པོར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ།།སེམས་ཅན་དེ་དག་གང་ལ་གནས་པ་ཡང་དམིགས་པ་ལས་གདུལ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བསྟན་ ཏོ་།།སེམས་ཅན་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དང་དེ་དག་ན་ཆོས་གང་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་དམིགས་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐལ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་། གཏན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་བྱེད་པ་ཡང་མཐོང་བས་དེའི་ཕྱིར་བཞི་པའི་གདུལ་བའི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟོན་ཏོ། །ཐབས་ལ་མཁས་པ་དེ་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གཏན་དུ་རྣམ་པར་ཐར་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་གདུལ་བའི་ཐབས་ཀྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ སྟོན་ཏོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། འཕགས་པ་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུས་པའོ།། །།བམ་པོ་བདུན་ཅུ་ལྔ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན པར་བྱང་ཆུབ་པ་གང་ལགས་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་གང་ལགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་གང་ལགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བགྱི་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་ སོགས་པ་ལ་གསུམ་པོ་དག་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་དང་བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་སོ་སོ་ནས་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་དང་ལྡན་ཞེས་ཞུ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ་། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལན་ མདོར་བསྟན་པ་དང་།ལན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལན་མདོར་གསུངས་སོ།

应当知道通过诸法的详细分类方式有无量种。所调伏的界无量，即是一切众生都是应当调伏的对象，因此调伏对象是一体的。所调伏的界也有两种：具足一切束缚和不具足一切束缚。如是有七种，乃至以种类分类有五十五种。以相续分类则应当知道是无量的，如彼详细所说。
又于彼中说道：于此，心界与所调伏界有何差别？答：一切住于种性与非住于种性的众生，在众生界中无差别。住于种性者，安住于彼彼阶位者，称为所调伏界。其中调伏方便界无量，应当如前所说而了知。以种类分类亦是无量。
为何这五种无量是如此次第宣说？答：如是诸菩萨以精进勤勉而行持利益众生，因此首先宣说众生界无量。彼等众生所住之处亦从所缘而得调伏，因此第二宣说世界无量。彼等众生于彼彼世界中，由诸法而见染污清净差别，因此第三宣说法界无量。于彼等众生之中，有些众生具足福分且见永远解脱痛苦，因此第四宣说所调伏界无量。由彼等善巧方便令诸众生永远解脱，因此第五宣说调伏方便界无量。
因此诸菩萨于此五种无量皆当善巧，如论释、《经庄严论》、《摄地经》及《圣善戒经》中亦如是说。'彼等是二种差别'是第二结语。
第七十五卷。菩萨文殊师利亦如是白世尊言：'世尊，如来现证菩提、转正法轮及般涅槃大事，应当如何了知此三种相？'此下是第三宣说现证菩提等三者无二相。此亦有四种：请问、回答、观察及解释。此是首先各别请问彼三种相具何等相。
世尊告文殊师利菩萨言：'善男子，应当了知彼三者是无二相'等，此是第二如来如实回答。此亦有二种：略说回答及分别广说回答。此是首先略说回答彼三者是无二相。

 །འདི་ལྟར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མི་བསྐོར་ བ་ཡང་མ་ཡིན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཡང་མ་ཡིན།ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་བསྐོར་བ་ཡང་མ་ཡིན།ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་གསུམ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ཐ་དད་ཀྱང་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་མི་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ ངོ་།།དཔེ་གཞན་གཉིས་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཏུ་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གིས་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། རྣམ་པར་མ་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་བརྟག་ པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་གཏན་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་རྟག་ཏུ་ཀུན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་དེ་དག་ མེད་ལ།སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་དབང་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་དག་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། འདི་ལས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ འབྱུང་བ་ནི།སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཉིད་ལ་སྤྲུལ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སྤྲུལ་པ་ཡང་དག་སངས་རྒྱས་མིན། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་དེ་མ་ཡིན། །ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བདག་དང་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་མཚན་ཉིད་འདི་གསུམ་དང་ལྡན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་ངེས་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་དང་ལྡན་པས། འདི་ལྟ་སྟེ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་དོ། །མཚན་ཉིད་གཞན་གཉིས་ལ་ནི་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དོ་། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མི་མཛད། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ཀྱང་མི་འདའ་སྟེ། ས་ཆེན པོ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་མི་མཐོང་།མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐུ་འགགས་ནས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་མཛད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་མཐོང་བའི་ཆོས་དང་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐུ་འགགས་པ་མ་ ཡིན་ཡང་འགོག་པ་མངོན་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།གཞན་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པར་བཤད་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ སྤྱན་རས་གཟིགས་དེའི་རྒྱལ་ཚབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཉན་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བགྱིས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལགས་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་དེ་དག་ཏུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ།

如是，既非现前圆满成佛，亦非转正法轮，亦非不转正法轮，亦非大般涅槃，亦非无大般涅槃，此为第二分别宣说。三种相为无二之相，故非现前圆满成佛，非转法轮，非入涅槃。亦非无三种相，虽词异义一故。《深密解脱经》中说：'既非得菩提，亦非不得菩提'等。其他二例中亦出现'非'字，故以'非'字表示无二相。'何以故'为第三因由宣说，虽说无二，未作详解，故为观察。如来法身因永清净故，如来化身因恒遍空性故，此为第四详解。如是，真如法身因极清净故无彼三相，化身随根机普现故亦非无三相。《解脱品经》中亦与此说相顺。《深密解脱经》中说化身普现故，化身即名为化，故《圣般若波罗蜜多金刚经疏》中说：'化非真佛，说法亦非。'
自他受用身具此三相否？答：自受用身定具一相，即现前成佛。其余二相有二种解释。有说不转法轮，亦不涅槃，因住大地菩萨不见不得故，身灭后亦不现证无余涅槃故。有说具二相，为现法安乐故说法，虽身不灭亦现证灭故。
又说受用身具三相亦无相违，如说：'阿弥陀佛现前成佛及涅槃，观世音菩萨为其继承者'等。广分别如八相现前成佛宣说中所说当知。文殊师利菩萨白世尊言：'世尊，众生于化身见闻承事生福德，如来与彼等有何因缘？'此下为第四如来为众生所缘之差别宣说。此亦显示请问与回答，此为请问。

 །ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དངོས་པོ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞི་ལས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ཞིག་མཛད་ནས་བསོད་ནམས་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ལགས་ཞེས་ཞུ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ ཞིག་མཛད་ཅེས་ཞུ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ཞིག་མཛད་ནས་ཡོན་ཏན་རྣམས་སྐྱེད་པར་བགྱིད་ཅེས་ཞུ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འོག་ནས་ལན་དུ་གསུངས་པའི་ཚིག་དང་ སྦྱར་ན་དགོངས་པ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ཡོད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞི་དེ་དག་གི་ལྷག་པར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ།ལན་དུ་གསུངས་པ་འདི་བཤད་པ་ཡང་གོང་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྤྲུལ་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དེ་ དག་ལ་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་།དམིགས་པའི་རྐྱེན་མཛད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་མཛད་ནས་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་སོ། རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཐ་དད་པ་དག་ཕན་ཚུན་ ལྟོས་ན་རྒྱུའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།སྐལ་པ་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ལ་སོགས་པ་དུས་མཚུངས་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བསོད་ ནམས་བསྐྱེད་པར་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟེ།དེས་ན་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལན་དུ་གསུངས་པ་འདིའི་དགོངས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་ལ་ལྟོས་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དབང་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་ཡིན་གྱི།རྐྱེན་གཉིས་པོ་དག་མ་ཡིན་ཏེ། སྤྲུལ་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ཏེ། མདོའི་ཚིག་འདི་བཤད་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་དག་གི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ གྱིས་བསྡུས་པས་སྤྲུལ་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ།སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གི་དབང་གིས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་དོན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་དག་གིས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་ ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྒྱུའོ།།དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་དབང་ པོ་དང་།དམིགས་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་དེ། རིང་བའི་རྐྱེན་འདིའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།

关于所请问的事物，各自解说不同。有人说，此处是请问化身如来对于所调伏的众生，从四缘中以何因缘而令生起福德。
有人说，此是请问法身和圆满报身二种如来的化身，是以何因缘所成。
有人说，此是请问法身和圆满报身二种如来对于所调伏的众生，以何因缘而令生起功德。如此，若配合下文所说的回答，有这三种意趣。
世尊对菩萨文殊师利说道：'善男子，由于是彼四如来所增上缘的所缘，且彼化身也是如来加持的缘故。'此是第二种如来的正确回答。
对此回答的解释，若配合前文所说的三种请问，按次第也有三种解释：
有人说，化身如来对彼等众生作增上缘和所缘缘二种缘。为何如此？因为众生由化身作增上缘和所缘缘而生起福德。因缘和等无间缘则不是，因为不同身体相互观待时不是因缘，又因同分众生的心等同时生起，故也非等无间缘。
'且彼化身也是如来加持'这句话是重复解释化身令众生生起福德，故由二身加持而生起福德。
有人说，此回答的意趣是：法身和圆满报身对化身而言是法身的力用和圆满受用的缘的力用，而非二缘，因为化身非众生。配合此解释，经文的意思是：法身和圆满报身二种如来以增上缘摄持而为化身的因缘，因为由二身的力用而生起化身，且化身实际是彼二如来的加持，故二身是化身的能生因和摄持因。
其中'因缘'是就近似生起而言说为义理因缘，并非真实因缘。
有人说，法身和圆满报身二种如来对所调伏众生是根缘和所缘缘二种缘，由此远缘的力用，二种如来令众生生起福德，如是显示。

 །གཞན་ཡང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉིས་པོ་དག་གི་མཐུས་བྱིན་ གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། མདོའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་ པར་འདུ་བགྱི་བ་མ་མཆིས་པར་འདྲ་ལགས་ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གི་སླད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཁོ་ན་ལས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞིང་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་ཀྱང་འབྱུང་ལ།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ལ་ནི་དངོས་ པོ་འདི་དག་མི་འབྱུང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་ལྔ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་།ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཐེག་པ་ གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་མངོན་པར་འདུ་བགྱི་བ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིད་ལ་བགྱི་བ་མ་མཆིས་པ་འདྲ་ལགས་ན། ཅིའི་སླད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞིའི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་དང་། སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་དག་འབྱུང་ལ། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ལས་ནི་དངོས་པོ་འདི་ དག་མི་འབྱུང་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་འདྲ་ཡང་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆུ་ཤེལ་དང་མེ་ཤེལ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆུ་ཤེལ་དག་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དང་། དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །དཔེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཡང་དཔེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དཔེ་དང་པོ་བསྟན་པའོ། །དང་ པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ལས་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ནི། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཉི་མ་ཟླ་བ་རི་རབ་ཕྱེད། །དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ལྔ་བཅུ་གཅིག་།ཅེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉི་ མ་དང་ཟླ་བ་ལ་དཔག་ཚད་དུ་ཡོད་ཅེ་ན།ཉི་མ་ནི་ལྔ་བཅུ་གཅིག་གོ། །ཟླ་བ་ནི་ལྔ་བཅུའོ། །ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འོག་གི་ངོས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་མེ་ཤེལ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་སྟེ། ཚ་ཞིང་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འོག་གི་ངོས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཆུ་ཤེལ་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་སྟེ་བསིལ་ཞིང་གསལ་བར་ བྱེད་པའོ།།ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་དེར་སེམས་ཅན་ཇི་ལྟ་བུ་དག་གནས་ཤེ་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུའོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ལྔ་བཅུ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། རིན་པོ་ཆེ་ཆུ་ཤེལ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ལས་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་གི་།རིན་པོ་ཆེ་གཞན་ལས་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་མཐུ་ཆེན་པོའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་བསྟན་པའོ།

又说那些化身是由两位如来的威力加持的缘故。虽然有这三种解释，但第三种才是正确的，因为与经文相符合。菩萨文殊师利也向世尊如是禀白：'世尊，虽然无有造作，但以何因缘故，如来法身能生起大智慧光明及无量化身影像，而声闻缘觉的解脱身却不能生起这些事物？'此下是第五如来法身与二乘解脱身的差别。这也是通过请问和回答来阐明的，这是请问的部分。
如是，虽然佛的法身和二乘解脱身都无有造作和解脱的意念，但为何如来法身能生起四智的大光明和化身影像，而二乘解脱身却不能生起这些事物？这是其义。世尊对菩萨文殊师利说：'善男子，譬如虽无造作，日月轮中的水晶和火晶二者能放大光明，而其他水晶则不能。'
以此等说明第二如来真实的回答。这也分为两种：以喻表示和合喻义。以喻表示又因为以两种比喻说明而分为两种：这是第一个比喻的说明。第一又分两种：说明日月放大光明和说明二者的因缘，这是第一种。关于日月的性相，如《俱舍论》中说：'日月须弥半，五十五十一。'
其注释中说：'日月有多少由旬？日轮五十一，月轮五十。日轮下面是由火晶宝所成，能热能明。月轮下面是由水晶宝所成，能凉能明。在日等宫殿中住何等众生？是四大天王众天。'如彼广说。依正理论典也与《俱舍论》所说相符。
在《圣般若波罗蜜多释》中说日月各五十由旬。这是说：虽然水晶等宝无有分别，但日月能放大光明，而其他宝物则不能。这是因为众生大威力的加持和众生业力的缘故，这是第二说明二种因缘。

 །འདི་ལྟར་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལས་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏེ། མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ ལྡན་པ་ལྷའི་བུ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྐུ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ ལས་ཐུན་མོང་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞིང་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་གི་རིན་པོ་ཆེ་གཞན་དག་ནི་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྣང་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གཏོང་ བར་མི་ནུས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྣང་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞིང་སྐུའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་མི་ནུས་སོ། །གཞན་ཡང་ ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལས་བྱི་དོར་ལེགས་པར་བྱས་པ་དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱུའི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་ལ།དེ་ལས་གཞན་པའི་བྱི་དོར་མ་བྱས་པ་དག་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་བཟོ་བོ་མཁས་པས་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་བྱི་དོར་ལེགས་པར་བྱས་པ་ལས་ནི་རྒྱན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་གི་། དེ་ལས་གཞན་པའི་བྱི་དོར་མ་བྱས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པས་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་དང་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་དཔག་ཏུ་མེད་པ དག་འབྱུང་གི་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་དངོས་པོ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཆོས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱའོ། །ཐབས་དང་ཤེས་རབ ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པས་དགེ་བ་བསྒོམས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་བསལ་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཞེས་བྱའོ་། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཐབས་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཉོན་མོངས་པ་སྦྱངས་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བརྩམས་པ་ལས་ནི་ ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མངོན་པར་གྲུབ་ལ།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་འབྱུང་ཞིང་། སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་འགྱུར་གྱི། གང་ཟག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བའི་ཤེས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ལས་ནི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་གཏོང་བ་དང་། སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །མཚམས་ རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ལས་དངོས་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལུས་ལས་དངོས་པོ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

如此，从日月宝珠中生起大光明，是由两种因缘：一者由具大威力的天子日月加持之故，二者由一切有情共业力所成就之故。如是，法身也是由具大威力的如来加持之故，以及由众生能见佛之共业所成就之故，而生起智慧大光明及显现化身影像。其他宝珠则因不为具大威力者所加持，且非由众生共业力所成就，故不能放大光明。
如是，二乘解脱身也因不为具大威力如来所加持，且非由众生共业力所成就，故不能生起大光明及显现身影。又如宝珠中经善加磨莹者能现影像，其他未经磨莹者则不能，此为第二个比喻。如工匠善加磨莹宝珠则能现庄严影像，其他未经磨莹者则不能。
如是，由修习缘于无量法界的方便智慧而极为清净，则从如来法身中生起无量智慧大光明及化身影像，而仅从解脱身中则无此等事，此为第二个譬喻与意义的配合。'缘于无量法界'是说真如法身为无量法之因，故称法界。'方便智慧'是说以缘法界之智修习善法，断除烦恼而令法身明显，故称方便。
此说：以缘真如的方便智慧善净烦恼，由修习六波罗蜜而成就法身，从法身生起智慧光明并显现化身影像。而从见人无我的解脱身之智中，则不能放大光明及显现化身影像。《解脱经》中说：'解脱身中无如是事。'《甚深密意解脱经》中说：'从解脱身中不生如是事。'菩萨文殊师利如是启问世尊。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མིའི་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་རྣམས་དང་། འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྣང་ངོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགོངས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་མཆིས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་དྲུག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་མཐུས་སེམས་ ཅན་གྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བའི་དགོངས་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བསྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པས་གང་གིས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པ་ དག་ནི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་ལ།གང་དག་བསྟན་པ་དང་འགལ་བར་བྱས་པ་དག་ནི་ལུས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་ཡང་ཉམས་པ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའི་རིགས་པ་ལས་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ མ་གསུངས་པ་ལ་དགོངས་པ་ཅི་མཆིས་ཞེས་ཞུ་བ་ཡིན་ནོ།།བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་ཅི་ཙམ་དུ་སེམས་དང་བཅས་པ་དག་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། མདོ་དག་ལས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཐུའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས།དེས་དགོངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེས་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ནས་ཞུས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐུས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ལམ་གང་དང་བསྒྲུབ་པ་གང་གིས་ཐམས་ཅད་དུ་ སེམས་ཅན་རྣམས་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དག་ཅི་རིགས་པར་དེ་དག་ལ་ལམ་དེ་དང་བསྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གཉིས་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །རྣམ་པར་བཤད་པ་ ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དགོངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པ་དང་འགལ་བར་བྱེད་པས་སྨོས་ནས་དགོངས་པ་དེ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ ལམ་དང་།ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་གསུངས་པས་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དག་ལ་ལམ་དེ་དང་བསྒྲུབ་པ་དེ་བསྟན་པར་མཛད་ཀྱང་བསྟན་པ་དང་འགལ་བར་བྱེད་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྡེམ་པོར་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གང་དག་ལམ་དེ་དང་བསྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་པ་དང་། འགལ་བར་བྱེད་པ་སྨོས་ནས་དགོངས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་པའི་ ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་པ་དང་འགལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །སེམས་ཅན་གང་དག་ལམ་དེ་དང་བསྒྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་སྤོང་ཞིང་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པ་དང་། ང་ལ་ཡང་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པ་དག་ནི་ ཐམས་ཅད་དུ་ལུས་དམན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་དང་འགལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ།

世尊啊，如世尊所说：'由如来和菩萨威神力加持，众生获得欲界中人身圆满，如王族、婆罗门族等如同大娑罗树般的身体，以及欲界天、色界和无色界天的圆满身体皆显现。'对于这段话，世尊是否有特殊的密意？以下是第六部分，阐述如来和菩萨加持力对众生身体的摄受。
这包含请问和回答两部分。这是请问部分。请问的含义是：如来宣说十善业道和三乘修行等，依教奉行者获得身体和受用圆满，违背教法者身体衰损，虽有所得也会衰损。在这个道理中，只说到获得圆满身体的一面，而未说及衰损的情况，这是出于什么考虑？
另一种解释方式是：既然有情都是依自业力获得圆满身体，但经中说是依如来和菩萨威神力使众生获得圆满身体，对此密意不解而请问。
世尊对文殊菩萨说：'善男子，如来和菩萨以威神力加持，随其所应为众生开示能获得圆满身体的道路和修行方法。'这是如来的第二个如实回答。这又分为两部分：详细解释和总结。详细解释又分两部分：说明密意和从'何者'开始说明随教奉行与违背的结果来显示密意，这是第一部分。
如此，诸佛菩萨以大悲加持力宣说十善业道和三乘行为，使三界众生获得圆满身体，为他们开示这些道路和修行。但并非没有违背教法者，因此以隐密意趣而说，这是其中的含义。
通过'凡是如实修行此道和修行者，一切时中获得圆满身体'等文句，显示第二部分，即说明随教奉行与违背的结果来显示密意。这又分两部分：显示随教奉行的利益和显示违背教法的过患。这是第一部分，仅是经文的表述而已。
那些为此道和修行而舍弃、说不悦耳之语，以及对我生起损恼心和嗔恨心而命终者，一切时中将获得低劣身体。这是第二部分，显示违背教法的过患。

།སེམས་ཅན་གང་དག་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བསྒྲུབ་པ་དག་ལ་མི་སྙན་པར་བརྗོད་པ་དང་ལྷས་བྱིན་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་ བསྐྱེད་པ་དང་།སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དག་ནི། སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་སོ། །འཇམ་དཔལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐུས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབའ་ ཞིག་ཏུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་གྱི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་མཐུས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་དམན་པར་བྱེད་པར་ཡང་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕན་ཡོན་དང་འགལ་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ཉིད་ ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ན་དངོས་པོ་གང་ནི་མོད་པ་ལགས། དངོས་པོ་གང་ནི་དཀའ་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བདུན་པ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དག་ན་གང་ དག་རྙེད་པར་དཀའ་བ་དང་།གང་དག་མོད་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་མ་དག་པ་དག་ན་དངོས་པོ་གང་དཀོན་པ་དང་མོད་པ་ཅིག་ཅར་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་དངོས་པོ་བརྒྱད་ནི་མོད་ལ།དངོས་པོ་གཉིས་ནི་དཀོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དག་གི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་གི་དངོས་པོ་བསྟན་པའོ། །ཞིང་ཡོངས་སུ་ མ་དག་པ་དག་གི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གྲངས་སྨོས་ནས་ལན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟེ། འདིའི་ལན་མདོར་བསྟན་པའོ། །དངོས་པོ་མོད་པ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོ་བརྒྱད་རྙེད་སླ་བར་བསྟན་པ་དང་། དངོས་ པོ་གཉིས་རྙེད་དཀའ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དངོས་པོ་བརྒྱད་སླ་བར་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་བརྟག་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་བརྟག་པའོ། །མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་དང་རིགས་དང་། རུས་དང་ཆོ་རིགས་འབྱོར་པ་དང་། རྒྱུད་པ་ཐ་དད་པ་རྣམས་དང་། ཉེས་པ་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། ཚུལ་ ཁྲིམས་རལ་བ་རྣམས་དང་།ངན་སོང་རྣམས་དང་། ཐེག་པ་དམན་པ་རྣམས་དང་། བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་དམན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དངོས་པོ་བརྒྱད་རྙེད་སླ་བའི་ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་མ་བླངས་པའི་གང་ཟག་ཉེས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྡོམ་པ་བླངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་མཚམས་ལས་འདས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སའི་མདུན་རོལ་པ་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམ་པ་དམན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚིག་གཞན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དངོས་པོ་དཀོན་པ་གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་ དངོས་པོ་གཉིས་རྙེད་པར་དཀའ་བ་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་བསྟན་པ་དང་ལན་དུ་གསུངས་པར་སྟོན་ཏེ་འདི་བརྟག་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་རྣམ་པར་རྒྱུ་ཞིང་འདུ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པར་རྒྱུ་ཞིང་འདུ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་པར་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བས་སོ།

凡是背离十善业道、诽谤三乘修行、如提婆达多般对佛陀生起恼害之心、如指鬘般对佛陀生起嗔恨心的众生，他们在一切生中将获得不圆满之身。文殊师利，由此因缘，应当了知不仅是如来和菩萨们以威神力加持而使身体圆满，也要了知如来和菩萨的加持力会使众生获得低劣之身。这是第二结语，也是随顺修行的利益与违背的过患的结语，仅是经中的表述而已。
菩萨文殊师利又如是启问世尊：'世尊，在清净佛土中何者易得？何者难得？'此下是第七清净佛土与不清净佛土中何者难得与何者易得的特征。这也分为请问和回答两部分，这是首先同时请问清净与不清净佛土中何者稀有与何者易得。
世尊对菩萨文殊师利开示道：'善男子，在清净佛土中八种事物易得，两种事物稀有。'此下是第二如来如实回答。这又分为两部分：宣说不清净佛土的事物和宣说清净佛土的事物。宣说不清净佛土的事物又分两部分：略说数量回答和详细分别解说，这是略说回答。
'何为八种易得之事？'等即是第二详细分别解说。这又分两部分：说明八种事物易得和说明两种事物难得，这是说明八种事物易得。这也以问答方式宣说，这是问。
外道众、痛苦众生、种姓、血统、种族、财富、传承各异者、造作恶业者、破戒者、恶趣众生、小乘者、发心与行为低劣的菩萨等，这是第二如来回答八种易得之事。即：未受戒律的补特伽罗造作恶业者称为造作恶业者；已受戒律而违犯者称为破戒者；地前初发心而心志薄弱者称为发心低劣者；其余词语仅是表述而已。
'何为两种稀有之事？'等是第二宣说两种事物难得。这也以问答方式宣说，这是问。
发心与行为殊胜的菩萨们的行为、游化、聚会，以及如来出现于世间，这是第二如来如实回答。即：初地以上菩萨游化、聚会以及如来经常出现于世间极为稀有难得。

 །འཇམ་དཔལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་ནི་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་དངོས་པོ་བརྒྱད་ནི་དཀོན་ལ། དངོས་པོ་གཉིས་ནི་མོད་ པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་དངོས་པོ་བརྒྱད་ནི་དཀོན་ལ། དངོས་པོ་གཉིས་ནི་རྙེད་སླ་བར་བསྟན་པ་ཡང་གོང་མ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་མདོ་འདི་ལས་ གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་།།ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམས་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་སམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དེའི་བླ་མའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་ པ་ལས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གཞན་གང་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངན་སོང་ གསུམ་དང་།དུག་གསུམ་གྱི་མིང་དང་། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་མིང་དང་། སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་ལ། མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་ཞིང་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྣང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ལུས་ཚད་མེད་པར་སྤྲུལ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་བྱིན་ནས་ སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་པ་སྙེད་ཡོངས་སུ་བཟླས་ཏེ་སླར་རང་གི་གནས་སུ་ཕྱིན་པའོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་ས་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་མི་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ཞེས་མི་བྱའོ། །གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས།སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལྔ་གསུངས་པ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་མཚུངས་ཤིང་མཉམ་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་ དག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དག་ཀྱང་མེད། དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་མེད། ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱང་མེད། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱང་མེད། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་མེད། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱང་མེད། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མེད་ལ་དེ་དག་ནི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་འབའ་ཞིག་གནས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དག་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་གསུམ་བར་ཆད་པ་རྣམས་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་སྐྱེའི། དེ་དག་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའམ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ།

在文殊净土中，与上述相反，八种事物是稀有的，而两种事物应当知道是容易获得的。这是第二部分，说明在清净佛土中八种事物稀有，两种事物易得，这与上述相反。这仅仅是经典本身的表述而已。这与《解脱际经》和《大乘集论释》中所说的内容相符合。
若问清净佛土是否为三界所摄？答：不为三界所摄。因此，此经中说'出世间，从其最上善根而生'。另外，在《般若波罗蜜多释》中说：'生于佛净土者，是否属于欲界？还是不属于欲界？'答：其他杂染未清净的佛土，那是属于欲界。
至于清净佛土，其中没有三恶道、三毒之名、二乘之名，也没有所谓男女之称。具足三十二相，以无量光明照耀世界，在一刹那间化现无量身，遍及恒河沙数世界，度化无数众生后，复归本处。
如是世界，因不住于地故，不称为色界；因无贪欲故，不称为欲界；因具有色相故，不称为无色界。又在《瑜伽师地论》中说：关于所说的众生界无量等五种无量，是否一切世界都相同平等？还是有差别？答：应说有差别。
这些差别分为两种：清净和不清净。其中在清净世界中，既无地狱，也无畜生，也无饿鬼，无欲界，无色界，也无无色界，无苦受。因为其中唯有菩萨僧众安住，故称为清净世界。在那里，三地以下的菩萨以愿力而生，而凡夫或非凡夫的声闻们则不会出生。

 །གལ་ཏེ་དེ་ དག་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྨྲ་བ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་སུ་དག་དེ་དག་ཏུ་ཡིད་ཀྱིས་སྨོན་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གདུལ་བའི་ལེ་ལོ་དང་ ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པ་རྣམས་ལ་བསམས་ནས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག་ལྟར་དེ་དག་སྤྲོ་བར་གྱུར་ན་ལེ་ལོ་སྤངས་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་ཅིང་དེར་རིམ་གྱིས་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་འཐོབ་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ལ་བསམས་པ་ནི་དེ་ཡིན་ པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་ངན་སོང་ཡང་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་ཅེ་ན། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། འདིའི་དྲིས་ཚིག་དང་། ལན་དག་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ན་ནི། ལྷ་ལ་སོགས་པ་མི་ སྲིད་དེ།དེ་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་སྣང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་དག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་བདག་ཉིད་ དེ་ལྟ་བུར་སྤྲུལ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཞམ་རིང་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པ་དང་། ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་ཐེག་པ་དམན་པ་མེད་ན། འཕགས་པ་ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡོད་དེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་རིགས་མ་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་མི་སློབ་པ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་བ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ལུས་ལེན་པ་དབང་འབྱོར་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་ན་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ།དང་པོའི་གཞི་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྐྱེ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པར་དེ་ན་ཐེག་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ དེ་ལྟར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་མདོ་ལས།ཉན་ཐོས་ཀྱི་སློབ་མ་ཚད་མེད་པ། མཐའ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཤ་སྟག་གོ་ཞེས་གསུངས། གཞན་ཡང་བསྒོམ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། གང་ཟག་འབྲིང་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཞིང་དེར་གདོད་འབྲས་བུ་བཞི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་ མེད་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་ཞིང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ཞིང་ཁམས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡོད་དེ། སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལྟ་བུའོ། །སངས་རྒྱས་ འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ན་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བཀོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡོད་དེ།སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། མདོ་འདི་ལས་ནི་གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཐེག་པ་དམན་པ་མེད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།

如果在那些地方没有凡夫菩萨和非凡夫声闻的出生，那么为什么菩萨们说'任何发愿往生那些净土的菩萨都将往生其中'呢？答：这是针对那些懈怠、未积累善根的所化众生而说的。为什么这样说呢？因为如果他们生起欢喜心，就会舍弃懈怠，精进修习善法，并且逐渐获得往生那些净土的法性资格。因此应当知道这是针对他们的意趣而说的。
如果在清净佛土中连恶趣都没有，那么为什么会有天、龙等众生呢？在《圣佛地经论》中有此问答：因为那是超越三界的境界，所以不可能有天等众生，因为天等众生是属于三界中的有情。如来示现如是种种相，是为了庄严佛土、成熟众生，菩萨们化现为龙等众生来供养，或者自身化现如是来作如来侍者，详细内容如该论中所说。《大乘集论》无性释及朗吉祥译本中也如是说。
如果在清净佛土中没有小乘，那么《圣般若波罗蜜多释》中所说'有超越三界的清净佛土，阿罗汉等也将往生其中'如何理解和解释呢？答：这是指种性不定的无学声闻转向大乘，获得变化身，住在自在宫殿中的真实菩萨，是从最初的基础来说阿罗汉等往生清净土，而实际上那里并不存在二乘。
如果是这样，为什么《无量光佛经》中说'无量无边的声闻弟子全都是阿罗汉'？又为什么《修观经》中说'三种中等根器的人将在那里获得四果'呢？答：阿弥陀佛的清净佛土有两种：一是他受用土，二是变化土。因此《圣般若波罗蜜多释》中说：'在释迦牟尼佛的国土中有清净世界，如同阿弥陀佛的清净佛土。在阿弥陀佛的国土中也有清净庄严的世界，如同释迦牟尼佛的清净佛土。'此经中说没有小乘是就他受用土而言。

 །གཞན་ཡང་མདོ་འདི་ལས་བརྩམས་ནས། བསྟན་བཅོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་མི་སྐྱེ་ཞེས་བསྟན་ལ། འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སྤྲུལ་པའི་ཞིང་ལ་དགོངས་ནས་ཉན་ཐོས་ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེའི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་དང་། སངས་རྒྱས་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་སྙིགས་མ་ལྔའི་དུས་སུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གསུམ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་དང་པོ་ཐུགས་བསྐྱེད་པའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་ སེམས་ཅན་སྒྲོལ་བར་གཟིགས་པས་འདི་སྐད་དུ།བདག་ཀྱང་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་སྒྲོལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་ལུང་དང་། རིགས་པ་དེས་ན་སྤྲུལ་པའི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་ན་ཡང་ཐེག་པ་གསུམ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་བསྟན་པ་འདིའི་མིང་ཅི་ལགས། བདག་གིས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། མདོའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ ན་རེ་མདོ་འདི་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།གླེང་གཞིའི་ཕྱོགས་དང་། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱོགས་ཏེ། གསུམ་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ལེའུ་བརྒྱད་པ་འདི་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཞུ་བ་དང་ལན་དག་ གིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་དང་།བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཞུ་བ་དང་། ལན་དག་གིས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་བཤད་ཟིན་ནས། འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་འདི་ལས་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་དེ།ལེའུ་དང་པོ་གཅིག་ནི་བསྟན་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ། །ལེའུ་གཞན་བདུན་པོ་དག་ནི་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ནི་ལེའུ་བཞི་པོ་དག་གི་མཇུག་ཏུ་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་དང་།རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེའུ་དང་། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པའི་ལེའུ་སྟེ། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ལེའུ་སྔ་མ་གསུམ་པོ་དག་ལས་འབྱུང་བའི་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ནི་བསྟན་ནས། འདིར་ནི་བཞི་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་ བ་བསྒྲུབ་པའི་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕྱོགས་དང་པོ་གཉིས་ནི་བཤད་པ་སྔ་མ་གཉིས་དང་མཐུན་ནོ། །གསུམ་པ་བཀའ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ནི་ལོགས་ན་ཡོད་དེ། དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་།ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་བཅས་པའི་འཁོར་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་དགའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་ཚིག་མི་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ནི་རེ་ཞིག་གཉིས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །ཕྱོགས་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་པ་དང་། ལན་དུ་གསུངས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་མཚན་དང་བཀའ་བཞིན་བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་ཞུས་པའོ།

此外，从此经中所说，论典中讲述往生清净佛土时，说明二乘种姓者不得往生，而在《无量光佛经》等经中则是针对化现佛土而说有声闻，这是因为如来往昔愿力的缘故。
又如在《般若波罗蜜多释论》中说：'若是如此，无量光佛和不动佛等在五浊恶世时不出现的话，为何会有三乘呢？'答曰：诸佛初发心时，见到诸佛以三乘度化众生，因此发愿说：'愿我也以三乘度化众生。'依据此教证和理证，所以在清净的化现佛土中也有三乘。
其后，文殊菩萨向世尊如是请问：'世尊，这部解说甚深密意的法门，其名号是什么？我应当如何受持？'此下是第二如教奉行分。
对此经文有两种解释：有人说此经有两个部分：序分和正确宣说圣教分，没有第三如教修行分。若依此解释，此第八品有两个部分：以问答正确解说分和如教正确修行分。在此之前已经解说完问答正确解说分，此下开示第二如教修行分。
有人说此经有三个部分：第一品是教法生起因缘分，其余七品是正确解说圣教分，第三如教正确修行分是在四品末尾处所说，即：自性相品、瑜伽分别品、地波罗蜜多品和如来事业成就品。在此之前已经说明了前三品中所出的如教正确修行分，此处则是说明第四如来事业成就的如教正确修行分。
有人说前两分与前两种解释相同。第三如教正确修行分是单独存在的，如《解深密经》中所说：'文殊师利菩萨大士法王以及天、人、阿修罗等一切眷属皆大欢喜。'其他经中未出现此句是因为印度原本就不一致的缘故，或者是因为译师们的理解不同的缘故。
虽然有这三种解释，此处暂且与第二种解释相配合。此分又分为两部分：请问和回答。这是首先请问圣教名号和如教奉行之法。

 །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ།རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་ལན་དུ་གསུངས་ པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གསུང་རབ་ཀྱི་མཚན་སྨོས་ནས་འཁོར་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པར་བསྐུལ་བ་དང་། བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པའི་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་འདི་བཤད་པ་ན། འཁོར་འདུས་པ་དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ དཔའ་ཆེན་པོ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པའི་རིག་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་འཁོར་འདུས་པ་དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་བསྟན་པ་ཐོས་པས་ས་བཅུ་པ་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་ནས། ད་ དུང་གྱ་ནོམ་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་པས་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ།གཞན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཞིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

世尊对菩萨摩诃萨文殊师利说道：'善男子，这是如来事业成就决定义的教法，你应当完全受持。'等等，这是第二部分，显示如来所作的正确回答。
这又分为两部分：一是说明经典名称后劝请眷属如是修行，二是显示听闻教法的利益，这是第一部分。
当解说这个如来事业成就决定义的教法时，在所聚集的眷属中，七万五千位菩萨摩诃萨获得圆满法身的各别正智，这是第二部分，显示获得教法的利益。
如是，在所聚集的眷属中，七万五千位菩萨听闻教法后，获得第十地圆满因位的法身，但尚未最极殊胜地现前圆满成佛，故未获得圆满果位的法身，因为这不是在受用土中现前圆满成佛的处所。

 །དཔེ་གཞན་གཉིས་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཐོབ་ པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཝན་ཚིག་གིས་མཛད་པ་རྫོགས་སྷོ།། །།དཔལ་ལྷ་བཙན་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས་ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་འགོས་ཆོས་གྲུབ་ཀྱིས་རྒྱའི་དཔེ་ལས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ་།། །།

从其他两个版本中记载：七万五千菩萨获得圆满法身。
《圣解深密经广释》由汉地论师圆测所造圆满。
依照吉祥天王之敕令，由大译师比丘果·法成依据汉文版本翻译、校对并最终确定。




